(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Dziela: [Arbeten.]"

Thia is adigilal copy of sibook. Ihat wbs preseryed for generalions on Itbrary shelves befare lE was carefully scEmned by Gaogle as part of aproject 
to make Che world's books discDverable Dalioe. 

Jl Heis Eurvived long enough for ihe cojłyTighl to e^tpire [ind ihe book 1o enter ihe public domain. A public dom^in booŁ is one That was neveriubjecl 
to copyrighl or who^e leg.i! fopyrigln lerm ha^ expired. Whelher [i book is in ihe public domaLii may va]'y country to couniry. Public domEiLii book^ 
EiTe our ^alcways lo the pasł, represenling a weallh of hislory, culiure .ind knowledge that'ł oRon difticull to dlscovQ^ 

Marks, nolalioas and olher marginalia present m the origina] roluine will appear m ihis fiie - a reminder of this book's Jong jnuraey from Ihe 
pubhsher to j librarv and tinally lo vou^ 

Usn ge cu i d t [i nts 

Google j& proud lo partner WJlh libraries lo digilize pubtlc domain malerials and make Ihem widety acce&sible. Pubtlc domain books belong lo Ihe 
public and we aremerely thetrcuslodians- Neyerlheless, Ihii Work is eKpen5ive, ło in order to keep proyiding Ihis resource. we h jve taken step* to 
prevenl aburie by commertial parlie^, Including plac mg lechnical reslricliouti on autom aled querying. 

We also ask thatyou: 

+ Make non-conmiercia! ttsf ofrhcfihs'We de^igned Google Book Searcb for use by indlyiduals, and we reque!il ihal you u^^e these Jiles for 

persona], non-commercial purpo^es. 

+ Refraifi fi-om aiiSomareci gueiying Do nol send aylomaled ąueries of ajiv sort to Goagle's syslem: [f voii are conducling research on machinę 
translation, opLicai character recognilioa or other areas where access ta a large amount of text is helpfui, please contacl us. We encourage the 
use of [lublk: domain maŁerJals for these purpoaea and may be able to help^ 

+ Miiiiilnin aitribution The Google "watermark" you iee on each flle h eSEential for informing people about Ihiti projecl aiid helping Ihem find 
addilionat malerials through Google Book Search, Please do nol remove "il, 

+ Keei' il fegti! Whalever your use, remember Ihal yoa are re^ponsible for en&uring that whal you are doing i& legał. Do not a^^iume ihal jual 
becauŁe we believe a book is m Ihe public domain for users in the United States, Ihat Ihe work is also m Ihe public domain far users m other 
countries. Whelher a boak la slill m copyright varies frora country lo country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific baok is allowed. Please do nal assume ihal a boak"s appearance in Google Book Search means il can be used in any manner 
anywhere in the warld. Copyright infringement liability can be guite severe. 

Aboul CoogLe Dook Search 

Goagle"3 mission is to organize the world's informalion and to make it universally acce&sible and usefuL Google Book Search helps readera 
di^-coyer Ihe worWs books while helping aulhors and publishers reach new audlences. You can search Ihrough the fuli texi of thls book on the web 



at http : / /books .google . com/ 




Jest to cyfrowa weisja książki, która przez pokolenia przechowywana była na bibliotec/nyrli pólkach, zanim zostnia troskliwie zeaka- 
tjowana pr^ez Google w raiiiach projektu światowej biblioteki Hieciowej- 

Prawa autorskie do niej zdąiyly juz wyEasriąć i książka H'^tala si^ czc.^cifi powszechneiąo tlziedzictwa. Książlia należą^ji do p<m'flZff<.'hnego 
łlxiedfl^ict.wa to ksi-i/Uii ui^dy nip objfjla piawarcii aulorskinii lub do której piawa If wygasły. Zalir/enif^ książki do pfiw^^.fclmego 
cl/iedfl^it't.wa zależy otj kraju. Kyiążki ual^^iącf* do p()Ws^e£'linego d;iit!dKi(iwa to iittsue wrotu do pi7^SHy.U>^ci. Stanowią nipocfiuoiiy 
dorobek historyczny i k;dturowy oraz źródło cennej wiedzy. 

Uwagi, notatki i iime zapisy iia marginesach, obecne w oryginalnym wolumeniej ^^najdnją się ró\STiież w tym pliku - pr;iypominając 
długą podróż tej książki od wydawcy do biblioteki, a ^Teszclc do Ciebie. 

Zasady użytkowania 

Gotjgle szczyci aUi współpracą z bibliotekaini w rumach projektu t]ig;jialLZi3cji materifliów bcdący<^h powszechnym dziedzictwem oiaz ich 
upublicz niania. Książki będące takim dziedzictwem stanowią własność publiczną, a my po prostu staramy się je zachować dla przyszłych 
pokoleń. NieimiieJ jednak, prace tJjJde są kosztowne, W związku z tym, aby nadal móc dostarczać te materiały, podjęliśmy środki, 
takie jak up, ograniczenia techniczne zapobiegające automatyzacji zapytali po to, aby zapobiegać nadużyciom ze strony podmiotów 
komercyJEiych, 

Prosimy rńwnic?ż o: 

• Wykai/yfilywanie tych plików jt^dyiiio w (chdi nifkainen'yjny(^U 

Google RiM>k Searcii to unhiga jir^eKnaczłiUrł dlii osób prywatnył^li, proniiuy f> kttrayHtajne z tych plików jcdynip w iiiekoniercyjiiych 
celach prt-watnych. 

• NieautŁłmatyKOwaniL^ zapytafi 

Prcjftimy o niewysylanio ^ automatyzowanych zapytań jakiugok<ilwiok rodzaju do systemu Goof^lt', W przypadku pro\ł-adzei]ia 
bad^ri nad Miujiłn.'zciiiEłnu niHńzynowyiui, optycz.iiyin lo^poAimwHuiciu znaków lub iniiynu dziiedziiiami, w któiydi przydatny jest 
dostęi? do dużycli ilości tekstu, prosimy o kontakt z nami, Zaclię^amy do korzystanie, z materiałów będącycb pows/ecimym 
dziedzictwem do takich celów. Możemy b>^ć w tym pomocni. 

• Zacliowywanił^ przy[łisail 

/nak woduy"Go<)glc w kHźdym pIŁkn je,'^l niezbędny do informowania o tym projekcie i ułatwiania znajdowania dodatkowych 
materiałów za. pośrednictwem Google liook Sełirch, Prosimy go nie usuwać. 

• PrzcMl I' gęganie [jiawa 

W każdym |ir/y|)adku u?;ytlc(m'nik ponosi odpowiodziałaoSf /a iigodnoSO Hwoicli dKialafi / praworn. Nif^ wolno przyjmować. %'• 
skoro dana knit^żka. została uznana za część powszedniego dziedzictwa, w Stanach Zjednoczonych, to dzieło to jest w ten sam 
sposób tzaktowaiie w iimych krajach, Oclu-ona praw autorskich do danej ksia^żki zależy od przepisów pos^iczególnych krajów* a 
my nie możemy ręczyć, czy dany sposób uz>lkowania którejkolwiek książki jest dozwolony. Prosimy nie pizyjmowac* że dostępność 
jakiejkolwiek książki w Google Boolc Search oznacza, że można jej używać w dowolny sposób, w każdym miejscu świata- Kary za 
narus?Kuie praw autorskich mogą, być baidzo dotkhwe. 

Informacje o usłudze Google Book Search. 

Misją Google j<^!it n[)orząclkowan[e flwiatowycli zas^ihów iufonuaf ji, aby &tały się yjowi^zccłmic doj;łę}łne i vjżytpi:zne. Google Bonk 
Searcli ułatwia c^^ytehiikom znajdowaaiie kni^Kck z całego świata, a autorom i wydawixfni dotarcie do nowych czytelników, Crtly łekst 
tej książki można przcsi^ukiwać w internecie pod adresem bttp : //booka -google . com/ 



I 



DZIEŁA 



Ks. WALERYANA KALINK 



TOM DZIESIĄTY 



GALICYA i KRAKÓW 



POD 



TA NOWAKIEM A i:STRYACKlEM, 



w KRAKOWIF, 
1896. 



T\a\vrivi'^. . 10 . 



// 



GALICYA I KRAKÓW 



POD 



PANOAYANIEM AUSTRYACKIEM. 



Perniciem alEiSn pOblreiDum ^bi 
LDveneie. Tac, 



-^k 



W KRAKOMTE, 
1898, 



\ ■ - 



t 




7 



mi 



KHAKOWJE, W DRUKAHNE >CZASU' FR- KLUCKYCKIEOO E BF<>LRI 



pD Wydawców. 



w 4cklf. ŁiiT«vtev*nF4i ^*iiJ9 n',ąir'fWf AUwW, «jrilutin 
« KAboirw V ilUf rn^n. puu Atnitlaw Ta^rbi>vtU » pr*cr. klAia|łkD 
tero X. 4bk<ovcrA wr^n^i delcf li». hk4l(nki. « ^i(va< peuesar, f« 

,,-,Ca nmlclbr la Kalinie BinVf 1*^ mjil^criłi tsA Mucncji 

kUłn ■•rrwiiif Jnlh: 10 'firuj->(h, ■]!■? «pTi>wt lu jtj uUad^ *ą *v}ia\e- 
naUi. '' • • •r«]i4Tktiu^ 10, fo jt} ttgf_sv j t*"I^^*<**^ <(i>-cIv.I tv«/t 

tri, * u<H«4t()ih tpfjfcjBfcb <— ^u^i^ic, Nuklanf iiiA^ir}, Ir Kolinkit 

V •towaludi iwAJain^ t^iy 4*rcHan« untkll*rt« bnły v gplak^ di- 

lf(«fj ^w «rr<« f'X^ iitfrrt [^uiunii, a mniej nil on irKrtc* k>a)U I *]jli|v- 
FAim 'M^^y '► I' ilv D4 oku, byłyby )*b (en Ujwnf ji^fi I.1II1.A 



■i S^--»^ »l» 'il ~i —fl Jtm* I| 






t WM^ ■*>*<> V"KIC 



tf4vir>h. 






■^-» 



ri 



llt« t^Ąy nW ptonFOtltr- Pn«iU. to i 1«m nk tUfi b)ibf » vUk Łtd- 

nr r*)tTii ^Jtt^it* 1 iitty"*^ ^l nimi. i»1<>f to j-finc^i? 4«i uhrr>n/, 
U <umr (LifUriwL>lri Itifd n^Ju fchi:V i^co iiit<lvlr nit mfrwt^. qw4U en H 

i]uf M tiH^ai^iifli Tiłfrb rr«it4Lr>f4>HftTi» ■ firm 1u hu^iIKu tiLli^' ^^O' 
nic lo ii«i]atoI>i«riW pnr«Khfi«L kiAff p^intląbny wytcy, > L*«r« Y^nk- 

f^THinalrDic lo p(ovri<1j^ iln pori>vnłnLt 1rfi> <u Ii^Jl'. f (cm, oh JfiI 
NV ^rifBfo lat Tr«y4jtrt;i. i Auinr tfj k^i^tkl* WlAn J<«t *>j4ir4unl*jv<iii 
ctkaabnum AtHFtjrt. mt^Wa mio/U' « trj Hfntj Ci4lict4 to ręia\ta mLo- 
UBi. Ale I piSf^oltolrAi \ jituj (rpiclii C^tr^ AviT)vtilq;DaiwWrił v oUj 
iii}ił*4 wjfliiiTiuFrły^ U i>«»f« fnnjOo^if jMm^w J wiptrctt -II* uklb4«, 
faiirAitlc dla tj^hir-, M»iu Vtc. Liii**nc, \M\'-cf fnlakAw, irifi^f h>t f» k*, Kj\- 

ItW) biArrcił A ?«!Ak'W wiilfiłl. j««TkTtJT piwip K^tJfmcL 1« lirdFrf |f 
iivifi u vittkf axn\ą i If «'>d ni* hud«o ultnlnk, 

Jik<i puAn, dit Kaliulift « icj kalflcc n1v pemiac jtuuA. ile jii 
Ottjffldjrwif iaLpI} prijiclc);i3 tiilori ^^frfdfrfrt^/^ S';mi'^ Ten |rn"4dvl[. 
U jłłTinW Biliftti i łyliiili^ tin łwj*! fnkifViay, ŁrAry uvtw dojny, 
ikIiwt^'! i wtktS* tt^ ^A •r liAMtj tpn^t* uiom* i i*(i>^mt; Un dir ol>- 

i£iiintn«i<ri^ 4 iTnkVu1rii>tr. L^iSi* nic libr pc^rir Ncd ^"^dłljw)' I «piftii»(fr- 
nLm^ M rrcicknB I <l'>t1i4»iAfa cnA^omoid pnwdnlnUi — ftlmwfn te |Vi\- 
muły. klAifi c«haj^ M'iclkii-^» hiat^ryka Ut pAJnicjvycli. Vid&CfTU t^, 
iJioi^ nir lali twiethf ir*44Li<c # 1c| p'BCT» hl<>ri jnJ i:b |>Al fi'łl0iyi^fi4A 

■l^ufrtU putld*At.H. triy pTi>diilit>żii*- Kc4tiAt ł Mliuwriii iw. wti}«lWf> 
hb^Ofrcn** I »i«t|viy«i]l* ruffiik, u jKlikb pia^uh tuła <« Ilip1i*% 

pmiiiUbt*^ vtiIi|i?a: Knk^M, >(iiinri'i <t*0|p|iv (uadfiał. tf-^ly^ ZiuJijiiHit^ 
I irMUlDkfOii- ll>fTAif|4rTi>i]flf?j>Jvi?<l K>łH'* 'VvU lp<>lECtllt|fir j^4 1«IŁ l»^j)t* 

Łłk ititn ktipt Dpiikl. byllrr w ki^ju ni^L>'li<cl>-iit wji^It -lo niij|i*[trriini 
J*ku Ti^<*Tk^A iiDUlvrifu f^wlfiod' 1 itłł. KciitaJ uiifiiiJijdD/. Ub pr^yrnifl 
(liH^^EŁ^l^J q>i«r«lu Knlmkl, nlt^Łtt v^ tu }iil «qpplnie wirifnlti laJ^hl 
^t|«uiV cJiii^ b:< E^V'ii, jtkt9 Irtłlll al l|f> fljl'V hnf :ryf-iitjcK |A j.r4i 

L-tcŁio t;(Aift ■!</«>[> i iJLi>rpn» tlx fc^KK ok ttX iwitlutmi juk ]j^hic}' 



Sp^^łk » filH} i^idhłi fef l« $vfn\ tf\^ ich ib^^Et jaw lic Uk -^-^ 

•"' *<f^*4 ^"^C^ cyii «if Ti-łiTljUł H-h KH--(f'«I', Ji rwltuui 

t-i., <tii4« tsiilctii. i pj^uDirni. ny K>|iiit4 juł ■> lycb ntnj 

Mb ifir^i. itk i-Sttir^ł Ca do IToiij jtn jul fupcCaif t.* dr*iln ^^nmth 

ktulhj f*i u Udu. oa -niritklA iA<n pauiffałnli' *l4r «<t oliK^f 
lRcl» liAlkiffii ■ -'"iwj: 

« JH^ ftł^^mi. ^oTiUtv, tiMfciana diłkltnLu l*iy^7 "11*1 nj;« m 
Mifolf U^a I łj_jnyi=y in n<t>idia ivirrti». ^-Tnmi)* piłłciw tt* 
w bron**. 

OkJ od odtnd«^AB* UAt Miirjfh Ti^f^lt*. 

Ilrthl^ t>0s.'i tifbiwft i nlutra. pl?^y iTaj» iriyiiik|i^ %tą 1«t9 
»ccu BliBwf- inbA k'.D dnin tiJii ubrichuatk ttuft T-^byl. Wykj 

'. le Otc JrJUił ]f>£klfir ilv*iT(fl«i 

f I ił^piTi^nc. mcitlit I %ttb9 >^ «L<1|t>i 

ti*m 4iu^Ki*: VTkuitfey t*(t*an* fupWiiic miwTMfU r« nlcbEjr-jC' 

iTłciiii4i«inAr. Abi <(> ■ budjm nwitbit ■ mohni oltf paknaluby jt( 
nhir >ikKi tfitbrr, iMaryfi ^leAf hm hyttK 1 rjj usmił it^ ^••\,ttgft u*^ 
WOgtahy AtU*t ft-*9tj **t\}i'if KfMaf ^ 1f V(i*JŁ-;. ^lAi^ iialiM 
■lv oił t4>*4 ffUT^if ,'Ai«<rniin obranm-, i la uvat^ t x lvu 
■kS*^ Ir 4bl t j\ittijth «ircn jcLTCłaiy rusIc fnif; 4£ialaH )«k vtct 

«t(U Pu BA|r >edn^ 1^4 ^Jł'' ^^ ^^n ^^ *^<'^ ^^ninkifir. kiA^ycb 

pAlrttk. 

|«t 4»łbo»*J HiN^rr tlBjm [iij;i^ |^Erfvi4ir 4 Ubf aoyci^iia jat 

fhfcAftuyl lu iri0U*f ttńn iSj^ ^(■m pmaIaiay^ Ha iMr| pfHl|iivr imu 
' t4^J. Cfy miil mfiiiTE (lu^wTriE^ j* ^ ^o (a pru^iHi?** 



I 



Podaji; czytninikawi wiemy ufarair (inlicyi. Sni^di^le 

LUTJiiy JrJ rłlłocnr-j;^^ stnnu, Marftkm *ir pochwyciło 

^«pok^, w któroi 1& prowintya poUki £ pod nodu Rjrpitpj 

Ipod rj^d iiuMryikcki pt/ochoJjtUn. Sur^leTii «ię okjv4li^ 

jej T^wcicsuŁ' stgsunki; ; leg" punklu wyjlcia prrcpro- 

wiLiLiic Jii prz4T^ n.ih(4;pQych Ul oA(ndJEi<f^i;(l, \ wykauH^^ 

{« lip i w jaki r^połi^b, p»va i opifkft rrądu au*irj-ftc- 

bioifo na m<" wplytn^ly- 

PrmlMa^Aitcrni iv roidsUlt- L pmw4 i t>b;»wi4Jiki 
Iwbioict iplicyjskłcj vr Qgi>te, jej w^ajoirm*; ^icnuaki, 
o il« nib rI« odOitatymraliL i nłc^mi kwrowiU wyraźna 
Wir" I TiL. i Ił n« uk^/talcft?y li^ łłfMC pod wplyvrvm 

4 pubikcjif-ffo, ku>re r/4d auAUyacki. hoMu- 

1^ wjrMcmoTTi c«ntraliijicyl, jako jcdo^ i ^^i^ii i\ulby 
publicznej, n %u'u;vai ^tr^ymał n;ku. 

W kraju KdxHT roUi jcnt niemal wyłącznym wars£- 

eiiinn pntcy, «tov4nki ludtf okoto ntoj rhodjtnrycli lU) 

podnawa na kt<5rc} »ic opier.i bo^fnctwo narodoirc^ A Jte 

Ujm, ki<^ra i^t^u; ludnukcj W^poirudnko i>wi» m^ 

w barntoaii Łp^iJcLiL-iiskurj gloo pr/tn-ainy, jej wli^c w?' 

cyatar nApoMibErnk ludawać munJ cftltiAcl ton i koloryt. 

'■' . ' r r.itnoHCi i prann, o iTł* w klńfcc IC wkor«' 

... •■U cywiliiAcy^ chric^cio-iiika w itJLrod/ii>T 

fłWia tiivtyLc na umiejcirił-m lub pr£vmysf^w«!(0 wy- 

\?j!:tĄ\crt\\Ut il^ *>*^ jKic^ucm i :»^ po^^anu;^ ^inlu praw 

hr^/i^ir^a ^c£y- Jnk /a^ ^tobiinki %v h>>ciaViskie w kraju 

vtt] H probierciym kamieniem jf^ffo. le tak po- 



wlriHi uMunr/tłuma^ tnie \ wpływ na nie |irAwo4awbtvrA 
rz^u i procedury jc^ urj!c<imkóvr »fuly^ winien u 
cniiTriiiR] iiMir^Ifiuici i hprdwMLwoAci ji-^u put&tykl^l 
SiOHuiiki l« i ich uŁład /^ wol»( r/jdu 4u»iry4c:kio|f<^" 
U' lialkyi ilokoiifinyf musUIy b\ł^ w Tiinicjs^i^m pŁMni«^ 
<iv ro743jLłak II.) oAobiut 1 obfrernie trAktowan«. 

O ik- prawda i łprawirdliwoł^ jc»e mU cwórcu|^ 
o ty)^ frilM ikr^yndn nia put«;|f7 r|L^fl:^4L^. Niv cn^i 
pftwiiit-j««cfgo Grudka du jrubo£vni4 krujUr i^k tudwąOcnii 
TT umyłli^ j^if'* fnlrłjfk.ii^c/iw, MLVid nior<ttno$rl ł privn 
Wfł^elki riąd, kióry ukI>ŁdA ^losunki ludnnici pot 
jctg]^dt*m moralnymi ukliidji »ra£«m w tym krnju pi 
Ifnimac jł^gu proclukcyi c^konomk^rLcj, Mionowkiie w Gj 
IJcyi, ifdiriu rt>la i prica wUJHkih j^rM j^^tuwi^ słfą prc 

uxapnlnkn]f?m> ukUd iTOhunki^tn' wł#jklch odbija i^i 
w r^^oluCKT ttę6\n»-) ^irmlukL^L krnju- / ifffo atanowl 
aka prodiikcya (j^licyi wjiina być w nlnkjhfum pUiaii 
ocirniim^ (w nudcUlo \H.)- 

Prred o^mnaMomn wiekami ^cital num Stw 
noriAĄi do ktrtrił] prikca wUk*'** iloclw^ ^h pr^iuorii 
siwe Awi*tkle. Tej normy reprerenUntfni, «crt|fó]nym 
/wimtuncm ouri'j proiby •Pf^yjtiL IC^^fsła^ Jł&U^,, ("i 
na iivirii rtili^i^i i ku^ui^^f. L^c/ uby kt^ciól dopełnij. 
swr?j miM-i, aby pnn/ to iii^UMaj;|r(? pndnoj^tcnir indy^^ 
wldy^ur [l« Boga, tr\^i^X ipolo-c:-!*'^*!*" cal** do r\\*)^ 
puyblUy^ — mułi mW rcte wolne i umyaf nleskrępo* 
Wrioy- KijUlój jak jeM pc.iti;trt.Ł vbuk lu} wolności diiiłi' 
gnia cywilizacyjna, tak be^ niej djrialunlo jego itiariw^f 
bo duch IJoiy niowolą ujvt<' t/IonkS €pu>jFC£«, njbf^ia 
w ri^ku kupt^nuw- Uf^ędnikt^w, nujf^ s\*i opinią poli- 
tycjrną. W niniejnjtimt piimie (ro^dziJil VC.), wrypudalo 
rof4>br*ć no do TiAlIcyi skiiiki prjiwodawbtw* Ji>2vCii 
ftkitrgv, klóns ^ą Ii;ptfl-j /njuiu — i hkutki niiiLis^iiowi 



filft osflOMODoJ ftwU'io wolnofid koficiolA, które ^ mnipj 

murUk W^TTB^' 'lnii/<ih^dA loiy ni grancie VMy»Ł- 

kJcti kf^dirksńw; otw v^ tylko 4i«m»l:i«in i doc4eHii«fii 
tłu -i'ł>m {>raa'A <idwiec/r;.'"^f>^ alft w croctdcnnych 

fi>i h »4 łnrAJi^m i>hjax*vfn pi,tr/^h, :twyc£Jk)6Wt 

u«]H»obiOfiU niroda. Zmieniać pruwa te dowrolnic, n^ 
rmM4^ obce — nifl i&uł.riA \>v£ >.kuyvf\''nii> Uuclu 1«' 
lUo^^cł — btu ubliJjfrnia ttvidjcio k*jn-^rwiitj'vrnej- ktura 
W nnrodowoftc) Ił^ży, bcłr n3<Iw^(I*>nia ucxuni:L Łprawip- 
dliwoict, k^ra ju* ?iohif* pcwn^ formy, pm^r ciąg 
wiekdw, w uk^Adfio narodijwym wyrobit.i A KJłli — 
upnici E<-'}fD, ie nartuconi? kudek^ me ł>tlii9wi4tiiijj| da- 
chowi lutroiUłWf^mu — Jo*li nadto wymur ^prawictlU- 
iroAci 1>fdiie 1.jiki, b> rti« dozwoli uf.ić tv joj panowa- 
flłłf, wtedy kodfknjt !t. mUnowicir uybunnly, w ifcr/c 
mor^lnifj ol^awią m^ upadkit^iia idufjinidoUyu-dWl^kitfCO, 
w ftfcnc matrryaJnęj hrakium krirtiylu, Tttn wptyw iry- 
1ninał<^tv a it.ilK^yi, łiiar.iił-m Mł; prJ'-dłrfLWj'' w fo/' 

ttory^ KrJkowjX, odkąd to r)ic:s/cj;cśliu'e midM^j £nij< 
du>v >i^ iKtd W£(>^r«dikj«m pMiiuwdiii^in Aublryi, 

Njuwftłc-m tiŁnii.-}sxc pbm\j wk-roym oliratr^m (t^' 
UtyU .ł"" "T^ wŁłirnrft)^ hn tn o r/j*rm mc^wi. co łikjid 
Inąd i I it i rar^m utofyfo^ łtwrnie prf«diuwia- 

Cboćby mi kio urKu^łł, !« chcUl^m f^^br^ i^n^ys^tko, 
co ni4>iif potęptC Ti^il aaMlryjicki u- (ialTC>i\ to w fym 
£tftuci<? snaidy dondd, U wedlem /owwc £4 pr-twdą. 
Ho wicRł, to fabic nicjt^go ni^ dowirdzie^ fe ircseini^ 
ay płiłrłirj wykryje sJc, i mTO-ito pomódl, AiH/kodfi pt- 
«n<i. Nio ufy^rAm vri^ w pi^mit* Łvtn infitj ttity, jedno 
fni^rdy. AVi«m t^k£e, ź« nił? stówa, ik Ukt* ini*j^ fo^S 



Pn*dtn«n> 



I 



leci joMi w ciA^fu nini<ijfl/yt:h kari. woh"?t; niłssprłwic- 
dliuru^L^L iDJJdfle M«f Vt; nich ^łua uburjti»fiU, to nii?cl] 
im rr^eilnik pr^cbAc^y, pomnąc, ttt nnc wyszl)' z pod 
fvIArJL crloiłkA tojfo narodu i ifj prouiiicy!, kt/iTą tftk 

Ki« je&l ukJttf pruwJfi, aby w i.i?m plinii? byto ^ 
w^yalkiłp c:o być mogta JU potc|n*77iiu r^-4iiu .lu^ryftc- 
Icifż^n w iralicył. Wirlo rii^cjy lyr.r vMp\,^n\n nin1o?(7to 
mtfj Wjacłł>iito^it z tych HAw^t co mi wU<4om'^. nicm^Jo 
pomJEiąbmf viclc odtl^iafów opotcilcrn i cbybi rat je 
w iniKiiD pUmk* cwubot? t^<iklu<A^Łt^ pr^vjilEł«. i'utaj t»' 
InJuiro ck3Cknict4> nycłwWAnia publk^n^^^o, cbpć to jcat 
Jwlna 2 naJhol«^nłi}J^£ych ran GaltcyL Nieikrlęto »y- 
sfcma fionnło\vcffo, 1'ommicto atlminiitracYC, Niow^po- 
mnuina p(>licy«, kUtrn J>ik t^kA Ul^wi^ca ci^^y na pivr* 
ftiacb o]ie«ikaAców> 

O /^wułciToiu prnw mMytut;yi Drfihowyikiiłj {Tp- 
Airii tu-oW4ki<*^uf i Iri^tylutu Oiv«Iiń>tkic1i nk' ma>£ lu ^ 
iini iłowA. Wiek, bardto Vi<;\p f^kti^u^ kt<ifp mocn»^ 
fttaty Autorowi na myili: latnymał 011 pod pióreoi — 
a dU c/U|^o, - c^yirlnik puUki, poddany nodu auatryac^- 

kłVgOr tdlWO vd)f4iJriiu. 

Nie — DiL* wylkjiimo wwyitkkh kmwd CialicyL 

Bo fhltiijnjł^ *le f>in> na tyA-t^m nuAr f^iwr-j /.Irml, IpJ 
pn^iAcnt^j cząstki w koronie Ripltej PoKkiej- Z lem 
ciatf^m ijuchy tia«jo juosly Ł ciU xa diiur, fo Polak ra- 
CjGfij te bbmy £a%TjikUiT niiliby ju niJLŁt o^vricE:ai^ niociti^j. 
Ten, 1:0 lo piłini, j^anndto jcAt priyi«m w r/rc/ac:h 
fuditekh świadomy, aby hi^ ludIi^, ffi k^tąrka t^jfo, ciy 
jaka b^di, ria jEmianc polityki rjudowej w^yni«^ Ou-- 
hietiit nl^jtcJit^mu pouao urzędnikowi pL>dtuntc oovra 
my^l MkddKuikia, N^i; napisana J7«t t«i dta t>byw<Łte]i 
Galicyi, bo cl X I0) ksl^/kl t\\e potncbu}^ mc uctyć^y' 
Memu r/.^doH'«^: oni więcej o nim wt'.di;ł. /rf>fcKl^ 
w lych ci<-^kiL'li (jórucb, nn jakie aa *k.iAinij n\r. g 



jyftinnwi. 



n 



lic jątrayć ich uray»l(Vw — ovrwt*ni irleiirać w nie spo* 
kój ^ aby pr29irxynuly ^łe. 

Mm^miilem u'A£dk2^. lv ety mcłtrfinwj ety póinwj, 
pTAwda ttw*>c. prtyawMci, 2c. wJrc pturjrba aby hylft po- 
JiłAoq To prf4!konarii? k^afkę nrnicj^tJS wy«rctałi>. 

}e»t «>biaf len wierny, i dlatc^ jc»c niemal roi- 
liwy, LoCA Dtm rM;:^ 1UOJ4 uk^^ncic, dt-iJuiii blouro 

lUlKf. 

Sfinchio poUlEA w Gnllcyf, n pod ii>m nj.irirrn to6' 
wlif do kAfd^^o, w którym ki^w poNka bij-r. do ciebie 
to sfoiTo oMAlnic? Kart vic]t? ipisAl«m, kfiywd twotcH 
n£«wyliciyt«ai, na r^iiy i bOiw lwvj« lekaLiaiwA ni^potU- 
fdU. ScuLif^ŁiM) dc prxcx Uc o^md^ritTS^t, ciało twoje 
Ł duciu krj>7ov;'^no, m^o! i cud^ry mi;i:;2y1i ci«; w u^^niu 
ucrysuctcnifi. 1 fitanębA nnkonicc jako 2«brak, kt^rir^o 
ciało Tfi^dmiAto i t otyUtnich fachmanów odartą*, któ- 
rCff(» ducb nkurCfyt m^ pod ciciarotn >vii:lki(?j boleści 

Xtfi Jca w mocy c/łowioka, aby w tak vjelkioj 
niedoli powtnl^if?^ tobie ^owo pociurfiy. Wsijitko co 
łcrcł? nłjtdarfc. 00 rozum Jmny podda*^ c^i moiic, wwynko 
odbiJ« wc o tvard^ r/eciywrM^W- Ws/ystkie ńrudki, 
kidrc mądroić ludzka wyiuyiliC zd^^la, ni* uchrooL^ cif 
ud każni, kli^r.i^ guioijrali i y^oEowa^ lj|-d4 iiiHusLaiLiiJ^f 
riąd i %iułn jpRo (QbJp ntonawUtni?, Xa prw>dw ly m ra 
ton myil bidikj hU^tkiiU x<th\e Mdrti^ lamy. Z po M 
ciebie m(*pnr;d2ie dJa ciebie iadna pomoc. 

P^moc judyndi, taroŁH i pociecha jefat w tobie )»a- 
■ej, WnijdJt w sieblŁ*! WtiijiU w ślubie, a znuy 
óilr^ tam pł^iofę, ktńroj r/łnwipka p^/bawić niepo- 
dobna, dopóki jfrj si^ «im dobra wolnie nie wyrtec«! 

Niema** j<!<in«^o Pi^Uk-i, ktOr)by nteuc^cić two< 
icb domowycbj jdko nic^cjit^cia publicene iv ner ca -wo- 
jem nie ncłi^il, Pnicto i tol>li p»v^tal^, abyA nic^dolc 
twoje na oliarfu Korosy i IJiwy fki^yła^ abyS t\'i ol- 
lana tym ofiarowała krryirdy od inltjdsiych braci 10- 



■4 



l-nMionc 



bl« nadano, '^ij )ak6 ojcowie nasi na w^pdlnym o^nhku 
iklndali cbv.-ały »vrojo, kkąd »ic nsk cały RAiN^d rozcho- 
^i\lo A^vUclu ^J^itC|-j, tiik i my n^ n^pólny Mt>« xno(my| 
kłębki nu»£U, *thy at^- b^J roiN2«dt pFu[iiiT.-ń i>dktipt«iiU^ 

JH^H klę^ iKTolcli lak wysoko oicpodnj^jti«f. unij 
ich nkf rcfumi^^f. ani im nirrars<ltt»t m^dy, M^ riA ti«blQ 
jciŁnę, nic na kaid«go j: nos n-ymi^r^onc te ^tosy, al« 
iidi caty n^ród. Crdy baiii4 b^bio fUAUwidif bc<Ix{«h^, nim 
toMawim się: gńy koidy 2 fia% ?>unie na »tra2y wlo.^- 
sinr^i) tylko ftomoMwn i r ('i*iihji.\ hronli^ «fp b^dnr?, i>ic 
obrrtni ?łiv. Xa duch narodowy wymicr/oTu? lo jprotny; 
V duchu narodowym, w J(^^ pchi^m. powAtn^m i Ma- 
teccnem d^iaUniu jedyny dla laaił raiun^k. 

SdiUclil<> i>olhka, ^tar-t twych €>]e:«'iw U'adycyat znonA 
w twytrb dziojach ilmnr^^w: ^f ilo£ćBcf^a iOJczy- 
Łtty^ to oHiatnU HU nns iwirrim^ oiTainia prtcciw wto*i 
gom oirhroni Ak' cho<^ljy nam wHf.ystko wydarto, i (1I4 
Jedną bcdfii.^)5 joicic mocni i bogaci. 

Z niĄ /.wyciciłliśmy iilf^'dyft nuL»^/y<:h nirrprzyjacłrit] 
£ ni;i zwycic^yoiy djfiiiaj wlojint' ilaboici: prai-hacicnif^m 
J irIłoAcłJi łńffoŁmy rnny nft)*ToJ«:f, domowr. Droijfl pu 
której na^ dotąd wicddono, droga rewolocyjna, od ua* 
Wtt- i nkcii^rpliwi^f^ci prowjidił do nioniu^^y i ^fMJtitnia. 
Ikł lylko itfmui kto Myi na gruntiu luroUonym, djjo 
Błl(f wycnr.TlaAć. 

Wii^c: bądźmy wytrwali — TvyTrwaH w ic; o^rom* 
ncj pracy^ abyśmy razem i w j(?dnym >rcrciru narodo- 
wym n4uv:£yh mc chodjiti; abyAniy oilbudvM'ani9 oj^ 
G^yiny od odbuduuaaia na» auntych poc/^ll 

Kto w iml^ ukU> rus/y w drogę, t<tn ri|fdy z4p4ino 
nie |)rryjdiiL'. 



W fiitvti i»s.»_ 



h 

MiEszł:AS;cY 

ICH PRAWA. nRfłWlĄ^-Kl I WZAjyJiSE STiisrSJCI 



Ama iiMU^tttmjth C4 Jo Ciftlk>L Up4o\b nic <nqvk t^JHo v><JaiL 
Icifo tiiuta ^ AHrtrfC 

Ut^dcy rolGl«m 1114 m m** pAnoin-^) w H«1lcm 
Kolutnan Królewi<:£ a p6iai«} Król węgippłki. Znpro- 
won>' i^a tron vr aabtiym roku ^w^^o jycU p»«i Ru- 
>£aó«T, |vrae« nieb w mkii laiB i 1^30 wygiuuty, w roku 
1^96 klniLit n;i 2AW?^/^ krcMr-^iwo Hnłicki^?. Nic; umcił 
JodaitE, Jłk *!<; ptikiŁiuf^ swych praw. ho u- ich Imi^, 
1P 5^6 Ut IW cyyra£ni«;in jpifo wypcdicmu. M^ryi Teresa 
i^ojcgo ftukcc4orkau]>^mi]UU faif o H^ihc^ — i iiirlylko 
I^UłJc^ 4ik uity kr.ij oO Bukoiriny oi do Sjrl^aku lu 
R/plE*?j i'o1^kic) w ri>ku 177? mbrało, w moc odtindii- 
cKMił*} po Kolottianio ftukccsyi^ 

Z If^go picrw«tffG zaboni łlołJaly *ii^ Au»tryl 



RMdjM Ł 



4) iKojtw^iismi RuiUc I Ziemio lUKefak , . > m, hv. Bftj. 

*) iNiłf, Cłfl*tłnflftrnJikł woj. I%łtlol>klrłl»ł - - . . , ii^t 

Jł Ci^^ jujwiiilM L'r'^J6>iikicxi^ wuj, l.ofaelikicjfu. , , II 
^l"*Łi^"' 

Frrj'sfcxny ni Rządcę do Galicjri hr. Perffcn. 
^ono pri^/i^ty wi>ji^wfVilK^, !ik;iSŁ>n'Ano ur^^dy woj 
wodAw 1 ka».ft<*lAn<Snr, ubrany tcnj podilrlony n;i scCi 
cyrkutćw czyli dyrcktoryatów 1. j, 

I. KrikoMikl, 4. BsltU 

dxw;wiPtn»łłc]ł> dyłirykiów t, j. 

I, Cyrlut L^ewiU c rlyuirkumi : BtifŁaAtUin, Bru^iUm J ^^IkiffWtU 

, Fninty^kini, Uikioi, DrAhtfby'^^^^ 

W rokiii rjl^j hAJ^^Iy 1 tych dynirykidur uinff^nloi 
w cyrkuł x wyj^ikiem Kc»lomyj»kl*go i TyAmicnickieg 

W ruku i;S4 <Talicya olr^ytiMtu nowy p 
ktAry doit|d Umkjc z ]><;» nutni unian.MiiL 

W roku iT9i Aufcfry* KAhralA ru Pnl»<vi 7^7^ 
ni. kvk%, w«/Akfc2 po kampanii roku iHu*] d^^tapi 
woiiiyńtk^ <( OF»iatriii*^<^ jidburu □& n^cz KS- Wo^rACAi 
łikii>:o> X <Iod;ilkiem cyrkułu ZAmojikicgo v^,o^ <n. kf 
jnk ni^mnio} Tiulu^^o iudgranic«ne>f« okręgu 1 któl 
w reku iMij do AmcryŁ powrócił. 



ł- 


• 


S«in1itfi>kl 


*■ 


ł 


lVłilif 


\' 


_ 


iMłijr^Ai 


«, 


* 


\>i<tkki 



W roku i;»6 wdHono Bcihovrin^ Awkl^j n^ Tur 
•y\ Mibrtui^ do <t&ticyi i ro^Ic&rano aby t^ni kraik uua* 
atty byt J4ko ptiwiot (lAliryJKkir yn^a iąś. Suny jt ^a\\- 
tyj^\fm\ p<iUrJ'on*'- 'Alo (f^ly do^wijutCfnir iiAuczyto 
ni6wi pAlcnt LeopoldA / dnia 20 wrzciriia roka i;v^j, 
nUiioM Jt'3^^ i i>bycuj4w lyoh dwóch pruwmcyj, 
^tnt<tfci puł^czcni:^ wr6£yć nic tloiwalu' ttddfiR' 
ano Buk4kVk'iTi«; o\\ i lAlicyi i .V7lnchiy UukowiAhkli^j ^lo 
ttnów Gali^yi rnchowoć ni^ kftiano, Wtącton© ją zqou'u 
roku i!f ■; i odutd Buko-aLfu pod jednym 1 GiilkyA in- 
ŁĄi$viii {^ubeniLdltiyuj ^^fftUnuI^i* W rvku •^£41^ imduno 
rj xyi\i\ kkMfKtUTA, a w roku ^850 o^ubn^ nd (niUtyi 
onMytwTy:^. ^filD1.> t« hil' pr/*'>ilftjłi i^mji twtirryfi <:if;ftci 
rftlicyi; jako lakh Manowi dwud^icłty cyrkaT: C/Prnio- 
kcki do gubernCuiti Lwou-^kk^^o ual^l^cy. 

W dniu i& )istop4djL 1846 wci«Iono R^pUc Kr*' 

~ ~ *: I do Aiuiryl : w roku 1^50 oznaiio ^ j^ci ctcfi^ 

pod nA/(i-4 W. K». Kr;Łkt>w*iki(.'f^. 

Xll^znallą jem dolcUdnic oh^crnoió Gftlfcyl, ni* 

j«J I p*wnirt*cifl Utt^dowi?- wykrt/y. ^tiy w <jixalutrn 

iar^o wyoiiimono w njtj j(t<li?Ma»c^c* obwodi^w cal- 

ici«, r«b£t^ u& €ięici<'vi>. UUtvgi> rófiii* w aulo- 

ł «ykUdtadt laiajdujoiry <:yffy. 1 t^ik (nio licxi)c Itu- 

i-iny): 

■ ' ' ■ Uł4.«i - " 

mittrh 4 , i.I7(vi>0 « , 

Wedtu;£ uyka4vte' urzędowych liny o«ia iulta^ 
Krakowem 1J7^ ni' kw,, WT^t t Bukowina 1^69 
U kw, 

LV/ic-li ł-f; oltrcme na Jo cyrkułów, l. j. 

. ifrL*! W«d*«k<M. A5^ 4 , r.. , mw^ib .4A4 ., , 

, ^ ftotlicA^ , Ą\Ji B * «■ • Hinci>v«ki , Mrf . ^ 

, ^«M . . . ;.|-i « ■ >- ■ Sg^idtM - . . ftj 7 f t 




lA 



K". 



9. Cpkbl Skulmt^^ , 9$J m. kv. I^. Cfrii. UrulACi«liL . 7^.2 »- ktt. 



I4k 


> 


l^liłłlłłŁl . yt^J , 


* 


<'. 


, /nf IX J-lll *tł # 0'^'C 


lik 


■ 


£4lkitvtl: ,.»,», 


* 


«J 


, Ttrav|»ULi . bf^tj 


13. 


ł 


l.-ro*«U , , .4U fl 


r 


1*. 


„ CtoiiliaviVl «<-! 


1K 


■ 


Sfiv)*ki , . iifijK . 


■ 


14. 


, KfiMoiT^ili ^ Hj,] 


'1- 


■ 


SUKftbif-nr- 




JU. 


łlukv^viii» rj^ll ()rrk. 








# 




CirtfłAwiffcki . . ia»j 



Nic łatwo joac (low)iM)/i(>ć uc prawdziwej ludnotcł 
OaUcjtI. Wi»iiiwd»tr w kjłJFdr) ^nnKTuBi nkmWkleJa 
>Biiył<t7x:c, almanachach i kalcndarrath politycznych, 
n\Krr^A\to po diionnlkach vi(^d<^rWkłrli lub w ^AJteci* 
Au>biirg''kU"j niKtAriAj^ się cytry luOri^Sti g»licyj«kicj, 
aI^ ci co JQ tifTł umLv^£daU nic Tri»£C£yl) Mf ■> khautnn- 
tj-c^nołć, ni#» jtadawiU &ol>ii> pracy porównać ł wyka- 
Mwni ju± ogłoszono mi. Kio chce opierać adę lui MTt^do-^ 
wy<h wykAWicłi autlryłckii^h, ttih*! je pr/yjmownć ;t tu- 
p<rtii4^ wUr;) , nio sprAwd^AJAC jł-dnycli prtcz dru^ic^^ Kło- 
potu Ukio^o ^p^awdJa[li4 niki tcibii^ w Au%tr> i nii^ ^adiLJCi 
«k kl« wlał w ręku fuliryki konskrypryjne wojskowi*, 
w kiórych iloftci obok siebie itojace hyn:łjmt>iDJ si^ rk 
tg»d»j4> kio hył prey spisywuniu lud^ofti^i po Wkiach 
j roilHtncb, tcti vic na j^ką wiarę ftUty»iycjinc uftędowc 
vr Au»LTyi wyk^jy xkh(u^iw4c^ winny, Tycn tposot^^in riA- 
tn»ufylu siłj mnustWM tyir i pudna hĄ*^Ł }iMiu<]śi:l. łj^di 
o pmdukcyi FfaUi::yj%kir j : blaka}>| »i«; onif iuuno^As ^>et 
k&ntroli. / jfdnyrh dłi-^nnikijw prr^^i^hodiłi «' drucie, 
t nicru pt^cbieiftuy dłu|f.i wędrówkę, w cią^m kt<rfvj 
nm niJito pr^yroMo im bti;d6w, i^cUoJj^ du alniiLDJi' 
cMv lub d/iH ^togratic^nycli, ilbo slu24 /u pocUtnwę 
do (jkoTiomicznycli riupntu', — StATttC *Ic b^^dzi-imy nby 
cyfry priC(*x na\ poiUwan«, jeSli nie rdolaja od;^aiwa^, 
nic pAratiaJtały pr^ynajmniH chaosu iiiftiyMyki ^U- 
cyj»kt«j. 

LiKtDodć Gaticyt «ro ciŁcry U<a po ^^bonc, t. J. 
w roku i77t> wynosić mUła a^ixi,ooo: w roku 17S& — 



I W n>ku 1SJ7 po p»yt|c4i:iiiu Uukcininy li^ono 

'Mlf<1/y mcKryenaini Hciono 4.234 duchownych, njooS 
; '''V, 4f7VS cc<Ud£L W pćfnkjaiych wykaach takio 



[«iui}du;eiiiy daty; 



Te dwifi o«iatnl« cyfry %ą i*t iwitrjo wydan«j łift- 
ty^yki aoBirj-aekiei p. Haina, któr>- nr óti^Ut 4>^to£o- 
ti»si w roku 1^5; niemM n^zy^kiki^ dMy cii^rpk tą 
iftdw I rukii jR^o, 

Vq pnytącicniu KrAkowa, (ktCre^ ludii-o^ć x gkrf- 
IlcfOMo na i^fr.łjooj {kodawiito w ri>ku ift^'^ lud' 
(ialkyi t Rukowmą pa Sp-ł')o,r>73 mt^s/kańctiw, 
Etmo wi nkpftwnoirl wyfciuAw AU^rry^ckirh. moiemy 
[yC (lAlicyc do njjSudniepjych provfincyj austyac* 
uk j^k j^t ni4jluduiejh£4 « pru^AinŁ^j pultkichn 
tKłcMjy boiri^m I>iIm4cyA {kxy 1,771 ł^Wiv nu tn. kw., 
Tyrol ijiSs Knryncya 1,7T0, SWnli"if^^^d i,^&6, Snlt^- 
M71, Wcffr>' J.SI8. Styrj-a 2^7^- Kr.iina 1,674, 
'Djkowina ^,osrv< ~- Galicya liczy 3tJ5} ^ P*-^^^ uz|jLcdDin 
^ludnitfiua u«\t;puji> j^ynitr Ci«cliooi, b^l^Akowi^ AuMryi, 
W- ' •■■ ■ rdyi. 

/u itsi Jtaludnlfioie obwodów. Kraków- 
oajircftcici osindfy tkiy ^c do nApudnii^jnycfa 

.. — -'.^, pg mm idfiit Lwon-ski 5^vj. Iłochenaki 
t^r<^4i jAAifUki 4,^6j, \VAdovk-icki 4,J4>j' Kiumnicj ]u<l(ie 




lO 



ItuMtł l> 



Od roku tSĄh wykMxy ftuMryarkif odrófnUją dwie 
iun><l<łVobd w Gjiticyi to jc»l PoUkułw i Rtaunów. 
Tnifu iKfdiUlu iLiwni')) niv fnitmf, rnano tylko UciA-] 
tkicb i ftJawiAibkkb k4tulikuv. Według p. ifabu: 

Opnkc tR^ wyUc/a: 



S4onk«v 






co cxyDl ^UDit; HA himą (ralicyp;, 4.^75JJ'' nii«4jrkAi 
w tóka tHĄi>f kkdy tUin Iu<lnoŃć ict ha mn rok oxni 
^yt 4«S52i477- Kt6rAl w*^ cyfia J4f*i błędna, a kl( 
prAwtUf WA > 

W poilaniiŁCli J^o na rok j8^8, w kŁórym ludtiH 
G^Ucyl ofAiuriA flA 4,714.4'?^ pny iH>diSjil(; fUi nligll 
po(łvlMi4 widujmy aKugwiiw^ WyłiciA bowiem: 

lr»** lirJiŁ- 

-yrt. ieł». i,MŁ 

OnMHłdw >iCo, 

llrtvittiAv * . . , . . X^r>' 

CO c/yiiW tna o^c^tn^ \ltM ijS*^* mk-srkfiAci^w: 

Wiidtutf »iMy»tyk dyecMyalnych niikkb, łicjsl 
SUwiaftokdiolikOw wyna«i w Oallcyt (bez Bukowinj 
j,ii>%9ve dU)X i U to pudobno ^yfr^ wyriilA n^rn r/i 
i:iywk»t4 ludnoif ruvkA w irłUKyi, 

KAwniu nLi*pt*vrii«ffli fą cyfry r> ludnojlci iiaroij 
konnych <ift1icyi. Pomijając <Uirnl«j4tn pcd&nia, Uwa- 
lmy, lAs: 



>A|fta5/a za daic unr^flown j^ Toj;fi)Jt roku, m Hnin (fi. 27f> 
tw rok 11^48 iloV Msrofakonn^r^h .^I7»ji5: coby donro' 
(kito ubvi|hij dwudxio»tu kilłcu lyMccy W Ctitcu Ul 
ilwódlif kturr-^o riic^ifru u>ipr>iwipdIiu'L<: ort: inoina^ 

W następnych laiach nt^maty^my dyrcr^Alnn ln^ 
'rtńflkił k.łiollł-kif. kti'-!^ iftk wtnilonKi o dokładna ao6ć 
Akatotikóir n\K tro^fc/^ mc> poda}4 storoukonnych 
w rukii 1A50 i» J3i,8oa. 

Kl6rą wifc « tycb cyfr pytamy, naldy brać £a 
Li»imiyi;«n4? 

Mamy btu^fn** |>ovody i)i> mnff^maniu, te i« i^szyM- 

'ki<- wykaiy, Ł»kolwSck i>ficyAliii?- h fl^Ic^ki^ od ntcciy' 

iiriiłti>hcE. N:«r tuba]| ifrAclio, Aby o nkli doklaJn-* wie- 

EUiao sjECjcguly, t^ t«l niu pumalu w lom intercMłwaiiLt 

aik Łmlywldaa jak gminy, nby taiaić prawdziwą cyfr^ 

imre} ludito^^L Praekonaliśmy iic po 'wiel'-krci^, »c widu 

KEkro/akonfiych toAr\ wjc, lyj<i i umi'.'rii, -1 wIiid^L' by- 

najntnkj d ^jf^ysteocyi ich na lym >vvi«cic nic wLcdi^. 

JoAli nidto dodamy owc miiu^oAc Maru^ukoniiydi^ 

'klur^ w Utacb o^iUluidi z pruuiTicyj ptilsku ronyjsklcli 

'nkrakiannift do Italicyi prrybywAła i pr/ybywa, ]ci1( 

riTAlymy, 10 ia ^mii^riicyrt n\^ nkFiiln mc juf x indywt> 

d^uHT, ik z catych rodzin, jcili p^mi^Uć będziemy jaką 

tatwoiO oidją ci iznielici d<J ucLruriLi-md h^ii*. aby IlU «^ 

t«ro prxybylyf-^b nii^ poczyi-ino, 10 pujminmy dla- 

ct0j2<o tł"sj nlopodobkAuwcni mU^ dokladiu MiityMykę 

t^troiakonnycb w Ualicyi, i xap«vrn« nte tninicmy >ic 

i ncciywifrioAclą, j^dy cyfn; iJtraeliiów ^.ilii^yj&kich do 

4(Hiv'»'-> podniv!ii«my. 2tf £jł4 wcdtu^f llacMa iyd4>u~ w ca- 

tff Aui<ifyL irai 7^«^,&5i (ob> p, 2C^^ tv^'i>f d/k^tii], ratiMii 

ra iioiiAda icfi pr/csiło potov^ W «wo]«m mi«j- 




^i 



|L««4łUt 1 



ftca ^oUaciymy co jcni prtycjryiti| lAkiogo i.kupi«niA »u 

A w BukowUiiu : 

Jaka /a( of*ólriA ladnośić w mioAtn^h, a JAka p< 
w»Uch, o i«in lAilno w>kjixy nic pewnego nie podaje. 

JuasKt*! &Tvttu u hUiyMyco Kr^ikow^i Haiit (p.jti 
podajiT ludnuM^ Krakowa ir roku lA^t na 5^3tt) mltta 
kaAtiW. Sk^i^ Vp^ei.4t 1^ cyfrę nk^iriadomo, lu p«wnA, 
ona j^n mylru- B«7 w«tp;i^ia i co do itaiyTtiyki Kn 
Icowa^ byltbyjmy w toj anmej, J4ik co do Oalicyi niepi 
wno^i. gdyby nam jtg niu wyiwiirdly pracowite i %u* 
roi«nnv artykuTy CziLiu x mlobiącA paJ^dii«mika rL>ku 
]8ji. Arykuty te dają udcr/ajatc. chan bardro iriuiti« 
TC/uluity. 

Luifaolć KM%ko*3 w r^tt lAjo «TDniiU . . . jM^* 
Ofl fflia »»^ eH|u ilłł 1I4C i<nTT(»t tormy »ynłull ^>l^^- 

PorównaoEir lych dwtich cyfr l^u^vU b^trOiO Vki' 
dociou re/uluty vpfywu panu>^ai]Lx iiUMryai^kicffo 
w Krakuuic^ 

Portiwnani^ to wykaiM\« ni^ nt«co >c)aci«j, 3*4li 
ro^żniniy ludność krakowską na wytnania- L-icionu^ 

A lalcm ubyiffk ol>j*iwil <»ii: jedynko łv luJnoAci 
c1irxo4ciaft8kivJ. l.udnoM staroj^akonnych ciągle wrra- 



Zbrylił* 4m1*rteIi»otó Kratowa >» drł cas-a njfcU 
icgot itii*ihU przcj A^iHry^ wyiic»iłA w pf«Tt;iccEu 1,770 

W rok po mkorpor^cyi if^jfojt mio^ti 1TQdnio^hl nii; 
iiT^M, fi»*ł^pni<j (>ri*-? role iRł>; — ift5'» "^^ ii**/ła 

^ałj «<;. 

Pn daW(! iindi^r ini«r^bują^ ryfry odsylnmy cty- 
te1nik4 do 1t*)fo/ flYif^niiiktt C'<rT, tani tlowio b\^ ort, t<t 
Ul] cliw»U juj^ia Krakania xc j*vrY>iirni ifnienHni>4ct, 
1 ubyikicin n&rodiiri ^ vbjttwił nic ubytek maflf^ń^tw. 
pnyroftt diivci i nieprawemu lola, bardzo fn;u:jEny pr£y- 
rnM s(flly>^yki wł ■?(!!.-«"»-), fyiyUt ws/y^rklo »%(r^^^.k)4CVj 
rexalucy owninicj rrrdzy tniet/kaAców. Do na* nali^łyi 
wyitófn«cxyć lv f»i3xiwla}i!C« fenom^iu. 



|t. iir|dt'«iili.A V Hfl-kJiinir fiAlfnt rj «l«i-«<l.. — Wf»il(* 
'itTfT-^it iladtair H<]uitj. ^^ W^diiAl <iaiibiry atptatna r>% 

tJlfBUaUB*, 

Do roku 1^4^ ladaoŁi^ chrj^^rftdaTSska d/irTItn sji; 
OLillcyi ntk s^Urłii^' n^W-^/cnn i chłopów, O kaid^^j 
I tych kii"!* Oiohno poTni-iii^ rAmienAiny. 

Ca df* sUa£Hi^x ZAt^t priy objęciu pro«iiicyJ i>oN 
tkicb, oiwiatlccyt rz^d AU»tryacki (dU Gilicyi nf.chcd- 



iŁ 



u 



Rwinl r. 



niej w r<jku 1773* dU G^Ucyi jrachodnicj w rt^u 1795)^ 
tts fK)iwiHrdu wu}r»ikt* priywiUiio hzlacbty, o ilv vn« 
; prawumi w monurchii obDvri4£uJ4C0ini t^ i^odtw. Fo- 
iitł^u'A^ Jjkk m^vŁ piiicni f duła 13 f/oru'^a roku 177^ 
j«bl ^iiniUr«ni rt^u w\T6tn\^ ulAclit^ od rnvty fnlo- 

^kirj Ufridim, lii** b)'Iu jei/t:/^- ili>>>ut^vjtn> in do^ ^td^m 
do otnymanid prAW silachcc^tta x<^Ucy jakiego, wyiUno 
lUi dniu j HfkrA 1775 patrnt pnnpi4^)4cy ^poi^b ycy- 
vrc>du Ipj^t E^iulu i praw onemu nluitiicycli. W^dtuff 
<0$O piitrntu ci co jiK>JCjiT pod rjeadein pcUkiro uzyUzali 
dyploru ca kai^iiil lub lir.Łł>iuw Ronuci Impbrii, JtOfttali 
potwierdzeni v tych ittopniach bfl/pLainJri. Wy/nac/ono 
l<-rniTft ro<:r-tiy i3U liyły* łi ilygflitrtr/y kurtjnriyoU Ripttcij 
I'otvkii*j, dla wcrjrrwodi^w, ka«jCclani^w I »tannc^w ffro< 
dowyt^lt do suraniA ►ic o lj'iuł hr*hi6Wr kt-^ry winSnn' 
im być pr^yzoaiiy fa opl4tq t£wartvj ci^ci uWsy. ioJC 
Mnio i^rawo Jiluiylo urJu;dniki>En potFUlowym d^» MJir*- 
niu Mr^ i> tyful fiaronr^n-. Ufnini vr irn '^fm*n>b kMJ|ijc1a, 
hrnWiowi<- i huronowi<* twouyll mati roiij^naión- i porfV- 
nrrian; byb w prawach »Ju£ących magucitom innycl: pra-' 
vrinc>j. Kciuta naUtclKy cuoriyła mah ryc^rtki^ 

Zts btanu fiiAifn^Lti^w i rycvt>kir^L> weiilt* patentu 
K doid Ji cicrMłCii 1775 #kl.-idić się mia) Scjtn. iJudiO' 
wni nifl iwunyli o^obne^ff^ %iAnij. ilI^ arcybł^kupl, bi- 
skupi i infułfLci i'/ym>kO' i )tAVE^iai^&ko'k4ti>Ucki«-(fo ob* 
rt^Oku di> i<Unu ir];i^>Ti4t^>^, prAUi:J i k»(KJnicy I:,.iIitiJ rolni 
do »unu ryc?tskiL-(^'u wliczeni; ci tylko whukJte imi-' 
gfiad tub rycrtiK mo^.ł fnajdounii Mp- ua Si*jinw?j kt^ 
rty opłacają 300 fłji. pmlJLtku g^runtourffo. 

OprAc:r i«go utwor/ono n^ht^pni^ ilyifTiiurMva: 

■1) i//a MM^ncj/Jn'/ 

I. Wiflllil •uhmatrt. ą, WielLi ku limiiCrŁ 






4^ WiallLi 1i«7IUd*i|' 



U=«oLjA[V. 



J5 



lik. 



4. WMU bnl(Q«rf. 



5. l>0[1iŁttM. 



r 



Dygiiitu^lWtt t« ni« mioty d<ii j>Uc>', dui ur^^diA, 
dcieiUictu-a, & jak dbi ^Utcliiy pr^liktnj ■ ^tt\ 

W»p<ifnnłany pat'?nt t roku 1775 urt^diif c/ynno- 

rtrpisał. aloli |>nvc Ut t^iedm nie %s£<?dl w wykoiM' 
i« i wc^c 14*1 o ji^o i-^/dkucyą 4^t;irhlA pi>]4ka m^ 
i« JopomLiula. [>o|>ii.T<» JoiŁ^f JI. n'yda1 n:k dnto ro aiyi^f- 
ia 17^7 potrzebne uxupełni«fiia Stan^^w, poi^ierdiłt 
^■<lyŁfnii»r*i*A i itn /awu-* pi^-r^we mił.'jsty |>rj«cl Su- 
tiAtni tt-y^natłył, n^dlo ruzk^iał wj-iA^td >jlacUi^ctn'u. 
«źdy wifiiirn być poc^yuny fa »>£)acłtcli7a> kto l\oiy 
f^''\.^ trtłiulArny Utb j^jn^wiuf^Tjrpnlp od mnjfrmtńWp le 
ył xawuc 24 Mlochcic^ uwoiany. C<> do ri-^iiy pr£«pl< 
do .^Jmu «dnoiif^cych mc, pairm Mar)'i Tert^y 
roku 1775 potwierdzono. 

i]A4rvt nic «»«yHikiti dyf^niui^in-;! Ghsiiii/nrui, a jui ptł 

j>irrwv£«;rn ft-yMApioniu dcpatATÓw oTCAralo »^c, le 

M n;^>tr4C[lłi urmć polskiej nicpodlp(floicL Xie 

■ więc ^utf^rniMiLi EK>vv;<.h d^puutOu, rdciej 

fjinyiUlu o rtj«n;44anio wydziału bUaowe)^, uformo- 

iiF4nrł*łł n-ipr^Ai). WydłUł /Adat j!Wf)l;inln Srjmu. t-ktit- 

ty\ ji<; prEcd Jółcfcm, pn«l l-eopoidem, ale naprłSino, 

TynKfa>«ai wybuchu wojna v Inną »trorLC niyti 

ilochly r<Ohki«J ticr-^/citft. 

W roku 1S17 pojan-il się nowy palont o Sejmach 
•»ar'A rmncił^k^- Pni^pisy jirj^u it^ n:ut^puj.^ue : 



RoeJtiir L 



Do S^jtnu ndl^ią cx\pxy «Any, l. j- *%nn tluct» 
wkAntua, nu^naiuWf hUin rycerski i miosia kwjlirwaki 

itkupt, opnrl k takowi Infu^Ad^ którym tft^ciyiu Mana< 

Do KAnu rycerski o^o nalriy )i;1jir.ht'i kfAJiywi 
kt6nL *ic e proofsiencyi «lafhcckiłfj wedle pnc«ni 
j dnu 2'-* ^tycini» 17^2 wywiodła 1 w owym cjjkIo p< 
łf^ats inmiiilrykul^frcycjitk iiimnnirj H^Ucbu jtU4try^k< 
Kkoro omym<ił.L in[]yt£«:nnt i^.i|ii:yj^kł ; 

Z rniittti krokowskich Jt-dynie mUftio Lwów, czwarta 
»tan T^rc/cntowalo- 

PrAw<i jAMadania i gtosuu^dTitu ha S^jmi^ «ttufyto 

u ArcybUkupDUt r^ym^kokAtolkkii^Tnu podnieci 

ur/ąd koronny piaiiujacym; 

*, Arcybiskupom, bUkupoin, opalom S wsponsm, 
Tiym wyf^j infułata xii: 

3- Dwum dvpQial4>Tn i kapituły k:L(<''dra1]toj Ivro< 
Hki(*j obr^^dku riym^i^ku kaiolickii^^o. JŁ-dn*?mu t kapl 
luly kau?drdlnf:j nbr/ktkti Uawia^^kn kAtolłckif^jco I ji 
dfii^mu dfpacdiowi z kiMoj mn1^j kapituły kal«dndn< 
o \i^ Alę wywiedli 2 indv^'>TiMlu ^ 

4. Magnatem i rycrrzttai pmiuilaj^cyni Indygena) 
4 Ur £ wlaMii-j m.ijcinoftcl iPibiilaTnc-j cipłncAJi^ 300 jtłp. 



JM U/mi*, f30 b» atrrjrmu^ «ie dapirfa j^rKA młnJu^.^ Aa erani Vfi 

Iiniv*lu1[ti<rłiia- iiA na-r^^^M^i "^r^mteb mik >ic «yir«tlfW Me h CtJ 
Sula itt Id >* pricili Ulotnie Sejmu e^i(ntki«£« i »ku Ja^i. 



^, tJFpuUtoin mi4^1A Lwowji, i których jtf^en bvć 
po»ini«a burmistrz, drugiejfo a^t vr\bii^T»i^ mimciAaiit 
Lwa w A. 

Y*k iikDn9-tytiK>WAn« Sianr, tniaty «obk pncplKaor 
iMM^pny /Jikrr* ciyrinotrir 

hTyf WriJuchAMc poMukiów królewskich: 

i^i RvxkJAd podłitku cruntQw«{^o i innycli po< 

L-' Pnwo dnwAnfA r/itdowi ob]A!^l^ vr flpr.iwarh 

rxo'A'i p«iyc>j i pfoj<kióvr w i(ti«r«Kicb prowiocyii ia 
poAreOnictwem (^rut>«niiiini : 

i^j /auiAily^ani" funJui^/rm %UTtowyin (domosiy- 
kAlnytn). wMuikf^ n^c Ur£ pocwEcrdr^niu O-surm: 

/■y Praw^ tiAdawanu mdy^iULiu m potvHcrdacił^em 

/? Uiriymaote rodrykt uUcltockiej: 
£i ObwtdMnif mił-JM! h»inlv;Kł.owył:li »■ (n^iytiicnch 
aimryairkLirh naukowych, które dekr^iem z dnU 6 lipL-a 

Ifki5 & Jj tip^A i^Ui TtAtkył pT'y2il4:>oS, u ukł^ iĄt 
lo ucftiiOw w Akademii Irrę^yińKltiej. ju w Akai«mi 
Ittlya>VTÓw, 40 w Akadc-inii Kc-uAi^dzkioj, 4 w lahtym- 
cif ckoDonikjnyni ł^i^?d'-fl^kim 1 kJlk^ rtiicjtyt.- illa pank- 
oi^ uboffkh u Sali^^y^urk w:(?drmk:c^. 

Tylko int^re^ wi^ku^j wa^H ^ytnAgAfy r^ToaiA- 
dxc-n't& SUuón-, tu r^kk /ii iwj'CŁaj OłiiAC^y^ a* wy- 
Mu<;łui[tl? pŁiMutai^w: £} na^Unaiiiis indy^eiMtu: £J wy' 
bór tlrpuUtótt do wyd^klu i urzędników >uni>wych: 
^j rotpU^iniA NkTad^k vt kraju. Rf^-ztę ^k5 cynnoftci 
mnł^jsfj w.ici pozcilawiono wydfUłowi itanowcmu. 

Wydzidt hunowy hkUtUć się miat ^ dwOołi dvpu- 
Utów X STOnft kft£dr|fv £ lr£«ch pium^ych srAnów 



A' 



V |BI4> (ełm, GThc» Obol. ^qb. > db[B ±3 



ifaA 



2S 



Hofifruf I. 



1 r. jrłlnłił^i luit^jskio^o, do k>*rjrrli pr/V'Uiiic' hy\o biura 
przcjt Słony mi^inowarKs Wydztat -nucowy u»cclourA] 
iH^I«; df*|>utAC) Manu (l«;chovAvgro brali po t.ooo i)rj 
rocznie: z? nUnu mA^nntów i rycerskiego po j,oqo ^tr., 
* d«puUt HtiłrjfcŁi pd j^fo tir, rocfiiW, Oprócz lych byJi 
lakJttf deputaci lujuLtroui /*■ fcUnu ryti-rskkffo i ma- 
gHAiAtr, kilerzy w^-i]kcivrk na to «tc spn^intjitlj nby pnri 
nowych wybćrflcłi Mj^r* mlfrjica d*j>utiil<ivr. 

Prczi^łcni S«jmu byt pr9i» ^ubrriiium krAji>n'«:^Oi 
Patent WhpoiniiUny ttk»trj«(fj vt ko^u, ic ni^ wolm 
SuAom łi'ysyUi^ do N4j3;|ńni^■iV'^f^o Pana [l<»jmt-icyj hu; 
poprf^dnitfjfo ojt^yi zr^woU^nt^i^ a jaki.i rn^k ^/c^rrjfó] nc j 
(tł(itt'a %ą pairntu} loiiki, dozwftin cz)onkf>n^ Sraiu^Wr i^^- 
)ącyni priLivo xA»UdanU I ^tosowAnU, no»£«nl« mundu* 
r'ów w kolofJcU herbu kiajoiyegy, 

P^iJnUJM* TŁłipori-ad^iTnia pui^pihuily, tf da kaiil; 
Sejm wy/nikCiiini będą prat-z NajjiiftniŁ-j^/Ł^gc Pana x dy* 
jfniunry ff^ilkyjhkichr komiłur/c »cjfn<m'i do <ii£lf><-x*fai. 
p^btuiaióuk'. l-'(;Hwdl4 C<y!*tti>k;Ł i dnia 3 Ilfetopada iSfu, 
rrktor uniwersytetu lwuw«kir-|fo oir^ynULl glof> ha S(»J- 
tni^. Wyd^iaf Maniiiiy pi.i\vinK'[i £ d^ a' hć Sianem spniwt 
jr (^jynnoAri. fidiunki z futidu^/u domc^^cykAlnd^j^^ 
; w>£yA<kf^ diSftlAnla ^<*|ntowe pru^s^lAĆ ir r^koplhi^ d* 
WicdnUj a >Umt^d odcłtane drukować i między cjiloO' 
ków Stanu riudj^JiC. D^j lui/ckudi^ ftl4ii^H'i.'^<j prcyl;)- 
CJFOII41 ko:^<a nu Iłłc^tide cjt^mnycb t uUorych na orjiy 
kriLJowcAw. ptaca okulisiy, k^^/la^c^>ni^ nkn^^cri^k, f^b 
UArk db prakiycuicj nauki e:oHpodar>twa 14 e I-wa-] 
wi«, i i d, 

RofW4-rxyliiiny sit; mnco nad temi za&fcfycaini 
Si;ini»w łr^Ii^^yj'*'*^^!! i form^dnoid^ktnt di» icb skUda| 
pr/ynii|eżn<Tm], bo teł on^ r/t-r/ywiste i ni<?mril wyl-ic^n©: 
otfybtfcy« Svjmu >ianowtly. Brak fycia puMlcin^ifo, do 
kt6fi-2<> B/Ucliu polbka pr^ywykU, chci&av zjAt^pići 
cicfitjni i:cTcinuni;tnit> Byli >lAbi co dali męj uwicAć uirym 




L . '. r--. 



JO 



tnidemaDym honorom, lecJt ogółi wlO^ąc li WMy^iho si^ 
koAcry na fonTiftlnoicińcii, łe ŁbiŁ-rajart ftie ocTocmio 
}\tdTiy były nlcJAko i-^aiiyrm dln r^ft^rwiinLi nui^fiw nlc- 
cryuno^i, spnykrfyt 4oI>u' t**n próżny wti^ctk. lefi po- 
iAf tiic ma^^cy ircici^ j pair^^ lu Sejmy okt^m otfojcc^ 
mm- Bu fdfiTriuO^ nie bylu «JIk c^łuwitfkiŁ niy^ąi;(;|;o 
powabu }pid;rić na Sqni^ dU %^y^tuclun(a |łaKia1.iTidv, 
» klłSrych Stiiny nic ortm^-nli^ nłr mogry. i ** kTiVrych 
*i^ wkrótce X okólnika dowi^cM było luofna. 

Sifjiu i>iIhyw^T\v /wyklu w jłPŁWii, roi^oc^yii^t hsł" 
od uroc/jitego w^^Ju pn^^e-m jako pk^rwsjr^ korai 
imta i duócb Łnnył-,h komlf^ny ^ojmowych. W pro- 
gach biMiot*'k: uttłwrrsytftu 1* ow^ikił-^^ [ J. WW, 
dytfaluffc koronni ptryjmowali JJ- \V\V, kotniMrty 
««timotvych. a po <xlcfyt.ftniu po>tu1atOur ce»ar9i:kn, 
Puciwiftnc Stany /amykaty pierw»£G potii»liiTnio. ^'a 
dra^lr-m uyUiUt hunowy oUc^ytyu-at f>prftivofdani<>, po- 
rjEirra łnc/ynały hi^' obrady, i wydawano w iłc^uploj 
vM^ iad2i«lon«J ^rrze uchwały, kcór« ntz^m i p«tycyą 
dc Njjja»fiiej»£ipffo Pana układjin^. «jty do Wiednia. 
2jtdnł d*ł^y^y*, choćby ici naj<łrob[jifjs«ij wag" w **' 
lcKsi4r Gzynno^-L ManDwy<;Ii, nii-niial<jŁ inw:y obowi^^zuj^' 
fr| Urx poitv irrd/rnia rriar>kicffo, Jaitna frotha wa- 
tnkijMA nit* /Oblata wy?iFuc7ianą , a priynajmnWj^ jf^Mijpj 
uctynioDo ladosyć, to tus^f btx pcwiiycj) o^r^uicze& 
lub be< Ukiif] ^ftiokj c^jki^Ur kl6ra wef/T?]ki« aianiuid 
oikknTtnnihi^ 

Powlęk-kro* obijały *lił o m'i)o MWy unnity na 
nteciyonoić Sunów. Dylo nipla międty ich członk^tmi 
i n wyd/ialtt ^laitif^yuj lud-fł u itobio kł'Aja }>i-f%iviS/i< 
■ wk' u^rliirycbf swiatl/i^h. cnurgk£nyt:Ii i pilu^m oki^iu 
B Urd^j^cych k«f doj Kpoi^obnoAc^, aby uclAn^Miy kr-i)^ pod- 
^ upo^lh? roInTciWfiT zrujnowani? rnAJJ^tki obywAT<-tnkH* 
^L podnloA^, pokr<fpt£ i oiywk- J.ecz ich prae^, wiiiotkł, 
H pv4ycyv, rozbijały »ic o nt>irch^ n^du^ o powolność <a- 



I 



HmMW i. 



htr4KMj(|C4 dUKUfA^^kl^-J ^yrocoilury. Miraże £« niiif«jj(<'4^i 
stchud/it bu dluffie upływały, a iii<t moirta :tii; byli 
clorx«kii/, ti^Folueyl lub iM>7U'ulf»oU c^nar^l: li'gi> na nr^-i 
liiótn w ci^mAkolwitk krajoM-i moffta być uJtyl 
ProMly Vt ^Uii\ o pomoc <IU jUeli^o tn^tyiuiL^ piir. 
ntclnji: i g*^ry niogty Uy^ ptfuiw o<tBn<^wy; clKi^ly li, 
iikarb friur^ki wloMiym funiluuetn w iiticrcnic kniju ii 
»Hpi'^, oirtmywłły ł^dmottna 0'łp*>wiMl/, pod piwof#"ii 
Ic trudnoici w pobor/c 4>5>Uty domr^tykalocj oicdo/wa* 
Uly ciynii^ wyiJilków ibyi untlkicb j ic^if fuiidu>ii 
boby MiłT wyn;:Łg4ly y«fg« powiii-ksittiia. Tak rJ4* 
a4frtry«ckl, niriylko te Mm nic ni'? robit, ak i .Suuoi 
nłc po£yU'cinirffu ro1ri<5 nicttozurataf Skri7|>owat ic^h nloi 
ciynnoddit, dnaUntc ich Jdmknąl w priAżnycb cercmo< 
niich, i c6i dtiwn«ffo f<* DAj^fortiwktyni rt^ op^dfły^ 
£c łjgót od^uw^J aic 1^ JEycift pubJ»C£n?|£<f, gd^L«? ijpróc. 
wlA^Hf^go pviłi£«(iU nic nda Ciucho^lzit 

KorpatrKmy %iv w cfyomiiciiu^h Sł-jm^lw lwl:ln-^ki<'hJ 
pr/y^i^iiin^i^j pójtniejwych L odcyi^Jmy duadjicifia kilkj 
potycyj, ktńrt; SUny podały dv Btdp Tronu, a pr£«*ko< 
n*niy mc, tm nic ni« iKbi^^ło wjmuja-jych do roiul' 
niccU wickbzt*} d/UIabtu^ci. kivdy t tg )4k*4 oluijEdłyi 
ntąd ob»jfnn<jlrL\ Kva i lRkoevrjiJtcniem kh pm^dhiA*! 
wIpA umottiił BędHfmy mi«?li w pf^jnli?}«/ycti rocdfia- 
lAch po kilkakroĆ ipoaobnoŁĆ wtpommc^ o fycifrnłacb 
Srjmu, i o loftii' )Hki 19 Jyci«>iLU f-^iutk^f: In ni^c ni«- 
lct<>rtf lylkt^ wylłciamy. 

Pitłsil)' w foku iłisA Srany n uinrnr/rrłic wyd/lnłuj 
U^kAPski^-^o priy urnwersytecfr lwowskim : odpou-ic*! 
dziAl Na.jjfLi(ii«j]t£y Pan^ Ic jt^^t i>£koU l«kiu^kji w Wie- 
dniu, a priy nie) atypendy^ dl« kilku Ualicy-Jinów *). 






Ponl«vrjiJ u^runicjuiu była liutn ucniKtw w f[t- 
mnaijacli luow^kich* |>rtj»il^ St^ny o i^i pomnożeni*?: 
odpo ' .Njłjjiiłłiipjsiy J'dn, iz lo pomnoicnie hy- 

liiby .-.i i'.vcin, alhowicm J^ilcn nnucfy^kl «viocifj Jjilc 

«o urjrniJ-w fiojrfi^f^ nli^ |**t w Mafii* '). 

Prosiły nuny w roku 1S17 o 2niiE«ai9 pod-itku 
tfruncowc^o 1 -4rbarya.lnc%'^ I o ulg^ w pod^kik^Lh iia 
|iT£y|>fldi?l; nit^tiro-JjiLJu ; odpowii-skiaZ NaJ jnftni Ł-|s^y Pan 
w iłDiia 33 cwrwcA iHj^ roku, tt> Stnrty pcu-inny iic 
l- vkUtkivm lroakliwc>ici C«>afxa t> dobro 

ij 

JtU f)^ttŁt>tlT\i<r puiJaly bŁsifiy pro>ł7v u 2aIoZ«nic 

i pr'>TdAwnii'iiU Ak^rg ^ło^iaAsktch: odpowicd;tUf Xfij> 
js^»ir)->/y Pan Wf^ dwa lautr 10 }csi w roku i9Jg, 2« t« 
pr/cdmioiy pi^lnkj totu^ii^ian? i«>t»Uną*|^ 

Frx«dsuw);i1y Si^ny w roku iHicj rtlnsprAiHfidll- 
wolć pod^ika kt>n8umpi^>'jm'^u> który gurni^ir w^dki 
olcląd«l wv l.wowk< opl^u izr7a <>*) wartości, n na 
jmwuiv-yt opUi4 C<."/rt > kTłin,' ł.yl wybł^r^ny nw 
na kofiMinMfniacli, ale ii^ domini^ich. Dawiitc^j, prty iistn- 
nd^riam^ cufpQii-«f20 (iT75), rachowano, £«> knJdA familia 
t piv^ia dusł aklAłUJ^ft *^c , wypijA 6 (fAmcy gorzałki. 
piUa:<rj podniesiono tę kotif^umpcyc po usi^f.b do <>, 
w micick do I? jf^racy nu rodjitiw*, i btft wfgti;du C£y 
Uf ilo^ wyprto lob iiic, dominium oplo^rało podaiek. 
Tb wajtyMkU nl<>sprii^iodUA-oM Sr.iny Jauio wyła^*- 
C^ly: odpowkd/iM N-.jJrt*ni<>}sfy l*«n na nie, le uchwala 
w bwoim cia>ie mpadnie'i. 



4hW Wlk>7 u tnie, pk -ią in ^^*-.f\^ w «Aolvih peFttkUlL i tnkowtUfh. 
* ■ *^mftet Si/mm gutar/il^^; l.wów, *tłjs, p. ud. 



}3 



Hobidd i. 



Priypominiiły StfiTiy vc roku r>!,*r> |>uirj<.>Li; AnUt?' 
nka instytutu krcdytuwejfu ; i^dEiowk^d/iaf Najnsnirju; 
Pnn Amu H) ffiycjnia ikj<) roku, 10 urbwAU pć/ni< 

V(9*\\y Suiny <* *mJ!emc eony «oU w ruku i8j<% 
1cl6rej wyłuŁtjfiii /^bnniaU wK/ł-lkicgo t nUsj ulyiku 
w KCkhpodiimiwic! ; DdpovHcd;ul NnJjaAnf^uy Pan. Zn nu 
to niv tcltwh^H, ho )u' wi^lorakif^ i xnacfrio Grudki dl4 
wuparcia Galicyi x ojcow^-k^ trofeklinoicii^ o-bmyilif *). 

Probily ^un^ w roku i^jo, ;eJ«li nie i> £iiiui«jhi«- 
nic ]iu04tku konitutn|3cyjnc^i>j tu przynajmniej o uU^ 

ivbi^'iHeli (fiłr/elni i browarów oddnjr? fia Jailc^ ńoAiif* 
wAchn; ra proibn tę wcnlft Xłijja4ni<f}»xy Pan me od- 
powii>dtuU '> 

Pr^ty St^ny w roku 1H34 o pr^yApio»^x<^ni(t inwA- 
r^yalwA kn.'c|yEowe^« julca ;i-i]yn<>j łudri raiunku dlA 
cbjwaipli : odpowiedział Xńjjaini^«y P.in w roku 1BJ5 

le ucbwAłj piWrih-j riii^tflpi *'i, 

Prokily Stsiny v roku 1^34 o roiizi^rjtoTiin mowy 
oJLvyiiaJ w sjikoUcb piiWkeriycb; v<Ipi>wirrUUI NiIJJa- 
j^nTcjuy Pan odwułini^m aiłj du daunU-ji^ycli 0<?tyiyj *>, 

W mk« iSiS rwrńcUy Łiwag^ Stłiny JAk <ljilłrc(^ 
nicspraaicdliw^tn jrtt postano w tł-nii- kamery narodowej 
£. duid /j wi/t'>nia t<f^u2 roku, kl^ro pod:Lt«k konMimp- 
cyjny jujec£« ubuatr^ylo, kul^c go pUcić od c<£l:v) <^^j?- 
tc)6ci TkAc^yA do ZAi^if^fu pninzonfzonych, ^Ttcx ca pro- 
ducenci pMcili o }irdt\Ą pi%lĄ wl^c^) nijtol! powinni; 
pffL-UbUwi^ty, lo w Galicyt ptaci aic o 7% wi^^ccj 



'I v^^< I iKjn [■'lycjt ^ui>i'iH ulolco* irn^icmli, B»kra 

*) Scfm t nV« i^Ji; p. ^ 



mUtfTliv (łi.><Jd^ku 4 o <lo 4 kr oti wU^ra zacieru, cu 

z\t,. kie<Iy prwciwnw pr^y tiir^vm4ntfj wyiokiłftd uptaiy 

«tf O uUtirl^nke poboni t«g<t p<>tUtku i <» MU«ni?ki>n' 
iroU finanłowł*}, która 04 ni^-lkA Łtr^n; tŁ*nj, pracy 

1 wj'<iAlk<>w (;tf^|Mf{liir£y lur^^. Sn ^rfvU>tUh M?nid ttf 
odpowif^ml N<ijJ4£T]ii?j)^y Pan, £<? proihjr ir p\id ro/- 
Mt^r n/L^r-mi fo-^uin^i }*k«t w i>fku nft'iti*pnym fif 
Vif« • .^r/.i ittiniosU k-nctlarya n&iiwoma g-oiwrntom 
^.\ »-inii| f<? la pr/fd^iAUfi^oif^ Sun<^w do ioi[><i- 

t ńikłT^iA"'*!^*' w£gl^'<Iu yti ładnym ri/i*' liopu^ci^ nio 
nu>Jn<^ % ca »l^ lycty po1>i>ru podaiku oA CAłycb 

portM<Iil<^lj»^ k4<lilA «woji^ i>r<j«!(t.>pftdlfrmi SciamiirLi *)*. 
Nd dcryjyc ti^ odp<iwt«-f}ci&}y Siany w peU-oyi 
Vt: T^^i^ u4(łWAdnUjac, Je umtrjaf^y nnńA] prtditick 






•*łl3 



^ Tflk lir tuir>u Dap4l it^ttk tojftj i X^nU-:ntn). »tii-viŁ<I« 
Ul pil tut kitkiAr''*iii iyH^<T tceny jhcia Aa TidtA^n, li" kicd^ 
Al riii-fis t|rr Ai>£~-: iit-Ij) ■'^ttt.iiTiiArjt, *ilv:bLi, tb^y wdritai.' ouf«>irj* 
ti i*t*itnitvjn%. ltif.»p ir^cł^ *ł 4^% TypOtLłi, fj-^ittU vił 

lip i(h w (fałuri d" ijO^ * ^l^rycb %jJJa w puHi^iij ^kwlu ftjo 

. .<tkdv » mit KHitnIk Rb^ ■t4i4£ Łl Al>)ifRŁflv fiuji^jf 

. ŁaiDfU, mitut ftl E«iivjii'fn fiApbw^n, nkl,l'%dji pad*' 

AJalcflM >ii>*rr^* T<>4»)%i]i, v Mkn (^50. lanirii il^^ ta iCTtii«i|u* vc. 
■k sb <bj *<^"j 1"^ >tt^ [ff-rtifnr. s~ili4<' (tift|(L4l lU^ ( 4. 

' -'A ivbri LiB/fl. Mtf'. I rf>%q i«ji. « c!^,ifijM£juM A'/**; 

■ 19 iłn ja. 



a 



dodały T""'-*'**'"^ prołbc n pr^Yrlpienfi-nie mMvlutu krc- 
dytuw-^^o i^U f>odni''><Unii kredytu I ahii-gu pK-ni<^- 
diy «r GoJicyi. Xa proiby te KajJA^ni^jiEy Pan mc nte 
<^dpoui'HTdiiJiL 

W r«ku ifti7, uchwaliły huny wsparcie dla leu- 
tru pf>l-skii*f;o wn t.u-owii: z i,oixi itr., podniet t wia,- 
*vt*^0 tirndus/" do fl.otio /łr.; odpon i>Mf iaf ri« lo NjłJ- 
j^iriicJAiy l*an na dniu i^ iT^udnia 1H37, ^il nic- jn^jdujc 
powijdii do £v£Wo1^nia itu H; pfupo^ycj^, K^y' puUdr 
pod;tiku domi.'Mykd1nrffo uivlkiin irudrio^icHii pod 

W tym'*^ roku ponowiły Suny proAbę o młiytut 
kredytowy, o dArowank ia3p?ło*ci poiUckowych pod- 
dnnyro vd roku i8?i"i8ji; niiŁofuct u iniźcnił? iłpfjiy 
od wyrobu wódUh na co NujJninioj*<'y Pan odponu- 
dziAł, udwoluj^t: aiij do lylu innych dDl>rod£i«jvtv \ ul- 
jteń (rilicyi pr/ynicMony^H, 

W roku 185A £a^io■■^y Suny tnowu prodb^ o pr^ey- 
&plc»temc rozpraw nad mniytuteni kt^dytouryni, i utbwA 
Itty podivyi»reLi{e wspurcia dU t«atrii pobkicgn^ ni^ jtł 
dli 4 ak< ito j iybi<^y itr £ lundii^^a w|jani;|fi>. Na 
jjirrn^/ł* odpowrii-dzinl N"ajj;i-4mcj>jy Par, /o pr^yjmu]^ 
di> wiadon]j>śd : co Ao druffiefjTO, irr ^ fiłowfi najwy^-^^.') 
ui^hwak; -Na WDicwonc podwyi»Jipnie poaiocy« ktura 
pr^WhM^biorca iftjiiru poUkw^u pi.ibL<'r4i , jtciwulic »Ui_ 

mcóiY low4r7y»i*vu kn?dyii>We^>; Stany obmyMily fui 



■1 A-J VliJ Uutrl ^ Al]nl*Vhi1i F.urtcUinuDui; . .Kinn l^ib 
Utt [tilrwiiplin LTncr4i4b4iy krlb folft cib«n. ^JCj4u 



WMnvittwo nw^ło byt oiwartc, tre«tMi byto prosić u jo* 
tiAwrdwnli* t>cti cj\niiv^<:i i u to >>uny w roka if^jij 
pruHiły; odpoult^Oj!i-«) N;ijj)4A:iicJ3£y PiiP, -ifl u" lym 
|tuokcir \w<-g(t cis%>u naynyk^in rpjolucya njvM4pU, 

W tyiDlty roku StJTty pujiowily ]>roAbc u <niwi]«- 
iiir pt'rl;iiku konKumpcyjocłTo, prcoily nadto, aby t^- 
twit-Tiiłont^ata jui i>r^-/ nąA tow*rjy-4rtii ^^poiSir- 
cr«niii £alvUul^ vic dozwolono^ ^cUniai i*: w d^iiu ic 
Tui^f} tHątt nrŁyitĄrunK loMiiIj jak f4a>:^|>uj>>; ^L^> Ca 
p\etvt^iv^a Jego Cra^nkti Moit £iir#£y^?/y rj« i^wc/i: 
wurlkid Mcii>uRki, HM inajdujir powodów <lo zaprow^- 
tlr^nuk Lrtlmi.ioy w t«rjiinivjK£ym tyatrmk- podatku utl 
ganalki*. Co do druffił-ffOj \ajpiinkjł/y Pan oiniiimt.i 
S^nofn« >tir ro«]>urHi«d?miv Ui^l^O^m luw^rfy^tuLa 
agronotiiiLjiMfgo póiniej nosUpi*. 

Miiao potw^tord/cTiin M.^iuiu tow«n(fMwa kr<*d^'CU' 
Vif|[T>, nhir wrliuilfft on w wykoiunii-, bo nk' byhi jf^^z- 
ci* xnivrierdirnvft pt-r^-durM^pnych da t^ifo prf^ilin^6iu 

Stftll<rw rj>nT»oAti; p^^^'łily więc Striny w roku <><40 
o pnykpi^łjciiie r^j:pnA~ U4d loukitr^^lweiu kredyto- 
wi vi3>* Jt*J oplyu^ut^i 14Ł Jvdvn«icw juk Ut ru/pr^AM 
V bicjrach falr^^Ia, Najjabn i rajscy ]'.iri na dniu ji Ntyc«- 
oia i^^fj roku rnlpo^li^dzUl. «><- ra Trn pr/fdmt^^t 

W fokti iK^i upra^j^^ly Stany, Aby wolno b^hi 
H t>^(L-yi ^anutii*: pojcny, prt>*by i inne c^ynao^i ^H' 
dowv w (rybunalnc!b »;tAchrrkirli niriyikc> j^tk doi^td 
«r )CAyku bicłft^ltim i nleniir^^kim, ak tf^ktc I pnNkSm, 
jby y^ >hadit<:h pMtrymoniatnyfh i tniejskkh, 2'^^*= to*- 
pMMy io<:<4 tii; w jf^yku ifulskim tnvr\)kt ukłi' w )v'vku 
Mron wycUbtlzify. Odpowi^diial XAJjaiTiivi>/y Fan, •!« 
Mr tym H'/|fI<;\l2i«? luIrJty oc/tiktwM^ d4,Uf.vj tl^i.'yr.yi-. 

^V tjmtf riłku uctiwnliły SUny fundusz tri^^cldy- 
Ifti I wtflsnn kA»y FmncUikruri AbAncourt, /który nauki 



3'' 



K4«dxx4l 



Prdsiły StAfiy w roku is^j, ńhy tt v):<»Uch ii 
Tialnych porutki jt^ryka ni«mi4^-:kietfo <I.'LW4niT bytv pi 
poUkn. Aby tak w ffimnA/.^eŁcb j^k w filo/dki j<-<lLkA 
prfyiiJjiimWJ ruiuk^* eo j?%t iMuk;) religii u-ykUdjiJ 
hyła f>i> pi>Ukvi, aby niiU£vycM4? bumaTiiof.'.w młrli <>b< 
ihiAf^k i^wira^^Ti^a ur/oiów v Mylu pfłhkiin, tak jak 
ciMctm i ni«ini?<rkim — aby w koAcu naukn JC17I 
t lii«raury poUkicj by U na ^yt\si*h' fiłoł<-!iojnym' 
priedmktłfm ^łbf>«i4łkvtt->'m. OdjJowicd^Lat Najja^nioj 
nu.y P.un na <Jn!u 7 marcd iMj- '*> ^l** u^in^j^ poiritri 
d^i ppiiAb tycb ^irtychylłć się. 

C/yriTłołci Sejmów / l;it ndv(cpnycb pofS^ja nirmj 
pcitiobiiy ^h pr^ykUdiłW. Ki^^ {irnc^yl^Lł ^i^ odrujiu jj 
^Iko mIo o wpi>aaic tioM^ffo %tIai;hcicA do inuiry 
km)ijvr<-j. n^ilAfii-' Jlll]^)fl■cl^lu. wy Wir (I<^]iiti8l*i, ni*^ /^ 1't- 
kdl noTniiiBC\i dyj^niu^y kor^mnyrh - Ir-s!^ kifdy wno- 
wona prośbę o /amieiienic pnń««cxyxny d/i^nntj da 
xii'yrrńarow4. ki«^Jy ebnrSiilłi o clarow-irM".' Ml^g-loAn po- 
dAikcwyclt, t> rois/i^rzcnic K>ykA poKki«£o, o podnic* 
Atonitf prxą,-[iiy>Jij lnu, v t. C, \ u 6„ ntirJvtajdo\VAJ ri'4d 
pukVodu prłycliybć się, lub U-t utlpti(ivii-dż ilL-cydujuc^ 

Spokojnym umysłom ni^chłij rciVAXy cjrytelnik 
purtkUf kctiroin^y tutaj pnytouyli, nicdiaj przojrjey 
lYyrmu^LJ sujiiiowr, o^lA«/aT;i» fa£iJk'yc/aj we dwa Ula po 
ukcłfki:/"n>iii Sfjmił! i TUi?diaj i>dpcjak*. etyli prry 
uklm »yntirniir- moifty były Sfany, moi^U byli fkhywa- 
iftlf* rłłAkolwif^k dla r/fc/y piibtir^nej invrrtł5. 

U4d«m Au>uyac;kina kałd^mu (jt>ywAt«Iowi w Odticyl 
i.\'. nauloni^. AAAtpicniA i n Jiału £i&ATni>WAnych w 
^kuE4.-c£lwj w<ik^ bit, r^ci>- up^dają^ 



y.-. L 



i: 



• >>^=- 



fŁrrf 



-lift o4 mhb 1^40- - Pab4« Fr^«ti?i. kil- 
. ••£ Kik* t^i*) ^^*t*Si- ~' "^^^ 

BU klMMMfl itnuWif^, Pti^A i|jkUfAv iri^lfikn |>4JdA>i)cft- 

UkttikzyiArMy bisioryc tej perty prań- NzUi^bty gtk^ 
licyiikjrj, tft J<^r ri>|ir<^iAniAC)i'i 1^1 ano wr*], — mcWT^ 
" u innych i>rjwa<'h fti1ac1>«ckkh w Galicyi — 

%' «4<łacti (iprzyihilcjoiranykjh, poJEyw^niiL si^; . t>ri>rivrJa 
*1 ^łuctianU uyrokónr n^j^/yku *»obi<.< i>bi:yiii. ii\^ v r^itm 
ddulc V'- obdcfymy, >ik drogn )ą to mnirtn^nc prawn 
k()iuii^n-ati> Odvliy w Anytii, w tyoi kr»jii cb«ru]ftcynj 
tn-A «byt?k p:>fCticdE\. w prowjidJtono procedun? i:ynitD;ł 
auctry^ck^, lotiy yv Autrlti w ciątfu jirdni^^o iniŁ-MAt:^ 
uikl iltf 9C>c^tv kn-<lyi 

MUF;i jjUchu prjiy^o <li» jury-fdykcyi irkj>cuw<?j 
w B«y.:b dirl>rA-:b, dkr \<t ]>r;Lv.-v, klur^rj-o i^l^ poiljyć ni^ 
itiny''* było jednym z tiAJdolcfflinrniych C(«ml dU pn- 
BtaJ.ic/^ ^('•(nKkkh. Opł^c^U rrUTidjtdrruMJ, Kl(>ry 
i]/iAt;tl przeciwko niej, chcąc- sobie ^ttstu^^^ na fawt^r 
M4rvHt<Vw rYrkuUrnyrh- Byt mandiiuryiłK/ uncdnikirm, 
który its^yKikim fn<&^ iluf yć. kti>re^o k«fily miut prawo 
r^^cląiftui^ do odpijwtcdii«1no»ci, i klarcmu nikt nie 
L.) .Mj. Opróc4 t>*t)^ pji*-ni z dnU 5 czerwca i;^^ 
ofoAJmJI wlo^hdc. Ic ji-^r (rdpuWTudd^lna fd poknyut^ 
dł**tłi<' jH>«ldAnych prw/ moiwUuryti^/A lub inr»ff<k łtfi 
cyAlbte i że na nkh tylki> odwutu mA po»iukii*at' 

Ru^d aidtryacki t^fiAl |ru RxplteJ poUkirj wiciu 
ubywiiteli dii<rrłacych >ur^>>twi, ndjto-^lwjt 1 iriiMf ktu- 



V, ^ =. 



J*" 



K4etilldt t. 




lpyt\icjniny, F^unl i fxiku 1773 polecił ukof^niif [ 
wiJL-;ifw, luMrocyj 1 tym podobnych 3i^c«^w ftjuUwc^cych; 
Uir/ynul ich przy poM;itUniUi> 4ilu njik^fal opt^oii^ j/r- 
m/i/itr. Ło J'^:*! pTilow; <lt>cliiHl4>v V aMMttlrl lui^tr^cyl 
objłjiycK Urrni Tym. któny »i* mWi i.^oo Hp. c/y- 
«lvtro ilockoclUT t^Mf/^ tym, ktf^ch doch^^d iy»laCa flCM 
iy<:1i ntT pnynoM). JrtAAłu m pr^Jr^ cxm p^n^nAnitt 
Ji^fHii i I.i^tjpolda. W dniu 13 «;ci>rvrca i$o,i podwyt- 
vo>ni> fHhrntrntfrttr opJaiy (dymIdyA, ił-rfy* . )i-aj*rft^) 
*> 5''*i'«' Nsr<?v^ci? w dniu 16 cf^rwca iKn f^padt ro/- 
kajt hpr^rilałfiA WAniyMkkh w doJjw<Kiu inymitnych 
królów Uf cjiym, właickieli z aft dt^i} w^ttiich uyruffr- - 
d/onu |ji?nhyiinij| W4^d|U|^ luKtr^icyt aie xa rj:i4du iiuhtry- 
ackii']^o, a\v » TE^du poUkt0|b;'> w roku 1766 Cfyniorif*} 
w tpo^b, i» po odirącłrriu dymidyt, tcrcyi luhkwjiny^ 
r«v/tv Łlochodu w roku 170^ «AykdUfk?^o, o.ikAiyw&iio 
wypJocić wtitAciciclciwi dulyirotniFinu w monccte pa' 
pi<>fi>w«»J< Kta ui^c mUl kr<ilr-vhvczyjitCr przytiOKJtąc^ 
w roku 176^ c/yilł'^ dodiodu ^Ip ty^c i vr nrL*j mi*-- 
«jk.inii« i uir^ymanli- «irbk \ roddny «najdo«-jił, tracij 
w^zyMko, w wy/in^frwii-nju oirfymyw&l 187 *Ir. 30 kj 
papi^rAOii ',t. 

W roku iHtij wyuedl jMltml, kŁ4>ry uMujmia, 
i^d dowirKbuwioy MV «> c^fustwuch prak ty kowanych 
wMu niEcJwftch prxy hpr/^iU^y iłotn I >r<;hru, nnkflzu^ 
wwy?<lkim co m&ja vr po-d^daniu. adniiniatr^i^yi laj 
W d<*pojycit» Jrfkiqb4d^ prj:<Tdniivlv ;sIoŁ« lub &rvbrni 
htrt w/|fl?du, c/y tf< pni-dmioty *ą rtUiift\<Acią pryivAi- 
nycfa, cły tti instynitc^w, aby j^r pod k^irn konA^kATy, 
pr/4.-clłofyh do cyrkufu dhi o^td-mplonianiA, u co jrup^ACt 
po 1 kr od uncyi %fcbrn ł Eylof od druchmy «lol 
Bjrla 10 ni«vi9lk4 optuu, której koJdy peddawat 






^ini44*<^7. 



F ffiioty t« »t<--iDijlcwa<^ po Tiu drut^, opUcaj^c po Jf> kn 

^^cliGa priBi bankructwo »a<Io^ve 

^^ PrrtbŁcŻtny nii lvr«z rii«:'kti>rv p^-tLiEki ^ wyliv£^ć 

wwy&tktr ficcł onoIhicj rujfpmwy^ Kiedy i.fa):cir>i pr/o 

fi«-Bk>kirn> aby iluchody nwoje /atti&ttoy^^U to )«*( pod 
>tow^Ri lK>Tioru wy^wtlj. Wliczono w to utjty^tki^f do- 
chód;.' vr]tj>kic, Uk dobwłr grunton^r, ;*k proptnicy^ 
\ I, p, Wyin^crono 11% w>)awu>nc£o docliudii j^ka po- 
d>i>-k j 1i^ hti? furit tir*mfr*ihtiHVMi €/y1i gruntowym '}. 

W wyjAwiMiu do(jhoit4>vv J l>e< dowitidMftIa \ti pdtfwyt- 
«£4>iM> potUtck ffruTiio^Ly dc> J4^/j. W r<rku iSi^ na dniu 
M U7^ jhŁ^ljioniikft poduyJts^^no )((i / :ą n^ 1^^' 
Z wojfłaml nadełłły nowo połU^j* podniki^n": na koni^, 
tui po^rifl, nn kow«in^, nn |G^A^«r^^y w»i*fct>w^ i lym po- 
dobne rekwirycye- Oprócz c^o, Jicjkotwirk dtłchód 
X n^yu^ioku |x>niivh<CJuuy I>yt n' ^in-rtfoin^j faiLyi 
I wrtaMciel opUcdt jul 2 ntegu tf% w puJalku donii- 
aikalnytn ix pi^j^nł^j i wiięcł^jK patL-ni r. dnb ic^ •ciłTrpnia 
<;7.ł "*<»ani>wil / - .^^ti^- p;> fi kr. od łfiirrn*! wiłłlki, 4 
kr. od garnca miodu. t5 kr od bc':jki piwa, Nakii- 
uno O***^'-** łt<łA-<^ t'jM« co łlo prvdiikł VI ^*pomnirf- 
nydi irutikow. Wkrótce lanu^uno >no*u lym fały«in 






Ak 



4" 



młojihf owa I firtypuhfCfiijąc , JaWitoy wnfiocnnUU , te 
kafda UmiHa pt> (» yamcy u^ódki wypić pou'innA. 
W r^kit iH'»f, ]>ocJw^jvriu iv opitttr i di.i|^jvro w dniu j^ 

\Vudk2e nie/ntltu>fn n^Mal podaiclc kon^uiripcyjny, 

obrAitniL' ł popntdnifjfo pAmifrafi]. I^odac^k domoiA-y^ 

Oli rtiku iMjo puL^/i^uj ftiTżA'^ Tiii-VuVrp |>->dutki| 
^ roku iHa,f podtiK^k ^mmciwy wynr^U w ii\tieyj 
3-<ł*.*r4 'tr W roku 1*136 z ni łono (f o do i,8ft7.fl7S *łi 
If-Tf rnif^3.ir^I<^ 10 /nKtJ)płU / ^rji opinia ki>(i«ampc>jns. 

W rxfku 184U pi>vlatki w linticyi tiyly Tia»t4;pując^r 

1'tfUitl( cnffitolirT . . , - , ;,4((,;4A jdi. 4.9 Lr, 

. ckti^wT t«^^(« » — Uri * 

, łian>1>k«vT ..... ut-iio • J* — - 

, It^oir^ki . . "łr-ł*J • 5 l^i . 

.pfl4k*»i*> '), - , ii;j^ • ł= — - 

, tUJ^owy ', ,. - ^ , ^.^w» , — ^ , 

Kuflin. 

Kok 1^49 rotpncJNił rrsuitiracy« lisiAnMiw w* 

Podwyiłł^nił putUt-^k tfrtjniowy dw lU*'/. '*' Jvku 
iHSj do /i%^ 

riki.hr>n<fih I kr. uJ J t|i- 

') W ntłiij lilft^itiii •w;>L«-inn [p-p-Ih^Ił >Ininf*itiŁ^(i>. Ilt| *iu iIa* 

wiUei funriuu4in tUcir>vvni. itit -itittii ^ŁłlldH' di4 vł' 

*i W i>iiiil< j^Vu '"Hf M<J'lv U7iii.i<il> |01[>Jj; al'. v 1i4łk£>v |m»- 
łti«t>ft Witt. 4i>iłi')d LiyiTy 157>; o]o il|>„ kii^rt it^fK^ttlt f fitl^cil »f- 






Lt 



Utccymano pndatok dr>R)owy tS*/^ 

prs^ms-ftloir^ ^ ut^or^ono podal^k dochodowy od i*^%. 
który jMł^ria ftlę i pu w^mcIl, (Ktiiiimo iMuit-J4c>tf(fO ;Ki- 
datku kutiKUiiipcYJtiełfo. w roku 1A40 powittksfonc^o^ 

Hn roku i^V 4>hoU'liirviriiła it^t>iwji ^f^mplowa 
X roku 1-^41' Pobt?r^ny weJłnif ni<^j poiar^rk aTcmploiry 
wytloMi w kraJ4C(i MouUA>>kK:h 1 niemif^ckicb w roku 
1841* rfr ^- W s4iMrj Ifalkyi ^p^/pdJW4lur roti- 

w dnłn I) lutrf>-t> r6.<o uprowAdra totr^ uMaw^ M«m- 
pl(fWA. kióra UtnLc)^c« dol^d opłaty od 10 *» 35 nzy 
|>Ouick»xA 'j. 

TftgDl roka ;t dniu ij umeinia oiftcsjrono nowy 
p^iMii xth'tvk>*''JHCv opluta vd kikrt, kAt^indur^y. wpro' 
wAd^a^Jicy fio-*i optaic na cUif?nniki i in»ercyc d/ien* 
nłkowr. 

W dniu II kwiiftnk 1651 wyM^dF putent p»dwyl- 
MA>4cy w foti^iij lylko iraltcyl u^^j^.^^ikU- puJjiki brxpo 
iwdnk', to j*.'t*c dvclK«dł*n'j . jtrrunuiwy, jtiiroljkowy i ilo 
mwcy o 57,- 

Tylł* o> di> pi.i<UikijvŁ\ Ni-- Mm?er/*jflC w fłrn niił^j 
*cii przccbodiLit >^>t«mu fir^<iOKOVr«£0 w riftlkyi, ine 
bfiliinny poT6wiiyw#li opUt tych jc tMło£o[i4<iai w in- 
tiycli krajach, Byto twyc^ajiMn do roku i^*,t, K- mini- 
Mrr sknrbti, nprowAdfujAr nony lub zw^oksj^AJAr rlawny 
podAi^k. ?>iMU'i;iJ i^S*^ porCtwnanit t ^Htni^ją^cmi wr 
Krmncyi lub Ąn^lit. \VprAwdxi# nie poróiraynat stanu 
JtuncdfiOirl obywateli viv hiuncyi lub Anglii, alt- llA^ 
pDciirudt ią uwagu, ic KT Kuropk im wyfcj który kraj 
na drodt^ cywIlSMryi jt!« pof*unlciy, u-m rici»J:f r/ą- 
dAwi ftlcfcidA opli ty. 




4J 



llatAMitt t. 



Pr^ł^chud/imy do innych przywilejów. Uwolnieni 
o<l u<»J8kH ł!<» iłuipr/-.-^Iiiio|wfh pMw M^Uchty policzyć 
wyf ida. Od roku tn^a uwolnieni-? lo u»mIo, rekrui roi 

t tiłlicyi^ Bukuwinit- i \Vitf]ki«iii KffitrM^'iv Kraków 
KlEieir, fnniunn od clir/i-ician jak i nd ^urockkonnych. 
II^Ai^ i*'*;" r«łi.-i:ift, rł"/kłJ«»nH t\* cyrkuły (iSi»V )0-i rwi- 
uppujaca : 








rarM^h 


«IM- 


niit^ 


Wjdiy*Ykl - . , . 


fete 


31 


«»i. 


lt<if|>*Ci-kl .... 


*'j<- 


53 


en. 


HflrtU 


^ł 


£11 


?«*. 


Tu*oVvkl . . 


7 i* 


tpO 


r»*. 


Ji«-H-li. . , . 


7K 


'5 


7S»- 


Uff >4rt4«Li > n 


#«*j 


M 


•HS- 


Wawki . . - 


rto 


41 


»l. 


frtffiryhi 


7io 


ST 


»w. 


KtfinlK»iŁXl . . . i 


Ml 


61 


ł45. 


2Alkltw«kl . - , , 


70Ą 


46 


7iO» 


l.wutftiii , , . . 


l*»l 


«B 


W^. 


?4hyjili| 


**4 


«^ 


7?7. 


jUrKj'»v«k< .... 


"ł; 


HO 


«JJ. 


llfArf^H^kl . . 


*r^- 


l« 


pa 


^tv<iit.tirvv*tJ|t . , 


H: 


A4 


»i''. 


Tamop^L^ . . . 


f^to 


O. 


■u*^ 


Cion^mlA . . - 


67^ 


4^ 


■ 1 


Koluwyjih^ . . 


;*i 


"44 


Oi/i- 


&ol(itv»r4kf. . , . 


MSo 


di 


n>ii. 


KMLnv>kl .... 


i;^ 


61 


4^ 


KAttnt , . . 


M'W 


t<Jt| 


"SJK^ 



PotUHWd; A (r^lkyi nj l'A) iil^JCiy/n ay^i40A |i 
kobici, {nii:Tii / lt^dni>.>^Li ]i?j Miynoitucoj 4,1^3^.3^^ w 
Iłcyi t Iiuk4>wini<> Ji^t mc2ciyjEn >!4iVr?5^ mk chr/^AcI 
JAk *iuro7ikonnj'<h. M'łicly i nich pobiir t^,-»Ą gi&^ 
Ciyn\ iMCt^K' **% ' tyiiłC*, W Kr^łk-JHifttr PoUkltm 
ludiKilć m^ka 0^ roku \>iĄt^) uyno^^^cą f,uo7.jbj (chrJ 
^tidn 1 mahonietanófr) błorą w^lls pfaa.i zic^g 



-* -'- I *1 



ty*iącm ctt wynoi^i R,wg rekrutów, W roku 11*49 

toly lE ob<.-n^Jku irjy rai^y ittuJcj nit \c Au^iryi, t< 
ttD> Ytdle rD£]HiT^^iUi-ni4 iiiiai^. t roku i^^u, woloo 
vr fiAlłcyl wvkupł<^ ud służby virojt^k«>w«j, rtotyw^y 
tta^ Soo /h-. &■! -f-z^y, 

KiJ^d ^uMff«<,ki laiiAl w Galicyt wolno^^ u-fntci- 

L^w, .44jU i I. p^ Woliu>6i^ 11^* p;ilcnii?fn t doŃi i, 

Idtrffy; i7t^ *' '*« spiwb ł>ffraniciy^ U dł^iwolono wta- 

im ki^pić 1 wyrab|d<': nit? tA /lulenrrfn diii^Mat^j 

ito ^kApbu \ z ahi'Viiitk\vm kprfcd^nU ^kArbowi 

i«iiiJ> cclniejsiycli Cił »ic tyciy M>li ptłzosuwiono lym- 

|ct^»uwo w fifku wlałctcicli woliwić WArz-onia, alu iiit 

dniu 6 ^q>n)!i r.^kJ/^ł rtąd f>ryvrAtn«*j ^pr/>.-dA£y i mo 

Aft bttcikę ULftrionkl 3 rtp- W diiiq e> IŁpCJt 177^ doivr«- 

jryWAlOfj iprzedafy po nun4C4onycb pUtf/ Uąd 

ii, lrc« ^ ffionu ^nirhiooił w dniu 1^ \vr^rjM:iva 

Lyji i n kvnrtniiL 1770. W roku 1781 i:i ulerpniaj 

i) dited/icom. N/ikoniec p*- tylu odmknach pfxy" 

wv>]l fi^U d£i hUti'iro poAianowicnia i dirkn^li^ni / dnU 

Ji rcarcn i;ufj ojk^tf-iJ udkuplć ud v]acluy w?>£yitkin 

■ ' - 1-^ wras X pcklł/flrr^mi dA njch dnhmml. Odiąd 

— .' T7«d j«9i prod uceni^m ^oH. cbof:i.a£ pod 

ttE4;|r'ilcni jcj pr/fd.tfy jobX<:xif pu kilkAkf^'^ cdnu^nn** 

Muti >zUŁhta wybcfni-* pr<i^o poriadftnU dóht 
biÓF^ to f^rawo o^ubnym przywilvfj^ra lap^* 



Lc wy^KtŁ rfcab«>4l v dn*lc ftbtb-iic^ Aaalry', 



K-ilnJ L 



WDicMio tihywaU.lom I.woitjl W pofcu iHiH. kiody nąt 

mcraln^ fOfłtojt|CP. ladn«^ mu nie p^^yoo^Ią docbodui 
fprf^dftf jp przr^t pubHcjri^ licyiJtc)^ i Om nifj pnypu-i 
ic:l A^y*vlkK'lE nik'>i£kaT]Lun' h^j ruinicj HUtiu t ny^nd-' 
ni»^ (>J ruku 1^48 r\\c bunitfjc jui dawni- offmnic/ijniel 
Có do wf»)noM nal>ywjxnU łSóbr, bV łp dlii pKyrjtyn, 
któr<T n- inripnt rni*j>cu wyiojtymy. nominulnic u- ręku 
dHWTiycli p^MdACfy poii>«UJ4. 

t> pr-auacb, joki** wtaAcjcWł* wmocy mieli do 
>woich potldLinyi^ti, niłł-j powii^my. Jc-aiio J^drn ? itaj 
ubxnit'j*i/yi.h mzdrłali^w liihiory i Galicy i< \^'^puTtinMti 
j<Hliukźp wrypftdn «■ pm^no^ / dnu :fl k«ieinia 1T75, 
kinrv xo|)rrtiflra'l/jijAc na włoAcUn podaii<k ni^iyk^lny,' 
wluiyl riA UŁimiiiium obuwio^^k jcgo r\i;(kłjtOu. Wtoijl 
aftdto odpi>uivd2ulnotć lu tii>£cJonic jfrucnad>, bo »Su- 
AUia J^at, ni<'iai paleni, Jibv wf»ih4.iri-rł płnorl M ^roiradę , 
jcieli ją r;ik UL-i>kA, li oha wypUi:i^ Tti^ nł« jo^t w mo- 
Ino^cl, F1>lo 10 Jvdrto z tych filnairi^pijnycb n>ipori;|- 
dioh. ki^remi TAĄd 4UMryAi;ki ^vtujp. £«r«/etii gli^wny' 
powi^d nin h^ i A c/f3»iycli nN-porojumicri mlrdzy <]fir- 



nic U jol ti:b Diijwi(ku« MnUi ^ Bjr*"? uiAjr^f mlndii*dy fit*j* 
lfjM»ii| lylr ^T^r'* i>itiDv ■* *<hiilvi.L K«liLyiłVi^lL, -^ Sy«tvi& li*- 
■nunr r LiHunarr"'^!' - •!'" wIo-IiJkIt* wyrn»*i| tt uXAl. — Jft«« 
pr^ulDAit): ium.tiip WikiFur/r niiiytfo^f], — « * muf » i i>rjcAn«Kf« 

iniil «4l«Uty ilf An G«llr>» «l«raiun>ot li^Łtikl, -Cr7n< Jni i ran 

In) iinriW »f-J>i- To «ic tialo « it^kii iT^ Al' oTtwinu^ uUihty 
olfiio^jT łic, Jfki <W J#i iii"inłoo df^jdi/ OB ducŁa 

Kiedy OAHc>ii, jak powuda c>jci«-c iid>JFy<:h h[«c<rry- 
k6w-, płyiięłj nilfkicm iniioJifui, Jruigi j^-j l>jly tr^ikirm. 



n 



t 






nw d(-bć byld Witly dU spławu jej produkic^w. .ilckr^- 
|oiriv puKty Jjwi«t4łi / cvH4rx4fi» igreckimi trjtkuiy dld 

ndbyw<>ły si^ IJ^-^nt^^jw-i^ jnrmarki. nU drłsl.i] w Wrorła- 
WtU I l.ipOcii. whiśckifk <tAbr, jalt twi^rrfrt Surtiwol- 
*ki» !■ 'V łwycłi po 3o,cłH» alp, mioiriili imraty, 

4 £ d^ ly ^*d jrouddnjrcti (r'lbji?rdlT ).>i> j'ji,ou;f wv' 

ld«- W<im'c/aA nic było inr (lalicyi riądu. ktcffyby m 

rav ni< ^t^robionym, dńclić się <au /c >k^rbf:m n^kaiy' 
waI. w c^n<iU kisiły GalicyA {>r^f>ob<jfłiiU po<l nifd 
Jia«1ry4cki. vkarb Rjp1tvj polfJcicj pobicnJ t niej tk- 
chc>du j,^>0,7;% lici^jui w 10 dochiłd x *ia)\n i,ft;o,'^łrł 
itp W roko 1840 r^ąd au^iryjit^ki / wj siniej prowiti' 
cjrl br»r cotfncink Jj.i^;*!;; zlP'> <i il« dxkl«j rwi niirj 
wycUkJtf priy powiijŁwoiłych wsiy^ikkh djiwnych. pr^y 
wprou'adimłycłi wi<?iu ooAych puiUikacłj, 10 lytkd ihkar- 
bowł Uprmne wUdLioio. Num doHy^- tiA Cym fakcie, 1« 
wnUnif dof^hodu / roku 1&4" ikiedy łialicya nAJmni*] 
bylit opodMkowdi^^k '-« ^rnli^nc ru»dp Rcpitpj polskiej ha 
Trąd ąuMryiicki, pla^'* obywatele (iatkyt ct>rocrcie 50 

dyli £ tym ti^Turnnyiii adplywi--m majątków oby- 
wai^lUcicJi priyplyncty dU lintkyi noKf irńdb docHo^ 
Mv7 na 10 pytiinie kufdM kariA iiin1«j«M*J k\^ikf od- 
powi^da- 

T,PC4 jakkolwiek Di«iwl«tyaiy du r£^dii iudjti, kt6- 
rxy i^ot^Ł^'? n4rvdu chc^ buddwdć w powi^muT ^ n^*^ 
<jj"' j 114 po:';d/<' niiirr-fyiilnf!J, to nif wahamy *ic 

p<.' ^ i'» fc ta tir<stu byłaby dU <i.il:cyi m-iio^A aln-t, 

ifdybr i»nn nie uczyniły jej ntr?pAW<?iowait«^ 

Jak » prwlukcyn miit«ryaliuł diuri^a m<; produk* 
rya momlno, Uk i^a vdwrijt w >lad u jtubi^ei^km ino- 



i 



Zh cfUiów Rxpltcj pal»kk-j. IaIa rtaltcya kopalnia 

bftko, nie ko^iuln^ mcJtuw nEr'potpo]iiyi:li , ktur^i 
I w boju^ i w md2lp, 1 w |>iitml^ ^ AJiUniHl- Ztrad oni jukcf< 
pnęl^ t-^i wił.'tk<i4ci. ciy e* wk-il- ety z i^^^ytucyj. ci 

Kt<^r4b^4k ^ułt;^ liiii^rulury vir4'AniT0Tny. vrMi;<I/if* ^nuj 
ddemy Awteinc- imintiu mętów, zrori/onyrb n* ft^mi 
dzi^U] fiJilicyn n*/wil^■'j. W nii-j wi^ urodrili kutno- 
dj!j«jc jdk SkAf^, Ui«rk«>W[łkU rimmowki: n^ niej 
ttfJT^jirOri i S«nvka; w ni<>i poftch Roj, Si>p SiiMyńhkIj 
Sj:ymonowtcr, timcłKiK^ki. Zimuro^fc/ Bimtumit^j i J^^| 
xci, Kroiikki i K»rpiń'iki; i>r.iwTłicyr Ji^kUr, Hrrburf^l 
SicJrrbiflC, Ł'r*jrujiki, j4»fiuh/inir»kL; hi^to^yCJ': AnJwflj 
Mak9v FriiJru, Or^ifchon-iiki, Dytn. Si>lrkoiA'>ki, Sarnkkip 
Pioa^uk^ XiyslL-ckl. OMr&tn&kL Cv ivił>k-'£;<, w nabsej 
itavr«i rpcic*', wy<UhŁ łjAlkya pif(;ii^y. kitfuy hoduj cay 
nt« prift lo MBII itlę nł«nnipnitymi> \lt do )c] Juk^ł nl« 
chodfill, ani w niej nie mimktfli^ t>o^ iv prrypcmniei 
h^vdJil^^kivgl>. Mo<:1)nickii:(fo> WU£aE«ud;ivjji^, Kvrj 

Oy ^lytkchłn drii tn nit^-ii. k kr^^rt^) dAnnlr^) ink o1 
fite płyiK'y i'lrv»j'-''* Nie wyschf.i Jak /ipoiia ffalicyjł 
l>ujii^ jv"t, lAk uniy>l j>oUk»i iv Gdlicyi putUJM i>1j^/<*ni 
iruiory»l du r(ixi4i>ju i kultury: tylko ir/eia mu do| 
iiurtlif. (r/wb;i mu d^ć /dfi^iwy |v>k.^rii>, Ji naitiralnuj J*-^ 
2ywo^ci nW jnf^i-.nyć, n\r^ itó'^\r.\3ini^ p<rdftntyj!cnen>, J-il 
lef adę »T3łu w Galicyn nuid, kiAry u-*i2ytttko vii^l 
M«bTv» pi>kftiH>wat £a j(3refj II. iSinni* ^fkoly. Ło kol 
Ifu k1asxtom?f lo 511*; akadcnnii krak^nki^jr ^pqtvnj 
nie były one odpowtrdnii! nłekowi. i to naprAjd w 1*4 



«ce kotnUyA <-duk*cyjna urnAU, al« obok p«^i;ogricx- 
mych i iatd«kluatnycb fii«łO*>uików, cniMiy inor^ln*' 
Ml*cy, N^^Lawaly u-ychonnncorii pnn-on jcdnoltroi^ cKa' 
nkti<Tu, lijTl Jut^y, kiurvjfo Iwubii n^l^iUMf^coifti > ithy 
kiADĄl ft- »vi>im i:2.i^r mi;lf:Tn- MlfldjtifrniH- wycbiłdził 
t nłrh r tn^lem vy\^rtnU*'tt\i'm, <o prnudji ; altt t pf>- 
czuciem prxyłilri;o obyuaioUtw,!, i iawiafan«rmi węzły, 
fetAt4i MV f^ic^yn^fy pncj >sa>icdnwo tAuy hjkulTi«J, 
Btrwaf^ly w i^itteiUtni^ n'At Uzied£i<^iej* Kc;t<J au^lry 
4ckL ^kftly tr, i:ik publk/O': i*k priwflirir, V tnltti 171*1 

pu/aniykfi>- naromUM oiw<irł'ył ^imnn/y», Wpronadril 

ttł»iiorf«ciny ijiftin k/itto:tT, kcóry u.%umcty an c:h\xtlc, 
vr roku i^ł<i pr£y« r^rtiEiy, chyba 10 miał ni c«tu, co 
ti^un rrmncrwok powicdiuil: !«? nic cUcir mH^ć ucio 
nycta urr^nlkón-, J^^ddn i utn >«iii prof<TM>r, pr/yjąirsiy 
ucniiAur U" pitrwłiifj k]a>i4^. pr/^prowatljał ich ptMX 
w>jy*tkt<* f-w^ć* t*k, Jt oprOci ntc^fo i k^E^cheiy. i>«' 
iiiowie mncgo iiHuc/ydela mv in^lr. L>v iiii^go oalcialy 
wio-yMki* n^iuki, aIc Lkj:bjt kb n» byU nifilh;^, Ni^dy 
nit kurVc£jfcy hlc (J*k pcłTvi*tla Soliykowicin kairctr^m, 
kurht.'tinjŁ liciiw i nipiiłr/y/na, te liyły wyłacino prf«d 
mioty ^ cimnatyum, tak dalw*, te hihiorya, j>ogra6a 

i i kka, dopiero ur wyZ^ych kłii«Jicb wi:ho4]Łtt^. 

O I -■-- L ntrj iuŁOtv i^^>''^<^ puihkie^^o. o juiokath pr^y- 
mdjtonycb, mowy oii; było. 

Ij^iwo po-M*. lir rodfu"!* dfii-ri iiwych rio Ukicb 
giionazyÓA- Albo wcik oit? posyłali, ^Ibo ic2, j«ili mlo 
dliffl tiA drodio ar^^dnic^ mUtj s£ukuC pi^ybilu^i, 
cbodztła du gimn^^yow nir po lo. aby >ie w mcb cz^- 
j^O^ nihU^^y^t ah^ Aby oirzymiM^ iwUdri^twa i t ni<mi 
pr^ejW: do bniweny^C^^tu. Ta\. bf>w]«?tn aft^nnl Joi*f It- 
dftwniT Uceunn, kt6n w roku 1*94 w« Lwowie Mslal 
t ocjcif ł' uni«?f>ylciu Juitfin^kił^f^^o. W roku 

«wo)»* b&ic I crry m^yd/iały, lo JesE tilojończny, pr.twriy 



4S 



H^£«iiił 1. 



1 wol^^ric^iy po*^U(u>wif Dodany wydiUt ni«dyc^n<t- 
chirur]cii.-/ny byt juittdwa ncdiiu; fixkMl4 dla chirurtfó%-. 

^okttlA chleba w dtl^ok^UTi«, w pcudfic nl^ic^c^ 
urj^dnikdL, *lljo toi w jiunio duch^wriyrOp kvAi;jylA mc 
na ^'iiiiiiajtyum^ co nAJwicCf-;. tu ^vy(liijle ii\oz<ffictnyiTi. 
WychniUUa i lyrh /iiWUd^^w tok dubr^n jftk nk nJo 
iimW^jjłi:, me rnflj*i! nrtwr: polskiirj "rltigrafii i grAmn- 
lykL « 2^^~4 nabitd ^^c/cffiSlamt óo nici«jfo nie pr/y* 
<l<itiL<.-ni]t klOrt Xvh łvinjl £ i^łtnicti ł^ytłwJiiły, / i-iny- 
aJcid ^T£yii,*^ionym i opacftin? Tarczy wiJ/iir^m, ^ wt«?1k.\ 

Hwrłłgo ■łzlachi.*ctw4. J jnikir miało hvd. inAc/cj' Sir n-^ka' 
tnna Tiijfdy niłudzicr^coTiri droj^i kn/tAkcnu lic, ovbt/'.'ai. 
^.ikrywaiKi prji(?Łl jego oczyma Ki\ą »f«rc umiirjifUi^icip 
ki<^rc umysr prjiwdziwiiT oiu'ii<i:ić i podniiritć ui źćo\an: 
niłfem^ óijr.i; nauki ru£|>rowndxano pri*7t n'łvlv Ijit, 
i cxał łyrkolny oRTomim )kfb>> g*nl/ir wolnych, feryj 
I rakr»jH:yi, inHrnoirAwlono. NAtomb^t ni» ubryvuŁł ucieA 
ftwi-^ no-ewi^ka. niiwct priy c/yuntu k^uloffu uki^l' 
iH'g'/, aby, j(*^]i byt ula^^łicic^ni, »^'U'a H4f^tht x a^ me 
były iTJU pnyiiaftłT, i kilkumiMolmnic^ Ofjm nk omti-ttf- 
kiwrtno i4C7cić lytulimi hrabiAw-, b-ifonów, i :- ii., Y'i\\ 
\i rodakom iob ^lu^yly. IVj^ x^t rmjlr-picj wy«c*y' **C 
młvdiiicrLJ«c p»«jc Ut ajce4f w iftmnitiyuch i pTi» no* 
TitC^Ki« tata \^y(i£Utu fi^u^uliczn^ifu, a pamięć Jficnohci 
Ji^lfo rodu rczdm uchowała umy^I jaki» pęch^rrr, ilr Jfo 
wtA nic pojytcc£ntffo włtiźy^ niłr Martyno *il(f. ircteil^ 
i.kci^cjt> whiy i-ikory, był rjajmocniijj pru^kufiAtiy, le jul 
pici^tfo uoiyć siij nie polr/tbuji?, ie w_vp»<ra mu, i^ili 
jiAC /aro, iitlby^^ poJniA ^.i f^raiijci; , a tak vkuA<:xyw>jiy 
karyen;, tK ])<Jivrult*tn otimLć »!c t osląM iiA dfi^d/ic- 
fwi« ojcownkipm. Do hicVr r/i|dn«ycłi nic ^o m#r oł^cUo, 
bojadno, \i mając uriędnikó*, mini prA»'v uinii p"ifJir" 
duć: powtóre, ii go u^iUlra^al^ p^dAmyim btórokra^ 



h 



t#ft, M nicchfciji inul «i^ pracy^ Inne toł pol? ni« uŁvrie' 

thltriuni pr<iwtj'iwr>j ^dulnot-^i^ /tn^rnotr-twiund w la 
tAcb ulfAłnycK, juf mu póMl^j Jtadnnffa poJyikii pr^Y' 

pciuła w nkrojwaiiYt cicmo roiriutny i ckiccntryciny 

Byli bc£W4(pi<-Di;i ponik-d*y oj^ółt^m ludnie światli, 
wielcy p.^iry<K:L of^nkJAi^y hyMro falr;j^ywy wpływ rtĄÓM 
HM, mlr^kAiWAw; d, r/y ti> na S^jmli^, ety lei w pry^ 
WAtnych «to>unkach, na ziomków »vych dtiatać mt 
pfa«Mali. Były aa rjecf pul>1icjni| rti« małt- ofiary. nitH 
pol Leninie ^U^a^ia okutu wnpólncffo dcW^- A\k buz 
wolnotoi fjifTi>inaiJ/ania i^^*, be£ towarzystw puMlc^nych 
1 di>fnnili4Vv, dii.ilAnrc to muM-ilo hy<^ ^aUr-, ho t nauki^ 
^crltwoJtcf, 1 fj^t^wiaiłcii^ni.i jr-dnr^o obywntrU, nir ki>' 
r£y»tal cafy kraj. Kn|d au^oyacki, ki/^ry >*JuhU]i(! 
fwi« łifl piAhiwrin pijUi:yjnoin> wyt^lyt batzEio^ć ^wą 
U4 Whifrlkii? ołłj^wy public*nfl'go -fycia, \ w w Mhiuym 
£4rbO/t<? pnydui/.iL Ol>ywMi-lp podrjr/ywiini *lfd/eni, 
/amyltali łil^ w takich kofach, j.iWi^h potrjwhownia ią- 
bawa, ali- poirfeby dą^łcgo niicdiy 5t»bfl tnóttenia, 
wtpiiTrjriia, p^UJyniyiAdniM, )ff^r)i*LiL «lvw>>m K^liOAfiuj' 
ici intbrvM], ruzwinąi^ w ^obje nic* mogli. To było i jest 
wia^tkirm nipłjivptópm G.Uicyi, 

l^^cr ni>-iylkŁi <lr<>^ą wwarzyilw, droga łycia pu- 
blicfnpgy^- <^K^ ^y^ pomoc t nauka ob/waicluoi, pu' 
jbawkfTH> icli wiUHlktch koriy^i ^ Uierniury. i k^H^^^k- 
1 dcL^rmikuWi /i^ola jE^rnkcicto w^/yMkui kanały ^wialła 
I cywiltfaoyi, Oftjrura /abijnla wwi^lkt rurh urny:^o«y. 
Hyta to k ji>Ht dijtąd jodna z n^ijpotworniFJ^zych inaly- 
meyj, na >Kkk r/ad policyjny mćj^ł *ic ?d,>by^, w (rali- 

eproAiidfonj i^d pierw^E^ij i:hH-ili xdb^fti i wykv- 
a 4UykI« pr/d Niwncuw, nawet po poUku nk- 
• ^tUrjvi ««nibb T X ^ 



HftfdnJ I. 



umH-jjiAłtł, /TUI14 jrł.1 więcej / imK-nij t ^kuil 
ti!^puHrr?drncti. niż z jej wev>'ni;Łr/Tivgij ubU<Ju, nif ^if J|e^ 
ih M^ "kI^c rhyxccxt\Pta ktlka ^tóvr tej au^tryack:^ in- 

Pociąikowtj w A'i>ir>i były róJSnoTodoc urręd; 
i:«i]<urfrkie, w itiirj*tł kł^rycb Mary^ Tor«** utuor^yU 
kocnUyv cetixiiralni[, pod TM^wiakii-Mi li^tłter - C^ntur- 
fjtamiisiant rila >toliry i dU k.ifdrj jirowJncyi. Znłii^l 
fą na ppowinj^i-BOb Ju^-r^f 11 i k-*ii/Hrc t»MhX u-ladzum^ 
poliiyctnytn : ^' Wit^dniti uś 17^1 pol^cfy) komii^yf 

»uirk u.ciu.y insjl do twi&ow 1 randsfka, ki<>Ty w roki 
iV>oi oddftt crnxurv poLicyi, ^i w roku i6oj uiwo»; 
kf^miny^ ri'i>'nj^<łrpkił do Oiu^ł tł-rif urnwanych ra Jófcj 
II. i aJL do foku i;łj;. Ta k^smiTtya pn<!Jr/AfA ivHjy»tkli 
ówGie»n« k»i4iki, i po dwuletniej pr^cy, /akazjiU Jt,y 
wydanych w Auniryi diiiH. 

Po pruwi(ii^y*"n;]i utwor/<ino naówCi£;>A ptiy policyj 
l^ik /wanr' łiu£her'Hirv%rii'nsamftr. od którytli »ata ap< 
I*cyji do wi<^dłńłkicj Intuticyi, rwanr} Mtut-Cfntm 
hoJiUiif Kaidi-- diitflo liil> rytina. Ł>dbKe j» (fraokaf 
kaJtdy minUAkrypi lub Ty;hui-i<rk, xAntai p<j»M<il du dr^- 
kuruip muMjl odl>y<^' Ur^^i; pnw urf^d L^oocuralny, 
i w lym ctlu H-^i^y^lkic kM^fki. spr<>wariMinr t la^rn- 
nicy, pr/łT^od/ily 7 urjr^di^ r«^ltii-fti> wproM do xir^frJii 
ceni unii nog^. Oalata pro<'eduni j-^ft n^M^pojąca ; 

Ksiąiki. kiór« rr-^łiior r*--niur*li\y u^it^ji* /a Mu^uwup 
łiu c-tfii/ury, *ołUj^ odddalonei e^';fcfmpbr/ *bro>juro 
w>iny na kOh7C wb^icicla, ^apiisany do protokołu /. dodA- 
ni«<m Tiafui>k«^ wlAhdcieU k^Tiitkł i coni&ra maJ4Crgx> ją 
pi7ł*iflidftil- Kaitdy r'rn/or wrai. t djEirlt^m oir^ymujo f"- 
J«^trowA(i4 Owtarlkv papictu. ni którfrj /anoiMi^Htiif j^^u 
iia£wiik<r, Łj luł diitJa, numer i d^ic^ przybycia. Ct^iuor 
w (fLiJ/inafli kiiTict^Uryjnyt^h odc^yiuji' dii^to, a po pll^ 
nem oi^rr^ymniu zapUujr- nb owej dwiiiTtce liwoją <]pinj 



-*-i -^fU^lu mHii>j goilii*' UW.i(-i, pi'^if ytJmsfłtftif. 
lub Apknl^, pi-^2A frałtujĄ r/c^o ^knik'>'ni j*^, W* k^Ułlca 

t wolno jcj w>>tAiiiuć £4 uicno, \o j«»i ^u^^ljia^ do m^j 
»-v ■ njukuwym lub moralnym, wirriy ilc pfair 
^r^„ j«, f<. macry* tr (lfl^h> :no(*^ byi^ tym tylko 

Iduir. ktur^y do ergo m^ja osobne pojtnrolcnie od naj* 
wyfuo) vrUili> cvEiiuMlnt>), l^cy u^ riiuA^H być rtĄ' 
Uowi anani / Jein^h zast^J^ \ Jaja na piiinie zutHiu-^ 
miiu ('ii^^^jjjg^ lv tylko >aiui t>'<h iI^ii-1 uZywo^ tiv^l<t> 
a rtikuinu TCb n(v iKUirlą. Oamnułur pi»ee rtię ]>r2y 
dnL-^nch bjfbo nif^brfpWznyth* 1*0 ka/dcjfo poab.iwu 
kh |>«(»łfLddnb. JuJ uk»%'o d^i^rU kAi«;),'atf »>« oiS^i-^r-i* 
aui tfo 2ą<U>4c«n>tt, ani koinUantijwi »ucmu t'X KTomcc 

Ioii«n)A^ niiT moJł^ : nyj.iik-jwo tylko luri*k'm f;i<^hi>xŁ'ym, 
* liCCftffolnt? iłiuranii? u rMdu fnajątym, utldaj'- j> Cł^n 
«iir4 łffpro*! brt po4rcdniciiii'a k*i^ar/A, ale eiyit j^^» 
d^^, ie Klawtieł iŁii^irr^y ukie diif^io do doma, ni- 
kutnu i^u cjyubć cicd^ 
PodobitA manipalutyd odbywa aic pr^y niunu- 
łicrypi^ich^ Jrili ^ 2upvtni<* nic o>r/iiii«ftCT% pis^r mV ^>ił 
pTfMiti imftrimfttur. }ifit-\\ wypiflft 1'oi poprnwi^. pr«p- 
mienić lub opuicłć, piM* »ic t-t>m£/is ^orrigetdis (v. 
E'ufV itmiUfJit/n \. MtłH drUntłitl aJm/fi/ff Ma 
rprałVłi cpiijur sam poprank'. i tPłri> prana uk hojnie 
lijjyuMno w (ialiryi^ >^ np, w dii^-ljch hiscoryranyHi 
,wymaf)-wani> wyraf: Polak. J^Ali nii? pdzwaln ^ie na 
^drtik^ u^«f ttdmif/ifur^ JcAli <:cmor uxnA niiinuł^krypi 2n 
iił^**^'ł-"'-"y. piiiiv: (ł/y* jt^w mtrtiar\ 



'f T||kci piuH łoft iflfS OB blndls « rtaJicyi Hunn. Wpifom. 
I 1^ * p«4vA|^ l«nUf. K^^r bn^i^tiL pi^mt nitj)<v ^;r^ 



■i^ 



Rflumi j. 



['rcy tnkich pr/cpiuch, które pod piórem galtcyj' 
f^kicli c«njtoróu', poilffjr/liwykh j^ik k^ldy policy^nt* 
n maVo wykstUłconycłi^ Mawrały mc ni (!ł» Amins^riok:! 
Hurowcml; ti1<* m(nl ftwcih<>dy nich Iłfr.nkt , Mft mU|v^ 
bpdlcM <to 'yciA piAnii#i>ni<Mwo Kiokolwipk tyl i dru* 
konał pod pfAwami cpn/uraTnc-nii, len wt«, £« irciuurA 
'Iwot!)!^' wptyw Eid łuci^L pi»£jicych wyvk']pr«i: oiwr^c^y 
płody ich pracy t do pracy ich inlccbcca. Taki if-t rou- 
s^jil l»y^. I włMjyił- hyl i^kur^^k r.^n^iiry w fMlfi^yi tyci 
co do d/^t<ł f-igrani^rnychp ruiaj ci-niurn A'yrx4dxLła na 
kr<ywd^, kiórr-j iajwwiie nir-prj«wid/i-iU. Dil^iL pr* 
Oii^ki-^ iwiaitf-, puwdinc, xdtv4'iv; i naukę pwynoitłcn," 
ntff pn<«chijdj(iK jej noJa, n\v duohcd^Hy wi*;c d<3 r^k 
(ibywuE«ll. Natomiast ofCromnt-mi pakamu miantiu'icii< 
w o?.iHinich cfOttfh , priyplywjty kłUilki. rbimnikl 
l bro^fitry t ^ml^racyl. Nii*u'idzial ich tpnz^r. fi]vd/ifa 
je ]iolicya, W pak^tch lycb. obok arcyutworów, kltiro 
^) cicalri^ Ł«r) t^hwaty, |aka naród nasz ohfjinia, pr/ycho- 
tlrUy flini'.'cip poliŁycanr. Jedn** i druŁft** nazywano u not 
k^iii^kamł «mi|fracyjnerni : nif odr^^-Jmiaiio ich w^rtoict , 
j^dra wa^4 Hzac&uATio w^izystkirr. WiHi^ i ijr^^h d2i«fa 
ydyby j» wyKta\iHoii<i iia widok pLibUtjny* tjdyby jo 
C/ytariu prty twietJe dniałem, luby j« roj^ąd^k narodu 
odi-^łchttał : ale cjryianc po ciemku, oettinitone tiroki*-ni 
/nk^fij* pr/ChUdowAnił^m iichnm^onf i><l krytyki, iifho- 
diily «i wyrocrriic polityczna. Nicro*um. pod płasj* 
cf«in k<intrab.ŁOdy i iidiryoiyjmuj wciskał mc latin-u ito 
słabych ^l(>w, 

HytM t« ł>pnka ^.ifahi-Kwł?] rewwlticyi moralrtipj. T. 
dti^ cii*iiini pruuadrili ;^dn'>oklch : ci co gl^^^iiU fa^d 



:^ 



»k4Vtjri^ X eluinn t WKUila IV5- i°ku mu |łac3i>1mił w Atiilnl aBUL- t.i- 



M«i<L^flcT, 



53 



Ict^ycb ^mi itir rofu(nicH« opanowiili tyth, ca równia 
z filmŁ nlrduiwioAlc/wfiL młł»li |>TJt>niiiraii]<-J j«Mlac ui.«A<lę, 

dcm* tt ilii^ n* ot^^^c/i^&dc je^^jtcjf* bard^i^j jvtłt iiini 
MinA I-udy i praainryr- ri>im4Uf? cw>*r/>-ly hunwę, rn 

kjt«rm, co Te róroorodnt i^^c wEkU w jcdnoki ir/ymnl 
i w }v(bu> culo >k«puł< DyU uiia duchem, c« lyua r<>t- 
non^dnyiii bryłom jinlrił,* Ij/yonomlt; nad.iwcil. była ay- 
siPtnr-m i\t \ ar(»'ryj, kuirł- wwymki** ^/łnnkl oinU j*-- 
doą krwU 4>iltyvL-ui!y- Byl» oiwi ^timą ciw^t i wlaŁ^in-uńci 
tych ludAw, >>ytii tr<*4i:U kh *yci;i, o-;fni«kU.»m ich «it, Jłj 
ifliłnutiluM! lud^udia puiifłfc Kj|>i!e;, j«j t*i>Hd;irnoAć 
bylŁ Mrarunkicm kwiinit-nta całego cUJa. 

I^cj doM n* trn\. <>7iMiO£f; biłfej fiC.iTutkvi^ko 
bty, mówUi: o Mo«unku Ru^i do Polski. aIi? jul 

t t^go co ^S^ pow:<-d£.lAłO. widno, M JitJi*)i bUacht.i byU 
M^atM ik.ir«>iłcm ja Ripltcj putskif^j, tern uiii«in Jalrkij 
włihrifj hi&la hł^ nim pt^ Jt*j Lip.tdkUr Nicpr4yJAi:iitl<T na^rt 
^ponir^cffU to udrAftJ. IC Xit.-i >^lAc1ity puNkit-j, da^Ttir; Pol- 
hkl niif będ^tCp 1 w^yju^y crrcj nu jrj r^uhc (JfiAUli. Ali^ 
Irłi pr/cilddi>wuittf, chof wt^lf^ krui i \^£ it>/Ia(o, siły 
Rujr^licj lej *xl2i^hty riic naru»xyło. vM>roin ^pol^ifL'- 
wdlu ^- u»cnilQ vfi.ir4. Trcob^ było «by iłi^ zn^Ud^ 
i;;ir>ika nicro/wajinych. coby tidł-nyU w in r-anccDarium 
narodou i«M.-t ffAKki-j. i riucitj;^^ w ociy wlacUck pol' 
»kit!J fcj nic«fttvo, fdchwiałit jedyna jej broiitą, jej po- 
ttV4 moralna Poku^iU n^ U giihtka nUktidomych 
«i ibar/mir djłwnyth tr^dycyj, ktuct? ni« na lierbie, bi^ 
ilfii h*^Tbrm ^łachctca polskir^^j jtsi p^il i-fiarny: nic 
HA ]>r'ywlle}jhcłi rodowrycli, bo diii pr^ywilt^jem >*J!Uch- 
ił^t nr/i-Uadoiłfcoił' : ale na klrjnorie cnńt wln- 
'. i»jh upirr*;^v Mc. u* lem łuiui^niił wlftcb^^ckieni, 
Uk jc«i po«wt<^cniA w>£y>ik>vg» dla Ojciymy, iniertif' 




A-l 



RathitŁ 



fila n'8/vMb:^ch cierpkA^ im trm MaroKe]n(ti<^;kiem p 
cfuciu Mędo obiminiku mcf^/tnstwjf kiór-f nucm £ luml 
radfi hic I ra/cni r nami UWw t\o an^hik- Tr lwięta?! 
Mlachrcką sc1idATno4ć chcinno tbu^ey[^, ZbiirfyE! żnw^it* 
łjiiuo. leci cc posuwimy w lo miejJKę? Nic. 3o ci, C" 
bur^yil unii«]t, chvO nip wi«liiitU b^mi co iKirrą, *l 
^io^ n\<t byU fdolni, Otó;Ł »lalo mi<, £« kied;r rf4i 
Au<-iry^r-ki naknrAl 3n\wo priannwitf^j -iftf*} Mojby siislri 
diiiTMijcroletfiił^j. \ wypuicił afory urt^Jnk'/!' nn poli 
wani« »iUcli:y pol»k]4:J« w jednej chwili wUchck tr^^ 
Uxl bic b"' brvi)i; xi\v umUE h\^ ckIwoIi^ do d«Aoych 
tridy;^j-j- bo jo w nim i^yinii^no, ni* poc/ut »ic di 
obuwr^fku 1>ronif'nM h^hiaJu, b«i Mr^tcil u<^^UL'ri< ^olMai 
noJci: czcfkal spokojnie nt pr/yjda chłopi po jr^o ^łow< 
upUcor^ pr/1?^ cyrkuł a ki«dy j>Tj[ys£|i. nitr umiHi w «»' 
bir £ii4LleH^ nancc «»t<itiii«j cnmy a/jAcbcckicjj lo ji 
jj|ć Piif do konta, I i w^ni^onym hyRirkvni^ : /M 'At^/i 
&/nr^C' Tiri>ni*? »wp>fo domu. 

^SzUchto polak* w Gilicyi! nw ja «A ckbi* 
im*h clan^. Tyś chyba ^yinna^ io nie midUi w tłobu 
ducb^ t^i^c^o apufrtolów. Kto pTzeb£vdł wn^ya^tkie Ł9I 
tury ;ik ty, koniu tyle dojów na drodie wykopan* 
Icmu się Tłir dJiiwi^, łf. /nuMny ji-M, Sltpy r/jid o-itj 
oliviJ4 hwi^^fo poMi^powdnia p^^ha cię na ftwoją zjpibę 
w i^ce Ro»yi: nx >woją f^ub^ bi> j»k ty pnejd^it 
du Koi<yi, pójd^ fa Łobą pli?roiuiia słowiańskie moiuŁTchi 
austryackicj. Ab? niv cutl^a ohydę mierzyć, jeno 
uwAj abfi^tiA^t^k paTr^e^*, lo tradycyu nH«£ycl) oj«ói 
Ciara Iwojji gponkA jtM i p^lria piołunu, tri«*ba z pi«i 
■wycb wydobyć wn^yMką iiiiło>C dla kc-LJu» dLy J4 bpi 
Ai^; trivba iwi^tuj mygnacyi aby żyć tiicpukalanii 
A kio I nirj ihir^r/ft ;tni*v\ cjiy my, r«y d/irci na«iiej 
i:^y \^'nuk1. lo mnii^j>M: k^filt^mu t na^ doMnnic %ic 
groda w wyrtkku sumienia, if uc/ynilUmy lo, <Ur 
nas uU£<> A2)at;łily polskiej pciwinno&ć- 



Vk 



ł^ 



Pttrmm inl4'ii^lii wfaUcmhtJiiB. — Jnl I/i pttiaJlTasr,i atjąij <)Wt>bt>Ą 
Btoc4iiii^. — Pr**u od -iLnuakn EHłłlclińcłff^" ^ łjwiiłŁ — SiV^łv 
lM4«f tt 4>a)lf)i I fiMMoiJ ną4n o oiwicna^e LUł niujych. - 
S«44>ft btriłklor. iri^B^łlnr, fi4fjiii>lnp i if}t tU tV'ji^ jrrdfiif n^r, nk- 

•lA^^^e mt: -fiornc- ^ WmiiIik lAmr^lłniiiic. )vyk aW- 

tfwtl l-T>«i:r s — w ^ll'^Cki liiiL^itt-i&iiri iffjjlio«.iin>r Imtll 

nUiftff. — Nb 1f| ^<»iijr iMrir<^ r*^;! ■« floitk-t^irA^iw^^ -^ K"- 
-i^ ..^j w;4)vB l«yn nktiiiA, •— t'4pa«o1il«iLJt IlilIu vff]ciliTn plflu- 

Smutny intt wi^Irtk mtA«t4^ctck w (ipilicyi, Prfi^prl 

tliooo rojamt jlrriAw, brudna, rtiJko |fdxie l>rulc«u'ftTłc, 

i blfit^jTi ^ŁieuntaiACcni po rynkach i ulicjcU, kli>r« 

cbybi iCJit?dwo kEikuiy;t;:i>iInł<iura r^Ki^ii^ i>c/yt<fj.va : z dom' 

kun( drewniAnemt włiiJ.dwt'i nrcbit^^ktury, mują ChA 

wlB4L'ia-y ^Tiił-nj w ukUilj^k ulic i p]*i'<Vw, Ntrinłil 

w W^idMii rnsjduj« hic osfuminy ryn^k, kióry łdAJ*r m^ , 

1« byt ki«dyi ii^y bukowany* «19 k^niicntw f^pAdly mc 

i Cfikx«nł, i-rrdj \XAnra nu nich puriiMin Po crj k* o^riłRin^ 

plMiu, diłpiirił witdy podroJny rulff^idnir. kU-dy w miii' 

4i«cxku prtypad-Ł targ lub orlpwM. Wtł>dy 4f> łikflia 

rynkti Mj^ct od domów p^>dd*4Xa> napełniają stc jurłiw 

tn*cii feklcpami. u^UdHJ^ JtyiJ^i i tyiJiVt^ki, ftpr/«dftją<: 

«biy«lku CU niui^iuniiiciWE poU^UTTiu pr^vdu<i: htc \\\Gtv. 

W (Etciii dninóut widfu^ Kinjnic nAp<<)ntijn<r końmi i wu^cy, 

*' r '-lirri/ir] Jr^fcnr ludirri nflptiłnionT? wjriki Na rynku 

-.. labory wojów; piJiybyły fijUdow^nc zbuf^^m. 

ona drobifrcn \ Awi^o arwl/unym jnw«ni«rE«m, 

,.- T"^k'», bo pnyfhowuk duniiiwy /u>tjił w cjku 

. jj '>U>k *i>jów pijani ŁłLh>;>i nZdinoi;'^ mc / /yiLinii, 

b>riy C^ ith lAlTtym^f, t kobictiun^ którrby r^dw 



Sti 



HLm-nił 1 



wcjiMJia-j ktan^ Vi docnu. fu i awdfiu ujrj^yM mio^ 
Cuiiiriji, iwdiic^o poj^rdliwiT^ Cabanem. N^ijaii^Lt-j ;v£lj 
co lit) zi'wnł;tr^no4d srarą dtu^ kapaui wyróinra r-j 
ml v^li'AHAninn, 4 do knitcWA ir\t\r n k%lAJtkĄ do nalM>< 
f'-ńMwa. ł kti>rł?j modli »i^ j^^rit^o. ZivsflA w lyHi 

hic^. Chućby byt r^tnieJliiiki^iUi nttt pur^uui rulu ii- 
ti;^ tUw jisi. rłłliitkif^m i iłym prt>fp?.ycnUu- Jak' 
w mliiMarh <'unłp<'j.łk^c h mirwrj.inip, ink i «n źyj^ po, 
wifkwej c/^Aci Ł okolicy: prfemy»l ji->go i Mtrudnk-nit 
re|fj!uje »ic wedle odpuMow. tpija »iv chcinic, jiadtU' 
Jtony Li fydA> ci^to na ^wvlln doniu ni<j-rua nk uicc«?j 
nad tyiut wtoanokł, air trzyma mc go uparcie. Zrozl^ 
klAMi rijir^>dj pociHwa, poNkU WAsy u'*>|jijmtri.h r/^urul 
r^fidLi ilj!(Hił-j*ri.-jfo ni«<nnwidzi, bo ^tttii ji-tfo jtjjubn' 
vi~plyvt' M4 kraj, 

Ni«:o odmietany koloryt prcttdttUiuUj^ midAta wii 
k^/«<; TC prjTrp^łnionł^ Xił-irn:ami \ ur/i^Jnikomi, ftayłmi 
tnią r*ł^ nU'hWł jskfl, lJi>my murowana hi1kupl<;trxi^ 
budownn? są htt ^itnaku, lu wiAr fiLi4tr>'A(^Vich gmi 
cbow. W ojfultKiAcS. im wi^ksTP mUsJo, tciti irtni^'] Jł^l 
w nitm {wyjąw>xy Krakowa) poUkońd. tcm bardiii 
udrna «UiiŁ>«furłi ^ucUołk«m»ka; nii«vtluftcy, JrMi« l>rii 
wx£lj|d n-^iuti^itift oA"^ podatkoa% ni«byt r/^tliiwi pra; 
i^liylnl, dla PoUkŁ'<n' chowają ohojcinoti^-, ZJar/a Jkh 
atoli, i lo do*i^ ctc»itym jł*M wy|>ailkicm. Jr- juł (3rugii 
pokolriii« przybyłych z <ra(franicy cudjronumcówr, ama| 
jfdinujr sLi; I. mdnoBci^ ii>iejM:ow4 i iiAbiur* potoki) 
charakh-ru, 

)<-i;l? w.* w^chiidni-rli cyrkuUch, a ii&w«t 4ro<lki 
wyrh pn^wa/nija po miii«arVi tydii \ *a pr/yt/yłia id 
upadku \ Jiifriior^fdk^, t<> btij>?j ku f«cbodovri )u£ o< 
WaJo^hJc zmienia Hf fiiyoriomia kraju: aiia^tpcj 
Ctfstf^^. w nich pr7.<łbi)a dobry byt, Wprjk«r<9«if> i tui 
innjftuja *ic mieit-iny pr^apiflniuM*' tyć^tmi (jak OtwU 



WłrmkiM^ 



>T 



lAm, ZuvT» ChrMnóu-, Trx«blnI&K ^f^*^ nnl fucb S omii- 
Ł»c^v hmndlowA utr^ymuj^k, aj^^li blii?) granicy. t4> oa 
vl|k*24 lub niiii^jh£4 alopę <liffr4tu<luJ4C , punu^^ają <l«- 
OHiralUacyi al*.- inne, jak Antlry^łuJ^'. Kenty i dwa 
mUuiiA no. j^rAiii^y ł^AlIryJHkd aL«siryarkioj li-jncy Itinl-i 

■ i BieUk, nk«j& i porór jttwmMrrny do»i5 piękny, docnkl 
•chludiw i pf^mysł U' nkb ^foruj^c^ Mlartowicie 
w dwócb ootamicb. fakryki t komin^imi mu^jfitiŁ parO' 
irvrh. lci1kvpictroir«^ d^imy AurUdcza o ZARiolno^i mic 
hłkiiftciW- i ts hi#*dłtbiF prł^iny*iłu, l.iiflnoii* j^At fumj 
w wricksjej ct^^i ni-cmicckA, nau'^! w wi<»«kttcb po* 
blinkich Lipn:ku i KAmiut^cu, \.rcz im dŁh} od ^rAnky 
ucbodniej. tom bardiwj ^o«ra się ilad picrwoiM;gxi po- 
cbodfoma, IuIh' i lu /darr^jj^ stfj n\f)Kxnf i^>iidy alAm- 
c6«r lutrów, ^pr<>wadjti>ni' po wyl^iniu f^dykiiiw koto^ 

nifAcy|n)'ch JAtt^fa '.V W ojfóTnoiH prryhy»/e, joili do 
<>k<>U t^uc^a kh pol-fkjh liłdno^, prty>WrtJAji| m^ prrdko, 
przyjmują iiil>u^- i i>bycKtjiT poliskicr a zorują pny 
iTAdycyacb ilo^rnj^o ifn^tpodarhŁw-A 1 pc^r^ądku, ktiW 
ludmja powabniojwa liry^mirnic okottiry- 

ZsL rziihd'4 Rzpltfj po RitAMAch wolnych były n»- 
g^łtrary: te tworzyły władł^j ^siidowniru i cywilni, od 
nieb «£bi ip'-l;tcy •! do tr^buUAbJw, sadów k.irtcl^nkicb 
i ltrOT<t, ^dji*- juOnak ^uw>ii£t^ tla Jiiaadji<> pnw ini?jvL;(>- 
vyt.-b apory ro^sir^yg^nc*, JlurmiMt-f i ur^i^dnicy ma^- 
«trata woln«Titił i^fto^y obiM^\ni, ivydnwdi pAirfobn«> 
pr/*pi*y, A iwiitel uMAwy, wielkier^ł^, W mip]?ce lyth, 
' po objęciu Cialicyi utwor/ocio \}Q muflach i mt^ht^^^- 

■ k^uch wolnycb uydzjaly mi«jftkiv. vbiecAn« pn?e m\vfn- 

■ k-ińLow. *li^ ^Q!iia>ic<t pud kiofunkirm bjrmiłtrr.T lub 
aytidyka mUnow^nr^ pw« cyrkuł, klOrąrmu urzędy 
mlf?J4lEip mp<TTni« f^ą podli^gle. Wydrialy te mnj.i pmwo 
rtk/r>4i4i*nU dothMUm! mif'jvkk<»xnl. nlę b^ ptwnych 



•> idacj Kudiui n<. f «. 



^^ 



KnrAtUl I 



c>i/rftnlrłTft «f iJo cyfry i pM cci mi* 'tu wvil4Llki>w, bo tfr 
ul?-gają kontroli iv ład f politycznych. Uj^ci^-dnoiei mir-y 
^ki* pr2VcboJł4 <lu k«« i*h4irbv>nr>'i^hr klóri> 2« lo wy< 
cUjjL miiMom f>bt]KAcyti. 'i'vn ^piu^óh zaborti fvndu>4Óiv 

Rowntoi co do wykonania *of£tf»<^micttm mUjsJku* 
Ti;i1fźy ilo rtid^i»tr<itów» pu mnipj^zych ioiAt(i'vck^ch Oti 
iir/t,'ilLL *XBirfitn(ą zv^nrgit, kliVry n-wak/v nii-* piHM^da 
^nrwj. i»prrtrz AdpninUtrftry jn*j. fltr>bucy1. Po wickuych 
miałuch mił*ł/czArłip w »pr4W4ch ^vwilnycli ul«gaj| 

stracyjiu: ukich niA|fi«iratów j«*i tylku )Są. Pc» innu 
?ifyrh, cbuc:LAJ(by ( włi1(i)cIi. )ijryiilvkcy<L rswiln^i i m 
Tniniairacyjna ^n^ijdonhla nir^ i dotąd ci^to /nnjdijjr f^ti 
W ręku )orv/d%kryi prywiitnr^j rpnirymonulnoj. do- 
minium). 

Co łJo \tTnw i Łiho-Aiaik^w yŁlośi:iaiif*Jikb. Ic i£& 
łiym chciAi w>luvAĆ, mu^iuthyin jłi»iyc ob-jł^mr djkłłi 
I'ri«i5miwt. fJtutkirm iilrt"lychantj mnołfoftd patvniówj 
Toipi}r7iitó/'^ti^ ł!rkr*"lAw, ok^liilk^iw i fi[»inij pub^rnińl^ 
ry<:h. dccyz}j i po-daao\iivfk cyrkularnych, stał łi« 
mkit l^A^V'^ jury>prudtiłcyi i utworzył u%vUn4 Utifi 
turę, *<• tu w>iiumni^ ditkladoi^ i3/i(-'ł4i Klunker^i fnUt 
f/tajisv^r/tiiuiifg i wyburnit hrc^-iury p. Krałi^/iiftowIciJ*? 

UNUffit>itvf:n łM fr/j/Kt^fi. Z ri-tjtii Tik pni^a j-ik i*b< 
w^uki icłLiic:unnk^n, prAW4hlntivsTu<i>mAu.4Tr>nL'kicm oki 
Air.n<', nł.- dtti1»« mc ocenić, tylko w letkniędu r dłii 
ti/ic.tnii: lam jp wił^r, po^łu^jując *ic wr*p\)fnniftm'fr>i 
tl/inhimi, vivż^. ifdri*^ tfdktować będę bist-Ty^ Mc»gnki 
]3vduuAcf<r|fu w (iabcii Tu miejscu w^pomnirć o 
piŁich, kiiłr-i fniTrwotTiir wyil^in*, jfU^wniL- prnrz J^łrrfj 
r«'mjlu)j|c:-j^'« liu.Minki wluidn^Aki*: w l<4lkyi vwdk 



3-J 



ptxi?pii.y potojyły fiodiiUWi; cUImc^o p^awodaw^liJNi, 

ifrUr/ancKo- Nadto i o tydi nnidrnknić wvp;id-u k:ćriT 

pocUUnczc^ pr/y«tuguj;|Ci:- 

Z^rAi iłtł tf Ujęciu Odljcył r<iipocj:«il >jc ibysitoni 
bUnircpijat^j opieki, klum iime^ rii-? mUU i:^lu jcik 
inrudmi^ ^ffHunnk, Jul dtM r. f.\p\iii^ trafny pod n^dnm 

[■ivrolcia po iljior£«, Wimociłiono t«» prj«pift w roku 
17^7 (tj kwittnio) lym dodatkii^m. i« ifdyby dominia 

,iAp(MUo^l au.' lUty, to Jif da bkarb, a ixa ddfl^in;ach i*t- 
\u>w^ wyegjri-kwtijf?. 

Pmvqf f <lniii iS kDp-ivttiU 177^ wprawjidfU podA' 

't«k rustykalny nit łclołn^iun, £« których w Ł>rt0gu wy- 
płacie byli, jak ws|)oiii[iivlIlniyr tKlpi>Mtodii<Łlni ^Uicdii^o, 

wolno pr7ycnii:iu(^ włti*danAw *lo hrAnk wódk;. pło- 
ó&w Ł t- p- od dworu, jftk rownii? (ItJ ui^c^py^^^nt^L dwo- 
rowi Jt»nwi lub jakie) lM|dJ n«fxy po mtanou')Qnej od 
i]w<>ru c<^("4r^ Of incj^Fo ii|juw odowMi.^ w_vJ4iii« Ir^-u 
pr»pUu, pr/:y(uijmiiirj dl^ (rdlicyi, mc wiuduini>; zapo 
bicif>tl An nJtduJt^^Ii), ht^>rf^^o iiiff hyJo. 

W dniu 5 9tycxniA ijSi u-ydnno obja4niMif*^ Co do 
[njtnb powinnoś I uloiLciiiókk^^h j h|iOhobu ich 

Jcgut roku w dniu t wr^Hini^ o>fla>2ono dwa pa 
'^■1 li ptriltUnych, 10 ił-M, jak ni* poddany ^fuknć 
■['7. ^Ledhwołci HA dficdzicj* a it^du> rozkai posiliuico 
tnn «« iffKiyF»(kich prjypHdkjicli d/i<*d4K-ovki f« ^rony 
p dJinycb. wrac z prz^pitumi ti kamoŁci. 

W dniu i kwji-titia i^hj dojwuluno wydiJ-K^ ^icj* 
«-^ WBiysikim poddanym, klóriy zagród niy maja. 



6o 



R««J«^hl I, 



W tlniif IX \vp'H'tniA ]7Sj Mkttjrano bortfowai^ pod- 
danym ^fonałkt ^'i^c^^j n.id 3 itp. 

W rfniu ,<( wrr^^mn 1784 ogio^tono cytowane jui 
ix>xporfącUpnLc o odpowicdiialnoAci iliLwlricA «a pi 
kr£yM'Jivii>v p«>dJ4n)'Ch pr^«^ j^K*' uitcyalisl^w. 

W dniu ;o li]>cu 1784 jiak^jtanu ^^-siawiui^ K^runta 

jfłp. b« fe/4'otcnii cyrkutu, 

W dniu jy lisioiJ4'lrt 1764 priffpU poJwoJwH'] 
broniący ulu&cittii Ł>d uci^u przeciw woj^kowyni i 
wiluym ur/i^^dnikorrip który n>Mkjti? iKi; i ifli&7nac£nli 

W dniu 11 kwietnia 1795 pncpU o podatku i 
tnUrt- |;rvjatów. 

W dniu 10 C£«rwca i;^)^ u-ydano znary pati 
pAi\sxcjVd(niAny, ro^uliij^cy w flj HrtyhuUch r»bocŁ/-i 
dArrm^.cf \':fny. wła^noAci poddanych , obowiązki cii 
ladłi i J. r»- 

N.i!>l<;i]n«go rvku w dniu ;Ei kwiptnu ^aka^ani 
Ifrunco^ pt^Jd;a6c/it lun dwor«klv bi^f pozvclffnt8 cyrkuJi 
pncetli icii mC. a w du'a lata pot'*itt ji:> nrż^^nia 37A4jV 
oAwLidr^flno, fe niewnlrłu jrsit dHrdzicon^i ? pLiddaiiyi 
fit<lRf| iaiA'Li*rB4 ugody 1t<^i poxvo1«ntii cyrkułu 

Wychodziły Ł pdiniej doić cicłtc przopUy, xi 
fe^^c** u c«li:i£c4 lub cicAcL popr^vdiit0 |jOT>l^iiowi«iili 
us^Hik^i! CCI do lTaU(:yi nigdy ÓQi>ć ^kuwi^tnw. aby di 
fch raticy ohnwin^ujjiofj nir r^dwoływAlł hic urj*^dnlny 
U' przypndk^ch. ^dzi? Ii^^o uchodEtta pritrt^bA. Po^l 
nowicma co do ułulcbno^ci i >porów poddańcxych. 
mit^nimy w »ivujvni mi^Jb^u: tu dodać wypjida, le clUo^ 
Rik-U i niAJą, cj^tK^i inn.^ kbita miojkAbcću' nic roiatj 
prHWi> iif^jpiiiiiłł-j jiiry/dykvyi, lo jrM wymiar h|>r<iu'i 
dliu'ulci bM opMty laks lub opUty ^adoirtj jaki«jki>i 
witf^k. U' I' u'«f^1kich ^[jrAWACh uJywAli T^ki** rv Mi 
ri^du bci^lamcj obrony prieri t^^kuna. kidry >tBWl 




r^kuMy. 



Dl 



W %ąńŁiQ pod imiciu«m UtUr/h^Ht-AttisK^i^ V dworu 
Riifflł takfe w moc patentu i roku t^S^b aj«inu, który 
ich spraw bRjtpfuinii^ bronił. — Tcf* Mo^unrk ustal pn 
roku 'Rifl^ Awt»'i* nl<*li rorporrąłlfłłłir, prłvwn.Vilc» riłi' 
wny \un neczy i chłopów nictfOy fcHłd^nych, dii> 

H«ii| wotnjch Ł^bywdi^tJi. beip)auivj oUroiiio fibkuh^ 

VpaT«ca. 

I Xai1id midi I maja wloAciamn pravco wybicranJA 

■ wójtów, kłórych rtftwrir^j flominin, rtri* cyrkuły p^ 
^ iwirrdiajii i ponołują do przy^i^^i; prawo rojporudz^ 
^ nU ni4)4|lkirin ^itiiny b^iJj Ditrru^;!^;]] j m. jaku tu wnpOI- 
B adflii pAł^iwukami i la^nmi^ bądi rucbooiym, jako lo 

papU-niTni pubhcinł'nii {oWi[;jcv-imi> i I. d. Do roku 

II iM4^ mUł katdy i^hłop pra-mo do po«ia<lamn ffrumńw 
TU^iykrtluyck, ni^ntAl uk wytjic^np jAk ;iT mUł »iUi:hcic 
do pDftiAilaiłM (łóbr £i«mskicU tAbuIoinycb i priod^ta- 
vU>ny d^wrdikowi pr/trz jifruuiAdi;, jroMldf bł^z Miln^^o 
I t&DL-gTt rytułu, wHiudfił w puMud;Łni>? funtów rusiy- 

■ kfthiych opuf/c»>nych, c/yH rak cwanych pusUk, które 
P prawni*- jkmI j^hluyni wanAuŁi^m ni*- mujyly prn^]W n* 
I vLtKoo^ dumm:ou\ — Tyli? cv do praw\ 

■ ACikolwi«k w iiifłi^jswj k^i^lc*' nl« 4an'iivr£dLmy 
" tntktonou u wycho^maiu, roiumicmy jednak, ie, dla 

łAhratu roMTi>t7i::jnna i YrtoicLaniri.i, Tia!r/y i^bo^ kilka 
ogólnych ryso:*' podAÓ o srk^Urh rttl^ryrh po ntJisiAc)) 
i ttdUch. Rząd auitryacki, kaaujjic » Józefa II. iotty- 
tvl3 n*1igi)iiv I u.iuki>wv. J^ibritl ich tunJuMr t Jt tydi 
«ypo>aJyl kilka gimuiiyów (któryth lic-fba ubecnu rx- 
i»lli I htiknwln^ 1 Krakowem wyrtoM 14) Icojt oprócf 
Vj rvitdołtii*c*n*j iloScT fila TT)tod,łie*y Muwłni^jłztj, 
bic ukuf^> n'ychi>wanU kla& bi<'dntcj>2ych kari pr^ez »^ 
okj ptxcd>l^fiał. Wickafa czi^ftć dKii^vjszych szkółek 
tcinynywana ji>*i kowtr-m initgiMriiiu, liominiuni, pJłł 
ksM tub gromady, ntukiÓT'^ lylku ubwoduwi' i tttj.\i\ 
ctfif irywUlnydt rz4d opłaca sam lub na wspót / kaa^ 



o; 



I<<M.]Ul{ I, 



I 

m 



mbi-j^kA. Sud riAJujękhKy nii^Ud w sysn^mał-ie płacy, 
nawet ihiUne^u ł>-sił"ma[u. W s/kotoch nnrrriAlnyrh ipo- 

pt*^^ wcaI* TileobMidtonych, v j«diMj sikole wi^oj 
w drugiej mniej kU», w jt-drii^j i^ł^p; w ilroj^-i^j itmi»"j 
pr/i>ilmiuŁ<jw, 'ijol^ iiJi*poT£4U«fk trudny do t>pi*hani4- (-o 
do uk[>J wti-jAkich, nirjc-dna Affuruj'* nn fuij>1<*rare, nie 
)*J w r^rr/ywKtoftcl nśł* tha: nfl;»c7yciŁ'Ic rił«kt<Krjy uk 
licho ptaini, ti prniyd ich m-^n Manuwić ^Irdwo iti 
tocn^cłiiy dodatek du innych di>chodtVw. Ale poin;ii 
lepi*^] njedtnttjtki. jtili się ru/pmrjtymy £ oMtboa w ka 
dym rudf^;u tych fi/ki>f, 

W rifku t7^ł4 iTd ^r^ranitn Gi^rarda ii'prowftdi) 
td^ryn Tiiri>»* do «wych piii»iw iftk xwiac A^/v * 
.'-tffrłń', kt^łrych xj st*m w rokii 1774 pnei ksił-dxft f 
biyerd 2<»Uł uli.-pA£uny, |>n roKprifWjdioTiu na va 
monarchię, p^ w>*«yMkitli prowlnryach^ x nutym wif^I 
dtm na rłjłnicę j^ykowa nnkarAno ptię ffo trtytnii*, 

L .fcłff/y fK/rmain^. w języku iirz^i^wyin -/rfaf*: 
£wjnv. Są 10 wkoFy tni«j«kt« sk^nd-LJ^ci- ^i^ wb 
wIl- £ trfcck klfiA, wyji|tkowv na J^ihmit^ tn^ipAira 
(kt^ry )<> OfilACA) priyd^jrr mc c/w^rin. K.ifdit ;r iy 
vxkót ni& dyri>Vli)rA^ koiechi^Cf \ 4 — & naucj^y^i** 
Uyrwktor płatny od juo — > cioo tir., nauczyciele od 
do 4<iu a nriWi.*! ^^tj, i l» róźiiic? vb )vdntj i tej tiam 
sfkolc moJEna napotkać. Tu lakfe panuje 9iyftti,*in ki 
HOw-'y, ]ł*-t nftiirxyciH kla^y pił-rw^w^j, drŁij^ł**) I tr/<*«^ 
kafdy J[ ni':h ucxy w^/y^tkił^go. co j<^łi prłcpi»an*? 
kUł*c. 0(irt>cx nauki ryi^unków, ^romciryi, licyki (vr ki 
M4: 4t do ktiSfitj bywa osobny, i kjttccbvCy. który 
iTuyMkich kla^Mfccb wykłada katechi/m- Dyrektorów 
«Ą xwy«njnit- rtomcy. 

Jui M\m Ifikal u ry*^h ukol.ich nin odpowiada 
tr£«Ue. M«J4 to być B£ko^y praktyczne, powinny ob, 



"i 



o^l wittdoiaołci, połm^bfiych cynowi Enif*H/iuantna. jrili 
'p4> Ich tiki>Act'*nia nU pn<:cho4ii do gimnAtyun. Tym^ 
cc2B«m do praktycznej wykt^^Jn fii^ ^najtluje cAucry- 
;ov) i4ilnvj ^HiTit^y. I (<tk : ^4 ykłAtU H pocfąiki fiiykl, 
to f pamicd rccyia)e u<;/nivm K'xy i kw4*y< £ pamivci 
oplsiij<> ftiiicbLii^ *ilrkm-«fla i tlnkirycinoŚć. Je*li urey 
THMr£Aikuwi?f^i l>uJ.>wni(:(wĄ> to i k>łft/ki opou^Uiln vci- 
ttiofa o wApnic. kAmicmnch i ctjfłairh, *:o więkł/^ rot 
pnLui<A tr |,,'Uktju;h arctiitekliłnicinycb, Itci nkmaryi^ur- 
kłftw do |wk4f4nia, ^m /aa alb** wyry^uwai.^ nu ublky 

'nu czAMi- Do n4uki ^tpgrAl^i urtniuw:*^ popr/t<>iUiwfl(: 

niii^oEA f|ph dr^bny^h mApkn^h, bo v s^kol^ nW byw-i ani 

n?j wifk^^j m^ipy. fl i^ai mriiej ^'Itłbu W (en spu- 

ftdb uczą M^ dzieci hi»loryi natur^itncj, \^ bijając %ab\tł 

p^mic^ nA2wi<>kj r^iiklórych ^^tUrrtąt i roM^n, aTo un[ 

wypchanej, ani malowan^^o wiorc ntgdy nie wiii^. 

Co curwi, j^zjkŁcm H-ykla<loivvm i» tych >jkofActi byt 

i yBVt i^yk nipmicckir klórvgu dzieci niv mnuiy i C2c- 

^-Htii uciyty r.w^ pr/ctUniotów* nirroiumirrjąr. ich wcaIij. 

Po roku 1K4S irpruwud<(un(> do nich j'yyk puKki. któ 

ficen ni4*tylko rOflHccr Ji]c I njiur£ycic1<^ donr^firali htc, bo 

j tv'ł'> yiwUilcwili dn.*^ pł>wijf<^dinir. łe uoU aby ich 

djir<i uctyfy »ic po poUku. W archidycccryi Juow»kiv-j 

4 tt«&'irL privTiijr«kt**j nukjtianu ucxyd pO ru?ku» lecjt 

pni7pi4 lirn ł miniona pToiekcy;^ oftcyalDij uaUt Wpro- 

wjuitoaci napowriSc jcjcyk nicmir^ckl, tylko Ejmnirt' 

tfi^ potHkil . TuWgit i tiiChuDki ti rkUdbj^ po p(»b 

>k«, Sud tcJ xmQicj>xyta łic licjU.i kicjiiiOw, ktOr^y 

pf^i^it w roku t$Ą^ i i84v wykUdctti w K^yku dla 

vrb» irtjfufntałym, Iicznii^ do ukdt ly^h g.\ms^ h\^ 

Lic/lu ^/k<^f Tiormnlnrch w Galicyi u-Mltujf wonw- 
tren uri^oiArctjo - 



dj Ro/dmł I, 



W dtc)iiily«c«£y) lwowskiej obrr^iJku rł.ymłltił|;o ii, 
n przenijskiej , * 5' 

„ |>^ztmy<>ki tj ^ '.JawiaAsk. 5. 

K:liciii , 30 "). 

Jest nadtu we Lwowie s^ko/n normahm 7f skrawa 
licząca 10 nauczycieli. 

Ii. S^kf/y łt'\zt'iitłn/' i parafiijł'1/: ^o mniejszych mia- 
steczkach i wsiach. Liczba ich wedle &zematyzmów dye- 
ce^yalnych Mastępująca : 



W archiriyecezł'] 


twowakLfj i>brz, rzym (l^^uj 


iHl> 


50 


— 


„ >^bw, fjS4(,j 


Jt* 


A76 


n 


przemyskiej ^ rryTP (iHjO) 


HO 


139 


V 


Urnitwkifj ^ . (1S31J 


00 


124 



Oprócz lych są szkoły parafialne, zwane filialnemi 
albo g-minnemi, założone przez gromadę lub plebana^ 
takich jt^t w dyecezyi przemyskiej obrządku rzym- 
skieg-o 2^t w tarnawskiej 17. 

Szkoły Ce zostają wprawdzie^ jak wizyotkie szkoły 
ludowłSj pod nadzorem błskupów, którzy g^o sprawują 
prze/ jfdne^o nad^.orcę na cala dyeCfzyę i jednego do- 
zorcę na każdy obwód, nawet minister oświecenia od- 
drtt je pod zupełny ziirzątl władzy duchowej; wszelako 
dotąd nie usunięty wpływ rz*idu, przeszkadza wszelkim 
-Staraniom bi&kupów, 

W i^zkołach trywialnych sa nauczyciele osobni, 
płatni przez jrminę ipd Wo — jtju złr. rocznie, w szko- 
łach parafialnych najczęściej or;L^aniści» płami przez do- 
minium lub gromadę, atoli barJzo niedO'%iatecznie. 
pierwsze sa w ogólności lepiej urządzone, uczniowie 



"W Lir<.ybi-liupMHU- IwoM-^-liii-ni uhrzidkii m'iiisk. . i.v 
ilyi-ce/yi nr/emy-kiej "br/j;'ikii r^j m-^lhicj^ii. - , - 10, 




^l"-..-i,l-. 



^b 



obff* ci)'U)jt I nicile piii:F-\r mt^u^ą po n^ijwiclEnnr) 

W jnko od hojnipj upo>aił>jivcb, wyiiiA^'^^ się od riith 

ych ttttrvi\%XA lub nAUii£yd^1 Mabo u-yk^tatcuny, nW' 
clKfŁn)', /Aowiltinjł^ fjĄukl I HcmiAv: tu ómci co naj' 
i;c«j iHH a^ DAucut ciyiAc k9i:^ik< n&hofTią: ^fitimir, 
ito Ich l«J priycłiOłUt. Dopitrro w przy»jl<>i^i spcdaic 
!uc ntkriy p(^a~atf^ ukpThztrni^. ZuIuJyto ilui^ho- 
«lfTfiMwa w Tarnnwtr' (JwuIc-itii Iiuttł prepamiKly hjju 
dj^^isbipj. f ktAr^J vryrhnd/ih knndydoc) Afi prrjfriłor 
4Ł«i tr> wrialnetfo i pAratialop^o. Insiyiui tf^ii YiCty 
m\rt%*;ćiio (1Ł« ni^i^j j4k i.* ucjntów t ma nauczycieli 
m prufrMJT^ich ukól publiczny cb, którty w wi^ku^j 
. ■ ^'ynni^roclirf^nia v nim pmcijJĄ. d»T wyilać 
_... ._,L]j.i majr^cych mlrAylr fcwalifikdcy**. buif k lory cli 
|tf otliąd nowych kandydatów nu pcMady fuijcxyci«]i 
. .h iMf pwyjmujii- Kur* prcpjtrAndy obejmuj*-: 
-,.tc, jcoKHili^, ^0'^'-:^ psychologia* , aniropologi*;, 
itf ,iR0tOŁlyk^ — nauki prjtyroj2\in>-. ry*unki^ g«4>- 
nccry^, U!clinolo^'i<; ^ }^yk polaki i niwmiecki, liisiarył* 

UL JłiJ-^^ń irĄtk4e «4 r^Uie i wy2»*e» ciyli pj- 
Ui^iM ilo jc^; iDicjUticj i kloA^iorn^^ Ta uibiniinŁ^t udio- 
^ ^ naJttvi^ii>tn ftikłii wy^s/ydi. ^£koŁ>' *łińhkl« 
nmbr «^ arządjroou fia /^tMd.-tch T^k6l ludowyi^h mi;- 
lUc^ to )*M, *ii liwtyiiicyami mf^JKkkmf, Mtreymywft- 

prE«£ miasta, (dr» których md w offólnołd nic nk 
i btiucją po ni^k^vj cxfii;L puy ukoUch 
nycli. 

Opnli!/ klA5.y- cl<riRcniarn4?j, w Ttił^r^j d/lcwc^cta 
«ii »i^ itltccAdłH 1 po^f;|tki^w rjyiAnU, j^łt w nioh 
lUii picrmia i drti)fL, a /Atena o Jcdnę moicj nil 
« rTyU>'cb bskotach normj^lnycU. Fnuduiiotem iiauki 

ayiaaw i piunic po poUku i po iiicmlccku, po- 



(iti Rniilziat 1. 



cząlki gramatyki obu języków, cztery dziatania arytme- 
tyczne i wyktad religii nader utrudniony, bo składający 
się z wyimków z historyi biblijnej i ewagelii. Robota 
ręczna na drutach i na kanwie, szycia prawie wcale 
niC' Gdzie w szkołach normalnycłi liczba uczniów je^^t 
mala^ tam wolno dziew^czetom chodziło do trzeciej klasy 
normalnej i z chtopcami wspólnie naukę pobierać. Do- 
iorcą tej szkoły jest przede wszy stkiem dyrektor szkoły 
normalnej, priy lem pleban miejscowy, w końcu do- 
zorca dyecezyalny. Jest takich szkółek w dyecezyi tar- 
nowskiej ł), przemyskiej rzymskiego obrządku y, Łła- 
wiańskiego r , lwowskiej rzymskieg-o obrządku e t ; 
razem 30. 

Szkoły żeńskie kla^iztorne są właściwie szkołami 
ieńhkiemi normainemi ; prócz elementarnej zawierają 
trzy klas\% Do wykładu są kwćilłłtkowane zakonnice, te 
nie płatntf : ^v ich braku rząd udziela nauczycielek 
świeckich, a każe je opłacać gminom. Uczą one języka 
niemieckiego i pol>kie^o, ortog^rafii i pi^ania poprawneg-o, 
rachunków z uhimkami i reguły trzech, początków siylu, 
geug-rafii i ręcznych robót na drutjich, pytlu i kanwie, 
Którj. z dziewcząt <'hce się uczvi^ języka francuskiego 
lub muzyki, płaci za nir' osobno, co stanowi prywatny 
dochód nauczycielek. Bezpośrednim zawiadowcą takiej 
szkoły jest x, kateclieca, wykładający relig-ię w podobny 
sposób jak po szkołach miejskich^ przytem zakonnica 
priftktii. wyznaczona przez przełożoną, Zwierzchni nad- 
zór sprawuje k-^iąd/ dziekan, z wietizą rządu do tego 
pr/e/natvony. Takich szkól klilszl^^^Ilycil je.st w tialicyi: 
w archidyiicezyi Iwo w-' ki ej 4, pr/.emyskiej rzymskiego 
obrząłlku i. slawiańskieyo \, w tarnowski!*} 2\ razem S. 

Sa te? w niektórych miejscach przy normalnych, 
szkoły niedzielne, a niemniej od innych zaniedbane 
i uczęszczane nielic>:nin. J>o wynagrodzenia nauczycieli 
i tutaj rząd wcale się nie przyczynia. 



n>^(Uia'M)« vict9 ilo (yc/^nU, 14> «Mokt«, U «!<* oictni 
kowal riĄd, by^y diiicko leptrj nil w GAlicyi ur£jf- 

kOKtikt prJtłłwity j xatiH>Jm'. ok- hal^imuciłii y prai'/ 
ik6w, Kfiokofny i tuńnri nimnwiAd flo wUjtcklcIi 

ynijii I , icJio chcliiicj mili gahcyjiki. N^jnilw^ 
Cl n«ucv^dvU wiejskich wyiiuni 4110 tlp^ Imc< ł>ny 
bywają oni ia^wywiij piijr^iimi ffromatUkimi, co 
^PRbnr|a\x do /yriii u/ijpMniA, a MErudnJi^iiU mulo co 
płi.i^k*M, Osobny majac dom, irygodne poink«.ikani^ 
tyród dot^ ohi/crny^ f*i^K'4 ^' crotkt o utriyfiianł^ 
«rbte p^jiirffcii! mc u(^«aiu óiit<k wi«j4kicl3. 

)est lc£ n\M WLc^jAkL >tt>9iunkowo tlalcko wl^,i»j 

vKi>k^wiiT nii w &Altc>'i, bo kiv<ly iu jo nil kwA- 

okrej-u ma><luje ?ii^ 4<i •tikdł^k wiejskich. 

inycJi inŁC)vkkh, ro w (.loUcyi n» i,jfx> ["T/"^- 

akmil kwadratowych ^/kól«k lui-nkich i leń^kkh iv>\ 

Co ilo Ucjrby ucu^^ucjuj.icych <\iu:^i Mo^ull«k 

:.. I ..:£v niłrptKTiyftjnmi dli (.T^ltc^i wypad-. 1 tak: 

Idcdf fU lOD/ioa ludnoid okr^ffowAJ jei.i t,S6S chtnp- 

4<v i 1,^66 dftffWCfąt — rdź^m ^,i,i(t iicfTifAw Hiodi^- 

r*~> 'v^S-^ <ło uk«^t<^k wicjkkicb. co czyni 1 Mcz^ ni 

■■ka^icOu*; w Lrtittcyi w dyec^fyt j>rjtfiiiyfrki4r<j 

u ntymskii^^ na t.tvj,874 ttiiua^k^AotSw jc^t 

ticjnfilu' w hfkoirich noririAlryrh , trywlAlnych 

itnych tak mcikith, jak Mtiskicłi, 00 ityni 1 

lOS nii«Mk»Aców> Jcrt t«t w Gilkyi w dyc- 

pn^myski^j ii.>ir^fSo mttnUii^iy £dt>lNej clu sfkOT 

ra icjcdUł-; lyiko dyrc^iyijiojfiJMaje hs^ijKcŁiIoiicijw 

ii«wt-z^t uritij^ch* klony f;LJiir>j nit.< ^lobierają naitkl^ 






69 



KurriDlI I. 



Iccwic iifij^^yjc^t 4:ł> chłopców. 63 dfif?wc/4t: r«cni ^i, 

cyi, chot ttł CD hliiraniem prywjTiiycb l^Uucj<^ Uk 
<lohn*^ V f»)frtlTioAci s;i uwi^tfzfmp, chocia/ md li 
do uwi"^r/rni* oboj^^tno*^ w *pravjo tak w.wrw-j i*wi 
okJtxywjLt i oka/ujc, nic brukowało chłopu ifolicypkii 
lu iidUL'zycLrla>:li, J^^o iłAUc/ycif^tami byli url[>^iiłi 
Ifrrncieifry, fapTaui?ni arenJaue, urz-dnky. iUriotw* 
ryriculnrni, ;p]fO vk(rłA byf>\ kArc^ma i hlura <3l>wftdoi 
k^ij^fką *k-iTifnMni-ł prftwodHWStvro auMryackii* i d" 
jyr cyrkuUrnc, pr/rdmToiftm n<«uki fgt-not 1 Us wl 
cie)«, 4 w koAcu jpf^ ^low4- Ob^city hŁi>«ijn«k wj 
icid^tkL rtcl roku UMij^ fT^^^łO' ^ kutdti^in od 
1848. rwtelinięd** w umyUc rhlopit /ami] prjiuft i 
ralno^i, w końcTj stw^iliw* nieprodukcy.i roJmi 
i £blii«jący 4if okropny gt^, — oto ouocc, której 
%jkoJu ludowa. tro4kIiu'i« pr4«j r/ąd pit?k{fiicivraria> fij 
Ik^i pr^yniij^^ł.t, Kr.\j ^foc^cy vił> nL<T);dy^ bc^.uoi 
pluny. ftwi^ci dzirtiuj krwi;^ j^^ mit^^i^kańrónr i ti 
piłź.irł^w, ho nijfil/ip ha świrrin tyle roror/nir nir 
vic wii ilr? w tjaljcyi Lud nirf^dy^ pobotny, ftpok* 
I prAcowLty, imientł się dmUj w niektórych okolii 
w lud/L J ("runtu ^irpbulyc}!. 

A rtąd £a^mwN£y uk piękne zfamn i c:i«9>£ic 
bc^accm JTilwj^m, chod/il koł.> nit^gG troHkHwtc i 
dcrwalał krwawych kto»i^w -a-yrywać, Picrw>*yTO 
j«go Eiicpr/yJAcit.-lum irtui^iAto Xiy^ ducłlowici^Mwo, 
<:Lł£ w ;r?^o a^itiiTiaryach na urJi;d(iikóu- p^iibiwa «j 
kwtalcGne, Ale Jii^ ziarno Boir, know wSary 1 rc] 
silniej ojłŁftem preyjmujy hii- w M^rc^ich, tiiiU jkd£y 
diowi-, chcrfby poparte siła, j!n,ilciU *ic więc ucnt 
płant, któ»y pny otlarjtu, a m<r w biiir^cb cyrki 
nych n^Uhni^Eiu >i2uk4U. Na wi<fok r£«Mi w roku 1I 
cofn^to f^if w larnowjbkiom pr/cr;Uono ilttcl»owŁeAMi 



5bcuk«A. 



rj(, 



Icci k\^y EUidcs/U «powiedi wtcDc^DOcaa. baron Kno^, 
vfii:vprt^eit r/^kkiTs' w Galkyi nud^-iUl ksi^tJ^u Woju- 
rt»wkj;uv.-i, biskupowi ariiow»kIemtt w-ił^-iinic-, a orał- 
>karo*'r(ip duch iiwif Ast wn, iJt ^\** oAminliło o^nittwiAĆ 
rMgrtt^icn-.A rozbójnikom. 1^ jcit tym. którty mieli 
udfłAt VK ncxL Z^cuy po-ticrt poi^pil \Ak. jkk mu lU' 

rkUi^ywat kapU^hki cłbvw;i|H?k, IflOz /^jolou-tl fivbir 
z^tibc. Przrjjtbdowono i^o, dręc/.ono : w^ry^ko znastll 
civrfi]Mc. Xiirft!i/rił> w pi<»rtiC'*?oj fiolowir i"Rifs roku 
i łtfciflrafo ffo miniatcryum do Wiednia. nafcA/ując, aby 
dcibri^wolni" iloźyt >u'4 ],;t»JrŁu&<^, Bixku]j udjiu^'ii.*dji«l, 
I Łe w <vEvin pijbtcpuw;xiiiu nie zhttctyt ani na krok od 

miłrd^r'^"* kTórjiy i.iUi ni*- ok,-i^yvati. ani nił> obił^cy- 
w^ili pi>prftwy, tv ucfynil, i«k mu nakazywało ^uinionlo 
niftylku kapTjTiłkii?, jic Bumiciiic k.'vtvlika. W kvncu 
diHlalf Ta: tytWo wiifdy iloZy wwa j^cdnofr<^, j«i«Ii 90 
Stolica Swifta do ttojr^nm faive;i<riL-. Si^o hi^* tak na 
nwiJCCTcidł?. Siolica ApohlnUka n'dEł<;c/na radowi jra 
4>/lo»JOTliŁ wolno:^ kotckola. iii^wahal^ bi^ uU>dt je^o 
urt?£waniu i bUkupowi WtijlaTi> nienowi i^olcdla w roku 
1350 ithy tto^yt ^WĄ goćno^ S. Usłuchat Ji?J uicny bł' 
bkup. tloźyt w aiirrpniu I<^So£ roku biHkup>two 1 u^itral 
MC ca uMronii^, Cxy nic uKunjii od pr'o>1>idoA'An[fi ~ 
Ink u't«cn, b]c to mt^ciyć mogę, i« g;dxickoltvit;k obrócą 
[«ic kroki jc^o* w>/icd^» pójdfio ta. nim sjuicunck 1 mi 

uccciwych ludzi^ 

Tymcion^fn owa w<ilni>4ć kościoła, tak cfcłko po- 
AvicciMilr^m naJEAcntr^^j^jfo kAptana okupiona, podob* 
uym trybem ł^U w (laltcyi. VS"</waiiy do mi^yi apy- 
»ŁoUkicj w liirnowic kwii|dz Amoni^wiu, ROTijc^ wiarJi 
1>oc£ynat vrp)ywać na lud i ruwracać go n* Oro^^ ^po 
koju i ialu^ Sposirj^rźono się wn«t; ksiąde Aniontewicr^ 




'f Cib^it Cut Xr. 19} i M>r ■ nkn 1050. 



ya 



ftm^lrf I 



/«? ^ ffjr/eju^/riH tpejtt^iin t^dci/^ła^ <i\nyma!i rt>ika)! ntk- 

Kiia<lf W. Scmńiowłki, crógvdny i uciwny pro* 

ijo pokuty^ otnymdł. yrf^/f j^/^j^jTjnr ir£*/fr>^A'^ ^i'ńVc 
I biuTd prc/ydyalncfTo t^ J-nrcwii^ od władcy ftwl 
Ictr)^ Int^rdykryi^ kai>lA^v1cjL nn piU rciku. 

Ku^di Iticł^rki, SpintualU n- »iiiłE>«ryum pn 

prvei ł;ubcTniHtiJr# Goluctiow«kitr(,'u i lUerdy kowany 
rok od ^^AfoB-nt^lwa Sakramfltitijw, xa [o, it. 

Ku4dir Mad^^jftkir t diłchowii^ńsiwa krakownl 

komisyi gubccnialDPJ w KrakowKf Ktnuyera, im 
kowany pnuszro p6t roku od u^fownictwi S«kr<ii 
liSw, /d lL-^ Ham« pri«(tępMTCa. co k>f{^df Si-rir4loi 
i Amonie w icŁ 

J«%c Więcej podobnych p»ykUdóir prx«£lJ»doi^« 
leci w cocn v>lic<ył, doirodcą joano. ił nad pili 
biri«J« bwej »Wjby w ««f<:« ludu wr^^iconfj. Prawda* 
ic interdykcye ducliowae ^ttai wUdzę Awk-ck^ wynj 
rMnf>, drivnl(T hi^ wydajn po oiflns^^^niH pnii^niu z 
ifi kwti?tn;A lA^o roku. pr/Vfi>A}4CfffO kAmoA^^ du< 
vri«AktaA tvUdjiy ducbown^j, 4lc pol^contc d^ne 
Sitilicę AputttoKk^ kM^diu Wojuiuwic/owi di? floii 
fCodnoAd t>iskiipitj, ro^^/r^ijylo ur«.MlnikiJW Awiccki 
A nri**, (ftk w plepw-.r*') rhwili zoI>m1aIo. wk n<i\ 
oietdolnyntL do poc/ucU diluycb vr tym rodtiju 
lOw. Słys/ymy, łc Jnktri niirkor*y*in# do tronu 
Świiftego prtychodz^ rnporu o ^^antc koicioU 
klt^^o w prowincyi^ch polnkicli, ^Ut nn to r^pon 
ni* potrtłbny, bo ducho^if:<i^»two poUkle, t^k 
vr pr<>wincyAcb rosyj^kkh J4k uu»tyacktfh, wMur/ 
kdldy jego Ktyn kapłaimki uwaMny je^l £v stroj 




Iciić powiiino, poniocy i i-iciicly ilo ApysioNlwa Awicle) 

IwiAry« opuidlo r'^<! ticutlnic i paddnto m^ ti^^ iv}a<1/y, 
tid któr«j np^Iuj^r do Rfyitm. «Tidjdti)fr lam <)Ia ^ii^bif; 
potępkiiuf. Xiko|fo więc ditwiĆ, art goruyć ni« pcwin- 
nvby, gilyby w pru»incydich p<jUkk'U cf^bdr^ lub niltń- 
fttcr wy;:ii;łO, 4 riawd ifiiucniaiorj «if;k?jy mirli na du- 
L«Cf 'jrró^my 'la ladii ^Ifryj^kit-^o R/^cjt »ira< 
, «iIiii7;ł przywi«iit lui "^y^L ^ *^^ ^^^ jjiiiionit t ud polaki 
pud r»d<:in ^uatryckiai. Wlu^^iiiiim pi/Iski ł naiury 
dobry j*^st, hyl« ko n«i; odryu-irto od jr^o Rto^i^ył w 
^^tft diitfdiici, o<l JL-go st^rcAp Ul jint plrbATia. Prfrf to 
Bniv cKkrwanic nie ro/umiem lu uirzymiiniA patisjicfy^ny, 
hv j.Lk tłi^ cjtyUlnik w kcnku d^ioU pr^kona^ 4nain 
d<rLl.idnlt' łłiily AyKUnm p-^iłUjcjy/nbnł-łfo I j%'*> nio- 

łntuwłwno^ TiA d^i^MJ: ttli? thodzi ini o urrzymEłni^ I^^j 
ftpi&jni morAlnc), }akn w rod/^Miwio jm mi^d^y bfACcm 
dojrf<<lyiQ d mtodym rhło^fo-^m lu mKnl^ieiWd wyr>«^iU' 
>^cyiu; JAk* w IcaM^j tlobne uoriEuiiicuMAiicJ Kpołcc/- 
noM /Achoiłjii, ^itt^ ^1^14^111^^ i prf<?WA^ nAii-ir^łlnych 

I mc fcpMib i!tnimi«iicya władzy, 1 jaka jł:M w kiiJdtm 
A prMj; to i mocniejsi oUczjint ią c/cia ud rvb£ly, dU 
10] Te»4ty /^ M^ pfradnikanit i obroi^camU Taki tiosU' 
auRf^lc \i.-ty IV naium* lud/kifj, ht^z n]'_'gŁihpoT^£'£<'ńslWO 
utrzymać ^ja* r^ie mof^ : .t kto zachce lych mituralnych, 
dobrowoIriU obr«inych pr£«wodfiik<^a (^ualttini usunąć, 

tA UTtUpii pulicyjntaini i biurokrat-imi, ten wywuf^ U> 
kt*T prvJ^'t'Liv i kurcJ«(iłv Jywii^biw f^połoc^nyi:!!. uką 
bureę w ukłud/ie warstw, io juSli kraju nic my4H *ro' 
bW icnircm wojny domowej, mUA) pmwn pr^emi^ić 
w p0frtrjicb, mu4i dU tip^kojnoAci pubUc/ncj utr^yniy- 
wa^ arink- i niciai ubolyć Daród. 



Tł 



tuudiut r 



Ten /drolnj' uKlad , lo wciinteoie «i-c « t^ dz^ 

noiuralnych o^fniNk władzy mfcJNCowfj, nrc^^jywm^j rty 

nych, jł>*l choroba diiłicjłiych społcc^nołGi lądowycb 
^ ORĆl^, ft <i> <Ic GftJicyi, gd^ło 10 ivpavi.iv h^trittofiii 
MKyalnt-j było umyilnir, jfii^if fi-j skutki były wywoty- 
Kanr. ^^chrtanf*, nAjrrad/aiU', ^ijłown^^ pr^yr-iyr»> n^e- 
ti/ct^U: na^Jicj firo^rincyi. trdyby ci£« rmtirciono w Diej 
iwiaiku monln^^cr mi^diy ÓMdu<em a p&dii;Lnym, 
loby pv /.riiv4iu;iiu jjjiiłu^^yniy. £wi4/tik l-^ii uiT/yiiLał 
bii; micitiy wl;iidctclrm wt^kijryo). (d4ivnyai dj!i'-dj:i- 
crnł) fl wrłA*HciHłłm mnił^Js/im łrtannym poddAnyi 
\ br^j ni^by n& trin nic stracił 

Xic m* wii^-c djiA £4tlno^'o ^iplywu wUchiy* ni 
ubt^4<riii<-JM4* ivZ pole dział^LnU pkbonów. LuJ j* 
dofltĆ pobożny. clio<^ tylko ivvycMjo;vt>, ftK> uinUb^ bil 
rokracyj iA^cie\i\ć ^kufno^c^ mił*d^y nim i dui-howii 
)>i«viii, iJik, U irtoftcUf)Ł«, oiianowlcU od roku 1; 

ntenr. ł. wielka oT)ii"A,ą słii''haJ4 yfo>U kap|aii4. iJnikAJ 
gio riawct. lo wpt^w |>li;bAiii'ju' czyni nt^li-itwie nic pi 
dobnyni> Njcby nn 'lihiay iiii> by(o >:itu'ipj«Xi-n^ 
n'pron'advi(^ i mr/ymai* w fJalkyi jak^A nowa »J!yxnn 
ktł^łrftjby kAfilanI ułcmwnii r^fld tA "łW^ifO nHC/«h 
H rf?C£4ch d^t^mai^w. Lliwn mi w p^miijci wypadał 
j:d4ri,ony w iiiruowfcki«m, klóry najl*pi<rj odmftIuj« 
MbiiTTito r«]i^jno rasj^f^^ft ludu. Kobiety wi^^jakie pi 
aiły w jednaj w^l do pfoboł/r/*, który był w iftkrynl; 
oiwiEidcfaj^o niu, £ti clic^ 9-1^ ^powij^da^ K^iitUi icłi 
pyuł: Jak(o wy inołtcił- wier/yć k^^f^^d/u, kiedy włi 
cyrkut tabritnU, i.-^i.-itiu rnv/ł'j n{v ićiW-cw do cyrki 
>Aj — prosię jrjfomoftci - o(lpouvi<?dnaLi ji^na k ni 
dobroduifnic, jfdyby jui nn lo priywło, ift bylmy I 
**ły du cyrkufu do ^powiędli*. 



VVyjqtkif)cn ji^it chłop ruHkt. IcEi^ry ]>i>i>uu-i fiw^mu 
KierAwtiie wtęctj tif^, a mi^^y poUkimi miciif^nAf^AmJ 
BThl, ip-frAL Sw wptywali n* ni>?ir^ orr^dnicy, :kfii nit* 
ro£poiK i£o iydfi^ j»l on poC't<:iwy, i i polskich ciu- 
lów lacbuirAt ^rprAYTiUic n'uybtkie pr/*r^<ły, a|« t^Ż 
cal.^ nk^winoo^i^ du^y^ Jeili k<o £fo nkrzyu-djEil^ 

•ryrwany lob ^wpadły, kołtun i t. p, skUdu w kruch- 
M hatcMntj, «by Aly tludi lom Kię c^owolni^ j jtii 
hiMiifj aikody mu nw KzynU^ Wpływ duchuwtF^T^^u'& 

^tcm lU^^ upo^źenia. maki od ^wołch paraflAn bywają 

tun ukiinUccbfti. ItiiraTom tr7*bn ot to pr/y/nn-^ wtcie 

fiŁnlnoii<i i p^nitt* ukj^ułcrai>^ ^tretycjn*'. Wfnjtt nagich 

> iii«|e>tatyc£tiych ^k^l dohtirc/iiją >toUr9Vii:h wyrubów, 

^M^ tt\i't^x ucUv><lj>| x.i ptiKly njiii</.yc:1i n)A)4Lin'jw, Tak 

'-^'''Vi jak raski ii>ip>/kanicc E^oilutr^a po^i:lda tylt- 

«'»łt«, te lyd ]ui w nitrro nit potrjtifbny t u-ca1c 

- nie cnajdajif. dUl^^ i pi;iiń»iWQ Imn bię (K>pi«ro 

LŁ, |^,fŁo iiik-9>/kav;ivc ^n)Lciii4 burk^ góralika tiA 



lHoHłbrL nHnorrrJiif Kq« 4« r«MŁi- — 11^1^ rMnr UH^, >Ib jf- 
4b ttlicVu h|KmvLŁ4 kh luipu^- — Z opa^i^m Rplul nw imW- 
nt i4v Ul łiOfUkiC^ - jX1« >«' prawłncikh rułkOTuffi^lacfj *bił' 
luft *lf tnni fii'^>Tił ru^**t*i, — l'<f eiłtU (i prtijitlr- «i{ *» |>j-ik' 
kWf sdi ^kVxb' — A' kal<l¥iE] ruic DAriSd. en han ru-ki « i^dLiłti 
■■r ta «k «rr*>''^t» ' kwtt^ iWiflti^junko. -- PfflH)-^^ 4WC7' 

r**^* |HibiciUi»e i*r< imuif^. — Sf*riAiji u(nviiTcli jwltkieli Ittt' 
lAiBfrjaiir- ^ f--^ itilu k«4^*i-ji>itki') — » Kul- 4*ici4"jui*** 
l«t» urpf^lnt » ł^ka łriił™k'»ł¥i. — ll'łil fiłUniwiif |ik« 
tfUcf, toi«t^)c ^. — t-o mial ikI rc^dt ir-*)EJll- 

Z kolei Tutdfhodii kvc«tyA m^kft I jej roiwAJ b1* 
«»rrcny poi p&ftoa^aftięni auiiry»cki*?m. Pricy/odj^, i« 



14 



H- -41 at 1 



nitchcinic, ha tak zwajuł Jta^^yts ntskjt w (iaticfi, sp 
wb U' umytro poUktt i »lowif*fca octdw^o niirnowro 
ni« pcwrtą Gflr.i/c. 

K^pUt?j pultłkit]. UL-Htkuro »i^ do aktu £a»adnk<«ifij 
ws/yMlficli Jrf pfowmryłt <tn 1~nii LutM:UktcJ i rr>kii 
lati, klOra jfttłl nagłym tłłl«mcntrm, k«inii-niem \vc- 
Ifielnyni HAutj poltiycincj wiary i e|ff yariKy i, t>»ui- 
nim naszym waK^m, i ktvTv^M udrn nu- uulnc cH|?t4p»f- 
W iiifj c«yiuiii juko WirJkopiitkka, MA|<ipot^ka, Ma^o- 
łr*/i?, R«A, Pru-sy, Litwa, Żmudni, Inflanty aq to jako 
członki w dcli? Ii]tliki«*m. g<\i]r- vrxfy%tkic c:t)oaki iw<ł' 
rf4 j-jiJiio CLMfci £ judytn dticłmm i ji j^tln^ «nyiJą* W imi* j 
cxyiani jako 'PoJaJŁa i wMTłikie ii«inie jej u^ nicr<M- 
d^ktm' i ci« ró£n« ciulo, a tnkfe nie rófna, a]^ j<r<lnji 
wspólna R/pIW' — w krł^rnj '^ejmy i rudy ten imitóÓ 
ma fawżdy niii*^, itpdlii« koroniii? i^uil kfukni poUkiin, 
p4rłi;ni bwym, i /atiatlać -^ tak p«oovrl« mi^dty 
OMibami Si\ł'«-«[ii, jakł> pOhlowi** mił^dłiy |>o»*Iy — I 
Uiić ;t frpóInyL-h puincbath uk na Sł^mit, jako i 
Scjmu<- >(}xtt4d wł«^ nio wolno ntkoiuu, jr4li s^Ui n 
chce wyr/rc swej pm-nzIoA^ — powicdEie**, tv i^S'^ 
CIy£naj<^>t Kraków, albu Ma/^whi<f, 2mud^ albo Ku4 
a ni*^ PoKka. 'Aft^nt jgjj nureiduf^fH i nur^iiK en 

WVdk więc ttjfo aktu. tej n*--/^) poUtycin^ tń 
gfii, była i yc>i Pol»ka uipólnym plAUC^^m, pod któ 
*i9 cltromly rólnu ludy. nJInonłi dynk-kt^m; i j^«y 
mówiac4.s rvjną rclijcic Vkyjcnawaj,Lc:u , ]ccx w kii) 
WK/yscy, co ehck-U dla doUni ixj8poliu-j «i>wy dłiał. 
CO dla niej ffotowi byli krrw sw^ i majętTso^ć pojwifr^ 
fwali \\€^ t2tat'hfrrtymi 1 prjtyjniowali wApi^lny jf>ryi-^« 
ElBCłl^cki, wapóltiłj oby«aji?, Ułpólnt pracs? i xabawy^^ 
Tacy mieli je<lnakJv prawa choi^by do korony^ b<^ ^ 



Vlr^«kxfcC 



wj^lfiJu ciy oni pocboiUlli ł WtulkopoUki jak l^w- 
»y6^1;it ciy t M^lopuhkt jak Tooi^itDwal;!, v£y £ Kusi 
ak Mkb.U Korybiit l Jar Sohifi^kł. Ju2 inirdry nimi 
ni^ ccyiiiU róJnicy R/pltu. a pont^wnf o^czy^ną fch n\^ 
byU jwirj* prowincy* alf Polaka, wi^ icl ci obyu-aicle 
ri>lnvri^dny^Jj pruwiricyj. u<<\ll4 (•t(;u j.ik bl^ kft^jowł ta- 
utalyW, obojfnoualt liołc^inwa i juisrr«yty. Wówczas t(-£ 
Ru* ilontar^^yU Rijiltr-j nnJpr/i^jlTiii^ijwyt-^h tiUrł'łW, ho 
ł Rii5i pochodjrn ChcdŁicwic*^, ZulkicWscy* OMrogucy, 
Poiuccy, S>4j>ivhow]«, Cuitorjr^cy, a iuiAVt 2^tnoy*cy, 
Ut o lylu innych ui^ wajiomfic, - Ci ł;Łi, co tlo SłluJ^y pu- 
hllo^rni*} t^\p ifjrn<^li sii;, oi p4>7A%ian-Ał{ w iwdrli pm- 
wincyAcli. w «woich obyczajach, vr »woLcb dyiilr-kuich, 
jako to: kT^ko^ff^kini, no/uiftkiio. rn^ktcn, kujawskim 
1 UCy t\t} Łvr^li tu jrAft'^^. lycli £iii>u:u j«<]iMki^ ^*>'V 
prikua i obowiązki, bi:x ur«gH-ilu ciy lo byli wlo^ci^mic 
knikwracy, cxy Iie*wjłC>% TUłcy, Ciy nia2\iT3Cy: byli l<fc 
rA2m>-iici mUi.ik*ńi-y j-^flncj R/plirj^ kUrty v ulnchcie 
^nAjdowAJi HLcjaku Hklvpi>.-ui<T i kO|)utf j«<]rii;|^'o koiciuFii, 
Taki ijyt iktad Kipliej podklej, v myAl aktu Unii lu- 
b«hkł<»J ururiilowłiny. 

Z upAilkirm Raplirj poKfciej, jnko pnAitwa niwpołl- 
\tgttg0, *tan n*n nii^ rniUnłf nic. Xi« skoAc^ylo hl^ polft 
do ftłulby pubLi(-jtioj, owHMfii >uto !>]c pnresiUonnieJM*; 
i trudu iiij)<xiT, My£l konhiytucyi j iii«iJA u^^lacheinlenui 
nurodu Wr.-łZłii TV ^ycic. F«ybyT*nlo ^-^l^ichry, błj^Thi lu- 
dil dla dobra publicmcgro niovacyc)i oń^ry catai wicrej 
j Eiii&bt i LudtioJLJi wirj»kivj. I VMy?ti:y 4'<ill^ jedDoAci 
Ka^łut^T j«?dAakitf tniwli prawo do >^acunku w kn^dic 
łUi^jów polskich. Natomiast n\eltxóriy idawnt^) &£larhcy 
pr£4?Hz1i do ^?ufby okffrl'^ ilnbra r'£|du duMT3'nckirffO 
i ra<^yi«ki^£iro i ci ^i^i^chią politka by«t prxr\tn!l- 

Tłk byt i )9%X prccea tiągfcj cm^ii*cyi pul*J;^ci 
JE rOJnych ludiSw Kfpitcj* I w nim jiuoo wyikaiifty no' 
ftttnek Ku&i do PoUki. 



U'ijr]«it I, 



l.CLt W tyiAi iieati^Th ruskich, które ju£ od dwói 
witffkóir -^rtojtjtly poci panouraniL* ror^yjnkJL* i które bodAJj 
czy ni? dlft l'>|p<i orl ro»y]i^h^C!h t^t^ róinin, H w fch du< 
chu pozu^t.ity Indyi^yj? dawnej Rzpltrj— -obiulfitu ni^* 
lal kilku<ł^itfhi'ft;Lu iicie ruskie. Ptłd brrlem rofc^ji-kn 
Xunin odróftiia w; ud Ru^yitniru i nini si«f niffdy nu 
nA7w[iT Obojnann się nn jilrmiona ruNkl^? pod n^JnfMnl 
bf^rJiimi fwl roku i7'ił jfoMijii'.'' t ł^buiUiłft nic myAl na- 
ród a ruRkic|[o. 

Lw do niTiii?, t'J>by U iTiyfii fWJiyjcU w*f w ii«- 
mi^ch, kl6r« dopiero od roku i;;^ prjiciłtAły tkl^di 
wvpdlDO po1ityc^.nv cUł^ Kpiiej ^- )>o^^Lr>d'iA>byfn, ^ 
to ju»l ukutck o^labj^nU sHy moralnej w Nflachck' po^'] 
Akl«j, o kl4>ri>} wyji^ mE^wilcm, tfr juJt Ut */l4c:bT<t nl« 
ma owwj djwn^j iiiy atrakcyjnej, któr^ wwy^tŁ^ o 
w tn^iacb u yJlŁSf; i J^iviMt1«Ji^j:fr ilo poUkoicL prteciągj 
tTdj'by lak było. ^<Iyby dfi^iaj pr/*rMr^<.'A ud DnE'.'pfi 
pfiiwii* o* dti S*Du muła byc^ tcairł'm formiicji oH>b< 
nefjo narodu, byłby tO tnftk, Iteimj^ »lc cofnętl pi 
rok i50ijj iik- io dlł dobra wspObipgo putri-^ba jvat, jibyj 
nuu] OpuU£iiŁ>tkć puzxvoliI<jt dobluŹyC hi*; ukiU|fo M»ju>tAij 
JjhkiiLiny dohrowotniE? i urociyAdi* xaw,u'H u- J,ob1ini< 
pned iS.ł Uiy. I-«Jt &m{ł*m dodftć — po e:o odrAbim 
txec£y jul odrobione — droga ta i>nl trudną i na nh 
\łvZ}ii9iu»:iisiwA nAi.UA — jtfMic więc rortropncm pmy* 
dawj^Ł^ nowe do juJE Utntejacycbr 

O^łkolttick. h;jili, pnniruai ryr^^M ninkjwycb 
nic jest sUwiiL* horoskop pr^^y^łlo^ci, jiIi* wierny lU- - 
^«rocypOA'y odciek t«ra;.ntcJ3xoŚci — nt« prf«*iądrar^r^ 
więc l<?Kt>, co aic później »t-*^ mo)^, a wrncAm d^^ 
kw*:f^iyi a uMry^cko ruskiej w (iaUt:yi, do kwe^tyi iwifli-j^- 
jur^kicj. kiórjt jtTbt /up<-łnii? odmiłrnną otU ia-)jUciv«?J 
Sprawy Tłjłkitj. fl 

W Galicyi, ^owtareflrn. kvfłt>tya uctłkirm inocr^^ 
nit ft" pfoiYJncyatli ruako- rosyjskich iic pued^taw 




^Mf*4lUbr}. 



n.awi>f <)urhowl«4\^cw<.> nislclc m^wtło mił^iy »ob(| po 
■bku, i dopiero w ił^iM r. natca«vwaly duchownym kon- 
tijr^tr ^4Aiur^»ko katolickie mónić po ru^ko. S^Ucht^ 
icie^fkajifL-ii w Htirmlacb raflkidi, nic przc^-^uwiiU byt^ 
wl.K^In.-i pntskn- P\^iA\ po ni^kii Mkti/^l PopiH, Julinn 
Horo«kiowiL-j(, Ka^p^r C>cclew:c^ i inni. ftJe in Fin-iif 
dcctwrm tcfoJ CicflcurkJd^ nU mieli cimi.iru ulworiC' 
hU o«obJŁ4^v fuhkifi^o jif^yka, a Imri irtniej ^tJdfi^lfiiM 
»i'; od Pulaki \\. i jak najmocniej w roku 1*48 prtociw 
fntryjtom rady Awlrto- jur«kf<^j wyucpowAll. \in było 
lej kwpuryi prredtifiri. dopiero )a biurokraci ao^tryaccy 
t ukiiG indywidua jak Jachimo^ic/, S2aAjkL«W]cx, Doryfti- 
kiHuiCA i iuni ^ywulali. 

dijv* Jcdnyrh pr/«iw drogim — |'>! !Md\TVonnln^ po- 
lityka Austryi^ W Krakowie podl^urz-ano iydów pri<^ 
ciw chr^c^cianoiD, w iT^licyi chłopónr przeciw ditcdii- 
com, w Wv'K~^'-^b f>ławian<Vw prjcciw iiiadxiaroni , 
pr^y>^^l wii;c i kulfj ru ntsinOw pr/<.^ciw polakom. 
Jcfljrcf« w roku 1S36 m^wil ksif^ Ijobkowici do je* 
dnrj^n ir^ jrinkomityc-h polaków, f« rz^d ciffklm ro^l*- 
wtm krwi 2jikoń«y »wojc posiin^wAnic w Węgrzech, 
tol >iitno w lal sx<f^ć pi>iviir<l/ia| b.ir^ri Wii>«z4»Iitnyj, wy- 
r^ucaj^c AuMryi« £o dla uboipi^c^^enia ^i<; prfe<:iw roz- 
maitym narodowoAciciiiT Abud/ili nionflwiA^ jtdnych ku 
dru(>ifn, Kftuc^/r^ie kriyfowAU ich inwri'**-!. Siady i«j 
polityki cv do ru»inów d^jt^ się »])i^a(r£«dx w Galioyl 
od kilkunasŁu Lii. Znosit się ^ ruKin»m) prM^cIw pola- 








...!,..* i 



kom j«4ic» prir-tl rokiem 1B4J pna ICrj^Uł^ dj^bJcjłiy 

/HfTT w« Lnuwie, Foiic^:*^ procesu międ/y rokictn 184 
a 1S45 TiK^uriono cc>4 o ujnmnym Tu-tA^ku mt^j^y 
|>ftml ruskimi a urf<dnikAin: divunkkSmi — lec/ czy 
był «kuick intryifi ro^yjhkiejj ciy tc-t Aiutry^cki^j, fd 
u'i4<toii>o. b() f£4|iJ, >kuro Ca ^p^»u'a ^fuc^yiuit^ uycłi 
iUU: nu jaw. EArac ją pr/yduniL D^ipicro Ssnclyo 
poirriłcnu-jfu-iy hył TiiKxozyT porńJni<*«i* rhwilow^ifO r 
Hitiow / |]r>tnkarni, a j-ikich on do lego utyk iM^rt 
to u-»y»ckim i^Udoino. l^omtńiiki^^go, ji?dn*gfo f h« 
lów «i»ii t^kfnuwakiej. poHuU) n- roku 1^4; oa t/fon 
irakł^iJu Miiurop^^ui^f^kif^^n, Puii konłoc roku 1847 
chc(;ut rAkłnd do try^fawiinin piimu w jcayku rusłci 
Jako' citoi>k<ivic Stauropijfii, mii^d^y ktifrymi wit 
unfdnik<^w auhtryackicb Uc^utiu, pruw^ilfili po ni 
rnk«cku dtu^o nad prtrgr^maKTm lym roj]it<iMry, 
mi^jfrH ws/ak£iT t^Mć si^ cu do chankk<<rru li: 
u- ktł^ryai pUm-^ wychodrit' mUlo. Rułcy członko 
SuuT-ł^pi^łi ob^uwiiU pr^y kirylky, SiAdyoH pwy gl 
Dkach Uci6>kich- W tera wybuchło p^w^iuoie marco 
A dU kifAcOiiik^^w powHUt tnicrc* uir/yiiunU Galicy 
priy AuMtyi h^ńk to bad#. choćby K-i ko^fium dru^i« j 

W cJfiiu i'i marcń 1H48 /biprano w# Lurowit* p(><3 - 
pUy aa adj;oh da Oi^r/A, w kl«^rym doma(fitno m^ 
ua/ariowunia lurodowoid pobkU<j i /rOwiujupr^wnitiiia. 
obn.-|dku ?ił.iwini^5kirłfn z r^ym^kim. '/, koUi jtantcMon<f 
go do rLiskii'^<ł KPTRinaryum, li-cf idm j«y4]f<n z Clti>nki>^v 
Sluorapijfii Qdi>ivr«t mc, ic adnr^ ten pr/C2 TUMttdw 
podpiaAny byt fl)« moJ«, W nic nie mówi o n^rodowp^o^ I 
Aci rtuŁiirj^ Xii! fiv.il*Ji n^ ten f^r^ui klerycy i chi^nle 
(fU 8Uk'iM]ii podpiMtmi <ipnir/ylr^ ws^dkfi- ^iiutronii- -itl' 
rcBU Die ceniąc lekce t^ifo f^o^u^ obok kiJku polakAw 

poMAi>ovki1i Mfl4i^ kłlk^J rutint^w do ^rum dcpuucyl < 

• 

^-^ 



biĄcv^ Iki Ouru. PoJMbali: Icfti^df Krynicki, 

le^oT lE^loffii i doktór, WięckowHkł^ htrnfdr Sia»fxi' 
i^tl^ t^^^Aiąf rur^tm 7 |>o]skjk ^''putnr^yA wprowadzania 
rr;rk* poUk:«|fO dv lakói i ur/ędów, a K*yl"* ruskiego 
iu wk^^it^k ludouych w l«jc/<jici CiiIJcyi, ifdiic lud !em 

Tymc/ati^m .Sj^dyon uk- usuwał u- /ahi^ijarb, 
*nyvolAvnty "ar jłomł-r h^mmin^T*. radr^i nadwomrięłł, 
avruj4t jtod j«eo pf/cuodiikiwcm i^uwanyKcnk lU' 
tŁDi^w. Wtóru fri^ na^n-iJu uhulnym »obur«jii narodu rU' 
lUrgo rV/J0//tv:/tJiwW,'ł/fcA'r rłitłttnis<kfi» \iifisrt^ i wy- 
Uo i>[k£urc du riŁłkl^ffo nnrodu, poiIpUan^ pr/^i su- 
L Jjiclttmoirk^ jako pr^row, J»n» Byry»Łkił-'wi«4 
■ K uxi«m>»ki>%-^>. jAko wic^pri^ci^w, a nił^djy 
' vioma c£lervniA na Ł«j odejuie podpisami 
i; 34 arA>dnik6w AUhiry<ickich, 17 ksif fy ni- 

' icri^ece koHA^ftiori: r\i»ki, /najflciny pttt^ S<acly£>niL, 
wycit Ejyanii! lc npr^w^ iivp)ywiit ailni* na kai<;iy- 
10 wyłiuwai^ piłHmi> Jfuria //*t^Vik^i, pflłnr j^du 
ikmwi^t ksórif było ur^^^duwyro ur^^^^'^ rady 
łlri^O')^r^ki^. Kdptani nin'<^UMiU'i ^apommMi n^nrMTi 
!':łłU apoHtoNki^ffl i i\ir ttvOi*li ni^ W domu \ w ko- 
I kafUnic i w pixm>icb podbudxaft Łud iki&ki 
.'. Ucłiutii. Xitf privt>ivra]i między irodk-iml: kł^cn- 
nttiK {lodM^-py, pfnwarjTł^, f j;oła w?0!yMkirt ^posaby, kitS- 
- '■ li^Łtarc/a wAr^r^klni^ pnrivi pobity CTtiyrh, M'ły 
\Vprawddc nic wwyscy plebanie rui-cy jedno 
oMI rd^fd^ co (So wjtnoici lvj i^pr^wy i ^';>dji«ulci 
pwfri^w/ ' "' rodków. air najuc/Littai nuwi^t* l'^ka 
ńc lir po prłrbcndę, •> ^ ni^i tiir7:ymaTik dlft 

lumy i diieci, ukffali (OTorymiou-i pr£vło£G- 
ł r*tr ic po u nim łiridn^ były f^^ry riadowo^ 

ł '^ «icc. 

I 



6o 



RilMjtłt T. 



Tymciasfrin o7»yitfAtH« inAkomiTHi udaU ku; <Jv 

^ odwicft^ o<ł br^ylkii^j !^prflvy, aU m^tropolitn, ai 
kioliriek w gruncie ni* jrły ciłowiek, sJ^by i icklii 
wy»uną^ «iv [idjjr^uJ nie w4J>f. Ni« w^t^t^pit ońc^Ali 
:4»f nie wyHU^pił tejt ptwcńv \ nec£ uU dal<-j pu»fi 
Tiym irybcm, Xie moRąr nnkłonił* mrTTojKłliiy, *by ^a 
ja pr^ykludł-iTi RołioJów, Pocil-jów, TcHt^rl^kh, 
tyckkti i tylu innych zacnych dawnych pAi^tcr^y, 
iiuAiIi ubywj|tv<|e w>»poriirELvTii tAtt^lyt djifjriiiik nil 
U" dudiu uczciwym, polsko rufikim. wydawiitiy. Wy* 
iljiił on pod lytul^^m Dtr^rnyk puil r''Jakcy^4 ksici 
WagikwkŁa, lecz pi»any ctrionknm! MciA^iemi, 
<lui:1iovvl«iSbirv<' nUw<, anf prz<c/ lud cjiyinnym ni^ bi 
,\'iŁl^n]iaaŁ Z'.'ryt; łMychi romUna i^ł^ijtkie i <Alecj 
ludowL 'Jako pihmo od mciropoUty pocboiz^cii* 
! utny^ty wloAci;iiii'tu' £& poArudniciweiB fTycb ksi< 
i dyakóxv drmoralti^owAto. 

Wkfuicc uiwofjtyły »ic filU rndy Iwi^tc^iurAkl 
W Suniibiwowii; kilku kMciy nisktch i arti^-dnikf 
napihalo €d4:2w^- i oj^tosUo j^ jo nia>i 1K4K, K^pli 
ru.M;y, w imię Synodu Lr/c«ktvx'u pełniący ubr/^Cuk 
w;cdry>f.nli m^ napisać u-. kIowa: >Ri>clymyi i pryradnj 
prawi rłłtsri topi^iny były nHil MoliHjA; \>oty\ co był 
pu^Ł i chcci percd 70 tokami cjuul' ruskoj Jicmli, 
k^Eoroj my 2&J«in, ucia&UywojupHruminuju poI)tyciD< 
wMMpyJa^ w duruhu do lip^fohu byilu. ur Ł^in c/ns 
J<^kL> nn (411 doroit po^upyla, cidnakr>/ KofiWiIc tij 
j^x?i!e mnoho do ii-ł«nlA4. Knpldni unkcy dor 
pióro awc kinrować ur/ędnikam, Aby picrwkfy roil 

Xia br^owato na wii^cej dowodicb tegoauuryj 
kir-^o |>iiŁr>ol)vmu nisln4'*w Awicią>-jurfckkh. W dntu 
Fłit*rpnui ił^.i^ roku rdda ru'ika obcbudzitA urorzystł 
njibofc^hlWMn tryumf jrwyciciiiwa armU auMryacklej 




^rtn*i»cT. 



^1 



7ciMV<:h, Znikł wprawdcic t« Litowa 6n «udv i r2>MJ 

larii<]wakivj OiomWihkii c^tviMk Suurupf^ii, d|v racki ru 

J^ka nic przi^tatrnEa lo^łanid^ Ji\^ pro(irkcy;i takich iinc- 

flriików. o kt/łtych wydftkni** ^ Ietaju JAk nnpriykUd 

Ho)mmfferjk. Oi*i!i, rochcra, mitłłkańcy Lwów* oa dniu 

H 1^ iii«rpikiA ibt^ r<rku p^cUlj proi^tj^^ do CvMriA. N^dw- 

la^ły wybory i3tł Si-jmu u'njiJeiiflkiegXi> Kail4 runk.i pr/L-- 

Hrnlnnihi ?iic w 2wuxrk uryborc-iy dU popliTTAnin knrirly- 

datów rH|łlowych, « pófrth^ — oa Sejmie, kiedy doje- 

dnej £ komisyj sejmowych vybicnii>o poWów f k^dcj 

Knu,Todovrofici, i t {nni6n- ruskich Vp'yb6f pjtdl nu Ft^ 

HpinłA — rusini ŁaprotrM«wa!i pr/rłnw rjomu, twiordT^r 

łl« tile i*st posKm niiikiiri, bo f^ii^łr/yrbylnym jost r/^- 

dowi. W»pótcxf^ni« poJAwlty »ic po dii<?Dnikacłi nie- 

(Diiockich iriykuly o rtihjfucli \ poUka<'h jt pod płi^rjt 
i^tropU, /TiitRi^t;'] korrr^poiidr;uta 6'4r:r/i- au^zluntu) 
o Galtcytr tikbdaTte w inyAI i i wuli rady święto- 
jumki*]. 
Nic iflfi^c daiwn^łCi-i* i'> diicnnikl poUkt* wylo- 
ci>ly taci^t^ p{>]cmik^ r4dxic ruakit^j, któr^ niuj;kko /^ 
Hlcortiii«{| nivl<^w ^aufAnU dla rxądu uwaJali. «m lo n^ii 
Hwcdle nic uderra, X<t pŁilf!mik<7 it< prow^rlriU n.ij^^LpiiT- 
Hcrywicj c\ wUini*- ptilafy, co lic nn ziemi ru^kt^j uro- 
Bdjiili, jak; Dobrxań?»kt. Ci^lcrwic^, Horodyi^^kl \ t ^^ 
Hkt^rzy /on.idlij mii^li uh^^anowjnu iltu >w«|{o ludu, aby 
B|fu £ji i]urff<dxk' puwolfiu biurokrtkcyi »w^»ć mogli^ 
R»da ru«kA do^mrci^tu w^t^ku do poir-miki. pudzkwati 
H^^rolby i> porl/Uf Galicyi, o ^tnymnni^ w i>£koU<ihjc> 
Hiykd aivn)iv^kk^'o p<Vjci nk* wykuUtci nit* narie<:£4r ru' 
^tkioj odbywał*! Mc dij c^cchair, Jiby ich broiiHi od po- 
UkAir, Wsiystku lo dntiiłto uinybty ju2 1 cuk do&y^ 

DJ1^MJ, kitNly uckbl ctot 2^fy9 i rttdy ihirłfio-jur 

:iej, kiedy r/^fd prffjkonal bic, i« dJA utnymanijk •^po' 

:oJu w l.)^ii:yij rozcriA'ania cnięd^y polakami i nisuidiini 



Sj 



ri** pfitr/elła, kiedy czy i boicti noffloAy, ciy let wyd- 
xiiAw*jy riisJnf'itt- ^nii^To^Jurskkh Inko j^nhkc , r/iicll ict| 
nicdbalł^f i fa(l7 iwEccojurHkii r*.''riciii.'łl — dd* pcKlol 
otnoffyły »if "urKCy^tkim ocxy. 

Co było n bfifii<A;tf rUblcicJ puL^ciwe^^u pr>v<l 
kii^m (^47f to riig w niej i po roku ]&5r> £»sta(o, nd| 
illo tylko r» było ohł>, bmrtili>, nftr«iJCOtw, 

C«yi potr/ebujemy mówrić, ic polacy <]oktjidi 
j»lAJ4 Tc Tłlinicę, i ;« wic<Ii<Ł jjkv nii^d^y kwi^y4 
nkj) a kvtesiyĄ iwt^tt> jiLr^i nie loa i uii? byl«i 

S|>raw& ru)ka ]*^*t •(i>mwą WfilnuAci, a t\k 
inrięto ' jurncy dHckoWAli Ikfgu ta iipi-iiick nm 

Riuini pol>cy chcą o^wiei;erkia ludu i zakład. 
bJikoly dU u^/unU ru^ktogo jf^yk^: runinl itwigCo Junt 
prouli o wprowradiynie mowy nlemi^^^kiej. 

Jcilt tud r\kKki w (lAlkyi cbct być nArotkni 
akiitł, to t\'w i*oUŁvhoixiit do fycia chr/tu ttUitryackM 
t uusir3r;ickiej opieki pr^f^cin- PoInci?, Ni« /tUibyi 
riijfdy Pul^a krajuvr, ^ dziMdj ^oii PvlskH. ani Rui 

Alł> pinr/rho\Ł'>i|i opii-kl i fłWłłrńw rTHii£>wy<!łi 
ludiiff jak: Jacfaimovnci. Ixminin^r, Sjttufkipwict^ 
lei picrrcwy wyafturoti/ojiy lł[i^kupMw«iT> ]-i/' ■ 
dru^i iiami^i^liiiko^lwum w Suryi, Ir^tLi ^l ^::, 
raOcy miriislt-Tyalueifo. 

I oio pi><'It>hn(» wMy«ko co n«j^inl ód rf4du 



MLPaikdAcy. H i 



5 7- Zydli. — Slo^aoki Wf^ca^lnne 2y'ii>w:skic ^a dk na^ w j^tuczticj 
części ifrr-a intrtignitit, — Źydii w hiflturyi luJ^kuści i w hiiTniyi 
natir^o narodu stanowią iUFroin-jamna ziL^Lidkę, — FJzyono- 
mia, ubiór, mici^^kanirH paiywif;nie l\&,\ v IjjtJcyT. — Zdlnidoit' 
ait. — Ideę a^ocyscyi podnicAli wy^nko. — Soliilarno^ć i posZu- 
szp]^filH'a rabin am k\ ich ko Lwicą. — Ale Ir wielkie coaly pn- 
hlic^ne nie ptiynoscą uatodnwi kittŁy^ci, — Sfcri handlowa jcr*l 
przccifłona handłuj^yml. — Wpłjrw 2yd6w dcmonili^jący ludność 
chTzeiciaA^ka. 

Niechaj czytelnik nie bierze za złe» jeSli nieco wię- 
cej niżby stosunkowo wypadało, poświęcę miej&ca izra- 
elitom. Przedmiot to u nas mato znany, godzien naj- 
większej uwagi. Ich uown^tr^na organizacya, hierarchia 
i stosunki domowe^ dla nas nie ledwie ftrnt jiicognita, 
tak, że nieraz więcej mamy wiadomości o iudacli i sek- 
tach odległych, niż o trzech milionach ludności, która 
w Polsce się urodziła, z nami i z nas Żyje, i z nami 
idzie do grobu. Po Czackim, który najlepiej im się 
przypatrzył w przeszłości i teraźniejszości, i najmędrsze 
podał środki reformy, znajomość ich historyczna wcale 
u nas nie postąpiła; kilka książek wydanych od tego 
czasa w War^izawii* i w Paryża przyczyniły bię nieco 
do odkrycia ich zasad i różnic religijnych, ale ich we- 
wnętrz nej» socyalnej, że tak powiem jeografii bynaj- 
mniej nam nie wykazały. Xie znamy ich aź do ich 
liczby: nikt nie wie ile żj-dów w Polsce jest, ile co- 
rocznie rodzi siCj żeni, umiera. Nie wiemy — tak do- 
brze my, jak nie wiedz-j rządy w prowincyach polskich. 
Ostatni emi c^a.sv ministeryum poleciło władzom miej- 
skim i politycznym (w Gaiicyi) złożyć szczegółowe 
O nich raporta. Pokazało t.ię , że władze chr;eScTań^kie 
nic praw^ie powiedzieć nie umiały, żydowski*? nic po 
wiedzieć nie chciały. I nic dziwnego. Rabini żydowscy 
nie zdejmą dobrowolnie zasłony, która ich przed oczyma 
chrześcian kryje, bo ta zasłona jest głównym warun- 

0* 



K«f>ljlB| t^ 



l(i4»n iclt jiuci«n}A. Ta olic>'aInv 6k<i»tw4 ciicr pumo^'; 
Tu ir^cba iTiOywidualnych potnicccń i wyuwAłotd. 
Cv ilt> niv^ u^^l iiJiroilu ma. kh i Jwr>t:b btron; jc cl 
wofici, ktura naa r<ui, / rucbliwv£ci, kt^ra na:> / nimi icm 
Na rrs/ifj nir p-tir^ymy, jnkby Til<" było warto. A prteclt 
ixraclki, c^y to w hiMoryi iwiHTa, tiy u' hi>4oryi fwiin 
njirodj, »laiiow>^ lak dciwna jra^^^aiik^t, tv do }V} ri>£wii 
1^1114 chylM nani brnk u<uE)cJniAJ4i:ycb f;hktó«% 
flkońcionpffo^ :cNumov.-arr>;i> pn^I^du. J;kklmtr 10 b| 
bom łii" riłii*ic. łe nftMif], kl«'>ry n4Jwt<;k>Xjf świjilu 
fl^ł pr^y^JuK?, bo nn jf?ffo Fonif^ urodii^o m^ chr^irtcu 
siwu. riaj< i^M/cęTO pc w^^yMkir wi<?ki «lt^n<iwaF pi 
lljkdtiwan^u '£d*}f m^, tt^ kh mi^ya politycxTk.h t morali 
bkoikfyU mi; pr/i'il wiokuiDi, jnk Ctf^^D^twA wMhodnii 
-ilbo kr/yMkiJvr nu północy, a jłTłjfC/^ ditMaj, iłel 
w akh vniku do ^ycia, jak fflnbokic cr»i^\xył *>^<l 
Mych pgł^rucie. Napis Sfthur Ltihur^ftt (pjunUtka 
jEbur^cntu Ji^rofolimyj, oto co nAprsód w Dti^tdn] 
domu ieriiCTlekim itr^ychodnU udł.iriy. — Co do 
l^r*Ł'^ł|oSd, który* niiróci pr/yjiil ich od na^ ifolcii 
a ktłjromni wŁ wSelis Jak nam wynądłUI fti-go: 
praUM /ostjwiaty obucmtpjł/t pole do icb aaymilatyj 
^ l^J^iu^ wybLtiik^jbia mifidiy iyil«m a cbrji^vi-Łui 
równica? Cu wickajii, \\> £Agai3kowc Uniditów ftUi 
sko, nicustujana amyii**."!, ■jłiri-g ntr^końciony 
dvk'stAwM do ftvEi dt>)A fttAnovvi iło pulskk^ I] 
J«»t 10 micsiATima dobrego 1 'l«go, n«c/y wiTttoii 
1 pfAt^kivii> pięknych i WuUny<:Ii. S4 nil^d^y jiiiiii uyi 
kio tooty. którym Hiy wcaU' hic d/iwi^i ^^ jt*« bi 
mrir;i]nyi kliiry ^v icb mnifTUAntii nutnl^ai*! nlr^ pl< 
JrM wy.łiłkie uczucie religijne, a prawi- Jtadrie wl 
^odnoicl. Kar/id nnjchf^iwuy w !|wi»d<T, A rtajniUoi 
nItjMy dU birdriych : ijotowy poiwiccid tlla picnkfdJ 
wi^yiikc^, a ojfrormie »umy poiwjfcajij*?* ^^>' "^f i^' 
kupić irohik^ «ivol>oily roll^ijno-j i sucyulnej. Jud)^ 



U>Mri^fi^^ 



Ml 



ponlżcnife. C/ołjfnjnry sii^ pr^rH IZAJ^dym, a p<t- 

-.,' t i-icllcicj procy, *i <nytrw4Ui na Ji^jit ocl n^j^ilniL-j- 

o robotiiikA- OMrolnJ i It^kliwi, Ami&lti^ć ai.vuJ4 

u^uw^]^ (Jo Kcalr-AMwa. Un&ohił^nk* miił^rynli/mu i prA- 

*> Wł7ifi<lco ir nich jol — «'sj:j-«kic »prjrecfrioici — 
do D«jwJck«<t]^'o i>ivocl»ę<JobtnA lAtok iitfjn'>'brv<lnje}- 

SpoJTłyJni) lui łyd* polski*.-^. Jiikim j«« wi^*- 
łV0C^ nli?lr:<lwip <i)^> Tw^r; lilaAa, ś>:ią^}a, chi:ii'ow{Ui, 
BCrt aŁr:ya:JM>y, wy wypukło Tłif^^jokoj"^, bfi^ił.T 
i pcjły to uitfUiltit — i po<l krymki dobyuuj^ ^i^ (Hu- 
^ włosy, Die cjr^oano prawii? nig<ly' Krymka £bruJxon», 
mry knp^-la^ / sł^rokim rOTidt-m, l«b £ua- 
^^AfikA futfi^m bohruwi'm lub kunicm ohitA. Po- 
knyvrtk \ nkktJUtin;i. Ni>;d/ii> *Uciu i^i^^/ej ble- 
wM^tJfio bnid t odria'*;4ce plugastwo Dlu^^ 

niooOgjdaiutir^u kulufu- l'op]aniiona, X4ttu?j!^ 

podj^iuraurlonn ; wiVĄ na n(r] ^yply, djfiiirji na 

Vnftnp, Bru<ln« pohciochy opadają na wy<l^P' 

-.. iki lub panlvQv, U' o-aI^-j iijjuM*> pncbija 

<hTirt>k, iLfu<ou-o£4^ (l<i pi>dvj£t:i«, rnmtofdwu — d tifii 

*y jrflę lak nlr'nłlUc7ny, iu naw/n wmily ffu 

^ -j Jiyd oscuklwn^ nte moftP GfWir jł>iro pcł- 

JiW» — OA ulicy pod golem Di<^bcm, to on diicii 

> nd iwUu do ^(uiMkii pn«pvdxa> lu ^n^ »\l'iM, jf^u 

ronini. W domu jtalf^dak ^ypi^^ bo jaki^riW 

*j j o ;»*dn^ ijUwiU; mul kłmt*?CjfłU| poir-ii»ł)Vr 

W ^-Afkiniu »woj>m pfMpędłit MT ciosn^j I ciomnrj 

idłi 'łic tTty. ctwry i więcej roAitn. Brud, 



JtOfdtiBl I- 



Mcluch [joiuj^^cc; się ncdinFJ «rBwy -^ kilku tój 

Irodku Hltfi i nyille LhwieJ4ttf tic, ^iuujr, których ki 
loru ttU' tinjr/ysjt - dfzwi /aiłufjrfjrono lub /Jipiftai 
krrd4 — oto ó\>rAt mic^zkanU Jjrdow^ktrfro, kiór^ 
tdi wwyrtkae twoje H^my^^y doikliwifr uderfa. Jakie jt-i 

pi^tiu nikki- bobu lub kartofli, kuircby jctk-tt ;i>i(tl 
1 Ift mft wy*tar^/yi* n-i dHi^ń CAky. C^^biiln, Jtfina li 
dwii- fflówkł cjronłkup kawałek chleba, oto co %uri 
jr^o Ai>la<iAnk*, cicslokrof i obiad — a i itjfo nawrt 
lywicnia inu^i się wyrxoc, kiedy rjibin udk^Jt^, aby 
jlcil t płriii.i<ir<T n^ poJt>'%^ Urtif^ pr/vxrk-ic^ciT\«;, do wa 
ncj kaHy -flo^ył. Sr;jłi slaby, hc/niWiy. trz^-ili ith potni 
aby udiwiKnęli, co jeden fhlop polidci z łptwoiiciii 
niesi*- Napoju iiinł*^'o tiie ^ti.-ł L»pri''C# urody, cbybii. 
)fG pny imcTi^i! włoiciAniii na Hlkup »4>TO*i; wi 
wypIJ4f> nawrot chctiiio. bo m darmo. 

Jakłc jego zatrudnk-nk? Kaktontwo, rajFur 
pnomyinfrtwci^ lichwa. w^k-^Ur^tno, kfAmnrurrjj 
i wyi/ynk triink<^v *-' oto nAJubbieńi«ł /ujęcia. Z 
inłoAl lym tylku oddaje m^, kiar^ nło pouicbiiH wici'' 
kieieo wyailcniu —jako tu: krawit^cl^u, kuAm^r^i 
paiumonifnwu, bUrh^irsiwu t i- d, ]-Iandlxt);i ^Wl 
w«łnł| i innymi prodiiklAmi rolnic/^mt. nuj^ ttt 
I towarami kolonijtlncir.i. ^UntoT^jn^mir ale najj 
w»£tfcbi]i«j>/;) ji'M u rikh hjindel Lovv4tii>w baw^biid 
w ogolę łokciowych. ?^yd polnki cjiiijc, te bra 
cUy nu.^ iiu% x«ulne^'ii w bpoleciv^ibtKri« chrreśit-la' 
fn;iC£cnU, trawiony eiaulc ^onfciką ły*ku, tyje z 
RA dil^A, u'ir|fciujv^ alrr jtbi«ra nipufaUimi^j p(;ki nift 
rjrv lou lub joo iłp. j z l«tui ro£pocayna handel kr 
WiiTskL Kupuje co hic łU, »pr£cdnji' jak int>i«, było 
nAjwti;c/^], byk' juk najczęściej obrócić kapitałem. Cags-j 



Wmk«A^^. 



I 



i ur&ci- Nip moie M sam na !>woją rękę b>nd!waĆ. lo 

pr/rds4i;biiimtirinc. L>dtlawa;c>' ^Witiq nwą, lo j<nt pie- 
nlatl/f', ^v n^ci^ nnr^^nlników anacyacyl 04ldAJ<^ I rMilc 
sjcbi*. to jcM NwAj crts i»rty, rf«e i iił>łri. n pr/yi*m 
^pryi i ucho wyborne, co po*Jy»Jty wiole ncciy ini>oma 
kupcowi nlt^iJubt^priych. KtiŻdeti wii^k^^y It^adir] Jydow- 
«kj odbyitfa !ii^' £ ii^imuiju Utkidi ii^icyicyj. Je^l n^' 
pnyklAd jwlrn dom iriiilni *?c sprt^Aata, pW«i I pu- 
cbu, jego iuooyacya prncuj* na kilkanA^cir: mil w około, 
Jrd«n iyU obchodzł co roku kilk^ lub kitkan^Aci? wm, 
zna Ml; £i; wMy»lkiinJ ;ir?ndaT£4int| jiia pu iaiieiitu 
chłopd i Ko^podynicr ^^ chAty i ilo dworu w?>t^pl, 
{ poty l^t^drit* namAwiAl, nudził i nif^c/ył^ ał ^we^ty A<t- 
pnii\ kupi co GhcU^ Jt c^^Mo z^Urzy mu »Łę »pQ^obiK>^ 
£jr^owticłfo innego kuprto, kti^re jui do rachunku abO' 
cyAcyi nko wchi>dzi. PoOobnU: ną AHocy.iryr di> handlu 
»CTJcIr|. £bt.*/'jm, rnioJrnł, wo^i^rin, akoranii — co 
vr9^y»tko jc!ii w ręku tydów, uk daU^ce^ ie chr/e4ciań- 
UgI kupi«<:, <;hoi.-[JL£ irudnt »\c b^nJl^ai wywozowym, bof 
potmlniciWA iydów, któriy ^4 w Atycjtno^ t pierw- 
uymi produi.i-ni.ufrit, nic por.^dflć niemoce. To tolhaU' 
del fydowski jcM w wyiokim stfłpnm fnonopolUuJ^cy 
i pfAwifT fii(*podobriii wytriyriu4 7 nim konkurmcyi. 
2y(l, kt^ry m uu^ym^nie ciebie lik mdło wydaja, na 
drobnym jy^ku ki^ o^Tsnicia, byli^ cz^Mym; apncda 
tAniOj b«) mu lic uiln zf}' tnwur podsUT^4^. Mit-s/i^^.Ai^JTi, 
chłopr cJuB.cm i %t\Acht:lc woli ł^ do tyńn. ntt *\o 
knpcu chrxe^ciańpikiegv^ niuiyiko <lldt(<|fO, l^ ^podjIewA 
■ic Łaniej doiuć, aU: Iv Z lydciri nii; poir/ebuje robif ct' 
rficnonlh, moJ« j,'ii zburc^ot^, pofartow^ć — /yd Wł^y- 
Alko przyjmie, bo sfodEi<?wft »ic £ lkhwj( cidbii* titi ki« 
«£rnl kupuji^cc^O' 



fig RoE^ziAł T. 



ŻydiA osobno uwaiani tworzą jedne wielką asocya- 
cyc * s/a/łf.\- in sf<fł/iy naród w narodzie. Mają osobne 
prawa^ osobnv ję/yk, osobne zwyczaje » OłłObne sądy 
i oddzielny z ogólnym nie łącząc)' się interes. Często 
różnią się między si>bą, lecz le ich różnice nie wycho- 
dzą po zd sferę żydowską, nie rozdzielają ich nigdy 
wobec chr/eścian. Jeden za wszystkich, wszyscy za je- 
dnym ; zw^iązani łańcuchem solidarno-ści^ lem niebezpie- 
cznii>js[^ ie przeciw t-^j asocyacyi, w której tak dobrae 
mężczyźni, jak kobiety pracują^ nie ma żadnej mjędzy 
chrześoianami kontr ^isocyacyi. Co większa, wszelka 
spółka chrześciańska handlowa, aby się ostać mogła, 
potrzebuje się oprzeć na żydach. Jeśli ich nie wezwie 
ku pomocy, będą jej szkodzili, zniesławiali, psuli kre» 
rJyl> iit. do upadku przywiodą. I kio wie, azali nie tu 
just przyczyna tej niechęci do slowar;ys;eń przemysło- 
wych lub handlowych, kióra w narud^if." na>iym tak 
często, a ze s/kodą pr/ebija. 

'I'a cnota solidarności i posłuszeństwo własnym 
naczelnikom, rabinom i sęd;łiom, to ^t^ dwie wielkie khi- 
mry, które żydów spajają diitad w jfden naród i od 
upadku ich ehrunia, i wiele klęsk ogółuwych od nich 
odwodzą. Tą tarczą zasłaniają się od działania praw, 
niweczą ich skutki , iagodza wzrok czujnych urzę- 
dników. Do historyi adminisiracyi w prowincyach pol- 
sko-rosyjskich i polsko austriackich iyd^i nie jeden 
mogliby podać materyat. Oni trafia do każdego urzę- 
dnika, ujmą g(j dla siebie, znajdą w nim obruńcę — 
między siebie po cichti. a sprawiedliwie nizłożą owe 
snmy , których wydatek pociągnęła protekcya ofi- 
cyalna. ■ — "Ją spójnią uchronili oni nie jednego przed 
pogonią praw kryminalnych, przepisów policyjnych lub 
rekrutowych, i najrzynniejsze policyo powieWkroó prze- 
konały ^\*:. Jłe ich '7ni'rgia i sprężvsUiść przed falangą 
>Aduw^-ką upada. 



Ft^>kikM !.■ ^-jłrłwpfl^- cnota public/na, ilU nas wy- 

i!i^ tylko c^^bik^ jrs* oij-wio, jeftli / t*j c/^^tki Iłronjr 
toobny obóx i i.iko^^y »tJiwU po u ludiK^ilC ią , Ji;>U do- 
lary hyi lej c/it.tki w nitHitti ni<f prj:yci>nu tti^i do po- 
V:t»urnU lovii off<^łik jtf-Alt hUtorya joj Jrsii ndr^biiA 
: r lii« I ^rodowjt nijf^y »]*; nt** ł^CŁy, to im iłi^oi^j 

Titkmry^ć. A le lli« muit^niy kMywdfi*: (łru{^Łtf|-v^ 
UjTry wMpintrj lub iłAłnirj momlnii? i innttryaliiir* 
>it\vjA tu na nft4 siJ^ nłr odbiU, -lUlr^ i iyCf-i r it^icit 
TTUikowfifD połoieni^ kldri-^m iiAm t^ wiele xl«go 
</ą. b»nti fadnycłi nie odnoti/.^ kor^y^d i oiflr»£om 
Tfsi-iL* <i>f;u niicj. 

Sin priytKiw4 mm korjtyfrcl, bo ni-^J^iki kh 
|akk nitcU, prty d;rMi.'j^feR idi ocUwobnf^niu 

iEa^fUłv ich, byn^ly i^Ł*^r, i'^ j« ntie^, t^iv ]■(<■] nth hi ty 
pDoufihtUt tiMt pcimtiAljty cyrkulacyi pioni^lncj akta- 
'I l>aml*<t ijt^ftli ule U" Lkłin'1,'1. nMn^'Iyby ]ir/>L^*y- 
do podnir^Lf^nU bylu mnc/y»ltipgo, ffdyhy lian- 
I fAlą produkcyJAJl. W ohcfnoj chuiU, kinly Ga- 
^-prrtwip nit' produkuje, col>y moj^U dixć w t^rainn 

leuL^ic wyr^i^, ekvnt>icic£[iym wykUdiiiKicm uł^i- 
COFJ >iraty ^ i^^i^ainim IfApttnfc? jakŁ ponb^amy, In JCM 
" " ^T^uii. W iu^ojł-m mrrj»c'ir bliii-j się r tego 

I** pr/youK^ iMTii jiidiiej kiifzyiCi, ho ogromny 

V- loiy u tcb prw-y i w ich ro/umii?. mŁimii-jo 

y i]o WCJ!upi':j łfTy, do hiii^dlu w itj,iii.yL 

'tf toA banilliL rtyli wrymUny /ale*y od obsarr- 

clnnio^łod^ >jł pr^Kliikcyjoych Ski>iv> i^iopicjn, 

■'"'^ lundlciwd jm[u«;>MtA si^*. i iudzi xf«ilDHcyob 

I Libyv.ićl»y powinno. Tynicj4khvni i-ik nii^ jv»t. 



qv 



■Wprawdzie iłidjrimy w <Tńltcyi, ta kupcy cłirtŁ^Acluna 
^k(>ro hAiifIrl nil* Id^lt^. rAfnykAJi^ -iktci^y I itfulcAJ^^ i 
n\<\t irt:idk<jw r^robku, a1r fyd c^o^by lef i tbankr 
loiAłil, ebui^by hkli.tp Aiiiuk^ony uyl /itnikn^iCf kup^cct 
ni« poT£ucdu Ok prcyróat do tokci4 i wa^i. Nitj inu^ 
hy«*. Mfllyni, <ł«riliftnyni kuprrm. i^ijp m<; iJoRioiio4iiyiB 
krkinArf«ni: i rf»/T4 kapiuhw kt'>ry ^rUtlAł urAlovrt/» 
poMcia Mc nil drobnu handlou^c ipvku1jicy«. choćby m 
te^ |irzy&£fo kraJj^oiiu riVKty ^upowa6 i<j C£«igo 
niR do/waU malo^d handlu^ ^rar^ sii; nadrobić szACb 
Mwcm, niłrpnkwyoł ^yskirm na luinrii' i w&dj!0, p 
d.-mictn łTArpsfo rm nftwc» nii*nuinił^on*m ^^cmifniem 
c/y. IrrOHŁ iyat irjbem /łrobiony riic uir/^roa 
ju^o kiin^ooi, bo kr£ywd« ladjtka nie przynu^i blv^'v 
wicA^^EWA w procy. Traci go vrcxcini^j lul> póinjcj, 
ochoty do handEu rt\f^ iru^i. tylko schodfi na cc 
mniftjhie poK- krATTiarMCiy/jiy, Ilu j^i lydów ye Galie 
tylu lundlfiny, a lv* jak [)OttJttdii«]i&iny. to pole p 
diikcyjnc i<rtX u niks X4 uciuplc, aby oprócJE kilku ctr 
niyty cbr*cKi.-inTł^ moj;lv ji.'MiC£« 4vo,ooi> lydtiw jrnLrudni«^ 
1 wyżywić, H\n i*^gtt haTidcrl w (tuUcyi roxpuda ^ d 
tiie^koAnfi^nio drobnych uyTnlAr^ta:, nin dAJc rr-j iina 4t 
kupcću' d(>i-uti?cincgo wyiywknia i fmu«xa ich ifto 

Tynic4aM?m kiedy iuijs£C£upItju» gal^ź priAlu&A- 
cyjna, to jrst h.indni w Galir.yT, jn^t T.łk Hojnie ir Im- 
óńv upchaj o na, innym ^'Atcfiom /byuA tut rclcAO:^^ 
TuU tii^upr^wn* spoczywają od wi«kćft\ a }«k w <ttLm- 
luich cjEaaudi. akutkiriH oplnkanej riukacyi, klvr4 rf^kd 
aiifltry&ckt dat wtoiŁciunom, obh/«rn« niwy dojnalr^ii 
/^atn zoMaly nu ^runcii? mt- i2i;X«. «iaiiJt nio skoAfiiTii;, 
kartofle nic okopania jcdni-^m ^towcm c^fromny k^pititł 
jcmamial i marnieje, Ji iii« było lud^i, ci^by hlc 4ChvlJli 
dby ^ii p<jdnii:&ć, \Vsp6lcj!c&me i Jyd galicyjiki dcrpi^ 
i mrpi TiAJwick^i^ą bied;: nlerni głodny kUdiM 



MltHki*^. 



^J« 



» 



6f)«ć, bo mtJ ^1c w cląjfu itnU nir jtnrnbi/ ni<^ udałn; 

Aci^, 24^bix]iT[n c.ikifo dnia i knynda bliioicgo tarobi 
kilkA lub kilkaiiaicEtf kr^ijcarOn- ł iiitnnŁ opędzi £yci« 
n:la.vnp^ dibd ^wowh i je^r.?*? <lo kapiuTu tfrou przy- 

krBJcAr<^w ta ózlcft roboty p)«xcj i xiMleić do«yć ludti 
nil* iiiiJt;4^ PTfy|rixsjri;<t;iiiit Xtf f^d ]Ako ftii Mł&ch Ht«tby 

i do roboty tiip przywykły, nic /dolałby tarybii; J4k 
połowę, rbc>d«' ^pryi jf^^o |>omd?Ł fnu powno, ]ak «fłc* 
fTęcioo^ią jrastnp>i5» cóthy 10 za pt^kny by) df.i nił*|^ 
f^iik' Min^o la »i<T L>ylo ^nt jrdiicifcr pr/yklAdu, iby ly- 
dzi iMJtijowjU się do roboiy wiej^it^j, W-^ij>n; iiikwtit, 
czf leceniu vririńd lych kłopoTiSw ^otpodar^kkłi, pod ja' 
kimi iiiiłł7Ci!^SUTri włnVid<łl*' np^idAiM . my*I podobna 
pTJ)>iU do gfowy, cho<;by i przyula, toby ja odrzucił 
wnet jako ^mir^riiĄ, ick datcc« iydfi czujj^ wMręt d(> 
rolnictwa, 

i\ jf^rlriakowchf polofi^Eo ich d/LStoJH£uJ4^C okropno 
ł eonu bJŁfdzkj iic poffaruA- 7, kaJdym rokiem przy- 
bywa łcli ć*j linYtcyi ittACintk ilo*ć i Wo\xt\\a,. Potlf>[ft 
i Krolcslu^a i'vlakK*gy. Priybywaj^ juJ nie pojciiyikz^^ 
ał« cTiAlrini rodit^iiarnip odk^d iik^^ c^>ArNki ittvynil u)c:a 
i^mclilcodpciwitdftAlnym za ock^crkf^ Hjnn popUowtgo. 
I*riyby*r-* ci mif-uaja vc wni^t « jrali<yj»kimi Wfipiit. 
■wiL-rcami i id^ idi tor^oi KpekulujaC, kupc^^c, kriisiA- 
rcąc lirak (ir/cdmiocu i mit-^j^a do ktipc£rniar alo ni«t 
br.^k Ani(lk4.'iw 'ki ^oUMf,'pii i n^j^uMua: lAk handiarsy 
pr/yhywfl f'4Kl*>, * te tr/rba cpa pr/ybytrk ctcml tu^ 
plftcić, cdy ^Ią niv poconolA ito&ć pruduktów^ pUci »i^ 
^ moralnością. 

Bo i na liidnojć chr^M^Acia^^ką lo ru;drobnl«n(« 
hnndlu, pomnofiMiii^ krARiArryp w o^lt) f¥H^k^eniif lu- 
dności Maro/akoniK^j wplyu^a r;tu1oi^, PotS naci^kkra 
iydtjw upjidaJ4 n^^ie mUMc^ctka, a cv »!« i icU mkvz- 



Q£ 



E<ord«i»l L 



kacami »ulci. toimy w pnprfcdiikli para^ritfat^b w 
<3/lp|i. Rujnuj*? alr niajftti-^k i moralnoAi^ młu^cUn t,t kurcz- 
mil', iło ttórej lyóti uraicją ich pr/yi: rj^fłn^, Z dom 
«hti?pAkie|;i> pf2<clio<l2.L u'hJt5*fttko zwolna do iy<Ut chlo 

prapy, n* m nk mneJic: ral^Aiai- potMa/^j nir moir.-ir 
inęłJt rtor**kł»ł^, iłl*i* /n nim do Warr/njy i nii ?wi*j r 
chun^k Mc rc>xptJA- KtQ na ttrj dei&oriili/acy] ry3k^ 
i3^>j]rjwiJy iii« wiumy. 7.ytl r>]M tvMt>. ho il^iifililco 
muM |»ł4cii^ wy!>okt| ;iTcn<lCf a rr-wt4 ^ysku dfiolłć »i 
;c asocyocy^; dJrki^zk li-m iunti^J, bo dochij^l i**go vsl 
%v wy>ofca fifcty/c i w Itrhwę, kliSr^ odpłacA wte * 
iltł^I, chyba i^d«n skarb imbllcjiiiy, ki6r>' moJr lak w 
»cjkit (fałaty tfmm4>vix< i kon^uaipcyjncf pubkrać, i d 
iiTg^^ pml(>bTKi nk ;;nii;^'A *\*i O lo, iiT j tylu łikaii\ 
wyf iis/.tYAnra iydofji ari-itdy, ani j^ciiii»cf> fik' wykomtn 
/.ydm \>rt^ta T^icy jnk ilfi^ijkj, ui cti^k^ p\a(£ą <\ 
lijjicyi. Nie r^Iiifia, nit Ćh^r^kt^ xgMt,i iaUiu icłi w 
itciwoM rodowa lej ciężkiej klęski nam n^L> nadaje, ją*' 
ili>u icb u^rtfnK-^^-nii< bi^ » h^t^lUj, ivli wbtr^l do jfraT^y 
«icXktc]. A jak n'i<UiHUiny, to <(byii?c£ne >kupiunii! *jc 
w łffrt* hflTHitfjwPJ, Ul ittiifVthn\inU- <i^ oi1 r^wty ftpo« 
fccjcibiiiii, cd chrz^Acian. z ktortrmi tcb nic -- ni 
j^ołk opTi^£ pt^ipdc> niił wlqld — dU iiicli «iii»jch 
rJc mnii*jsiji| jcM plag^, prryr^yiu nir5jc/i;£L\ ;Jr6i|t?m | 
Hi?mnni\\ pn(^sMd(^tf 4 nŁrdr>vl<^iku. lV/y iftk wv|upcti>- 
iiyin 4ro^u^1ku. pr^y tak ^^Hdoc/nycb^ a tuk f-ttjilnirct^ 
CU Obu kŁron >kittkAch, jut obowi.>iki«tn. ni* mo-^ic 
jui iMirytituir, 4]e? ludji, dU kionch iiti^la ŁvłowwH. "i 
>lua ji>tL Łlno^4p lŁidxi kli'rT/y j^ł^ncin uku^m tv-<--- -^' 
»ircją Ł Ciidią prtymto^Ć. pracować n;\il TOXtO|iii^iJ*rv« 
tpj krodon-^j (imijfr^^yi ^^ łcnir iińroł^u. \.rcx cół t »J 
|>oir'0|*4 u?-Jfi>n<aEnri pry vvatii>>-b pMt} m^t^^^m ^ak'ri^<% 
n\Miryidki w Udlicyi! Kto wre^ctc £ obywalvU iruA 
iv,ah i s^'obodvi aiby tuotwfm okkm ttpoJniN^ lu &i 



Mio*Ut<T' 



^i 41 i:Lvm iaitfim icż nuńlj. Jemu piUiit-j 
fil4^ ipti fttaby EKiafnl:, klóry pod rt4(lt;ni J<^l«j 

ikomiyn^l, j*nnu wi^cj nsi aercu ua>ffjiO- un^JAr/y, 

kVo UijnycJi j>o^i*UoLków w Gaticyi mi^^diy wludfami 

łlitycinrmi a chłojiKjn t?m. »iiU. litAyniwhiy kri^ik ku 

r4ftir3J«^iu <^v:ACy lirdnUkif*], u^TuIhil- (fAlky*; Ł>d 

Pf 3*ką dzbiejij m dla ni^j surojftkorini. Kiiul 

Mkuyd^^ki ^ivydAt wp^wdii^ uielc pitcniów. prreprrłWfl- 

*';f .- 1^ ftwokii pn>niNCy«ch, l*rłjjt tiKi jłidn«'gii> (opriici 

.p«ycłi) V fialicyi nic wyusŁ^^kwow^J^ 



(t atta*^ ItnciM* wGłlłfił, Jtift mM^ hjti.iuirtjitt. f^iu^ wj^ 
>itt ■4>U«*Av^ «ai talmdfdu, -ile nŁthittycunB. — Ubri«d«k 



Kb U- uk tKKk(>tiał-' uicŁrtt prx<:(lK^cvrz)<(id irorlkt, aby 

łt'j:?yć irplyw ilucliowieńniwa kalolttkiegu nr ijali- 

' mon<«rrhU, od^lrrnjąr jo / uroku kaplanów 

. j.ch rni^dowł^ nic umiał, cjy nic chcinł iych 

środków ^jtMOftowai do uroolicóo:. A pntc- 

lid EreC£ lU T-iv i:a*tuv>M ^^mu p»U *-i';. '{'ai*^m^Ci<-■* xiii*- 
ik b^ci^^j reformy M-łroMkonnyth U/y u- ri;ku ich 

"nw b^<u fRi<iły l<^^f<^ wpływu n-i iy<łów. co j«lnQ ^^owo 
uliThi-^ij. K^iilcEi rabin w i.Tdbtyi t wr kVMyMkich pr^ł- 
łu-.yti^ pij,-V;ii:b jł»-t wLiJ/c^ n Lcogra i: i clonym, naia- 
rłJniLir l*i w nuitych iTlMSh.u^kJŁkjh ^IU^-^^■ni^^ kh jł-ai 
,, ., v.^^. ^^ jcsT TiAc/clnikwm i tyłową synagogi. 
r \ivm iiidUj ticiljui w uprAwach kamydi i cy- 



S5_ 



Kobla^ 1. 



irilnych, od którego npeUcya byUby liT^rełyą. Skoro 
TAh\r\ nakA?^ poM prrft lny itnl, uwy^cy lyrt/i prj 
3ir(fr(pLJa rofkaiu pilnio, małe d/i^ri pozb^wiiF^ 'y^i 
ici, d^ł kiuy wŁjłvInrj, l>i;^t4Cirj pt»vl z^r^^ki^i-m rAbti 
inaKi( o»£Cjc(tcoti« portem ptcni^df^. W^fiflkit- 
reformy, mAfici^ fsiomiowpłynn/ im lud /ydaib^ki, mi 
ł"Eq ihć p^^■/ rftłńflft, ohortłił tylko o t>p{i»<^b, aby rai 
nó\r poj:y»kić »pravic cywilUacyL 

Mvlilt>> &i^» bo^kifrm i too, coUy ttr^yiiływ4l, 
łydd pcbi:y irrymaj^ się c/ystydi pwepiaów nmjJitsci 
u'ych, jak 1 Aw coby iwierdiU, Xo pri^^^tr^o^^ij^ wy^i 
nir calmudu, \\"iara J!ydon">kft w PoIłCc nU^ jc^i 
m^jior^unn . »nS nyfącfnk* tAliTiLjdocvj)> al« ciy^lu 
DUtyc^n^, i Ukidi ^^-y2aAncóvr n^jnifccj Lic/y lialicyj 
Ri^umio bli>clQ<^(n Joht ;(prardji<mii.\ Jakoby t<i1mutl b;ł 
jtfódłom wsxy?.lkkb /ydowskicb /drożnoScin 

po osUŁnirm łbur/ł^niu Jcro^rilimy la Wiir^ 
lyana, ucjt«ji) tydow^cy Jtbtegli bii; do jej ruin. poti 
r^yll Kłynrw -'^/kołyt w nich /.^ikoEiu i/r^flickioifo uctjl 
JuJ Wi>m:Ki?i ti?kit prjiw niojie^Łuwych n^e byt p-^wn] 
bo ]o dn'ukfoink poprrcdnio z pAmfęci układano, ci 
dało powód do utworr^nia ^C wiHij ^kf, jukt> to: 
ryi«uMOiv, «.(ducou&j:6w i niL^ńciykow, z ku^rych kald. 
iTMV£vj ruiuuiiald [/r^ua KWHf^o £jkoiLui3dn<cy. Itrm htij- 
IcKfA nlepcrwnoAi^ panować musiała póinicj. W w>pL»- 
moiartym rr.\*^f nacre\niry srki^t ł dftklorołvln zobnli 
piiniia rofTiuconc i waJiystko, to w-icdłicb o praivodŁi 
Mwie^ prftrpUaCb i £Vh'yccJijaf;li ukwieconych tradycyj 
Ten zbiór ztiV.-\K sii; Mis^tuićh. Do uw^cn ■ctopnioftu 
4lnvano kcmentar/o, precr równych r*i>in<iw, vf zoi\ 
tych mierjscAcb układane. Tekom^^niOTie lowi^ iiję 
tn^rrti, rAz»m x Mywn^ tworu rzi^czyu^J^ty uIiaB' 
W^akld IrkW JCŁ'^ nie jc»i czysty. Póioiiriai rabŁ' 
amicniali prawa^ vklad.iU :Łn'ojc ubjatniciiia. które na 
Mcpnt«fr gdy J4> f!ri«leiiorio wpifaiw do kitią^. uuaian' 



'i5 



cEoonr byty Jako pr»irrA święto, mimo opoiycyi wł«1u 

ooy^h nbinów- Po|«l^ Iaiwo, te nkirn? okoltCznoAci, 

ftwfftny^ratł" twor/^nici się tnfmiMu, wpłyn-^ly na iCtt 

tMÓr otHUPTay I £c £ pod pióra tylu ]udj:i i tik rof* 

B^c>v UTypu^oliloiiycb, wyplyw^ty hpuircułc Uvcy/ytt 

oUjoinif^nU, JeiX to rufUaj obwiTTaoj kucyki ttprfdyi, 

"i-€:rv p\.\s[t\^ flpotyk.i lic obfik w/nio«tych pO' 

, a pfic\v let iV>chow4Kł Mc mii^js^- ■rrłMnnyoli, 

g^f EAU«conv klucK od dircxo»nycfa alcift^ryj i lymbo* 

lófr ti> inoAu (lulu puwóJ d^ iiuu>.-j rótni*^^ Tu zUs' 

iiT.j-^łitr ru'i«;k9XaJA priydanr da Myr^łny i fiunmary 

lodti. Są lo dysenacye o dohryf^h ohycwjBoh, 
;2>^:Adach Tnornlnii^t i o tdj^mnWch t^oloł^icjuyclk, 
t- uylvm ciunmyin, mikiyc^nym. u porowtuniicb 
T«fo>i^ch, i kKłrycIł Jodnb chcidi tirać j.^d]Nj, od»u< 
nt|c łupina, dradiy x-.\i briili je do>1awnt«, alr naj* 
««Łitt »c^ rAbin<>w luimlych iKlrj:uca \f i jako nit- 
oM*H/uJ4ctf utnjjc, C6ikolwivk h^ńt . minio vielo 

a do trj o^omfiL-j t-M^ifi priŁw wiiitr-^/diiyub, 

rylu oryf^nutni^o, iioln'^tfO kwtcirUinAci i pme 

iTt ulmud pt>rlAJr nie mało nid rdr^wyob. MrtrAlnoA^ 

f.*c1iw;ciU nlftoo E lej uorstkobci icoicryimo^ 

UAry byl wBfKjK^c&Tiyiii jvgu uktjdttwi, aIi* int>r^1nO' 

Jd chrłn^UftukU-j ir n'ickMi:i cr.f^M nic jir^i pr^mwua. 

Pl0{fr]« ty<'i* prłyvlcco oWri-Alono ]*>« w tiilmudńe 

iiHo tCfnioil«j nil w koranic, bo m^wi »ii, Jr »lAm, 

».'^ inlrj^co dU bło^ohlawioiiycb nte będjEii;^ ni 

13; leitfi-nU, ani do pi<;i^> »k' s.priiwitf<iliwi ł nit-iitJMJi 

■■ Kłi>irie uyiadl«Jty, rii^wy^ się będ^i widokiem Pr/cd- 

^■tcmi^t^t, /^ka;rtije lalmud noeiić Boga po^dfi&kie^o 

'- xtł" nninięinr>f<i) w sercu, oIp doiA^aU j:w:<nliił^ 

►'"j-aoio* aloWAitii, bo tiic wolno jest wicrni^mu 

^CieszĄ nic, ^ fif i^droy^jm n-/-/:<<, j«£li to 



|li»;riJl*> 



<łAttjkiw/ić ^jjrr»a. bo owłj^m mówi: *Nt#r imiwiniOfirA 
nJCfcso poi^^ljiif, co nalcly d<i lw«|fo blUni^ifo; muMU 

wd;tuf nie mulo naiotiiio^i ^niijd^ie m^ tam paradokMiw, 
Kf^cly jirułłHwnyrh hiMaryi pnwsjtfttlinr-j \ hiMoryi pA- 
turabicj. fllc ttż w łkład raliuu<!u wcłił»<lij( ;«rftc« ty* 

W rói»ycli i;£abjicli i prie* ri>Jii>'ł,ii pioariiy iwo- 
rtyly mc naM^j^^łnTP Tiowit koiTrkiUn komumarjp i objA' 
Anienid. Sji^l ru^Jo 7hnl.imui'rnŁr i chncts, [ uk ■ ku-Jy 
nrcdtu^ ulmudu jcsioij ptAW jasadnicjrycb, (ir których, 
po odjociu ^^^pi^*^^^' ^^ *^^ d^wfk^J PaJiTMyiiy, Tiie co> 
Łtajo wiccpj nad sto) pó^dit-j^ł^y Łudrks. kił')re^'o sjc 
nAJpow!i«<*^Unł^j rr;!ynła)ft A:/łA:*ł/i - , /r^itr ^kfiłli^.s/i ^n 
pnw z^uadnic/ydi m.ooo, i tych ją dotyczy myclA rąW 
]3riy wHtawATłiu^ j; miłłllilwy, jii; wielki oj nocy, i.j;^^ 
ilotycfy »ubaau, 17; pr£cpL»óxv rcguluju >p<M<>b zabija' 

iraUtujo o f.ilnbtf, a k^J^df^mu r^knfttw! odponnada ta- 
kdf. WSród ukl^j mny^fiłKi, oiwiT* się pole ttTbi- 
iralnc dU rabina, który dv wvH wybiera tc^ lub uwi; 
pnupUy^ a c2csto> cbc->c si^ podnicAć w ocfacli chimu, 
iry ftf ule u jf* jaki^ffM fwyc^aijiJ lub prrf^plsu lapumnianc^o 

Ani w pidmi^ Świci^m, »m w u!inudxic- niif ni« 
oinacjonrj vt it-n niinhiJb liiur^^i^ jukio) i>ic oboc n ie i^r<kfdicl 
polscy Ir^ymuj^. Wbzj'*tlfiit' ich o1ir/qclki r-.li^ijin? cjpif- 
mja Mc Tia trAdycyach i»inych, albo wt twycz&jach 
wprowłdiorjych {rł^^i mJłmiłW. kUłr-^ rłibin lłii*k r<T- 
brul i ołftoMl w d*k»le pod lytuUm .\f}trUnj:łttm^ Tft 
prx«pUy douolnu, z inocy rabina Uiwo tidwŁiUi^ «ic dA' 
j^c«, OTu. po*fpoltii^go ^minu ^uly sii* ir«L^ią wi^ry 
i riaJwAJ^nic-jiurini rorka/nnti Oto z mcb celnitj\7ic, oho- 



2y<l wsiaji^c t IcitAa powinkn OApnód obcjr/oil 

4llłlwy i odc/yiajJ c/cfr^ IthU^ jwi^iych, i>i>uinycb im>Th?- 
br^jsLku lub chaldoi»ku, których Mtcm iyd poUki tiic 
rvji(uniiti Aiii hłuwa. Co piątek kyil m* obtńi^ć pa/ougvM> 
1 Albo j« s;:huipva dlbo let np^lk. a Da ^n^k lej c^EynnoM 
CiSer^if* l<AWAł«-l£ dr/wA od Mntij Albo oktiji^ / obna'v 
«by pc itnif^rCE iJuwa T'^ ^^*' bylA fniu^r-odj) urrócif im 
łi*iiiŁ^ i >xukać odcicif^o pamoi^ia. Tu iui»t«;puJ4 lau- 
rowi; pr^i^ptby Jutyc^c ^nthilu, W dziei^ tvu me wulnu 
J^offl £^f^wic<i^ lub łgAr^ć Awialb, [}(» c/ynno^Ł-i iirj 

jak i do syniffog-i. r*rxeiii^ ten *yd^i z tnk^ łurowoSci^ 
wypełnw^jj, ł<f cboCby *i^ od świecy pn«clnut>t >*lŁywy 
zapalił, \o )fo nio tf^isf^ , dopóki ri ucjywiaii.*^^ dla domu 
niR TUJ ni«b*<Epit>cicAMwn. W cU^^ę^t >e4iba^\j iiiit wulhu 
jtat nk mic^ pr/y solrił*, naw«rt fnatkooi ni^ dor^oktrio 
j«t noM ihifrcic. W dftcA ifln w^bronloiiD jeM K-wniłii 
wtfclka jiuda, wolno się pr£«)ić ak mc d^lcj md f,ooo 
tokcl L/d ETiłi-^jhca xafnidytkanu- ?^ r^il wc-Łltii^f rabini^vr 

uu n^jmility j^it te ^UfŃ statn^a, ICAJ.Jy łyd ftpi W bO' 

Itoic « ile Tw>tc TiAJdhilej; pourioi^rn jc^<^ więcej Tk\t 

opr6c£ innycti polraw dna caJo cbitby. Kivdy i^^dcj- 
dtio W;olk;Lnoc, to Jc«t I^wcbo* tydJii powinn; «pr£MlAiS 
u'^zyłCko <^> mnj:( chr/ńriaTiin4iu'i j1bi> r;ibTn<»wr» cIk^ 
CłtLl wolno im jc^t Ir-Jt namf? pr/rdmitkty po ^Ofic/o- 
nycl: &vri^UcIł udkupL<3. !*««■-? »itdru tygodni od PłłuCłiy 
do Zi«]9nych Awiąttłk. nic wolno JLydowi obcinać vlo»y, 
niu Moliiu Ami^i^ Mv> Ap:owjii\ T^tuchAi^ niuxykł» i»^\fi sl«; 
lub wdfiAĆ Dowi *ufcrkSc- I)iłl*--j nadchodr.-ł Iriy ly^^odnio 
poiwifcot)^ p«i&i4itc« iburi«iilji Jcn-rioUiny ^ dnkj ujHLĆ 
lyifodnk pustu, modlitwy j uin«rtwicnia. Offót dni twiff 



K. W4i«*T>i (kirtabk T X, 



? 



nvo4rU t 



tn<;jQvch, oTAi pohtnych n-ynow w ci^ga roku 'i2, aptócz 

lydowi niczcra m^ /aitrudnud- t>u mmlUtwy na dni 

tytułem ,\f*iirJiz4*r, ztofona / r^itnych Autorów IfbrjkJM^icti 
i ctLildi?]&kLCh, Jo*i ich ixk ariele^ ^ ^^ ^icyklt* ivni;ta 
Ir^dM |)uJowy 6nta iM odcJcyiAni«^ wjjii^ ^^tf cdoita- 
vłiiŁJą je iydsi od śnilu aJ: do /micnchu. nic r(iftimi<* 
Jąc nnl stow-;t, Kif^kt^irt* r- nlrh uto;ctnc sa ńo Apicwu, 
i t« tpi^wają chóny^i ^rjA^ciVMJ]>v) nie mający muzyki, 
» U^m iiitii«j hfi^w^. Xic wji^ dx<wn<<g(', l" w Kyrkr^g>:i>< 
gudi jjulskkii lyle j<r?łt 2umlvb£4EiU i mi;E)or/'4(lkLJ. — 
Nicromnj Hmi(%J!ii4' i 3:KuhT>(! st^ pn«pby o zawier^inSu 
miirł-^ń^ETłL", a wyr]i(»wjtniu d^i^^i, o pog«phAr-h, t i- p. 
Zd&jc ait^j ił> ifdybyijny skąd mid i/rAclilów ni« 
amii, lolły pr^tfpit^y lu re]Eg]jitoHj>T^>Jkow« były do* 
MiUcccfic dU wykaunia, jaki ^tifui kh olwiaty i jak 
ui«lkŁ<' rowirwanił" micdiy ohr/o*fi«T>ami a nuroiikon- 
nymt. A przecioi wKzyMkfn ifr jurytiraJG ohrzadkowo iitu 
pochodzą 2 prAir naóji^yjcwych, «% djiWctn rnbinńw: 
w pro w A d/u nr priu/ rabinów, pr*ex nicti odwołAtn- 
i ^mLuniori; być inc^gą- \.s^ct 'j^>\i \t' ortijddk&Ach lyLr? 
jtthi (Uiwa(:twn i MkodHwych 4po!fic£oAslvfu irarlycy}, 
nirn^wniŁ* Ic^h łrtęcej ^ajłbiciny w nirktArych sektarlin 
a mianowicie u' bokcio chAMdimOur, łtckck iwdcr ri>iffft' 
)cxioi]«5 |}o Galicyi* w zfcK/^waki^m t ni po^jinicju 
WV(fter- 

jffiHiw«<r|ra niJscli /wyciajoy, r-złowirka, ktdry dla mi- 
ioAci Bo^a ciynł ni^tylko lo, co inu nakazuje rHigi^i 
at« bi^ w^tr^ymujo od iidirch dozwolonych £ Dbjwv, 
^by iu« poptrlnił r^ifciy ^k^r^tio;, Tak [tnprjrykh^^S nin 
Jed/:| oni mięta ani tadni^j nec^y, kttira pochodzi 
r Utoty iy5ącł^j, jak^ mloko. masto. miód i t. d, S^kii 
ia pocięta SJi; vr Oaltcyi w ciortkowAkieim, (^'dtie okuJ^ 



Mi<uuju.-r. 



99 



I 



I 



t74o mk^szkal niejaki ura<^lita iwaTiy Beat, ^skń i wy- 
toawry j^go rowiif si^ lir-wtlunAml . W mlodoicl *wr©] 
Bcsn cjrytat AjAjłV i uchodził *a ^wi^icłr*^. Uireymy- 
Udt un. i« dutia j«go tidryn-A »:c cjcłIo «d claU, i« 
tdzic iju niubu^ £;ui<ki]jt W Sii^nacii- Jebuw)' i na tdanitf 
poradnik^^w J^i^n wp1yiva- Miał on moc cfy-ni^nia co 
rtuwr on modli tw.-imi >wri»mi tf-yjwdrtftł rosyAnum nad 
lurkAnti jrwyci^ittwo, <»wob;Łddł pot^ionycb t pJekJa, 
jinuHydi vvj»kri«»uł, rotwił^y vriL| j^vk nK'nii>wuni 
i famykjl gt> nitlwlącyin. DoAf^ mu byJo nk^nir^nia rf,-ki, 
aby It^cfyi^ Mcpych^ a wi(l4>mycfa rxyni^ fli«; widomymi, 
W roku 1760 iiTiiATt ten cudotin^rcu, wyłnuw.y }«go 
roj«uli aic po całej Po]%cc i mtrno opoiycyi rabinów 
ucworiyli »«kt^ poil ru^w^ cbd^biditnów, kt<>rjy iłi« ule- 
guj^ rabir.ons. ^u wloanym naccclnikotn, uJłJt&m, Uto 
Jtaaady tej relt^l 

So»łe pcbiicciie TOftkAnSyr ladiku, ktArc ftą wolą 
Boga, winno być J«dynon> pmwcm dU cłuwsldA, dU 
jego myili i ciyirów. Zadik ma prawo odpuAclć ^^ecby 
w i^£Qlk] lub w calowi, bo jcfti r^iproJconiAutfTm Boig^ 
K£l£d«n cfaateid pourlnicn kocha£ udika nadowszynika, 
■»ł<^^/ Mt: ił«ł" / ituW/. ho i'fo km'h>i ittdika. Un kfythtf 
If*'j!^i* powjnirn go n^ysUwiaC, wspierać upominkiimi 
i dołUrctAĆ mu przyjemaoioit '^^ proUy Ug9, któey dt>. 

Wsjtelka njiuk;i ji^tit nl(*t1JŁytlrcrn^., owaKiim s/kodliwu, 
bo priflukndM łjn^t^AUwoAcl duhsy cha.Mdft: kto ni^ nU 
zajmyi«r jwi ?ier*rlyk. Nre wolno j«*l u«yć »if jfiyków 
obcydi; ni«d3'CyQa jest nauką najiłiupou/obnicj^^ , bo 
kto umie prosić Boga, nif> poir<ii.-biij«< doktori^ , ani \e- 
kanlur: doś<^ Aby zadik odmówił nad nim modlitwy, 
« Je*U ri» mft vimra»ć, wyjdrowicjc> 

Widdcć £Bdika, ncec^ pr^yjc^mna i pełna za^tugt 
dla BogOt a *kS^ go słyi&y, /en n* tttSu n/cuĄga dnehn 
Bf^tfga.t Kflfden chasAad obowląiany (<>ftt proslC ;raillka, 

7* 



100 



Hit^jAt I, 



chtadri U" f>omoc jł-dynic t/(owi^ŁfOwŁ wolnemu rui ijrJtii- 
«htt. iUdik niA wJclkicgo bicprz,\ j^cicla w ł/aur.k, trn 
mu filMJinU aiJ!u^ dby prułby J«^ nie Uof^ły iłą> Ho^'*!, 
Pb dopięcia trelu, jadik ukif^^u f^>rtelu uJ)'*a. Nih 
WiiHwl r/.Avm modliiwy j>rfwi*i do HoifA, alr mt^Ł/A 
ja do ronncwy. któr) t i?Iiai«^d<<fn prciwadd i u-t^jr 
miitn u^ nic *.\iOi-XTir^ra. 7Ay ducb w i\Ava Xow«go 
Kuku pr^ypocniiiii Itugu ^r^wli^ lutliki*', ni« tialr^y 
\vt<;t' [Izwcini^ na Nowy Riik, aliy nU* hu^M st/atau^, 
A wtpdy Hł^ /Afłomnł o ^frz/rbn^h ?;«ł/ł<^iroc^rnych. 

Aby być ladikiem, tr/eba mie'^ o^fromnę wtndo- 
rnofci i lalmudu i kabały, IncJ nic ctoi^ ns tern, uicba 
mięć udvra|^'c i uiulką iiiAjutatt^t lutUi. Sit* pubier<i on 
łtalcTj pcriAyi, nlł^ uir^ymujd się i darów. U nic|ro jstii* 
rAJft ^Iłj co ri>k <'^J.v ii 5*1/1, on let co rok ohjirJid;* f*w*>jii 
dy«?c:ryc, a kirdy do mia^ia przyjoidin, lo iwi^lo dla 
wyinjiwCł'*M-' wif-lkir: Sukiiit? pij Hni^rci zjdika priyTip?- 
A/^ odpuaxt:xŁ-nie jfrfct:hiJWt podubnicl jak i zwiodfcait; 
i^^* ^robu, od tcidT^^o k]ucx«^ znajd^iją 6tc w ręku 
wdowy lub d^frdKJf^ttW i^mnrłeifo. Takie groby cicronr^ 
i C^^tn nnnirrduin^*, znajda]j| *,\^ w kilkii mla^tAc^h 
w (jAlicyi. 

WL'd1fł kh nrli^it, k.i^dori Jt^d mu dwir duAiu ; zl.| 
[>riy AOrcu i dobr^ w morgu. W;tlc24 ont ^c aob^i ja- 
cięcie, »ltf tryumf" wi dobryj pocnaga się ruddlitwą. 
Itticb lud/kl J4?)>1 imioaftcyi) l^o^fA, oby m^ z isiai połą- 
c*y^. człtłwŁfk powiiiił^n czynić co moJr, Jedynym cv- 
k'TLi czlifwii.-kA i fkaJH iHkMHm i^\i^ sjic/^^-d^^iti Jcf^t ukSo 
wptLir£r>niv bt^* w Bo^ c pumot^ii modliiwy. aby ci\o- 
wiek *trAcił \v«clkił^ uc/uł:i(* ^*'i;r". ^<* "^C w nk^łto 
i\[/igo dłułju, writwcfjin pot^ujr" słodycz rido^^i nii^bir- 
<>kiQj, Alo cztowick nie j«t ^ >tdni« oddawać m^ tu- 
w»z(r ukim ki>iU4Tinpla^y(im, ptjwinił^n fi* tu pr/Ęł?n*- 
iMć cbwil^ modlitwy. Cbnuid/i trcymaj^ ^i^ tylk'r 



I^le lAirji^óar lalinudo, n lis o«i4 £^diaj4 >^^ t ku 

ksl^tm mirjłcu, (frfjłin mi>s/kn cIrl4>T*lccłLi i*n«iid<lw 
cia]4ujir »i^< <1<Hn mudlitwy rwuny kUt^ł. W^akf^i ni** 
ftJ.5 00 tylko ku modlit^wi^ jwi iq racioj rodf.ij 
lubug ffttii^ tlutMtl pr^yclioUJti* sikoro mu pu£V(«biJ4 
UwJ>li«fiii4. Wolno lam jusi y^^ > pif, naluiy palić 
life^f ba Ul <Hlp^/A j:>yrh Jtich<iw» W ftrtirtrh AwŁa- 
■cmydi r^dŁlc Apiewn modlftwę, a obowUiikicm cb**- 
w c£A-ik uJ niodlitwy jiT^i krzycjtco, l>ić rtkonia 

Idąffn^l pzitŁ 10 OA Hi>biri imipch, 10 mu uri^nnic 

:^tviu^^ , bo pi>tnił roKkuf f^idikift- 

-'-uhk Łrddany wylaank ro/pamictywwim ubiera 

bUlo, offUiku <»t>owlj|]tok ito^konftlf-niA duwy I r.A)- 

ufaottct w Bogu. Ntc >ic bcji woli Boga eu« 

lin nic nie roijMiankr aby się wprj^Acły ni<^ porad/!} 

Zi<3ikowie micil^y uibi), i;b;iN»idxi jednc^fo /adika 
r hf(iAl«yznavxanił druci«^'o, JAk fówuii^ uda usckLi 
i^tjtJinii urtcKk>kaamt — iyj4 w u>tawic£jic-J kłi>Łi)L 
lUlini mówŁif z najirl^kjitn po^fanla o rbiX^«Sdorb, a klr^ 
O tę wktę wypytywał »ic lydAw oiwieceriiiych 
Ydałicrif nic olrrymalnm tadiioj cktpowi^dJii. i ow&iBtn 
■^- ''i-^, lvt Iii; pyljriie t»ojt? jp&l pr/ykrc. 1'^ Łtfkld 
jw^tpicnia ttajw4lm<^j--<Łi pTitT>/kiKlii dt> płjM';pu 
mi^der ly<Umi, it^m V>aTv!fIn}, tc o 4U^ mł 
- ' iiucjcdie rofpuw^cchnifa łił* w Galii:yi^ 
, <^ iKyadi pol^kkli L s4hivdniL:h komitat Ach 
\ Kdaje lic, te 6w wic-lki m^rirt iyiiowłki, 

■ . ' i |Hc»i pojawił >ii; w (T^lkyi na po- 

' ■ . - : LHi, był ^ly"Tiy n^ukij i entłtiimi >-^- 

r pik, rtj ^i-T:^ iydfi jc odttgłycb stron odpraw 



T02 



RoMŁifti I, 



w i<^ tirony u.rarlickich pft^iJnn''!^ ndnr/yłA wI;xilro rrJt- 
dowii i piIni^JHie oko xwt6M kM»H. 

Korufitiyt^im się nteco n^cl iicku cluuaidinićw, bo 
Ji| uw^Jij^, i 6lub^iv. X0 »ajG1VJ6^> puv»ikod( w rfrfur- 
fccŁcli, którtib)- iir£vpruwaii£ić się dały- Lvce i> ile wy* 
jnnwcy Bf^s^fa fAn^iiyrmrm i r-kvcrTiTfyp/no4cm pt?.*j' 
vły'tHr&]^ najgt>rliu'Hr?^ orlodokM łydow^kttgo. o tyl« 
icnc rtckLiy otri^My ^ic z wiciu dxiwdciw^, I Uik w poj^- 
d^li jrtk i ubycjtajat:Ii ubliżyły mc ilo chr^^^JACi. l'«- 
kimi UĄ mianowicie? karaici i {rankiAd, ubic wkty maj' 

diijąi:'^ Słc w datlryi, 

Wynu chaldejski karari/i tnaczy badaciy pihnia: 
odrJU^4 oni )ii^m>>1y i d^i-^U rc^biutHyL^iiT^, pouylu- 
jcjc £ukuEi mojii'.'3/iłw, jako jedyni? in>i3fu aytia ruliłfij- 
ncgo i WA^Hklirh prnwnych Ar^yiyj. Trzymnjfk nlf^ bShHł 
bt-z w£g](fdu na. kotn-rni.irił^ ! rołuiniffJA ją w^dłujr rc- 
jful tffAfnnty^^nych, tot'iki i duch* j^tykji hcbraitkn^-O, 
Jcai ti> jeilriA je Ekajd;kwnioj>£ycb >f^kl j^ydowłkicb w Pol' 
sccp byli un) pc» wut^Mkio c2Qity cektn >ft^'jf<^^1ni-j iro' 
8kliVp'o^cL riradii R^pltej i niywali oAolmycłt przywU*?- 
jćw. Odrzucają n^rnnionia r*bin<łw, liturjfi* W-\i jc^t 
Odmionna, mt^dl^ ttię dwa nuy nn d^io^ kr^lko i pro- 
sto. Ich rabin xow^<t m^ C/ła^^m c^yli m^-dr/cc: on 
ro«pi6iiJ>T Awi^ta. modli j»ii; z Wicrnymt. udKioU bło^^o- 
flJawic-futtwa, daje Aiuby, odwiodm rfiory<^h, umierają- 
cych — jiłdn^m «li>w«n) i«sT on w cal»m inac/^hłu p*' 
nterj!vm Mwoicb wiernych. K^raici a^ ludfic: spi^kojni 
i ucicciwi, mi^tlzy Mikunii MilłJWskiiMni h *J'" ^^^-^^t 
cxvtu «| kwukrowi^ międ/y cJirzyftrinnami. Oacki, odwo- 
łując *ic do ikfńw kryminilnyi^h poUkkh, ivn^rd/l, Je 
\>tl^z 300 Ut pobytu k&rAitów u l'o1«tCV, ani jed^n 
Ł nieb ni« mU] proc v* u krytninaltic^. I.iciba ich 
w rralicyf nia pnuno&t j^io, I4h:& «a Autontyc/ro£ć 



t"-l 



1^ tv) cyfry ') ur^cuć iiits inutemy. W Gulicyi jKJUubnitt 
jak w iJAwnrj KpUcj obdaruwani są >*i:tcg6]nctta prty 

twil^JEimi, j^i^koi' w ttcm: fiwlwornyfh d^kcvit<^w f łlnU j^ 
listopada i;jj t j wrc^&niA im4 rtfku uwolniono kh 
iid pou~fijcchnc^o lytlowftkic^o podatku, 

^ urod/oorgo w PcUcu 171; roka^ Podobnie jak karoici 

B pr2yjmii}4 oni tylko liibli^ fA prawo uhowirt'iijj|ce', nl^ 

nie trxymaJ4 lic jej literalnie* bo fth»wa. jak prawa 

inówLi, ifĄ »uknij| prana — bttda («mu, kio bTcr^ir mi^ 

knię xao»ob^v Wif^rj^ lpui w jednej' o Bo)fiif aU- ^kUida- 

Hiif rołdxti!]oayrli, kti^n* ilU ip^ włiitii* rryfii^ Tł<»j<A 
jcidncfo, Xa usprawiedliwienie ic^i* Łogmatu odvofuj^ 
«]q do nyj^tkOw i pri)'kJ.Ld6w pirata. WWrią ia)ci«, l9 
H l)u|f motv wcielić ?J^ vr ijiloHnirka, Ji? JiTTuzalt^m niffdy 
^ ni^ ma hy^ odl)Udohv:iTi;(, te lydxi napn^^rio c£4?ku.j^ 
M«4yas2a, alft le racinj -■uira U6£ /vjd/i« w puaiaci c^to- 
ui«<:«^j i o^uobudfi lu<Ui od /^-uby izolowanej idi 
gr^ccbimi, a nic b<^ii? vdkupyw;fl aamych lydów. ule 
ux<yMkich co wcr\ uwicia. JaktfU PranUr kt^ry ŁŁuińy m 
Bz 4eVty Koaryiów przyjął I w PoUco iipov>tf('Ghnłt, pa- 
pWany Uyt prrcr dm^howItń*-xwo poUku*, m bowiem ro- 
zumiało, tv \itini iii'1 Jy<Ut ctMŁ^nifr ftię prjiybliJ;^ do 
B'Cltf>~f-tusa i X Cfascm chnefcianinami iofttan.^ JakoJt 
' Krank odir/ctt >ic> Hio^ ^.^pt/uno nie t durhownydi 

PpowoiióWf ale lo dziwna, (e mimo przyjętego chrrtu, 
n^ «tracił po^Aijfi u s-wokh. OwKeir donodzit co* ^i 
iydci mitih/^ pr/cjftć prięt Ctin^nt, bo dupi?ro snkoro 
chrxdcian lnami i?osun^, potacz^ i^wlc oMainczn** rcli- 
^ii?r lydo\h'nkJ| 1 chr^ L-6ciańbki( , i wiody «Jowu ^oi^ 
w |>cłni tfijdfic na j:inmic, S4>kta Kranka, po jeffo 
,iini4rrci> kti^r* nsAtąpIU L7<ji coku^ opadła na j«dnoAci 



'1 Ta^ r^Jtjf 'l^^Af^- *VdanM/ £msy<Uf«i^. Wm. >l!}Ci. 



^H polskich w I.T4ilE-e:)-i. H 
^H / rofdzialu tych rtckl wymlc.T* /ir ^yd^i łf^iUł^)-]*^^ 
^H nl4> mA],'L Jctlnttllifr] <łn;AQffAi:yi koicti-lnr] 1 £^ j<-si ui^H 
^H mi<,-diy nimi pT/HoioiiYcb, któ»y v«biic riiirwajcni a^^ 
^^B Hfuchttj^. O kit bi«rjtrcUii uliLy^n^j nic xaivni ikwuci^H 
^^P puwi«tl£tcC iii» Tiio^citiy, cbod;U niemy, te jtM w <ifl 
^H liiryi j«} -'^ytij;;o;{, r> r.ibimW j jaiipn rahm wHcIUi gtjM 
^H n;Ł<1rjiliin . Ma być lai w o^'i]e r-i^ hóirttc 1 itt im^lfl 
^^K f<]rkych duchownych. ^| 


^^^ L'01*-^^* Opiekuj i£f łriainik ' CjHiei v OaKtyt |Kid |iłiin«l4| 
^^H amlr^Aclium. — <tt4*Młl cfltvatkd« tur irlfltunl p^liiLiflR 
^^^K Ei)l u Rp^hri pułalii<j. — ^ttpny tnf^Ęf** «c> iId ly^-^n* v 'tik 
^^^r ^i lir ly^liMTiiar. — £)^ ^lu^t-itnifly puAllhtfii « Gklk- 

^^H id^p (nfiif^* »Ą U l^»^v [ipl-iiy, krolt^ •*% ftt« OMta .^B 

^H W tym t>odn'^jnym otiriuio, któryfimy ciyUl^f 
^^M ki^wt pr£»-'iJ^L^wJli, Marzliśmy bir* yrykatać »Uiiowitl^^ 
^^K iitraclitóu' galicyjskich Zicvłn*;irin*i, to jrM ich M(lb>uiii^| 
^^P <1<i c1irf4-Ar1'Ln, ilo prodokcyl (>^rStn«] krajvi. Jak nlena^J 
^^B ich Manowuko wcwriętnnc, ti> j&si ^tóiiuiiki domoi^H 

^^P gmata i obrf^Uy ft?tigijttt?. Zdaje Cfitii tui; ii tym dwH 
^^K llciiwym JEarysrm wykii^ftlUmy doMinieciFrik, jjk dajnoc 
^^H tylni po1?i:y m dokiw/liu'^ pl^t^^i <}Ia naro<1ii, ju^ t^ 
^^^ ]]rj:o2 w/;;'Ud 4j^r<»niiiG^<» kapiufu >it produkcyinyc^ 
^^H lC!t>r<* !łtuMirkkovp*o m inalo |>ri/iiukuJ4 , ftlho l«t |^| 
^^B 9£!iodY iwir^^du, jujt tei pr^cR HJ!|fUd ich upNaudcti^l 
^^ft Mli«acyjn4^>^'4> da r<-vEv miirs/kn^cóu'. Pr^frU^iAulliAi^P 
^^H yt rteoi l^fą ^łón-nu i^rryciyny tryo z)<^0, ■ oncMl^B 



1A retonn akut^cfnycb^ Dla u/upo-JnicnU ic^o 

0aH b)^ Wftwy o t»ni, co ono nlńjiUto i |>i>pn- 
^'.'^ przyaajmw} o tcm, co ^dzuhć i poprawie 

Ai <l<j potowy XVU[. wŻcku fttUt u obliczu w-s2y- 
' ' i<;fnAl rtąd^w hyli ^wkrjiyn*, łcfArii ^nćr\ff> >^*; 

t^ ir3 cią^ro^ii' t nkj poiyi>!*k, jaki wln^ciciuloiA i l-t^u 
lei^toi^ Nie hyjo itljEEPc^ti^. okru-^icńslw, wy>nyiltivch 
jfat«Ju. fanatycinpifo lub pDwoJou<ui«^o L:hciuoftG^ 
fnrAadoiraniA. klórycfiby bi^ na nicli nie dr>pu>ucfnno. 
USprrie, Womucyt^ Moj^uncyl /.ibi)iino kb bfl lEto- 
itL W rokn lui^C cicnurdowAno u rklc;^^uncvt i^.uoo 
Ijdnr, W roku IJS5 »paloiiu w McTi^itum iHo na^to- 
»^( H :uku ijji Jydil onit-fczk^ijący w l^ib^lin^-^cn sku 
nctL^^li lu toriury 1 imitnf. W r i5*7 w Bjianryi, 

nffstkAJjfCycb w jednym oddział? mU>tta. rotdjic< 

-Jiiu kuAciOł, który do O^tb diiid ^ct>i, W ruku 
iT5un.OHirj^ .sfi.ilAno około j,ooot>'i1dw. W roku 
*r Kmnkfurci* igin^lo Wp' rtctl prcmiło i^oou fa- 
v«b) jyóauskkti. śnUdciy MacicjoiA>ki, i« kr^)owi« 
Cłoty bfTflJjli fydun' juko ok*u'otutk(Vu. którycb vrotno 
b^rlo ItkicrjEoio od c2Avu do c/omj rabowali 1 wirva^, 
^ ''- :*% HjH ł w'l*'lł* In^yrh *j fiAm^J^tknrnl jbrofliii, 
t łch o porDłic do oicba. którycb lic chrc^cU' 

E'' : 1 kfłyJown. skończyli! się na aynior- 
1. ■ , kti^r\'cli Tł^jł-Tj^u kr^yiowł JUt puTw- 



ton 



\'iti 



m 



*t&M od xr«1>i>wAfiłA t.yt\6vł, Icf/jryrh nn'itrpnl^ ^yiH' 
O^ano obiUrtych* pod t>o/orem, tv gtAy <ttt\ lAdncffO 
i iydow^ki^j £i«riTit iji« pr4yiLi«Ali md^^tku, powinni wi^c 
Ułt.ii>ić z krjju lak iibod/y. jak uboj^y Jo uir^v pr^y 
utL 'AnAtit- sa \irr^.Miii\o\vttr)\R fyA(^v w Hiupanii i l'or- 
tu^ftlii: nic>rdci>tn-f> i r^buntłk izrB«<hc>^i(r uchodziło nfl> 
ówcłjLft jaHo dowód gorliwoicj o wUrf, jciU gro nW 
ivyq'DLi!^ polityka. Pu kLlk'A riuy Pjipio^e ujiiiifWiiLi ti^ 
rA uciśnionymi. W" Ausiryi było iC^ttel nii gihie m^ 
(l£i»j. bo tu do chciwoftcf \ f&naty^mti ptMpóUiwA 
tACiyU łik chi-|a'o*<^ rr-idu. W roku I3;f> z ro* 
n^du w cdt^m pHńitlwit* judnej^ ilni^ uwicj^ionu wi 
ttkkh iyd6Vf a itiAJątki kh f.ki>n&kkt>Wiinoy W roku ul 
obtofono kh |K>(UtUi<^ni, kti^ry wyrównywa! koatii^E 
ck. W roku rjjri do^uolono n«i, któn nftw<_-i wć 
CfB» cftłą I^uropę dotkliwie ud^^r^yhi, a <o pod po 
le j«dn4 lyiiuwk* ukradła z koAf-ioU hoftty^- Wielu l; 
d<^w Tin4)VL'CJt'is wyp^djono, wk^u ufAkaltirm jjT]usjttno 
wt^iry rbrM'AciF4hskii.-j, wi«lu w Mmi.'in Wt^dniu ^(kiIoc 
mi sio>rki a popioły ich nucono do Dunaju. W ro 
1670 c^ftrł L^opoTd i, wyłfłłłil w>./y'»lk^^h ^yd/>w iW 
dni« i majątki ktiXat 9kcnli>kafvnL\ l'ój^nkj obło 

kb podjtki«ni o«obi«tym (Lt^&fh)^ który ifWjU ^ 
panowania JŁJjpfa [1. 

lAki t>ył system ;mrboW}-wany względem 1 
w tal^j liuropki 4iłdo XVI1L wJ^ku, mc^wiiay «yAtrnt, 
akrudcA»lwa t^s nic wywoływał tylko fanatytm ducko 
WitrriMh j f^-imnup dU jv iiak^afyw^U wot.i r/i|d6v. W j^* 
duej Polscr łydii uiywali opit-ki prawiLi na naocy l>f*>r- 
" 1vi1(^j«^^' jiTKed aioAciom^ wivk<^inj nud^nych ukke iro 
łłuiylf woln^d, jaki^b wfipólczł^iuia w innych 'i- t% - 
«:wacli Rur<]pi.'J»kkh mK>t»zf.wnk ^hrreiciAAiicy aic tJi * ■ 
Jui w ruku 117^ Mkcxyvław Siary pv>tdi»vwił. t9kal«l« 
krzywdę, kićr*! laki wyrfAdZ4 izrnidiuini, rodzke gr^ 3A 







M. 



»ii7 




I 



Woarni bfit^ muKielt im wy im|j rudzik, W rtricu 1164 
wydat Ikik-%!aw Kalicki przywilej, wr którym unurtimm 
i;i]uiwfiin swobołty r"'»wna]Aor fch nif^mal z chrłrAHrt- 
oArni, I tak: sł:*ltf««iii*' *jr*> pn« chneicianfna tfr^y 
wiiATni j «^yn^||!Tcidrc(il^R) koulów go>eou. JAbójNtWf> 
tai titgrw jHdtii^ i utrali^ n]4)4|iku fia winowajcy k4r*t- 
nerai były. C>MilinA kara bybi pnirinnc/^łfiA ki Mthań 

i krolcwiJckh pofyvr^ni być maj^i, a chucścianm Liit- 
nró^t AwiiuJc/^ć {jficciwko iydwi, jeJirh Ukltr iy-lj^kcj 
wdirk przytomnym niu byl. Z;ipn!i!C/it najwyri»*nif} 
ywilcj, jakoby łyd? i (>oir/cbf>wa1l krwrl chrurArUń 
^ii^j do 0'lprau'tAnva Mvyi.~h cbriądków* ws/Aki*: ){dyby 
lydii obirinimi byl! o porwuiio diieci^cio, na loa c/ak 
prji5£ ?^«jcitf AwiAilków* pu trz^iuh ł WAł*Xv^& wyiiuiniap 

fbrvidni przckoiumi \ karAni być mA>ą> 

Widoi.-zna UŁtf^cn x tycb ki^ko wyjątków, £q i w F»1- 
*ice panAwnła, jak w Kun>pip fanmycinn ancypatyn A^ 
ly(l<>u'. Łocx ki«dy vl- Nitmirjtccit kor^tybUno jt nit-) 

1 obdficraoo uraeltlów t enaj^tków. pri:Ln-vdaivcy pol- 
ftcy t»lanUli tch opiok.Ł i od ucUku br^miU. Kgi/iioi^T;^ 
Wklki ranił p^j wsi^pU-ntu na iron pr/.ywilcj ten w ri>ku 
Uł4 potwirrdrif i odud iri do praw krajowych tccU- 
gixii;ty- Zostawiał on ;FydO(ii wi^lno^ handlową i pr/e- 
myUową^ i rodtaju jtatrodm^nu wcale im nic wyirtaciAh 
W XVI, ^'U>ku, ktfHly w t-JiiTcb-łcb prioftladowjifiD ty- 
diSw, poiwi>lil im Zyjfmunt Siary prxybyi^ do Polaki, 
a irr^r-^^l polary wiywaji^c łeb pr^i^talf im adr^s 
który kowiy się leuii słowy: -Nas* król jp%t m^iłry 
JAk SalomoHr ma pr?:y MjbHt drujfic^u Sainualo, r>»iTmJtl 
proroka. On naród swćj uwn^a jaku ta^ a|;ron]ny; wUiir 
4Crac4 nasioiik xc wtfy«lkifh dr/rw. n nikt mc nic pyta 
£ k<ór'*^o wyrastają owi? pi^kn« krt?wy>. Coniinvn- 
do4ii. Icifat papi<^»ki tak, wedl<- GrjitiAita, inkreilit pclo- 



I ID 



llofdful 



inAwnli jfAicinfio^i t prawne] Of>f<»1el, rtUli w kti^rym 
badi odrop^jftkim knijo^ To bowiccn maJAO n» my^U, '] 
wjrriekł Bruiio Djiuer, iJt ttfjiclici tylko u- tych pań' 
Ulwach iDd)(Jowd]L bi;2pi?(;£u« M;lirO]i»vr>i«* i ^ubCiii 
prłyji;ł;ic^ ki<iriT u^ł imię panMw cywil bo a';itłyclj, juk tm 
priyktMA P«1skn, wsłujfiwftly- Mkl Havi'^ !łbiijonV- tti 
vc\ąC w t«n »pi>4db 4> P<rl«cL% j^&li pr£«£ pjLiSMwi> TozU* 
midt kjiif.ił kriiju Jbil>' obryc-uinii ccnlrAluacyi, utnj- 
iiiyaaiiy tt' jcriin>ici ^Txc^ pulicyc Ł ł^D^atmcrw i l**jla-t4 
nie hyU ł^prAWcir t.-ikictn piiAstw^^m, rhiictał nic dl 
tu^o pr^yjti'^^ <!(> siebie irrM^litów. Mo^liby^my n> 
mu%t r^cytoiTfti^ ia^icIu »pram'i«illivyth ^utoMw t to ni 
iTiieckidi, leci nie c1]C4c donrodtii^ r/«cjty <l<»syć «i>AjotR« 
w^imy prfcjić do obroiu djiutarł rządu auklry^ckit 
w IrJiLicyi^ 

W kucTttyi «ydotr»ktej pr/ytriiWo się rfą^loirt 
Au^iryjckicfou to, co \ w kw««yi dytydcntów, i Cd ki -^ 
2<l<^mu rządowi /dAr<ty^ aic niu»i, ktufX ^*v bac^^ lu^^ 
da^rno, non'o pr.iw^ htanow). J<Viof ll> iifjiiipiow&di^ą^^ 
ni<;kŁ«>ri* uwoloii^ia dlu t\'d6w W CL-su^^1^^'ł1.\ wydal JM^ ^ 
tc^nt-T, które w łialic^yi pin były rojMł^renicm, ^L^ 
iiHKcniplont«m woltiftłci dunjrrh łydom pr/er R/p!«^ , 
nic piryciynily się lai w tiicj^m do kh reformy, bo nłr^i 
jnd^n ł ftkh w Odlicyi jii© był wy^^^jokwow^ny. i^/^r- 
tając nitTJuiłno z tych pni w, irudnu upraw dc wnlrcyiacLd. 
s\^ (kd uAoiltTchu, te. od Iai n/rA^djrłriJęciu 2 jfor.i jaIc 
UinT'>jQ , ni^ wyiM-arfy Ttajnirn«j»fr^ Hkutku im ludno64± 
imcUk4, A kto Ią £i\Af tcTł u^ 2 lumi zgodtL Jt4 ^'y* 
wnitć ^ nie mo^y. J 

PiowTMe 2u^cly co do lydóv ofrto^tt )ÓŁci EL clla 
calef mon&rchli v: pj^tuncie i roku i;Ke. W nim uifiAł, 
^« tydfi 9q kła^ cferpianą <geśuiłfi), « to «r lAmian xa| 
tkładftną przrr nich opUt^ protrk^yjną S^Au/r. 
kturj wynofrilj 4 ^r, od rodiiiny- !• op^&ia *nił? ■■:.. 
lotlała pAtcnt^rn) t data Ji cicwca 1797. kiórjr aA^o-i 



%UvA»At)\ 



IM 



wprowddiŁt tfirtzkiKP^^ Oprócz te^fo poddanymi 

cicyll uk iwanA ukna M'njitnłtm ust3noivii>(Ui pi» 

IWO ni jin iTlff doJcnłt^m 7 An\x i; ro.ijn 17** 

fo»Ł4bi inifona do potow^y. narcł/cic p^tf^nicm 

13 wrufjiu iJilii reku jottala mlmon^, « oa ii> 




pt^^UnoTTEono, £u pt>£Vp'ol^iiv na Ir^yiii^nii? mm}* 
wydAWATic być ma na stumplu ;o z\r. P^jjl jwin.* pla 
iii T>oi!obni« ^k Inni infi^kzlcAAcy : od potlMhu zoroh' 
k&iEtgo byli unolnicni r^a cznś ptiwicn. <1<^ później nri 
łiii*u 4I0 iii«(fi> j;vt>uMvuuaiii. ^kuUkLcm tych opł^t Ktal^ 
Mf , te co w ttjka 1764 lydii w calcj K/phc) pUcili 

tj^itw polfikicli mim^kd — ju^ po /nUibii-nlu podMtkii 

Ktktyyn^^c, optACali i cpłac^j^ ńftUd oprócz podatku 
. * EAtrcn ^OhUTikowo opŁdCaj-i pod rudcni Auitryiic< 
tan rMmtiria rT^r fpr<f/^, ni^lr pUcilŁ pod rządom 

U"ł|M>innU;iy ^ii-nt Jółf-r* wprowAdjit ukJ9 p«' 
vt* c^ranicccnu C9 do u-utiio^ci zianiicsik^aUf handlu 
ipTKO^Atu, u«^C£Uptił uri^c tti prawji^ kti^iyt dijŁiid ly- 
^itm. X Oalicyi Uu2y)y. W%fAkJte co do (ialicyi pau-ri 
im r0^1u)ąrym ^'^t p^irni i dnia 7 maja 17^^ roku. 
Daf*iJta on tydoin w kAXd<?j gromad/ii- budowA^ utIa- 
wjTi kooiciD hóMiof, ftk tM 10 nakazuje im pJaciĆ 
f^oo fir. lurjiz, ji ri<Ł^(>;|j]iii? po luo ztr. co rok, co byto 
\tuit4t idilu rgiJckwow^np, ile tir dckr«t nadworny 
f dau >3 irrrc^nU t?^^ roku Ł okólnik jfiibM-nUlny 
t (Mt « u^rpnia tef^t roku. pnykAuly un^dom cyr- 

lyiD, Aby »if- wprzód wydjŁWAly po^lvo]vni• na 
bótnicy, d-opóki r/cc/ODA opUt^ zupctnio za^ 
lU^ona aW bTdzJe. 

W icAidym cyrkulo usionowtono obieralnych co 

laa rabinów, a ubroniotto tch ladou^nicŁwa- Prie< 



I ! J 




m 



pb icfi wc^e nir? wyo^<^kwov4nyr co do dru^irjfii 
punktu wył^fT"*^^^^^^'^)'*'* ^y'^ "i^*^ taoto. SakaiAn^ v j- 

hóir, l«cc t* ani aą, ^ni pr^y jivyklcj ikfjtoftci f.^-d^^i 

wydanych w Ulach 17*7- <7W^ I7^U tT^^J i "Jf^Tt "^*- 
<1vo takir tylko wypi^łnUnr hyty. kli^ri!i lupriykłiKl rA- 
brflnuity kulMwać tylom wfa^noKn fit^mtkich, |>uiiii<^ 
i miejskich, >Ak nipiniii«j Ow pr/fr^rih (iE pAU-niu ' 
ktilry (bii^cku !ipl'>iUon» £ Jtfila 1 clirjfL-ftcijinki. nak 1 

wolnotei nic zapcwnuino oawrt wyznaniom chrw* > 
Hkiin ptzy odmknnyiA mjilfeftiiwncli, ^tlłw 7x110^1 : - 
^cd)<? pici w religii ojca, lub tii*tki hyto w^ 
w y wiinow 

I'rzv;iiłem i r^iku I7»ł<» jMłAUnouiono, *<• ty 
dynie rola łub prit^tny^em trudnuicy łir, mo^ 
Kfk^wa^ 110 wMvh» hU ryiror icj^o pmwA ^nAt tta^ro^ 
dioao, d<ij:w;ilajj^ (j6 cuija i7'j3 roku) ^łydutn UudnE^ 

^U^ hurtawj) fiprżirtlAZ^ ^on^lkL Tcffo tcJt poj^wol^roŁw 
tr£f!bił byłu ur3<?UioEn, aby jniwpt*yć pr^eptby pr/ca^wj 
Hiynkc^WAniu wófIkL Jnkoi - kirdy wspomniany paicT^r 
X roko t7H'i or7*kl, ło łyrUi pf» w»l*ch, ^ni w whi^r '1 
domach wynko^ać, ani hurtowa^ iii« tuo^a, h 
oprócz ivj uKtAwy, ^Apadty w loko iTy)* ITff^t <797«!l 
i*lo3» fłUyj i piWfiicjłif? wi'.'Tokroinł* pr/'?pby, vjy? 
]4C<i łydów od iWi/ynkŁi — minio ti? rozporJ»"itl' ■ 
w kjiJidcj nrjil ^alicyj*iktej ^cAną tyót\ i uynkn).^ talcj 
Uobn« w kJirc/mach, jak w wliunych mi^wk^miocb. w«i 
w»i^vU iHlIrglych lub przy ^'o*cifWu, poJ uki^m urat^ 
dników brjtficych- 

Aby £ydcVw ^acUi^^dć do rolniclw.%, uwolniono Lzria' 
ir1itdvir rolnikAw (w moc pateniu i dnia 16 pafdTtcm-iWj 
ttko rokii \ u urwfinia iłiift) od pckd^ilku pro^ctcyj 
n^Of okólnikiem /aś z doitt 7 Mi?Tpni« 174^8 r^ dooi^łioKK 



MtLi, r 



^i 



dou'vfcli~h w GftTiryi n\ roił o^ailłłwr' hyly Wpr*iw<lii(* 
nk* ko^tr-m ikirbu, tylko kosztem tf"""f *l*^ pricpi- 
■AAc ^p<jnil>, )«kim ift <y^4dy {>rirpfoin,Kiit*iirt Wf^nuMly, 
wy<QdLvoau niiwci karj- im ^luiiiy, klórfby w cii^;i 
ri.fcii okrntilonr] il<>i*-.i mdłim nił- n^od/lly. ^-ai tr?.ydr'tp- 
4c> od »rj ii-łWwy n^in-^fe^ n j*k *uiU<k/v p. Sio^wifłski 
[O kon-4, IL jji)r sminy Jydonr>kk Aiti jednego urao- 
lity IM toli JiU "ł^d/ih, Truilnili w; iyihi r<>tniatŁ'<Tfii, 
iile to i d4wn>xU iju*'jw k^raioi. lub uicy. kti^ryt^H 
fttąń c«ndzil« lo ift wr roku 1S17 Hcłonn w GatJryJ 7^4 

ii«j Ikjby, I której gminy iydow\kic nie Oftid/iŁy ^ai 

Kównk' radykalnymi by!y pr/i'pUy r:o do podniv 
Bkn&a o,4iA<iBty fydanskJMj prXQdht^wticie. Poshichajmy 
co mrtwic p:£icnia: 

Prfturo c tydacli t dnia 7 maJA 17^9 roku bUnowI; 
•Aicby iydów pr^ez uks/tilce:iie ro/uniu i Dbyi-juij6w, 
tUf odpouŁ^Uitnink itbni^li^rinyni f;Lruur<inł rt^idu u/dAinli^, 
W kafd*.'] i^Limnd/itr fyJ<}w»kii'j m& być ^JiTo£ntid nkol^ 
nofinnlnn-. W tym celu i»c»ń McndcUohnu Ekrc Hem' 
berg t^siAl mianowany nftdjorcą cycb *xk^tt, ora/ ci^n- 
zorcfli kti^g ifruc-Ukkh. 

T-ik nii^'wi uhUwa. objkcimy jak było w r<fi>;;:/ywi' 
MoAci. Jir>t w li^licyt I j^ f^jnMil /yiiow^kicli, powinno 
być tylci wkf^Ji^k nitrikcko-tydou^skictu Nie ^jilofono 
«nl J«dr«f. ]l«rc lloiiib<>rg nir bawlt dtugo w GAbcyi, 
wyroki dnój urjt;(d wt^lAl pr^ucnieiiić na ftkroDUtt: miej- 
ftco naucjtyciola gminoi^go w Vtaćłc. 

Móvi4 ddlej uMlLwy c rokv 170^ I i;gi, Au lad^n 
c)itop4o'^ lyf!i>w»ki b^r raiwittd^z^ni^L r odbyti^jfo kumu 
nauk ouriiialriy<jh. do n^uki lalnmdi) pTiV[>^^^i<r.i>ny by^ 
Dic mtflCf JL iakaxano pod najiorowiu^ ^i^* aby iadrn 



»u 



HetdtŁd 1. 



nit' tsiw\*^fa\. OlttŁCFmy JaIc jrM w rr^rjrpriRtD^i 

RołJiic* łydoiA^cy, aby uwolni*^ Ati^i od chodip- 
nta do ukół normJilnych, wy^yłili jcdoRiu^ im pauk^ 
tainiudii, f^^iif< MEk-M [iuriiidlinxh hm bytu^ t:v /A^wUd- 
Chpe.-i okólnik ffubRrnidlny i dnia i3 luiuffo i7'>:Ł' Jak z-i4 

i piMnia po nrcmlf-cku skutkuje^ lo widocma po weW- 
O-tieM^a Lutacli ubiegłych ciil C44»u o^^ukuhIa wJ 
u^Ławy. Oprócz Ewun-KkiL-h j brud^kidi. r/^idku zti^j<tiv^ 
lydOj kióryiiy umiał czyiai^ po nicmincku- Nii^ ^cawUja 
a:C to* rto łflwlorBTiU niiłUcńfrtw prfrf ^irEcdt^JkAmi 
chntcidaA^kimi, aU biorą śluby pocajrmm^, wcdlo 
obr/i|Uku ]tydoup%kt<i|;o. 

Wsp^tnui^oy pu tyl^ruć pultjnt £ dniu 7 maja 
i;fi*) roku, [tbairłająr. s!c, aby ak HrikAwało rrfolnyt^b 
ivdrtn'sktf1i aaucryci^Ii do ftiii6\ w kfildcj jfromad^ifr 
isiOK'ć piJiJAcycb, nakftuł urt^dik «4fniln«ryum anocły- 
cicUkie £ydovf5kio w« J,wowi«, » to 2 fuodai^u lydow- 
(ktc^Hf ł^diinby iJEntnlici bcjjtplatnic nauki pobierali. 
Okrilr^k / dniu t.\ maja i;K'/ roku pr^epi^at nAcIto, iż 
ubodzy fttud^fii^i Jtydowacy nają doi^tawai^ b«!fptnuii4 
kai^fkl i w nxl« potrzeby txlci^t, a to £ tyclt optat, 
kidr« la utraymanic toty iikładAJą urat-lici. 

To pr**fl>i*vijp ufitawa, rcupammy łic w jej wy- 
konaniu : 

Na iiinymunie łcmmaryufo nauciyrloUkkgo (y- 
di>wskiif:y[o prtMnacfOny by! PHty j^ro^i od podatku 
proickcyjncg^* leci gdy pi»daick ten tr roku 1797 tu- 
hiąptony j'ihuI |>k'.v i^f^ifUY, kxóre w catcflcl do 
•tkurbu wpływało, anikł wii*c i fundui/ na uiriyma- 
nic seminaryum i funduf^iowych ric było- Co dc ihpo- 
moffi na ka^ikt i cdimt dki ubogich JEydci^t, U i^m 
muicj mug^ być urd^iolanA, \t wy^chto j«j /rddto, 10 
jest podatek od tory, gdy w Jogo miejsce vpfmvai.lruny 



Uinttuc) 



i.\ 



Motnp'! nn lorc, u- caIoAgi wpływał ilo kasy nt^dowuj. 
l'isni!u^ wi^ pri^ftiftcjińny w my*ii ppAWmUn^y ar 
utrz>nu!iic >fkoly i ni lapomogę stud^^ntorn^ ni« był 
nigtly oOpOffi^-dnii* do prjttfnA<^£e»U itweyi^ ui-^tym. 

Lecz j:nuiy)iby^m> »j:cxi-g^Jiiii tymi ^£yt«litik4t 
jjdyhyłniy €hrirli wycjicrpii* lio koAca ri^ sject-g spm?' 
<£no4ci uiJeriłjącycb iniędry prAipVńmj aumryńckirmi 
a. kh wykonaniem v; Golkyi co do lydów. Rząd tuatry' 
Acki wiiIjE.il w L£Td«lit^li ^AlicyjakicU lrv*llo ti^^^(i in^- 
c/nł^RO dochodu, nie mógł zitem "wykonywać praw u- 
ktcK. lE(4Vr«hy o^mnlcMily h^YOM^b iAmhkniVAnlA lydovr- 
skkEfo. Z^ t^i co Mfobkowank driafi się nii^ mo/c. be* 
A/kody mat^ry^ncj i jnorAlnvj r«»xiy oiio>ckal»c6Tv, o U> 
byoajtnmuj nic ;rdaje »i^ tn»j»;£yC^ Wpr«u-dzitf n-ydttt 
po<aADOwlriiia, maj,>c:c nn rnUi p^kdrtii^iroiR <»&ivuiy 
uraditóu' i W lym Cć\n rtutoiy) na nił^h pi^ditki, W/ 
ptfftUQOvrlc^ nlo wykonaj, a podatki wi:J0lH r\n ka&y 
public/oej. W tskim »tdnie rKH:ay lydfi pniyd&ni^ei 
<^/torn<i>cJo TiiLy wi^k^ra opłaui. T\%iM ji\ ^.kludali tu 
H/jłltPirj i>olski'rj. priy pł>in rHł/im^j /njcznk' NWt^j ludnu- 

łtc\, muiiicti nMnkoiVcz«ri« ^[wii^ksfyr^ lurój przemysł, aby 
i op)ati.>m rfj|<]owyni i wijiMiym poif^ebotn wytiAfojyi*, 
Luct jak widzicliHoiy, niti ro/uer^yli »f;ry xatrudtłkrud, 
jak dA^^ni?J i«k i itJT»x potottia)^ przy handlu, jl ifi iiri>Lluk- 
cya si*; zmnirj^/a i handc! wo1ni<^o, mubf^ virlcc ufyw^ii! 
Ik-uelkir-^o rod/AJu /.ibirijfrtw, aby U4^;:yrtił! /odoić iwic* 
kMOnydi potr^f^bum. St^d £ jednej strony pomn-Oa m<; 
oMUStwo, bo do niug^r rziid /mu!(£j ich d^^icrai opU- 
tuinl, z dtuf^ii>j, ^dy I <LF<fukiwa^ nie Jtau^sM jost na 
ctcmr gdy i ubogiego ^da^rbcica nie ma co skonyaiad — 
£ kaJdym rokiem ceru frlrjLuliwiej Wfi-AMA kh ubó- 
oiwo- I^atif^rUs łuepia i^^iM povfied/iaI marzec, a pa- 
iriąo nic »4 uki ut;i-%kr j-iki doiykii J!yd*iwr w tłalkyi — 
/jipriktvdi; nifj mumy Mimienia ohwtnia^ icb u ił^ wlar^ 
w handlu — i nk wkmy kogro bardikj talowaić, ery 

e' 



xt> 



ItHHfriAl 



chrj(e«cian galic^jsklcli, w>«tiŁivLonycli oa o»4a»lw^ —■ 
Kiy leź lyd6^' t'iilLCyj^kio?i ub^ukiij^tcych, ^ mimo to 
n^nl/.irzy. Ho jrAli pr.iwi)ą jt-M, Jn *yd/i na^n^ zysk 
nli^pr**ry r lurfroAf^l chrjn'AHnńaklrj. i to jest nfo innt^l 

2 t«ifo »tanoni%)^ unnl^ini lydii w Gftlicyi, d^ 
w ręku riądu jr*(Iyiiw AroUltitTm d« wycitiii^'!* wi^j- 

wiem iwaaymy, Łt nu j^Xł/Ki<:» /yd^w w <tAlłoyS 'yf r^iŁu 
iH4fl) plACA 3,600hO0u Ełp.« oprócz potUtku pn^fnyulo- 
^t-jfo, i Ut lv ogromna mnic^ ni« m^jfi^; JtH-oii, ttni fji- 
bryk, muizi łvyi;iiłg'ri4i i liaaiilu. j*^*li obliczymy, itf 
k^^/dy mi;;»c*y/rła c^y niewias^a^ tnartcc c/y oi^mowlęp 
j4k ftkoro i<»M rHi^'Ii Jtyłlow^kt*'), fTiuni w prł^Hfjolu j>U- 
oić od sicbi* pr/*iJjo K xtp. — (O /iiAJqc 'dotykalnie 
ubóblno £jil<iw, rnts tnugUbyttmy wydziwiC tiic, $^41! 
biorą takio fiumy, tfdybysmy nin byli iiwtaiikami icb 
nA[l^w>'i-z.iin*.j i>r/ł.'bSu](rlił*ci w kor^y^iAnlu * '^Uł:tidca, 
miojic/imii i rfiłopAL Xic lyli? uri^-t gtii, t:o my, płacimy 
tA nich 0W« 3>txro.aoo ftp. 

Bo i io jęłi n«(£4 (UiAEijfr że jjk 4wjajc/y Rob- 
roj (Abur diu jiidti^chnn BiTwohn^r der o-cMofr. Momr^ 
<rhi«'^ lyd^j galicyjscy, £ic;iJ<o1wirk rLajubof^j płjK-;^ flalirko 
więcej, TiitW izritelici cieacy lub auftiryaccy. Cfomu 
pił^lo, jupyu i>n*< cjyił»tnik, niw vvyri>Mlł tt*; łydii ( Gfl- 
bcyi do Citccb, lub, ^o UU nii^Ii k^uy^lniej,, d<j drc'y* 
ksicMwa AuKtryl^ 

Odpovii-my lani. W kafdrj ^ prowincvj auitry- 
A^kicb wimięwkonit tyrUiw podltifl*^ j***^ o*tłbnym prw^ 
ptMjEo, W Galicyi Hktad^j^c n«jinryjM4 dnoiii^p mu^^ą 
nii«-fjkić ^Ąc im si^ podub^. W art: jksi-jsiwir auitry* 
ackiuni i>pUcAJ4 ilati:kv> ninłi-jf^A.^, alr iu<t iiuj^ wolno- 
ści pobytu, kafcia b»wi«m familia ^ydouska mu%iała dla 
^icbio <Mi3bno w)rabia(^- tak iwany teUmaipaUnt , kldry 
co xxty Uta cofni«iym tub odnowionym by ii mii^M'fLki 



n 



-njm ty\kQ AS'fttdiiiu: kio ^^o nin ik>«ul, ctiunjał sl^ wy- 

iKJttid (h> iniiyi:h i>ro»ctnryj. Moc olmu ia;tu jat^^ le^ju pa^ 

tmtUj liny gnania nu oiiwt*! po łłjfłosw^tiia konMytLiryi 

4 turcft, po rn^wn<H]prAwn)OnIu wytnan, }cie<Ły frdii 

^- i giJtcyjłcy 2vrAbicnl do Wiednia w roku i^si 

JiJemiku tej^l ruku ckJ polkyi rofk^^^ iiby, juko nit* 
i()o«a/nieDi d<ł tamii^^ukama u- ^lolffy, Wl<^dr6 nn- 

AYobcc tcjfo p^tcttlu tolciancyi irtuumlemy^ ao 
(T^łic^jbcy, cboci^lby ctKirli, nie mogli optfa^coai 
i av:} jiTowincyi. 1 bądi co bądi placie w niej podatki' 



^vv ■ci m ffłt B roko 1844. — WcIcUsir Kiiktfiti 1I0 AwUji 

Wid^«liAmy co rud auitry^cki urobił dla wycbo* 
*iMa Uri>«lilóvr w Galicyi. 0^'r^fal mnóstwo pnu, 

>.-. iML-.iui^r i ncklal jr? do Fikarhu, wydnn-nł rn^kniy 
fnlnm ryd<ixvftkim, a f^/rkiicyi ich nił' dupitn^w^l. 
Srtd ruffionądfeniA te powiły v fiapomnicoic ^ bo jak 



I- KihriUcatu V 4<knu vrmi £atmi h> ^ f^^iwn^wtitf 

■Im, tę f^Tf* łrJ 4 riilk-jt nit bywi 4p WMdD U) 

jJtiy^- f*>l^ f^ v>iL«lc t iiMiio dr. o At 10 >td |>r«- 



L 



f 1f 



Ktk^tAi 1. 



Pny uki«j obojętnołci fc stroar nądtt. jakipf j?u 

fkych jtkaf/tiŁ^ mn/fstiro, I d w sv*ta ręka '*^'4H 

wi« o Euch £«loa clm«ickBui, a i^m mniej uąd, Cc^ 
oni ^tuyoi obyuAJtfiu nic ni« zintcniwb^y, cliirba 114 
gf>rvr<« A C.Ó2 \c^ pnrdm UH cm, jaki pUn lej luuki? 
D/iecic iytlowfdEM\ ża1<*iIwo liczy Ut |ńt^, jul jr pt 
Ji]ą do ukkj !i£lcoK'. Równo v« iwtttfn nimiilo^if- 
^ikolnik f<Ui0ra j« i lótk^i^ udowi nt<l'^ni n« drewiuj 
nej tawce pncd >U>lcm i ijkciym prckkcyą- Kiwa sU 
(lu ukttt wykr^3'ku>4c i te ruchy kaic na^UilowAi^, ci%- 
^jfc fA w)o!(yr EU ih^s lub U ttsry dfUrcko, ktdnr i\ 
nte okii£uj« doii^ pojętncm w wykcknaniu lych nicodj 
wn)Clk od nauki g«*t6w, Ok/yiuje im fcAWftlki i płi 
ciu mniemanych ksii^ mojfcojEowych z komenuraoim 
Hnukeg'f, a bkoru ucinlowi« powilęli nieco iryol>ral«' 
nia o aUabc-cti? tiebnijskim, ro2pocjryna>a c/yton^u u1- 
mudu, XSc ma mnwv o jfriitifttyco, ant rtrio^jrarti, i^ila 
nauka ogranicia mc do kilku próih. Pojętne i^zierk^ 
cauzyiiłd w pamięci UMępy 1 koin^n^rzy, nie roiunicf- 
jąc ich ani =Jott'd, bu zwykle sam iiAticzyciiTl w j^xyku 
hMirajhkint nlo t«l>ir^j jr-si od nti^h wi.-ijrmnlcron^^ 
W szósty m roku nk^ in& dHrcko Mtln^^ poj^i^ 
c>iviccic. wic lylko, l^ oprócx żydów *4 gdjmy, ic ci 
ni»J4 2vry(;£4jo 0(lmi«rin«, lo je»Ł, I9 iii« I14 <ibrf efJini ^ 
nl«? obcbod^a >.2^bfti>u i jed^a uit^pruiwinc. Od rodxi<:6vir 
nancjFylo air; żydowskiego języku ^ w jt^st niemctymy 
wykrzywionej, pomie»łant'i »: wyrazami hebrajskiemu 
i pohkiłMiii, od nich \rt biłjr/T prH^^dJiIwit edukiłcy4 
JtycU. Od aiodmego do dziewiątego roku MKxy fejc w^ 






M^tdkin>>, 



tl > 



o ipo»cibic 2Abi>miA lakrui i L p. JciJi tn^ być 

,, wyniósluy ^e «fkt>ly ctyianir; i pisanie ^Hobc- 

, i'A X tolcnudu- Wychodił w 4vrUl, przypatmjr- 

(ii-, ;<ifctyki^«r ir koActi lu wUktią rękę ri^ipoc/yiiA 

'bu^Mrk^ JoiSi OjCł«c dhoe x iiir^-u irubiC tK::£oiiu^^> 

li^«o«ad£ić ch>op<3a do ffodnciAi^i r^bin^L, nJdajc ^o 

'■^ 4it oimniłtpgo rokn łyda i dtuJE^^j. HJiłkacyn 
,,:^; <i^riUtJ4:j4i mi; potlobriii?! Uo ciylinU i |)iMui:<i, 

i obr/i^tłuw rcliffijnycb. [ oto whJtyKiko! 

Co wę lyciy >*k*łł piiUłcKiiyHi wyj?«/yi:h dU 2.y- 

nie nu ^nt j«ilni-j w (inlioy: pr/'V r/rąil utr/ymy- 

\V Tam^łpolu, w ctM^U: krótkiego p»iiuiivania 

n*n. tMtotyl jóitf Perl O^^i) «^oJ? ni«oitcckŁ><iy- 

■1. , -m >iwaiUL'i]i upi>iaiyt. SkUiidly ^ic 

< ki^ w l^niui^ulu ; /Imr.i^L:, AV obu 

iliwili JMi w niej łjiłiciu n:iuc«ycieli, ini^<y kirt- 

■ r A /Ar^fi-m (iłinr/ył^irl jfyyka poInkin^iK 

... i',v©wikitj. duio potniej lalo/oncj, jł-si łlwu- 

jakoby ^k<jly normalne, UK£i\ w iitvU TOl:gii, ]«;- 

brbnj&kici^ nicniii!ckif?gi>^ irochi; pobkii.-^v, kali- 

ii. <'/nlnych wi*4onriofei i hiMoryl i ifł^tUffiifii, Jt-nt 

mtm EuiDCiycielkA dU dxicvrc24t. Utr^ymywAno on« 

-;«'- ^iiłin, W Uru4tt<.h poJobni^Jl i fundułtóir 

. 4lc pinl docotcm i7i'hiiLj uiworfuriA ?>«(kuta n.'JliM. 

^■«tiT ^i nlQfnii>c nety mrYiimków, hłirhnltflryi i f y 

CM. KMf^^hf-io, k^^adl! katolicki fl^i ncim oliray- 

itkh, Vk'ykUdji rHt^ic, Nadio pięciu n*uc:*yoie|i, 

|lctf?yc1i )vdvii wykJidA viykc i/ta^lk-k^, dru^i uc^y 

ifji i^iiur.tfnoji K"<łŁ'riŁfif^ loclinol^i^fiŁ i hiMuryi po- 

koej, Ufcct języka niomiTit:kirigi> t k.ilij^^ralii j 



'KO 



K»au| 1. 



trincunkt^ifo i juko pr/c^mtoi n«iiobovnvkowy jt^y^ta 

tHo -^t wafyblkit? jcakłddv publicaiiłł naukowe ły- 
dousktt? w kraju m-ijanym UV"» mil kutadr.Mowycłi 

t^w. r* szczupła iloSć wyjiinia, dlactejfo iydri ffa1v 
cyj«y są Ucy, j.ik hi\ — i tllkti: u*i^<.> Mt«<lM^i« w« I,^o. 
iA'ks lulł w Brudadi idar/y ti^ -poikaii lydj. wj łHiit- 
nili jłirńj żyiliiwiki ha unłWłfriftłny. Smmmrrwft lak 
rwflnr po»tcp<łwc. Jo*! między nimi ii8ril^<i rlelk^JłM*, 
X i ci pofxucajqc oŁycaije łydownkie, stają słc r*czł-j 

nieb pilniwjaią ;iw4(^ minislerytini łid roku iS^CJt które 
w iydnch jfn1kyj^kj1:h iijrrjło w tr-n ^jm^ł^b Jtarńd ogro* 
mnej kolonii iii-imteckiij. {jun jfoHiwDk' stflrowlcroów 
odfywitn lic wH|HM<:rR^niu htlnl^^j. f«n8Ey^y ;^cjf^T1 »9 
Hku]'tAĆ koto fwotcU naczuLnikOw. ink dobr^i? «« I.wo* 
UH% jak i DJi proVh'incyl, i j^daj« 9>iv^ Jtv icli op6r jp%z> 
c/< jf« 'i***^ pi>f^'ilny TiA pri<Tłaniaitie gorliwohoi Kiii»»rTi- 
c/onvcIi wspAłwy/rińwcAw, cho^ pop i pranej wplywł?m 
fj-^ido. 

W rokn iS-i^, w loni-_< ^^ininy lwowskiej poc^^ 
M7 myńt iwrćc^niA żydów ff^licyjłkkh do roinkcwa, 
\Atvt woImic |*r'riij:ki>dy ort»dtbksi'>w be/ ^kuikii upJidU. 
Udiyuit ją w rukii 1850 Hinrujakontiy May^r C-ilIlr, 
prrjcfii tJEby handloif^^^i wi? Lwowie, i umyilil lu-ikłAiW 
kitToni"* ru!nic/c dU łydijw. W lym c*lu i>liArt)w.Lł 
j. wLiksnuj k[<;»<:[ii »iUtDc ^T^ucł zir. 1 w-yji^dnał upi"kv 
hnnmu prz4rdKłv wycięci u w minisToryum rolnicid-a i hkaHju: 
nL<:hDwnl utt T^i\ jmmoc obywnt^Ii. \t in niskie c^ny 
grunia wypuwciif^ będą w dricrtnwę. WybrAro o»obłiy 
kotnilot, len ariMfiit nic ' cr^>ywiiiiOMnii i oircyiujil, w rfo- 
crry s^imcj, najkor/ysinR-j^e pfj^-yrre«enta; lecr ł^lł-dwo- 
p4Ti^ mtcaifcy uplvn^lO( a Jul d2fivnniki rządon'^ o^lo 



i 



UW>«kt<LT. 1 -I 

|v,J« p\Kn kolona JA4^> 1 i\*i,t-.<^ mimo Aft |1qpu«9o ^^y^ 

Kilka slóit wYjMif* liiim 'łuiUć v i^fa^iliucli krji- 
rir^iftL MhvMk*ł)A oni nn pri^^dmlRAciu kf;ikou-slcirfla 

wyo wolooyo mS4.Mii uiniły relijfic iydoTł-^ką jako 

amłi ur^rUtów do utywanl^ praw politycuiYcli, 

itoJto^i |K>kitytJii«j i atlminiMMCyjncj. yziyi^tyntt 

^ir*aklt- niu mało do poJniciiicTiid ośuri^iy iifActi- 

« obr^lti-.- nufi^^ł kr;iikLL, i Jydón- ^[lacfiiic lui 

irin)?»Ain pnybliłył. W kniice pił oj^łoi/cniu R/c- 

typt«p:»li1ri, /anrfil en u«av'7 "* ^r#k ;!4ikl»i,lii n>tuko- 

r}!ciftlji lydow^kl^ifo, kiAry w jęcyku rilom>t?ckini 
FUadat ur/?iioro T?auk<; rtltitfii 1 zYrytnr-tyki. W roku 
flbdrafirotoiH} UrAciitocn chotlii^ do Ut^ców \ uniw^rr^y- 
Vf«akXv mt<pdiie£ łydow%k», ai# umiejąc j*?ryka 
tittfo i Jitc iiCJEAC j.ic ^ cd iuucKi'cieU >jkoly p^* 
|. (iłH mogłri tic/«p]£C£ać do n^ż^ych f^kF^diiw 
kirti, A przynajmniej chodziło jej b.irdrfj malu 
c&iAkl^t, kt<Vro| roditr^ urolrjijcy pa polnku wy- 
tdi MLini jfiyka krajowego. Aby i«mij nicdo^iat- 
\Mt iii'A in'*t>n<ł *' roku i>>y> łiiW^' i^/rtnAn^ 
\, vfli|cuiie dU frurchcukumiych , 1 w tej jrdtm 
tki^ ii ir»Ti!h ^ydoir^^hifh nnurzyckli wykłn- 
'OkuaTo aic n-^dki<^; i-^ i obud/oną u knikow- 
UruLUónr ochotą do nftuki, u i^kob nl# wyunt' 



t*^ 



^ ^itjfr^ 4 ivk« iłjj l»nifaDXf*CT> 



^ik 



c*aU pomLOT<»m snilny, bo, jak łic ^AroiAkoEini uHli, 

■w krakowtklch. ZaMirn^j w^ct w r.-ku i&ji o-i 

I&J7 |>oh4Cf<>tiu / uiw«jr/c>(L4 w roka i^jo h^ko^ <>!'' 
mrnumi|. / pf>U(rxc«iia te^fo utworzyU nic btniojącft d< . 
iIkU dnU ^!*ff/^j ^rt^flńrTi(^wv-jŁjW/<tflrii, kn^M pod *n-i.< 
Uym Eostając oadiorcm, najl«7p>ic wyda U ikotki. 

SkUdtt tti*j oiu £ tr£«ck kU^ a <:jt«rtfcfa odi 
Idw, Wyktadii)^ w niej: rcUjnCi pi^^nao iwi^^ic^ htstoi 
iibhjdĄ, ii^finiAiykę kebr&jt^k^, ]l?'yk poUkt, nii^miccki, 
'Brytmotykę . pierwsac po«ąiki KO'^ łaciAskicyo, 
cyklop«d>c t«i;hakjn<(> pocju|tki ^AiMlumotci ha«i 
wycli, liistury^r jeografic, rysunki t kali^r^&c. J«di 
kiiwoJE, poniru.-i/ jr.M TTi^ittn pcvnji, tf. od oiwiccłinii" 
kohiirr MiJc^y ^'tównl-r w^chowani^ mtodfigo fmkotmU, 
lyddttkt Xiii nw moffły korcynuić »? ftikól 2^^kich, 
^hr/^tCfblStkkls pny kU-^tomck uUyniyumnych, 

no wifc w raku iKjtf i^ikolc Jtotiską iirjic)i€kąp ktiSl 
i^tnUJu ilo d/iA dnia, i licjnivJK/'L jofit 4>d m^ 
Tacy bowii^m rod/icc, kiArry sjrnón/ swych nie cbcicff' 
dnć uciy^, IV Hfk<>I& prfr£ chr£p£ici«ii latoton^j, l'^^^ <td- 
dawitlt icli prywatnym okólnikom, c^irkl sure ay^yUH 
dn Mkoty Jttii^skleJ, tii^* ro2UKni«^j4C ti*f|^ io wykt«utce-^ 
nie kcWel ailni*j i łkutr^^mej wpływa naonnld, 4 
nowid^ na obAkitii:- prjc^^jidi^w, niilj wyfc«£talc«tii« 
cjyxn. Składa »ic owa ^zkoU /«n«ka i dwklt ki 
'1 ir/Mh uddxul4^Wr i w niej diiuwi^nf*^ pobierają naukę 
mor-iln^i Uiaiwryv biblijn^i uch =W języka i^oUkł^n^J 
i nlrnuicckiełfłł, arytmetyki, pocf.-hikuu- ffi^ygrati;, k^U^ 
aralii, i^iłudkt^w i robótek radnych, 

|,k2b;i uc/niów i ucicnnk do szkoły t*j ucicsn 
Jącycb pwtfti/U tukruUe wsielkt*^ u<:^vkiwan»c: j^ko/ 
cftrrnu^tu lalach i^lnic^niA wydala ^ió nc/Biów, m 331 
ucxerini^ fuficłni^ skoAfzoriych, a faA $ty> uczniów 1 



"3 








■lAali •Ut»tt^ wy*tM»m* 


ruA|»«ao *f 


IKTTw M»- 






f1W|.fa» 


^>M l>H"J 


r«lt — J6 


^ . SR. - . :«* 


łłIłłłCłf- 


l>urw««b- 


ł*i* - i7 


- .U'- !'- 






>»ir - i« 


^ 


^ 


A^ 


i&i< - iQ 


, . - ^ 


, 1*>J 


IW 


■SJ9 - 10 




- . ta 


i«; 


" ^ ," 


»o 


tłł 


tUi — ^ 


- - , - . - 


** 


Jll 


*»43 - 4J 


- , 


- - lut 


1** 


U 




10* 


■«! 


- ł> 




MJ 


łłł 


*<■ 




1^ 


J3; 


^-- - *7 




ISO 


>7« 






- '7* 


Ifi 


b«* — H 




- »*» 


»J'J 


mą^ — (O 




ri(8 


177 


Ko ~ %t 


. . 


. ^łO 


«ofl( 


K51 — 5^ 


. . r , , , 


ir.4 


1^ 



Mto<ljH*l ucxcf<fc»Ji^ <h> t«j s/koty« Ikiy «il 8 
u Ul. l?koAc*ywiuy yr niej nauki, pr(«hod/iU nie- 
rjy do glmiv^ty<łn\ a nAMvt;>nio do uniiv<ri*ylt-ŁUr 
ciai inljęŁo kun^tytacyti iłr*uv ]>iiLatoivanitt uri^iluw, 
snlrrA^A kh w un^wirn^yiori^r da naukach lirkar^klrj 
ifniT^^ftTiiwj Obfrrnlr^ tą byłycti (ictfil «^o1y prM- 
>łowo handlowej cbcHlii do Jn!itytutu tecbntc7n«ero, 

Gt co ocfij^iciali do njikół chnuśdań^kich, pnyj 
■młII 7ujw*ł!i1i* fhr/rjŁrUAfckic nhyoyfljp Zwolna P^'y- 
J leo rorw^TiHl Jiic: jt k^Jdyoi rokiem przybywali 
rpci <ło atroja kon^i-ncyJM^go, «± S^jm w roku 1844 
uaunrifi łl uden atarozakunny nic będfit mo^-^l lir; 
ir^ył^ioici łcmĆ^ j<;Ut popruiłnio priir-i trxy Utu im>- 
oic Ir^il^io ublofu ko»wf.'iiL'yjr]4-go: <]o:rwoloiio tAkfto 



li 



i 



R«t>if;it Ł 



tym, co '!łvmy %tr6j porruc^, jramie^rlEiwnif w kt«^rpj 
bądA ulicy mi^it4- Mimo omLoc] picc^y ur/ędntków 
6T<uiu cjniviln«%'u, do Hklów indli^Ailwa tiŁaTO^akoonych 
wyzna*T:<»iiyi'h. iydii juiwii?TuH iluhy pokryJDinu. i dla- 
tiTf^o pr4vrci / rfkkii i^ąą nin utk poWAff^rhnio, jnkhy ^Ic 
^pCH1H^wa(^ iihlefuło, wpłynęło, chociAf nic ma w^tpli* 
woicfj ic przy dhiKu«iii irwantu f^^Itcj, wuyscy lyd^Ł 
porijwn^Ilby Mc w ul>ior/a £ clir^^^cUiiftEiii, u fu/oTajL 
z«urliby ri<B«ti; ruink ^wjrcwijtłwydj. Wti^lciiic Kra 
kawa <!<> Au^rtyi nniUicjn te (^hAlJto, 

Atoli ppd rf^dom Rn>ltfrj piinowalA dóbr* mkdEy 
wyjtnairCiiiiii obu rc1i}£ij lLiriUt>nta, Przyuculi >'t^ lydft 
do t«j □lyfili. ij a4 poUkaniL. rjmkiórzy raictby Kfbq 
mdisili jwyklr po poUku. Do rolnicrtw.i aln n\v. brnllj 
ho (ibw^rny KrAkoiv* łiAudłrl dawAł im do^tAlccno «- 
uudnUnie- Dopje-ro odenv*nie Krokona od Król^Mwa 
\ poddanii? go pi^Kj rx4d taryfy <LV«ir>'^ckiej, tadały dot 
śmiertelny ur^cliiont krakowhktm. Zamykano wówcus 
łikhrpy Jf><ln<» pt. drujjich, ogłastiiuo lir/n*' łjjnkruciwa. 
Pnyciinifui Mcdą kupry >tnro£4konni, s/ukali ratunku 
w iWl/cniu a\o tlo nłiBłtrt, <lv c/rif*.i ich Ujnic xo *rrony 
pulicyi auBiiryd^kit^j poUbutlfano. N^iiUł.i walka, o kŁ6- 
Hfj [loniicj whpoinmmy: tu powl^myi £g lj^>trt>ii nornic 
ri^awata h\^ otw byi^ jiotyrck^ rlwłch l&£UTrv na w^]>dN 
rcj pftgoricli, walka dw^irh 4ki/GnUró7f pAryskich^ wy 
Aii^^}i^^yc\% fti>bi« łachmany. 



u. 



SI osi;n*ek poddańczy. 






^Mw«< dotąd ^vi:i<* twor/y — o ipm K^icliuinlai Arod- 

{{□ropa najfułuyrtłjr^ ma poj^cta. Koj^sw-rryTa j*- 

tyAlnoiićt meicmcIomuAi* UASAych, ugru 11 to wa^* lU 

obcych. \\Vdle ijcb po>c«l, p^^ts^cjiyjina, a syitcm 

EM t bfMprdwta, cEzŁ^iJfiic a upiór ^.'yFty^j^cy kr^w 

CiLi^Oi <»pr«»fj», to iichOiJji tu spKuiym* h\ pr/^ 
pŁ/iMCfyfiu, J4lc w^xelki irwiły stosunek mi^diiy 

)iktm koninUicitT! rf? u/ /acms, /ai'if ut tń-j, t tylku 

fpWTH r^inic4 rAAto^nwAnift t«J rajurty Uiiialn pr;i«ic 

\i\%. Niemal w calpj Europie byŁa słc-r^-W^-m n« 

L6*r roliuc/ycli. I by U n^Łuralnyin t lvk£iiym 

|EAux ^4^mvMf/tflrm w krajti, lul> w *p»cfl, jfclłic 

[ftlo ii«; duiy> pola, a mało \uflrvo4ci i IcApiułón-; 

rb k<ilWfnym ttciąikitifA ^^/ii^fiHYU^^ w rhwiK, kiedy 



i;'j 



RutiA-ril, 



jr^zcjo znACjnn cit^f^ lud/łi kiony nt'' z^oli^i hylF do 
SMmowoli. Bytn t<* j^Jna forma socytln* x sicrłłgfu tych, 
kt<>r« ItidfkoM »topitiovro zćohy^* i odriuca, u' ttiUr^i^ 
o ikł oTio ijo jej roiroMa Juc1juwi-^'u jjrzyitjj^: form;!, 
kutriŁ jłk uifrftmoi; pr^ynosiłu npnlcc^rr^Mwu kor^yHcI, 
kt<Frt3r ją pfichrtrt dłlrjftwy wym^iiłat, tak fia iTrrtd/e t«yo 
TK>i:Viodu potopiła ją dzisiaj m^ralnoić, poii^płća ckoiii>< 
filia, Ibualri poicp;^^ potuykA. 

Ani |Hj|r/tiUi szukać jej pocjt^cku i charakii^ru 

cyalri;* narodii, okrtrAlil* jej warunki, przynajmniej jaJc 
w Pol»cr, xobop6lTła umoi^o. WyroiAta «ic ooa opUu^' 
naiuritlk>w ^u c£>i*tów PiAbluw^kich , kiedy wfaAcicieltf 
nie potr^cbun-alt rijk, jrmienila iAt; w daninę pf-icy, 
kiedy krnj ra^adał od rolnictura wl^k^rj produkcyk 
>boil», al« w jednym, ety w druiflm rA^ie była w^mUn^ ; 
zapłJiCą it^łolci8T)ina <a dii^rfjhwę wjięi^ od pana. To^ 
co d£i>idj jc»/i:ie w Krók^ttwitT Politktcm wiJjticć blq 
j^d^r/a, dajn nam obrAC, joJc 6ic o na6 pr<^ Vp-i«ki MO< 
Minki pa fłsj-:/y lniana miejscami układały. Bywa ta dfl- 
staj, /« dzicddc chc^ic irie* wyłudniyiH i jc*j **ti>" 
4>b«ji<;ine, « ugorem leiące £u2ytccziiić, nio tna jak 
w Anjrtii na tawolanio najcniuik<^w, a. chodby i nniat> nie 
&tAÓby go byto ctem ich opta^ri^^S i pn^d^cj fnajdjEie do 
Maipcin.i ilfrtć €^hlopów, krór/y ra. k.iwatck ^niniu, opJi- 
Wtorty budowlami i gospodarskim inweiiUr^eint jtobo* 
wi^^Ą siv do »t4)vj daniny w pr^^cy, MM parobków lub 
wyiobnikciwj kUmyby inw ai reciiw rjŁ>*lugi, cod/.Kn-i 
noj roboty dc^tamafL Wło^Unin polUci x niechęcią 
lapiiujc iic rio c/clad/.i, 7wła»J0ła, je*li mu »ic oiwi#»Ta 
sposobność ixi9Cgranic£^i]pgo p»?c cia^ u'ydxkr£awUTiht 
B^rumu, z kli^rt^EO ma 9*19 wyptocai^ nio pittniąd^mi, uq 
pr4tC4 i X kti.irecii pomocit, jeiti j^t rj^ądny i jinicowity, 
po kilku Utach pr/>-jd/ic dc^ /amofnoihdT wyrhcw* wła* 




WTiit będ^c ik* wyrobku, nie tn« nodtici popr^wicnin 

£awa, jak mu duji-< /upewnwnk Ota niv^ i dla rodziny 
nA pnyjizlai^tt i;tk ^ti iin-^ilnu od obaury ir fi>k ntf^um 
d/.nju UiU nlr^frr^^ciA: r^ujt^ to (lowitini, ta pnn w wIa- 
»nym tntOTCU« mu^i mu ir prAcy pofol^ow^ i upadłego 
d>wic^4C oft ovwv, R>iLz«j uifjc \>wa !»wbtKLt ud nif' 
bf.-/^tetiiłjiiBi'*j. uw<,* uwolnicnk od oktawy gltHljJ. który 
JCM najnilntrjisfyni lko<1J:ccfn do r/jidn<»ld, 1>yw» pr^>^ 
r^yiij^ (tii^iHtM^rifo chodz^fiU około włmi^j roli. a Hąi\ 
i.hhu!»iira. niiU p£j:vcuivni9 v rottocie lub ucUk^ o kliS- 
ryni uk wiete pi«&uv> 

KzeH;£ dti4-ri4, żo mimn TiiidiH:jnł*j;rD nWfWUrku 
u systoTTilc 7iii^^erxyriiian>in ;>w! wz^li^d^m «k<>flomt- 
C7tiyffl. mimo faulnycb jcffo Kkuiki^vt^ pod wfg-l^dctn 
mDrftlnym 4 policycznyfn^ j«Jt po uwłas^Ł-jti-niu wto4ciau 
w K»j<;itwie I'oi^nai*L>.kicin, /aw^7.'l1 mc uttnUf not nowt> 
>loi«un«k pa ń^tc^y lniany. :l w ttalicyi, Vk'^ csihi« brJiku 
tłajemnifca. od^fwato łic wirUt fioków, kl^łrn dcir^dj^i- 
com dordduły wydii^tenW i^runlów ilworskkh ja eobv 
<:iK(ic. JAk co aad oczywUlu prxchlTO£i, nikiiifj n;i umy- 
sły dniała iwyct^l, poparty niepfiychylri^nii pienic.t- 
nnmu ^Li^poiinrstwu ol(oli^/no4ciami, to joM brakiem 
pienic[Uy i ludzi do rtnjmu, 

roniJi!>j b-jdę miJkl »p<MObno&C, roipjitruj^c ^9 
w d^if^jjicłi rolnictwa poUkiejfOr pr<ccd»tawić butoryciiiy 
ahiiiz kh^ulct^nr& m^ MOfiunki^w yjłwńcUńhkich w Polsr^, 
tu tylko jiouirm. te 1:1, co dotąd na t^ki obrai ku>i1i 
^ic, zapatrywali ni^ t jrdn<»trona«|;fO «ianovbka, Ir 
ioi« w jediMfj tylko Polsc* dikdiice prr>'9^1i Oo wU- 
koici drof^ prawEi>^i a niu pr£cx podbojo, jak n' Nic^m- 
c/«Gh, n(c< prcof konfihlfat^r Jak ur Ao^Ui i w IrUtidyi, 
/re^f st^ , chociaż parb^tciy^na ut: PoUcc upowsrtchriU 
»ii; w wkkw XV, ł>^tnE4Lła oti* da*nii^j i M^j^a rw*i'W, 



:^ 



ir. 



którycti hiłtorya m^Miiir iiCg4. Nacjrmie więc >prj^ 

jlko r_po1c^ Ujudku wh)Ńcł.in*kirBro I /Tjpi*|n^({0 jego /Ą' 

te w wieku XV, kitóy oMiUcinic formy Rj^^licj po* 
ł.l\»ly *i"r ffjrjbiyiił, njurrt niit^^^kjm^)' iiiiAnt utrji<~iU 
pfJiWj puliiyc£(»L' i u<I/ial \^ pou ^t^Miiinym rŁitJjiw- fra- I 
A^rfji ji?nt, Iptj? flic ^-yt^hodrAc aa i4;ffti in MAtrowlOcal 
Tioljfycżn^fi, upytAmy: i^JiyJA w c^tn win^? Cif sami I 
bblorycy przyirtJA , Xe w owym ct^^f opnuzz maiiu mIaI- 
i^btcki^o, i4<lH>] imiy mv chciat bi^ imać ci^ijin;w pu- 
blicznych, Ł« irirsif/atiii? oMedli^ni vi wivk'XPj i^jjcM na 
prAwl^ obc«m, j«mkn^ll nic w cthf>]irinit<H nn lok ^pr^iur 
pubHcjfnych- £*tp«iii więc nAiunilnym rł»^rcry ludzkich 
bw^em, le U kloAiL ludzi, k^ra najc<ynQt«J kr/^Utn 
tiii; około poBfiotitej rzł^cfy , którji dU nierj n^jwl^- 
ku« nlo*^l4L o6jiry, pnyMlrk tki prMw^i nad n^s/ii^, 
j:ysk>tŁi pr/ywilfje. bo bei nich niti mtł^liiby podołać 
i/bowiAJkom, jakti' ha nia ^amn Miojrtnaśi^ Łnnycb klftfr 
wlijtyU. Był n-i^c s^Uchd*; td d*w«yth cuim^w powo- 
Unyni do ciii^tiTJ fituiby wcdto Rjtphcj: oo zirRinkia 
urzędy ^]Travir(iWAł, on n^udl na radi; wi^lkfi ^ lub na nii^ 
pooJf^jw łwcj woli \vyłyU2, j-%kti rcprcji^muni lumicoia 
n^rodon-o^'0 >v trybunatacb ^AT>iddj(l, Aby tkt^diić lub gt^ 
diić ipory, 4jr w rnxi? potrzeby kladt iycie »wv i ma* 
jętnojił^ w Kfciirliłłuc R^pLi*^]. A iłdr>\bUj;i<: :c ciW^^ na 
^runci«* publicznym pińiwczyz ni; , nii* ogL|dat ^c. aby 
wii^if Z4pUic pd Rzplicj, nic pAtrzyl podczas i«jaia 
lub poftpolite^fo fUłzenia, co dic x jego Ojcawii"4 d/t7J«, 
bo czul w «Qbic £b)b obowi^ku obywatela, który mŁ- 
*iirj w nitn nad trookliwoAt^ o \c& wtu>iny, o lofr ftwych 
diiftcl prrt^rotiwLAJ Wrac^j-ic t poU hhwy do łaffrodyt 
nie pnynuMi inti<?j lapUty nad uczucia ip^lniooi^^o 
ubowi4zku i >tawat w po4<r<td «wcj nWlctniej br*ci> 




V>i«v4r* iWaUL^Tr 



ijg 



w prtiri^d ivlf>*ł^lttiicVw, Jftico ojdcc rodziny, loct i jak© 
wcieł t^c/^cy kraj c*ty / ivio>k4 pojcdyikią, j*ko ik^r^ 

dxw- ZdDUwal w nivj iJuchowetfo wtinlana, ]>TobD^/cx3r 

Zatem dl* crlowieka, który tja wsi nie ciui »ic 
niczcm więcej^ jedno offdiwcm Ripltcj i jej r«prc2cn- 
Unlem pr^i-U w!v6tianan>i^ klór«({<j Życiłj uptywalu po 
ta. siTrr^ c^Umu, a dosucrk s/cclł ulbo na usługę 
RaplloJ, albo tia wtpftpci** porfiip^rt?eg& btAW «bfviarU, 
albo w ciaaie nitnirodsAJu na pomoc biednie juym : dJ.t 
m^ŻJi, kii.W^'1* nidu/iajiu byU m;itk.-i k!iil'>j whi i ^trutn^^y^'^ 
pocic^wytidk^ i sdioTKftlych Ir^k^rk^, ilU luJ^i takicłi, 
ki<Vrycb ty^ic byto ^/^rwgirtn danin narodowych \ chrir- 
iciafiskirh, nt'^ cięiką hvła ■lv^o4cinnincwi poUkieinu 
(hnin^ pra<^>" ręcJtnr-j, Czuł się oo oboiAriąuny do po- 
mocy i poaJuiueństwd »ivemu prcodownikowi i aa ten 
ubowiiL^ok nio K^irkat, ohoł^ go nio okrofeUlo prawo lub 
pritfspi!! poTi(;yjny, bo w dawnym Moannku wiejskim byt 
1cp»y tiad Włzctkic pravo pinanc re^Iatof, lo jc«t 
duch mUoAci bliJniego i pJLtryotyimu. 

LeC£ £ ciosem zadiwUla u^ U iu|iUnloj%f4 ur>jy- 
»tkich p^i^ftiw -irmia, to Je«t fJŁcnoftć obywatHE, (t^md^ć 
w nich poC7:|t duch pub1ia:ny, ucichł w .łercach icb g-łOH 
ohowUiku, który nUffdy do ?ifuXl>y Rapli^i powoływał. 
S^erfyta aJc obojętnoftC n* loi ojcay^ny, i i/UtbtA hvi r«' 
micńca lu twdr/y patr^Lało, jak hAhi*'^^! po }oj 2i«mi pU- 
drowai Nardd grr^^nflc cumę bardzk-j wcirmTioic i Ił'- 
niMwo, i>iii!etni;( ber«ynno4ciq nkarfowaci^t Z dawnr-j 
w^flkofici lostaty bi^ tylko wielkie pret«CAy«- ChciAf 
zachowania prxw iivych i pnywilojdw, a wjEdy^al się 
obowi[|jk^'>w, kttirr wly tA rti»:mi. I siJiło al^ , te ń^^rokio 
dawnf^j Rapltuj inłtyJiicyt, zmii-niły ^ic jukoby w pr/u- 
Mronnr obŁ^wi^■, pnyiwoitc w^cktjryra nln^dy m^itnm, 
]«c£ w niern plątały »i^ no^ Jnuilalych potomków. 



i>c 



Rofdłjut tu 



wolOfiA^^ d;:ird/łcii Wf^1cd«m podcUncj^o, nic ujar^miorkCi 
wtAitiłi plvrw»t«(^ 9^drio4rią. rmrcnilA łIc w hUAwolc 
i ttci»k. Pooc^y 9ic ^jawuć pr&wji chronli^ce włościa- 
nina, f^tiirxpiCTC2iiLJłkCL: ju^o lycł* ii;jb, i70ft}; oJ^-'iJh 
pow^Jtnic^JHi ł>byw«tpl<^, le prj-yr^c^dt cms, kit.-i]y duwfiy 
nlrf)7na^7ony wc/j^ Ucxf|cy dj^ftlHf^A v poddanym, ri>- 

torybcy prifuhtwwŁi^li w dolarach awoith p«wth; ule- 
pucnło, ftnnioJKzyt] d^^ory włońdiiii t btr^^fitmi ^^^nhu 
naros^^, ornACifll fAbocUnc \ pnćnM Apo^iobno^i* wło- 
.4ciant)m oubycia nauki i do>utk<^w. Andrft^j ZfiTnoyaki. 

BrcuHlowThkl uualnijili i>il puddańnwa, ^TtiniF'js£ali pan 
fiiQiy/.ni^ luS Jinłirniali j^ nn czynsł^, / ahct^j xtcril iipo- 
minat naród kr^l l.cscrryAiki , te potott^nic ludu 
(jucj[P«nir, byio prt^.-ciwno ni«tylko «un)Uniu, &l« i do- 
trcj polityce, io jiraiłieiiiwkiy paii»/cey2Xi^ un ciynat 
lub o^irp, d^twUlc* c dóbr 8wych wickiuy poJiytok od- 
ninaą. KadiEono się i fiJo/i>fów iiŁ^panicinyf!h- 7apyt»ni 
Rufdo ł Mibly odpoihi-^drtcli i pł^rw«iy, Ic dobrze j«bl 
uutnowulnić cMopj, nW wpntóUy ir^eba gx» uciyrtić go- 
dnym ^olnoAci* uk 2ai nalcAy kiK^Linowoln^ć, aby pan 
młat Jilitd ^&vf«^>'t i kor^eyAif; ilrugi tui. doraiLtn^ ^by 
■wfonciamr^ pm-i lat du-aiUicicia służby wajakowcj, na- 
faywAlt włAhrioitcL ArLdrJ:«J Zamoyski proponując rady- 
kAlii4 r«fornJv» objiUjąc:^ iiii?iii;ŁŁ t. i^^runtu dawn4 paTi^i^ 
cjyjiŁę, uidjEuł, Xv wnEiio^ i wł^hfwfhd bojF rribi^u 
i ofvriaty na mało >ti^ pncydad^ą t za pk-^w^y warunek 
uwUa,£ffr*niA chtApow^ kUtdl 2ati>£rnl<? i^k^tek par>ifUI> 
nycU prły kuł^yta kościsk. 

Tak wif-c^ JtoJcdwo naród oŁrs^al nic z Icurjfu, £a- 
l«4lw«7 pifirw»jry p<»wcawit krr>k ku t^wcTJ polliyctnej re- 
orgaiiizacyi, Jul na Mosunck poddańc^y zwrócił ptln% 



S*vwecfc ^óSą^ay. 



I?1 



MłCf- Pf/yklad jf^<lnyfll, myśli nucotie prwr^ drtiffidi, 

IMsy. rrMkooywADo vic, Ic itOMinrk pań%rc/)'xniaiiy 

1 o^tabif 1uiitl:iD3i?Tili)w B|iolvc4Q^wj . ic nic 
.. ]■, jttlm!j lub druRTcj kUity, nip w cHu intrygi 
, «]« dU pow^rechn^jpo dolara dcUbi^ pn^d^ 
-■'. txm\cTi3iao rc^formy itoptiiowo, powolnie n\c 
, 1I (T Mf; £ i.^a4f-Tti i <Iin ł^.iJ4Cti iiiinkJ. Wyj^ £ji 
teatosonku p:ińniczymi;atir^o, ale h«£ ruiny fin^n 
dflQclx{r<Vw, hi^r ntiny morAln4J w)oAHArii>w. i;t 
o«ami« myft] pfavAcl;ł^itwa polikic^, lo w^kn^ 
^aI projekt Z^moytkit^o kancl^rfA, o tirm rMprA- 
« pitm^ch. iff^ywohmycb bios^rjtią J^ina ^timoy- 
ifgi>, do t<fr<> finiorJdta kor)i4ylucyA criiciu^O mnja. 
bacrmy, jak It; myil pr^yj^I i prjeproirjid*U raąil 



•*rf4 pdUW4biftt ^ ZmUu*^^ « nirh kuf^ri^ ;i(kltlTrjrif , |;ir,Wi-łr 

Kiedy (idlicya doklAla m^ pod r^ąd iiuslry«cki, 
simki jrj ph«6MffyjtnUoi(! nii; byly^or^Ui, niiU w rc' 
ti>oftnrrbii^ Owwrnn, jł^ftli w prowinc^ynrh poUkkh 
pdDo^ obycjaji^w i ailnr pruynfAzaiitt* do n^i^ry, 
K^ły lym bloaunkOTn nicokreilonym w pr^waddw- 
rt« puUkittm pvui'aą c«i:bi- pairy^rcIulrH, pr^ec kiór^ 
& byto n4 drodio religii wł>tyo;łć ba wU&ctciel.ip jiby 
jf^ffo poddanych Jtiio^nyni tic^ynii^, u* pr/i^c^lwnii- 
^rajach cftłarakich ^amc prawa po barbancyńsku sto- 
lon oinaciiły I i*k. kii*<ly w PoUpp Icon^fytucyA 
ku 1708 zAbójOŁtto cblopa gudlcm kAra<l nakuy- 



IJ! 



RoAltUl It. 



ii n4tu poddtLnu^o, u»<zelttc krymiii^ty poddiinych prxcd 
Kądy grodzkie i demak»u wytuc^A^ poleciła, u bUno- 
wlfl*^ to, powin-rTikU tylko hrfmtrnifł diiwnycli j^rAtuińw, 
w wielu mi^jłCOWoAciMCłi w Aunlryi, ft w Węgrjroch po- 
wMcchni^, juryidykcya patrymonialiiA posiad^U pri>A'o 
Eiiiec^a. Kie<ly jet^cie w ni«ku XVL^ w Pohce bUtuia 
o^;in)crały powinnofttt pi)tldai\ych najwyżuj cUj lrit?ch 
dni tygodniown r. Innu '), w AiiMfyi po wirJu rnSf^J-ir^ch 
dxiedxtc mógł wymaffatf od poddnnirsro H^ chciał. r*ny- 
wili^Jc K/lifhcy niemieckiej wpewnUIy jej obrzydła 
i iiie^ludfki^r piuw<«> ^f kiórych w ]\i]>»(-u ni^dy nw ^ly* 
nsano, TiftprEykiad Bahch-uchł^ /r^schttt-ncAt i L d., j<j- 
dncfli ^łciicom, sinn <<)ilnpA nił^mi^rkii^ijo w A(i*Sfyi jul 
przeor same prawo usyiT*mfttyj.oivftny był, jako ucisk 
knyc^cy. I jcili w PoUce^ jnk widticlllmy. od połowy 
XVIIL wieku uk W^zut ^f^ny i pnykłady do uiArno- 
wolnionlJi wloipun n;imjiwTały^ y^^M w chwili, kiedy 
AuHlrya fidlicy^^ zuliraln, niy&l ta juf wMJ^kał^ w o^\ 
narodu pocięła, ro myŚl ta ri« pnynfła w nkutek po- 
rÓAiirinlft >to«<ink4w włolciaMkich w R£j>1i«j. a w irod- 
kowej EuropiOr dl*^ 1 tego powodu^ ii; ńwiattujłi pA- 
tryoci Kxpl(iTJ ^piiMr/ri^U i^i^, \Z clctArom i obowi^iikom 
publK-^nyni juK w Pnlitce doiychcxaH«)w^-i ^rlai-hta wfvdo» 
lA^ nie motfto, tf^ wic^ rrjeha była Muor/.y^ now4 
^Iftcłitif, nową isAsg obywateli z kl««>y mies^czai^Kkiej 
i wloiciaABkit;j\ Duch prawodaw^tWA poIakirT^o łpt-2oc1- 
wi^t *>łi; li-j ^kLiLAd^Łij powiiłyvi'.kiił.i ilo Ituc1<'>w \ obr>- 
wi^::ków publirjnych ludzi. ktijrł:y w konyłciach pu- 
blicmych udHału nicr mifiti. Wroside pr>d koniec XVni. 
wie^ku Polbka coraf mocniej przeczuwać poCJęU. it wy- 
biła ^odfiua r;«wnoici przed prawem, a £ataai snii^Kicni^ 



') Kił alt ]^^\ piliłiłU^j u ^t^eU. ktArT itiiLKitl pinuciyia^ n^ 



sioMsek ^ttt^tij. 



iJi 



LOftiri f\fcrzit ifWĄlipm 7Atr7-yn\yvAły i laruoudfy lid 

WtbtM dobiJAoU si^ ta^u^fj) wyż»/«j locyalncj po/y- 

^ A fe duch |>oKki nic ui»l) lorcir f^^olucyjn^iii, 

k tt* cUciii Uorijć, «k rOipr^«*$HlT£vaUj4C budynek pci- 

bjFcoiy ul«p&jać go, więc mc obd^jcrmi^f^/Uchi^ z klrj- 

ale rłnrrid rjily us^Urhcic*: kon^Tytucyą lr/«ci«go 

pa^tiknowil. Ta d4#no3i5 wykonuje jawni«, co pr** 

kUwo polskie o par^uciyuio myńUlo, -a kt«Uy 

uuko « rvku 17^4 wJoAcianiiw do boju zi K/plic 

i wii piłd R^^^wi^jinri suni^Ur ju>. wolnw^ 

ii< /aiJff n' fyL^iu narodu wi?!i,/1a. 

Rząd atiHiryJicki po dokcnnnym pi^rwttytn utbo- 

i|ml cata nici»Al uUcbt^ przeciw ^vh\v, le t^^i ni- 

IdHe ^AfwycnMJ t^Lic, iŁokAd ^o prow^dii k\i.%A 

tcctfu, d ir Pohce ^jintyJ^U 1«rau s^dh k£CM|^1' 

iD»i uli'^to4r^ kUsy włił*dań%kJej przed ulafht.i, jioata- 

«- itrnunku podd^Ac^yni aiuka£ bposobu dc» ro- 

nU narodu w Oulkyt- Pr^ccJiić tun scoftunck, od' 

X* diicdiics od vi-lf>iciAnin[k byłoby tylko wykoiui6 

powyfoj mySl prawodawAtWA polilcieifo^ To ro- 

imoik mjitrryAlnrT byłoby słc r ctAM^i amir-niło 

^ Km icUl^jikf y f wi^jt^k moralny, jaki w zdrow^cn ^po- 

.^Mtnwj^t^go z (atiitrj /jinofnym- Nii; ^^K^ uhi^iat 
aB>lry.«cki: pra^friąl on utrzytnać, w/mocnić ?^ottu- 
"poddoftccyj ik^irArtił*, iir7Vnif^ go łilfro/'>rwnlr»yni, 
go, &kr/y*ow*ć, zawiktać, zrobić go dla obu 
nieznoinym, pnykuć do licbifl obio, jjiko nirwdl- 
i w lytn »(4itt4 drażnić ;u d^f^k-. pudLudzać j« 
iv sobie, dopóki w rozpaŁTztin'dfni wy^iloniu niu 
w^^Iol, cfaiM!by im tern s£aq)niccivni i po kawałku 
'i4*rw'»ć tiobi« n:iVp"iajfm przyizło. Vtzct lat nicdm- 
i^i czyniąc «z1acblr odpowi^dzUIn^ IJ. podMki 
<hlop^tv, imbKuit ji| do jci^u podd^mych. 



ti4 



ItBMtfJftt IIh 



n z chłopami ukTntUil jio cichu warunici Tu>jxinxu. który 
ci V roku i^4(ł krwi^ ?*g!lav*hfy pi»Ii3<ioj puilpi^ll. 

Zum, w kt kitk4 po znjęciu <*Alkyi, idąc w kk* 
runku vwT<j mvSlt, dopuJ^cif kii; ^^aKli pixi«ciu' wl;k»»n<j- 

howan.-i^ fłU upnwnifinia jrj <ktsy^. hylahy adwt^fat sAą 
ćo pniu'4 prywATnr^O i rn>\urf^o W iiifm po w^fy^rleJP 

wi«kl i pf/cx vsxy^tkic iiarody utnacrjifo prawa pr/c- 
dawiiiuniH, i&cz Jv£li U^o tylutu potrx4rbuJv wUf»noi;ć 
dxi»ieJA£a w ErUodyi lub w NJeii!i.VLN.-1i^ nic potr/cibuji- 
SO włn,<vko^ fiKln^hiif poU^lrJ NU pr^yrhod/iln r>nn nt- 
Ifdy do posiadania podboJL-m lub /aboramt, a kt^iSy 
uchwitlono, 2* nikł, opri^cjt lulachty tlóbr xLnn)»kkli po* 
biAiJju: ni« Hioźi*, klt^dy at^tut Olbrtt:lita i roku t^tib Ła^ 
kAJ^al miPMCJtnnom poMinlai^ dobra (c/rgo pr/.ycjytT<! 
wykil^my w swoj^m miojscu 'a to '^h t^^" rtJ^fłWłino 
^wAtlirm^ lecz roMAwloncł r^i^rdzi^l^t dw« lal caj^u t^o 
wolne({0 pu^bycia iii; Uóbt i jcłzcjsi: w ruku i5j6 ttnt\9 
101 tncchlolni iiTrmin do wypffrrdaJty. 1 ytuj ^'ict: trt.t' 
»no6ci s2lAchiy p<jbkfrj jut Wi^vrojUL% byt lo^ulny i opk'' 
rat lię albo t dńwnipj»iy<^h czaMtw na nadaniu króleW' 
«kiCfn, albłł w płUntfłJMych a^ kortfrnkcii* kupan i łpr/^^ 
dA£y. A od lej epoki w I'i>Uc«, p»e£ ilcjt to r^k nic' 
prjtcchciditiły dobra /W^msklł', ilu riicBmlerilly Ił-jfilnych 
właBCiciirU. W dnwnt^j Rzphej były tylko fficry fid^i- 
kornie kli5rc nlocykAbii> ^^padliobicmiuo r ojca na syiu 
warowały, ri:3£lfi ili>br /osijiwałi w ^i+stł-j l!i;klłł«cył. 
Mimo to, r/i{d au^tryuLki rojEtl/.ictił wta^mjiL: dj!iod£io<!>w 
na griiTifir te, które bezpośrednio /OHiawały w ich po- 
■luidaniu <takic nnzwat J'imiriii\itrttwiJ i ic, co pr/ci 
dciodxki^w u'y<iiicton« były poddanym (takie łai fia- 
2w»t ratiyk'tl/iemt\ Talent £ dnia td czerwca 1786 foku 
jui ni« naiywa dzifldłlców włMicici(.-Umi, ale z^ifrztk- 



<) OWci Roaditit III. f I. 



^ilŁHOKh pttdóiAt^. 



>39 



gfrunTów poddańc^ircli i riO£rfi|c1fAnia ni^mi i1i'> wolni p. 
Xic wclno było oril^d dxiedKicawt wyditić z ifTunlu 

pf3mtd«k HUfccysyjny, w^dlu^ kh^r^^jiro ni#» wnłnti im 
byto d^icHć ^runtóur, anj ich kpnt«lAvr^. Tak więc 
d^iddficY a{v o\Tiytu^ve>xy J*{1ii«gv nrj lu^rcMjUonU, po- 
ih^iwwni zoat^li pitrwfuego -n-arunku prdu'4 w^»^nł)3ti 
/Lipotn^^j, la jf^hi wt>lni^n nla rojirj!»i(UAniA i uKyiko- 
wmU t ni^: wł^^nnc^ ubytkowa gruntu, do kióroj 
w ionydj prowlncj -icli aŁ»s(rvackich wioicwtiip n duło 
IJi^ui^dft; \ti£yc\imit'th, włuścidnom gdlicjjskim t»".V' 
3nana loMaU pric-JE rr^d kopalem dxi<TdxicL^w ia d^rmo. 
I^erz poni^waA d/k^diM^** wcii^^rił^ri byli w hypo- 
tt^ki Jako xuprhii w f AAcirlrlr, i bcf ich fp^twolciniA wcU' 
l^ai^ włuno^i uiytkouinfj wtuician do bypoi^kt tiio bylv 
podcbna, pmg^nął rjEąd aantry^cki jf willowi dokona - 
nemu a«daC formi; pr«u'ii«| i /npyiAl (Jcmc-ii? driiu ; 
ity^fnm 17*5 rtjkui Suny Jfalicyj^Ł;i^ ■ >tiyhy m<ł 
chcUty I nlfi zAkupioit^ pni^i włoi^Aii (mtzakuf^ae) 
gruntit, poddinyoi awotm w wfusni^fi^ djicd/ic^ną fuiy< 
tkową) btt2platniv oddać, pr/i^f cM)by uwubniy siv ^*^ 
obofrlą^rku dofriamaniu nk'/&k;ipTiym poddonyio iTtipo- 
mogi bciplAtnrj., Wydj:Ut ^Linowy w dniu j^ lut^tfo 
t«^t roku u4()owi4rdiiia£ j »aby nJflddwanU bc^ptatn^go 
nio wymagano, lecz owȣ<:m dla caK-ffo kraju puwna, 
clMAĆby najniAht^i kivi>iv 1 i^Ato cvnv ukuciu jioM^nn- 
wiono, i na kaidł^ffo poddancifa w}ofono obowic^yt^k. 
aby 2A j:loirni«m tfj re-ny, o nidAitio wUwnołci prL>M^ 
i dc»piero wt«ncMiAp ^dyby mu U bnc ^tuaiiiycb przy- 
czyn odmi>wion.'L /OhUita, o n^id^nio jvj w dri^dzc ui- 
kłirHu do urf^-ilii tyrkulrinit'|f<i. Hit' doina^ł'. <Jł*H,irK 
Józef iT odpowiedni n^ to podanie odwofat si*^ do prze- 



tj6 



KabAhI u. 



pbii dlh Cłfcłi iv rfnlu 7 niftjA 17S5 rok\ł) wydjin^o 
j w nim nabywania wlunoicL (uijnkowe;) gruntów ru" 
).iirk-ilnycl], Uu^ronchiym uklaJom tiu^diy doniiniuni 
i podd^ttiymi xo?>u«wii Lv*:£ tu roicuj diodjtilo o nahy 
WAtitc Tyiulu hyi^of^cjrnnifo, A tiir c «fUtio pnnUdAnU 
(włAMta^ ufytkowj)!, ha ic )ui r^tf /it^-Zj DAdAno, ZrO' 
ótita się wi^c »u<l ftpricciD«&d, fv bypoii>kJi t *4*^>' 
2Aiity jvduu^u lylku w łd^cicicU, to jCKt Oiiudzka. a ^^^l] 
i wUdxe AdminUrracyjnu n>2r6i^iały wUAcidHi grun- 
ti>wy<!li \ uJyikoirych, I i^d ijc łJAwiI <ift- fotwomy 
fi-nom«o, !«■ było następnie Interesem rudu oddać 
upory (^ poMuJ4»itf nii^Ay duinLiiiuni i piHlitjuiynii» nl^ 
pod juryzJyktyę tu|d^u-. a!e władz polityi^^nyth i ad- 
miniMrciryjnyrh^ i 2r iv (rnllcyi o siosunkńrh wlrłArinf^- 
skirb prawo cywUne co innego jitanowllio, a wladz^r 
adnimli>tr<vcyjne to trnvgi>- Tak od pi«ru>-!cj gb\vili da> 
lujtr Hi«- teił Hy^tem roftlAnii ki^* x prawentn w który 
wł-idie riCi^ow« ł^ ulłinjpotn Ut eonu j^I^bicj ]>rncTy. 

LecE nie doAi5 na trm. NiMprawirdUwoAii je*t Mili' 
dArrui : picrwtjy krok na drodin nieprawrpj postawiony, 
popf;>w«icUil do iDnyth. W systemie piń^łiC^yin^nym, 
gx|x[i! dziodcic jedyniti wtórnym imernhcrni kierujo ittę 

i tt'łoManinnfti drictUicii opui*:i(^ wnioo, tara ?vłuT./ny 
J»t Obowi Ąi^, ctgiący mi piorxi'<^ych itpom,i;(fATiui 
beiplAtnJB poddAiiycb w nixie nieiirod/^ju lub innych 
niesfcfc^-^ W^aolak^j kiody wlo^ci^nirr w (riiUcyi v zna.- 
cznc^ C2^&ci pnyMlI do wł&?tQoAi:i u2ylkow4*j )vdynii< 
X pojnł"fttf^<'ni*o» praw dj^ił-riiii^ii, ^koro ccmut nic wolno 
ju grunldnji ru^lyk.^limmi roirf^d/Ac^, ani niedbulo^ 
pud Januło oddalić, obowi^jit-k /apomo^ f który jr?»l 
w pi«rru*b2ym ruiti^ iHcłłęi^t ń\i OHił^dUniu hi? i ^^rAii* 
cyą dla wloAdan), jnk byłby dla d/iotJdca niosprawłd- 
dliwyni ciciarcm, tak dla podd.irc^tr^^ kiórej^a oddalić 
niv motiLa, z^icbi^t^ do pn>iuiactwA 1 uniedbania swej 




SwsDDrk |wMj[iEAf . 



I 
I 



I. M&mo 10, riąĆ Jut po rottUido srcatów <Uicdiicn 
n:i OuRilniluiliiu i rustykalotf, wluiyt na »icF^'o t^tion'!^- 
cckT adn^iarcninfa pMUln&ym sncytn \^-^yMklcf{ti do 
utrtymanU ich potfrłłbnffjro, oraa KBfórnajŁfiiTiJn ich bł^ł- 
pUtnac w przypadku nt<^urodxajij i w innych potr/e- 
bu£h*. ObowUj(«k t^n LTwat At do rolco 1848, wiody 
niuret, kiiHly ludnu^ć cli^pak4 blUko dwa raty Włj po- 
wickRjrytA i dotykał ^^^A^c:i^kU, chr>ćby 1 ich porówno 
t wloAfianaml trapiłft kle^kj^ nteijri>d»{ii : te mi4 wtu- 
»nolć ifninctliW ornych dumiitikdlnych wynoM i,464^S<iQ 
«><^rif6w, j ruHiyktLln^ch i,iij7,4ijS morgvw, £4itf«n na 
CEwanTJ dcfci pola rolnic/i^i^o w C-rallcyi, pcile^I cię- 
Mr wy^yirlTtU w raFA^Ii* nkurodukju w)>i^fHrU tr^Fo^h 
czwartych części t«ffoJ: poU. 

Jwtlndkuvn>z, poni^wat tl^iediic wybienł od wio- 
IciaiM^w podatki, ponicrważ byl odpowictiiiolny tA uttiy- 
iniuiio ioli w mn^nu^i płacenia tycb*^*, poniowaJi miał 
prawe i inułiaf domaftaj^ sit; od poddan«|^ p^Asjc^yzry 
i uyn»ju, było więc reocijt konircjin* losuwić titMil- 
Cowi i^iidki pnymusuwcgv diUratiiH. J^ki-j* rti^d justry- 
acki obmytlU^ Zdawałoby Mif, Ic puniouaJ wtoiciofim 
]«&« włectyntyni dziorJUiwcą djttedslc&j zatiun {} 1 1 jd 
K. C". A- Tftnzitygu Tr ewentualno*!*, do/wulajac wła- 
^cicklowi alUo lasokweMrowa^ iJoohody, albo dciuagitO 
aif ^ądowuj licyUcyi wydiicrtawionego w;cc^y6ci« do- 
bro* Jłylby to »połi(>b j;^odny ł prawi^m, / ujconomiiit 
JC cywihzacyą, Rti^d au^uyacki odpuwi^da, /« nit> godzi 
li^ flitwinne d^ipcł ja nicdbaUtwo ojca karai^ i wywla- 
afCSAĆ (I)l Z^ włoicianin »ie jeM dfleriawcą wii^cfy^tyiit, 
aJc poddanym dr.iodeica; Ic tatcn) jego leni&lwo ti» 
JeM cywilłiłmi Tiii-dotselnifuium ubowiftuku dikrJawyj filo 
kary^i>dn-^ poddanego w/;gTcdt'ni p^na c/ynrio6ct;|, Ciyti' 
not<^ ta karyjfodna nie nn)f>fy pr/i?dojF do kompM^n' 
cyt Bodowej, ale ma być okaraiia n» drodt« administra- 
cyjne). W Łym cetn utworzono osobną procedurę j 



I3ft 



aopiiiir iL 



ii*rj>nq A^Hi/tNn^ fod^Jjłlcnie otlf^uiitu)i ruzwlofcJty, itii 
2Ck1Aw, 1tt6T« CAt^ obydf fKi^cpowAni^ cMbAJ^ nn dJCJc 

tiy<^ popr/ł-d/ofta mnirjs/rmi MopnUmi kary. Jn1it> U' 
kie, |»rłqłi'"mo nr^^t, iirr?/t i pi>Mf^ni i kajdnnAmi, kury 
cielesne, rt>boty publkiiir, ai»ynicncyai woj&koivii. Gdyby 
td ^^udki nte pumo^ly* vvłd^ijk;el irui^ i^iJf«^ wydktlł*' 
itift chtopa 1 roli, i u-ti mó^l byi^ udcluluny. ak d^icd 
Jo^<) nn jjfRini^lr: fOAt^WA^y, a f>n ]if/y d/ii^uch Tuidn) 
nie jak dawniej- DUWgo tet wl*4ckiel« nił? ufając 
w »l^iit«ciiioi(^ tej nAJwylKiej k^iy, wol«lt ni n;inicj>f«j 
popr£Q&UiA'uć. Z p<.»ci4lliu łatwy był j»i>uat>b w Hykwł?- 
siracyi jibpid lub bydl4, kt<łm okoitaFa mc diutalcr^rit^ 
fi^roAbif dla wło^ci^Tiir^i i zmu?tza|^ gt? di> pracy, km wi' 
d/^c fubi^rnlum ifalicyj^ku, publikowała w dniu J4 nuija 
1*26 r, QB»lcpn4 iiiłtrukcyc; *AJtirby zbote, duewip, by- 
dło, post/a i %prjclyf fnujdujaco uM^ na nii^ruchomo^Ł^uch, 
jflńli (ht polr/rbiiumi do proWatifunia >;l.l^podJltltv^;t, ni- 
(fdy (łłobno pod ^giekucyc pc>di:iajri^i^tP^ l<*cx la prty- 
iWil«lnoi^ ni«fuclxomfco dobr^^ r\a którym frictHAJduj^, 
uw&JlAti« i / niittu ra/ciu v^/«kipV;»wanv były-. Z^ada, 
\\\* wolnych dijbr stus^^iM, do wtoi^iAńf^kich. J-iiko rtin 
dających sj^ vpr/cda,wa«^ nie stosowna, i pozb^LwiAJąoi 
d/i^dzlcn oiiiarnirfiro środka drlAtaniii. C^t ma wl^c 
w takim rfl/ie lo^lAwafo. jefb nJł? tbciał vrti^ opłac^-Ć 
p«>djitk<>vv za wicician i wyri£><rc >ic od ntcli nslwiciitny 
lub c*ynsł«? Gromaily CKł*slo pi>dm,'kwtanc. tii*- tbciały 
iić na robotę: ntc pomii^ały F})r2ckucyc ^-ojskow^. 2a 
któr« ttfiecLic pt«cił iii«rAE «b;zi*kulTi«, lrtvały pr^cc 
Uta komiayc ur/ędnic^cc 1 rujnona^y wU^cicicU do ru- 
hfcy, aJt )£'i JccniiHlły do za^.V'lji]>^A vd wlbd/ pomory 
wojika, kiórp nadx£pdł»ły, otac^to rbunrau-ana ludnoić 



MntUMk foOłtiAfii. 



U^J 



LU>j^tD, Tc bolesne i barbar/jTbk:c rgiekucj**- po ca- 
łym kraju odUywaty »^. Moinal>y ich było uniknAĆ 
upro*/nfL*iiicm fomiiilnoid i tijtl4ni<^m sprawy na OrtFfe'v 
cyurllnA, W.? w(4^<lyby dziifr^cc^ M^ncU na c^yhlo^ \ jii2hy 
ni^ dciiagt kh jurfnt. łe ^ami domagają hi4> t&k l>«rlm> 
riyi^^kiej i jątrzącej lud procedury: •Rząd bić nie 
cIicmF. a}e iciusiat Ctlurik#i.^yl^ mc ur^ijdnicy), bo J^drili 
logo niirmi łosiem i panowie?, tXtiv4£ico p^dJAnych i icli 
plerv»f iwi«>r/ehn1cy izruninwl, 1ci<Vrjiy riAłAjf iirn wry' 
ni<^«I] X cmó^' dawnych polskich. Rz^d zaŚ bivn« na 
>t\*^i>i'^ >r^/*]kuty^% |j^> l)[kŁ> w ec» 9>po*(^b oiofo mc '4- 
pewni^ żK puoowio tvv |>r£i;biorą nitury m k^mmu* [ 



I J. Cnt^Dik fraiujKhi o|<<łkaa«D wteicbalD*, — T« npifka I chi- 

Nieprawy i tikaforiy lyCul po^iud^tiia (iftlicyi, dO' 
mdial rx4dowi tJifyrw wftr«?lkich iradków, którcby ffo 
w ifiot po^UdAT^Lu ui»yniJŁły, Sto4uiii;k p&ńx;tiriyiniAnYt 
klóry aliu mułj być ruici^ty, alit* pocoitawioay vby- 
cjuijuin, oddany ^oacaŁ |>r2t-< rc^d tyitląc^ayni dn>l>uj:^(y' 
wym rorRiatTioA:^'ii>Tn, kiori- wykonywune nawfrt £ naj- 
1ftpftif| wiarą, uciyntlyby (fo nader ucuJiliwym. Cót <\a- 
pi«^ro wudy, J^III »4d wydłu-s/y prwpUy, kińrft nlcrj»z 
£ kodvk!łi;in >i' prvnle] fos^uwaly kuliiryi. du ich wyko* 
lUfiiii pi>wvial ^ti>clniiiłłt , ittcniłwiMną fywiołoWL pol- 
Akiowu rD^*itii ur/>;flnikóu-, i tuj ^cxir^'ó1m(>j poWoił 
stosunek międry dfiedKkcm t poddanym. Gloiifąc pr/ed 
:LwiAiPin, tv to kży w obyciaju, cbarakt^i? i int^^nułift 
pol^kitf^u d/ii-dika Qlfd<iur;ić poddanych, Uirjdł ;Cll zn 
m^talv!inicli i upieką nad nimi, otiTonij pr^ud pancsni 
poriJt^iył Inurokmryi Ta tr^t Wfi^ła r^tc do dftol;k £ r>^ł;| 
oncrjfią, jaka mo^f w^-woUć nicnawiAć ku ulachcicowi. 



I^o 



KohT&H 1L 



mteckimi. St4il |H>5ft(i, 2^ ilekroć prawo ogólne 
w Atifttryl pithtlkowAno. r^lóoo odflń wyjątek dtn 
Galicyi, nlbo je w (ialkyi inac/cj^ nii tfdiic indziej cg- 
ZirkwowArto, albo (uw>»t {t to »i^ ^darulo) urzędy ^h- 
*:ypki*3 swrmi t;k<^liiikdmi uchylały moc prawod.awcf^ 
uf^taw. lub t po^rł^łd xinsu wy/lanyt^b rorponącl/^^ xvylilr' 
r*ły Ukic Kho^by i nie i>bovnątiij;łCc^ które ich Carlo- 
wi, ro^jj^triAn i A ludki przeciw panom, najlepiej odpowta- 
dt^y. C^ytohiik rozpal riywaey tkUf w tcm cv naatt;puj«?, 
inajdJtiR dowody, f.r. ani JŁ-dno t powy&łzyrh iwinrdzcń 
nir JOSE bff7M"A"lnc 

Ni« dosyć byfo urzędnikom ffAlicyjskun c^pieko* 
wii(^ M^ otic^^liii? wtoAcUninvi): i tstiist prAWO br^>i>i«' 
niN go w kftHEdym rizie^ Aby upickA u doprowadziła 
do skutku, potnrhA hyto, Uby opiekun { j^brrkńrn wto< 
AcionittA byturtu«^m sędzią między wfotriaoiiu-m i Arie- 
óiicertt, bo itiACurj na c6lby «tf prtyd^^y pod mowy 
i najzr^cznic^jaze uci-tku pana wy»UwUiii«, w coby sł^ 
obróciła obron-L urzędnika, gtlyhy ^^y, mymaj^c liif 
kocl^ksii roxstrry^ii}y u sporach. WydrZf^ wn<;c s^dom 
Włzyslkic ipory mi^^d^y dziedzicem i pi>ddanymr i ror- 
SUzyg&Ć jo wlAbiiowoUiie, oto do cz«go zrtti«naU biu- 
rokracya od roku ijKi do dzii dnia, i co w zupc^łnoi^ci 
Ohi^^A. Niuchdj mi wcSno bcd£i« przedeiawić luuj hi- 
storycznie %r^creg jej zabicAfńw, bo one to załrtóyfy tg 
pftlAcd^ co wybJLdziU w powieir/« w roku if^Ąt', wHzyil- 
kic podwalmy HpolQCzcfL>kie, bo Ur on« wydo^on<«llty 
fcy^Uim, d2icki ktiiremu, po rt^zerwaniu związku dziedzi- 
ctw ]i poddnnycb w roku t8Ą», ztniało v\^ tltny^ ty- 
wlotu do ipoftSw i do nierawiicin do gwnłiów i rozbo- 
jów, klór« hJstoryc Gńlkyi od roku tPgf> hianoł^ła. 

W dniu I wrz«*nta 1781 roku w^-^rdt iiajwyi^cy 
patom o kompetoncyi wt^dz w ^fwrAcb podd^Aczych. 
Sunowi on: •be wMynikio przedmioty i akar>^ puddaA' 



9-itiKBtBk fa4daŁet^. 



141 



i podclan?^ i m^ doiyr£i| n^.titpf mt^st^IIac , na<llo <n- 
kio ptffypfldki, gfdfic nie idite o rozpoznanie i^ftf^r tylko 

popnudriio władni politycuia powinna i^Uirjić »ic s^it^ 
mlng^dzl^t »w r*jrb jftA daf/imnł-jfft u*iłow«nlA, AktA 
dotyCMce obrońcy poddanych ii/Hf(rfham-Aiłix^<iUfif 
dorcc/yć, i łlrony do droffi udowej odohUć*- ^ jj le- 
goi p;łt«r|itu iłukdEujo ur/^doiii ^cyrkitUrnyin w rdzic; 
ftpOTÓw, zar/adfić pruwuorj-um, nic Icrtywd/ąc fndnc) 
mrony, 

GiociAl aioli wtnd£om politycznym x&bronionir 
było wd^wAi* ?^^^ w oc^m^nio fiun^^um jurii (39 '*> " ^^ 
pciwy*5/tgi> pj(vntuł, D»ilujywLiły one iwi-go zakrr^u 
tAk» fn dr^Icrcia z dnu lA ^tiiTrpnii-i tfio;4 roku, 14 lutr^^ni 
i u wr£oiini& 1611 r mpomnlAły Jo, «by wt^ily tylko 
interweniowały ir oporach o po&iAdantc, jfdyby x oka- 
lyi »poru »pokoiavi^ publiczna narnlotią j! ostało, co 
cyrkuUrzem z AniM >£ grudniu tAi: roku jcizcrc mo< 
cni«] Jen oinacfone w stowjich ; »|| wnystkie »[>ory 
o posiadanie uudlc prfcpispów kodeksu cywilnego i pr£«£ 
wtadsa h^ow^ rnipoinawaitfi hy^ inaji|, wUAitj titit po- 
lityi^zn^ lylko nad ulrzym^nif-ni publiczni; >ipokojna4ci 
czuwać obowiq?ane*, 

W »kuiku tego oetACniego poManowivnJ«, \ ur^kn- 
tek Dgło9Z<nid kodeksu cywilnego, ^4^y brały pod sw^ 
juryjtdykcyi; wK/yMkic spory o poAiadonifi; Irrci wbfow 
ponyż4J4?nitj pf^Mnnuwi«rntu, n zatinn wbr«vr artyktitom 
kodf^k^i i dekrnom NojjaAnirjwniifk) Pnnpi, guhorniuin 
galicyjskie nm dotu 3^ lipcft i8ij rokii, oznajmiło iir><^ 
dom cyrkularnym, ale 1//4 w/ńs/nj uh iylk*/ miadomitUt 
i tłt ftakiisu /H/f/i^'»jnM^ łe »pory piłdil^Aczt* maj^ 
by^ przez włjtdzi* polilycj:n<* rootrzyffniTc wf^dlc patL-nin 
z rok LI i;flT. W Mkinj kolizyt, gdy u^lownictwo U)>i4pii^ 
i]» cbcjato, wytocfyU ti^ rzeos o kompetencyi; wtAds 




(' 



lO»dEbl IL 



^łAilsoRi wft policyc^nym prry7nAt<ł pr.iwł ponr/e- 
4ni#jfo /badaniu ^paru t etanowi r^ot a pnygonyaiAwczo* 

ra kijdukMą?, na- polraŁlyby ubnim^ wluhdan w ^pusóh 
pn^Ąd-łn}' i nir ilopi^-lyby c<:lu opinki ritid wloArtnni- 
TiPCP. Przes^n^^wjiił^ drłtscyi ptiJcl*ni!^ó, &q(|jfity, łt aby 
«trAly loj dopr^ni^ x korityiciĄ dU włoikiAik, a zulMta 
2 kil ku ^ubie ^^r^ryii^uiLi^ii , powinny mieć j wlatU^ 
OMiiiprjjftpłifo wyr4;kowunu o |>raw;u'h tcjie douir.yi, Dla- 
tfffo, kiv(ly iłgfłowooy joniŁt fA^^owany |v>wyf*j di*- 
kf=t minliteryiilnv r. Jnia 4 M*?rpnia 1^17 roku, gw^^f- 
nium gjtkyj^kiu Lia dmu iC) wr/<;łiiU 1&17 r^ku prcu^ 
słało untfdoTn cyrkularnym swoj^ opint^ (Anaicht<;n) co 
dłł proLi-dury Vp- >*powtcli poiliIftAc/ych 1 Vp" niyj arbitral- 
nic pfyiMnowHo, łe które gruntu 1 któr« prawa *Lilyly 
wfuwtinom w ri>ka 1764 I i?SO, w t* |;vunta i w le 
prawu urzędy cyrkuUme maj;| obowiązek uprowadzić 
natychmiast wto^ciait6w, i tylko wunly, tjdyby ^tan jw- 
siad^nia w ovryc'li dwóoh laiacb dukładnit? sprawdco- 
nym by<; nl9 Tii'^Rtt tylko wi^dy wladjc |>o1liycxn<f 
nują rw^alrzygłć prowizorycznie. ottUteccne i-aS zawy- 
rokowanie poruciiAĆ ludoTn* Ale ^ubttrnium powuda: 
kto to je^ /daiiłe ni« ma być ij<ea£aiiu £u prreph oor- 
malny, a Kem innii^j prrjudykowni' det^yryi unrcłlńw 
cyrkuUrriycb>, A wydano j^>l tylko dUt?(;o >«by wy- 
wobii* xc strony wtfliciwydi urzędów jvdnoAtaJnc w pned* 
miocio fiofit^powanio*- I w rri^wy ^imej wyvfi>Uło ofio 
jf^dnonlnjno w płporach puild»ńdyeh pOHii^powanir , bo 
rointp, Ic było pr^cclwni^ nAjwyfK£ym paleniom i ko- 
deksowi, wlidnj poUlyCEHcf prfyvtd«i:;tyły iobiv odt^d 
wytyczne prawo o^Utccznego roz»irzy^anui w ^prawacb 
o powinn^ci, ^'ninta t riu£o1>no4cl pud^Ui^czi?^ Oba- 



— ------ , - — ^-, ■ ^ 

wi nŁlv). łn pmwo to, (hl«iaj, mimo tiilf^lcnU |uft- 
v^\^\, w f^ku Mirojtin ALwrlĄ i mają aobio jui Je- 



ił przyinanpR 



iir«r|ta fmMji^ iKarnw). 

L'jn«U]^my w |K>wyi»j)'ai obr:uic» ts jaki »pot4b 
liplilycziiH ^r^yił^ly iiv jury/4ykcyi w bj>unicli 
Lbciyi:!]^ obaczniy tt.ra^ Wi^l<f jakich prr^pUów ju- 
tę sprawowały i frrowAly wyroki. \ tti Jinowu 
ry BAJt cbttos rorpi^rrAHicA, ;f ktłirych yrydani? pr/**/ 
ttbdf^ nH>rAf ]«privciwiAJ4 aif d^kmom n&jiivy£- 
libo przywołuj;^ do lyciji aJui^^t^An^ patonu. 
iakM>^o tKln»rmu pr/rf>ihi^M, pt/y braku kardy- 
rj £a,MiJy, ur£f-dnit:y cbwytuJ4c dowoliłio \^ lu1> owe 
^M^nUf uiłibJAG Vi% ifuborninli^f^n^] tlum4C7<»' 
ptAWA lub opinUmi, ulwofżyli Aobic ayati^m ort^*- 
pkoby pravi~;i* £wyc£JLJowi*£u, wcdlir ki6rc^ii roiz- 
łU i du dii^ dciu ru£blr£y^^J4 bpury, i'uviudaJ4i: 
Id nuty u^b wudamonci prawnych, pntyMępując 
«a4dr''nU .'iiwTiwy r utofon^^m / g"t'łry idanicm, słu- 
prr^judykatacb cyrkularnych odpowiodritctfo wy- 
w i lAWidę w dawnym rofcjr^cio mal«<zioii4 cyt^łjji 
lfOvttnuH. Si^d/ia thĄ uUry, nie opr/L-ć n^ prawi<?T 
vyTok nwdj pr-iwrm thrri upo/opnwnii, 
Gc»n Jóeef, zamiemjłfc w Galicy! i w cniej 
ri pn:q>ro<i'ad):k rcyfulacyc urbn^ry^lna i podat< 
, «yiUI wiHe roi^ou^dre^i* ktuie miaty lymcAi- 
obouiąjywa*^ « mm iJ2icto akoAczoro foitiani^r 
n^du u| pAt«nift wyd^mi- od rokii \^^% ilo 170^. 
w poprf^^dntm ro/dfUtt*, do nkh Mpcwne 
ryf emJaa ł pAEcni f dr^ia lO c2#nvcA 17SO roku, 



<ł4 



FU>id«ia£L 



A moJt« i sAmą myil rozdiułu ifruntów diirdiics 
dorninikalno i ruiiykAlnr, 

Jeden z ukUh paunt^w, x dnia lo tutoffo ij 
roku, sianowi w g n, U w raiirr poununiii 
lO-iyl! ^fnmtA j«teovn> aa, dom1nilc«ilii« . ctytvt ruityl 
posiidiiTiic o«uinie TOEłtriyffać będjtK. dU Liniknif 

fłj!C£4ca tobie pr«t«osyi* dv gmatu, obowj^/.in.* b^t 
Mawit! Anw^ót il<T jfnini o ki<^ry chodii, na doił 
ińlopadA 1766 roku. jnlto u- i^poee norma)n«j, w 
krojkt dtf rojcTi^inicnia (fruntóir domini kiilnych od 
acykAlnych p^^lAno^tonej . do ivj kAtrgoryi grul 
naleJ^al, do kióroj obecnie jot rok la ino wad y , t<M]j 
Ło takiiT jugo pocliodfonie /*>iPsw£Amf }o?it wiadoi 
Z bnirnipnU Ił^go prrepiMi, klfity rok ijHŁ jako 
normalny w^^kAri^jc, widoczną Jmi, !« prawo wyt 
fostato pTOWUory cenie » bo inacx«j, me wymasatoby: 
pi/}.nwjs/.c ciUAy uarunku, t& lakie, 4i nio łnn^ 
d/4*nie (^untu pi^'x-zrfhnu jc^l wiadomi:xn, JakoA 
ictn E dniA 17 kwioinia 1790 r<^u rorpi>r2Jtdf«ni« 
wyłftK« wra« / u'»i«yitkTsnłi inn^riii do rejfuUcyi 
kow«j i urbaryalncj odnouąccmi sło, JtoKi^lo ucliyj 

Mi:nc lo roipu»^d£«nŁ« j^obOTnUlno X 
kwicfinia iS;t roku uwiadamia, Jt4^ zacytowany pal 
' n^kii i;^^. ^ci)i<iW-\*'k N>Jivyf8r\ W0I4 akasoi 
ma obowrazywać. tylko w pny^rtawaniu jfruiitu 
do^i5 J«M roKOJt^a*^ Cfyh poddtiny pobiadat gi> na 
litttupada l7f^6 roku. :Łle <>cvn;ć ir/cbix i tsfu/. n4 
kł4rfg^ padti/iny HZ-itkiftt^ił a gruntu, Ju/. £aA dwjt nj 
pne d^kreiA, lo je^t z dnia 14 grudniu iSiH 
I / dnia 14 lipcu iKjj roku nadaje fni>c parA(-mfo«i 
uchyJoov]^ patentu t n>ku i7Sg i dodaje, iźc 
uznaniu jakowego gruntu ^a dominikalny lub 
knloy, rofMr/yf^ f^lównif* i wyfiłc/nł« fsklyc/n^ 
darii^^ V epo<!?r r>orm4ln<.j (1 lisii^pada 17A6 roku) t 



"-(DUłBtL ^IłfcMiJ^lT' 



'45 



iH tt^ c«a54i^ ^ do roku 1^36 nl^ wydnrio J^H' 
t^r^ ir tytn |br3rc<lmi<łclfr t^r^f^pi^u, mk wli^ t;SO j^fco 
#foU fwrm^ltu »tBle bjrt uu-Jiiany- L«cx wkróic* \ntkit^ 

u na pcniaiUtiw w roko i;S6, tiwaJi^mo więc rA 

mtCMfrzyuf-iiftty.h, a ^y t \ih\*'r^\*>tst cxmu i lych 
lobnkło. uwalano tylk<> kio po^ijKtat ^runi. 
w roku i7?(i, aIc okoto iMn^f/iikr) tcgn c/^>iu 
Tb miejłcc wykjU4Ć, jak nic k-galnym, (łwynuj 

:.ic/r>priyfii^liłO>'t'h iwbdkóvr. W nkuc^k cią- 

^{>orów m^i^diy djckdjEtc^uni \ pc^Unymi. wsku 

bmulnoici, która jiiniu^ły Uji«<lfTi:;k do u. inku 

■: wl.ŁKiiyiit imivntu, alv 04 rj[ecx r^^du^ imkucck 

i caff!^ *^<TC^ intryg'- (>lurokrA<:y], cp! fłr^*i 

0MtU-r'ofty dopiętym /o&tiil. bo aięwyrodiitft nio- 

Mu^«y <lii4sUicc(c i poddanym, nien^wifć w Ltó 

i był *yv*di*k, »by jAkti wtoiciAnin £j«uydowAt 
/PfTrJut na konyić diit^ic^ \ "Jiuciaż wicdmł o Tii<^. 
nutowi łiros/c/i^ó itłtiv^ poddantgłj, hoIaI mikfoć, 
ntfn^c prAwdc a na kor^yAć dik^Mlrici, lurAUć »ic 
łłfmłtlłj K\\l^\ irromady. Inacz^ lic m* w nzie /r- 
iftfl ti4 kotjyA*; |nji.Win-cgit>. Ten pom^ydjcy kr<^wnymi, 
ladAiTti \ pr/yjaciołmi zn^Wl iwtadkc^w, kt<jrJy rou 
iwdiici w/aj*^mr,oAci wyświ^idrżyU pnrystu^ konv- 
legu dUA jErznanui, tilo pointebujj^ ^o jAprfyiii^gać, 
BMt olłłwiajĄC »»i^ kar>% * ">***^ wykAiaocgo f-tls^i^ 
Mdb !♦*, jakim wjadi9 poUtyCJM Bpory lit |>erlraktO' 
'ycfyni«Ł tif wicie do poTnnoJtenb fałftcywych 
r. 



«• Vtr>kpfl7^» £ftLM*.T-X. 



10 



146 



Rwri'ur rt 



KinAd. 9pi>ywjii protokół I !>acn j^dea, nk lOftMjąc 
fri<lti4 k<>mrol4, 4UIJ opinii publicznej, uij kolegów, 
t<jk ferował. Nie U^elKt mA /^ŁpumiuAC, ź«leD Mim tti 
nik pnłnUcy obowt^/ki scddi<go, Uył cpirkunrm lol 
pixt<UoycK Itr uri^ im^r^em jłłjf<> M-lo, Aby maIo 
fAdoayć JtycjEcniom wtoftcianina, [ tirrędnicy ni€ xa| 
luU lat o tvrn. Unolnieiti 9 i-^ patcmu t roku 17S1 
u'!ł«v1kkn pr<Lwiiyth foniMlnu4ci, 9 obowi^fini do 
Mo»n^anid i uri^u wy«lki4}|fu, coby i^n i^pr^iwy 
Mdnych irybk-gów w nal^fyteni pOAtautłlo ^.yrU 
u^ywAli «f^FroVo awojł^j ink wiły lory flint) i icd/iowi 
wroLnofCL Mftjąc lio crynitfnU X9 Mroiumi, t kti 
uiirycit) obie nie jrnjity prawa (bo loajomoM pni 
dAwatwa austryac kiego. najcij-nintoju^Tifo ł n^j^.ivriU 
»£«|[0 jre w^^ystkich, jMt ud&niem vymagn}Ącv\ 
bn«ffo powaUnU), urzędnicy ci, jako cbroAcy 
Dycb, w ctA^d s[>oni którego bylł »ędił4ini W4pi 
)cb iwyktc rad-^, 4 kiedy pnya^Fo do powol.inU Ai 
kdW| ^dbierdh ud n^ch zutOttiun w^iboc całej ifroi 
i wobec fftrofl, Ub J4?A]i to uznali sa Mosnwne, di 
kŁldf^go itwLftdkA poJddyT^r/r>. Rywitły nrypAdkl, 16- 
iwUdków łlu^Kjino gromadnie , lemaoia ^/Mwif/^, 
mu iiłki ^toino ni» «jLprc4>ciył. wpUywMio do 
ktHu jako ze^rLanU ^nyMtt/iM byu-aly jtukje, te al 
nUwia)acA dowód, obecna prxy Aluchiutiu AwiAdkoi 
kiowaU im r^^enanU, choci&f % 337 K. P. C. Hm 
*kaidy iwiiidck ^łucb^nym by{ winien ooobdo, 
ObecioAci strony inU-ie^owAnej i Whpo>£uiiidkóv<. 

Wa£akioi i uble^fiem ciosu »tato ni^ niopot 
•iwotn^ aby który AwŁodek iBÓ^ł fo^i^gaft p^niTęci^ 
178&. lub epoki o^o/s tf^o mhtt, EeinuiiA więc 
świadków i.t»ly ric Tiie mofliw<-, a wtoicUnie 
Wili fa^wycza^ injwgo dowodti, W tym celu pul 



StoMbik p<t44i(tcqr. 



U7 



I 



1 dnuk i3 liftop«da 1S4& roku pobtanowiun^, Zts <1U 

Kłoly<^ rok 17S6 ale 1*10, uk, te wałyMkił^ ffrunu, 
któr« w roku i$;o ^nn^f^ualy >ii< vr po^iiAdoniu podda- 
nych i J4ko lakie vr kau^ter są wciąi^nicce £a ru»;y- 

RoqK>r/^d4rnicm jr Unia C' lipni 1*50 roku, 
Whfy*tkir jrrurta nKitykAłnc oddano lui rup^tn^ wIa- 
SDoić byłym poddanym; do»taj^ 91^ im i tAkic jfrunu, 
ku^r« choćby byty dcminikalac, oddaiH^mi /o^uty pod- 
danym w jiŁkinikvlu'ivk C£3kbiv w apt>Mjbr >le i ti^o 
.-UhA nowy niu^utick poddu^c^y wypływa), albo trt ju£ 
itfn(«Jący, lub ui-łnd/ftrty T>yl rMWoiroflym. 

Z rozwiiftaniem ntem iToiłunku poddiAczeffc^ nić 
akoAciyly ^If »pory t> po^iA^anit* micdJi> d,ivt^n)iu dcie- 
d^ccm A byłymi poddiioymi. ows^ccn, ci Ołialni XflA- 
lA2l«ey otnftrt4 br<ini<; Jo powf^k^^^nta w*t] vila»ti&ici 
bel JUidncgo / fłwi*i -iirony wyna^rodł^nia, ctMJą tern 
wbfkM* laotywa rcklaniowAnU od wU*cicJ4;lji fgpaión:, 
pod ptKforem, to z nich kkdyAkoIwick uijikowali. i je- 
$li urzędnik pi>Utycxny prcMcniyc wtoicianin^ ufna 1 
^tiuzną, ^pór fosuji; Tocsir/yj^nitfty i wla^noAć pnocko- 
dzi aa nec^ włnnrUnjiut, j«iU ziai wloicUnin mtmo tylu 
lativoiCL» klc^r^ ma pod r^hfi, tidowotln1<5 tytułu ivągQ 
nic nole, wtedy «prAW« nic ^OAtajo odr£U<:oxi4r nit 
pnecbodti rtn tacową iŁri>gc, a gruni tporny oddanym 
bywft pod Cymrzasowe r-ar/.fd£unic wbd^y polTty^^f^n^']. 
Toki więc *ian ntcpcwnej -ukla^ino^t, t tego co poprf«' 
dia widiimy, od roku t&ąB ni«tylko Irwa djtłoji ol^ 
jwjcjrc «7 f^gKtntyt. Hpory bowiem o poiijdjinlc ini^- 
dfy ditediicami a poLld-u^ynii, jnk mo ninioj o inno 
prawu te związku podd^Actego vryiiiktu, roe^rr/yt^ne 
bywają koniem f^-^do, het obowi^rkn dla itrony prrc- 
gTyvniącQ) do ^-^ptacfcia kouit^w, a laicm wFoAciantn 
wnosoąc nowe rcklamacyc <cboćby oajn;cdor£f?C4nicj&4«) 

to» 



iąB 



KoiipJtUl U. 



a frruni lub ptnwa, nk v tAÓnytn fiuł<^ mr^H^ til^ 
liiof<r, a otwiiym mu »{*; nnd/to)a /y^ifcanij^ ot cli^jćby 
tytko dokucicnin dawnemu dxiodeicowi, pnociu' kt<i- 
rtoiu mu iry^-AMt^ u nim pjiiiij*^ nif*[iJLwińci* bu irzło 
wit'k [lAinii^^ dlu>;<j k^£V^vdy pri^jE r^iebic bliiriir*niu 



g;dńv ^o u^lua^nk- /u^Jtly nir^ruKc^walTKind nic turu- 
£j:7łOr łfcUi^* zFLii^m woln<i jna drifdEi<^ow] 1 po(MArLf>mu 

bir^v ifubjjudArcA da i^grodittf, [JUj^c niu CAki« wrArunki 
(fKiL-dlcnU, iiby AlołciAiiiti w fwykłjcb i tiiifjiwykłyi^h 
lauch tni^gfł j bwq>i«c£i:-AMwrm illa skbi^ i dla rodziny 
At:<]lo roli pana pracowa^^. W lym ci?lij dziedzic obi^- 
\s'^iujc »i^ do jap^^mojji w lcnJ!i1ł-j cł^/^ifj £>ny^d£i«- 
aby /di hk pO!gnru*if poxyc-yi puddinegio, kióry zvty* 
klA niiT niA lo&u, iW d<jst.iiL'<:/nojLrtk obwjni ł^k, n ''Lt^^m 
ri^ zmviF*£ai^ ^o du kupoiAMTua ilr/j^wa buduUowy.^^ lub 
opałowego i pawy łlU bydła. dofWAla mu Hmć pnwn^ 
iluAć drf^^wA k /j^Ad/a mq hsl wspólna i>&Kt«ni« b^Ufa. 
Ko^rumii; tic. łt tu nic jtr>t i nie byiu nigdy vf I'olhC« 
obijwk^i^kiom pr^yniu»<'wym dU dKi'^dxicr4 i|i wyjątkiem 
riaiikkh j^rcim^cl. o-vLrlfonydi na prawk* niemirckt^^m 
lub wlołkiomj, jf« lo tylko ctf^M dowolna^ chocijlf jc 
!Łl*af:iU']skA inorAlri^g<^ konL«ciDa, uipuniutfi: p«wicn ro- 
djuij dArcoiiuccymy jtc »Łrofiy d/ieddcj^ ul kti>r4 6ic 
poddjini iihilnii'jxzą procą lub {U>wn4*f^-(i ri>d/^;» dan-m- 
sarjiyŁnAnii wypl^tCRJ^^ n\c która nie dn »ic okrosJić 




SliWiiek pg*lilcry. 



»« 



:o tytuł pra w ny, Je«t to więc oicpko moratne «kc^ 
€i« więcej iia muf aliiydu nil na pmwnycli z^^^di^ m^ 

dllu-a Davct produkcji {cobregfo bydla^, wprowadzając* 

Tc GZ^M 7Api>mo|^, to morAinn nkci^Aoryum fcon-^ 
traktu pJiń»zczyi^n\M\^*y, T*n »to*utick, który nawet nie 
niA n'JA:kciwvKo oaiwukA, bo ni^ily fufii był wyrainlc 
dkre^U^uy, lunw^no » ualutnich woa^ich jftii^ÓfUJScią le- 
śnĄ iuA fnuzy, Na^wi^ko nti?wla^wDr a ?ikwap^iwii* 
p«0? ptnwołlłwi^w i Hr/ciłnlki''\v ifAlicy)»kich |iochwfy- 
coae. S^uiebnodć w kodeksie j»t prawem ^tuJaccm »a 
r^aciy do osoby obco) Qn]4^i4Cf^, jcftt więc ograiiic/«- 
nicm wła-sncńci cudzi-j i dlau-^o nio moJtu t>y<^ ^^^y 
(JoroiuniLirLL-m, jlt- wyni/ni^ okri-^onem byt^ powinno. 
Jjilc widxU:lKmyj doffndno-^d pnzwMonc wtoActanom 
u- laajlch lub pft^ivri]L}{iKh ni« inajq pocUUwy prawnej, 
nic »ą uiffC »Juli:linoM;Umi (ttnttHUt)^ a1v ic ntc iiuij- 
duję lu nio IriDugo iMjrwi»ka i to ono w ie<n znaci&oLu 
w całej Polwru ju2 bic Utarło, zmnsrcny jłłni^m je «t- 
cłiowad. 

SluMbootci poddaoycb, joiko Cz^M kontraktu paA- 
S£Ciyinian«jfo, laatał riad Ausiryacki w tiralicyii I ni« 
rojunalal ^o cei pa xi» nim, jak to \i^ poka£uj« £ d<-- 
kreiu tj« lipr-a Tfi'jj rok^), oglowroui^go dla krńlr-Mwa 
Ci«cb, krAju, kibrc^o «to«i]nkł w całft} Au«tryi najwię- 
cej galicyjskim odpowi;ulaly> D?knłt len bnnti: ^Jak- 
ko1wi«k w C/<!f;hach iadnt-^o ro^poT/^d^r-nia nlfl opU' 
blikowanOj kTór^by iwier^chnu^ eUj dof»tar<T£amu pod' 
lyia dnt^wn obowii|fywaJo, t Xttmfj n/o/y t/tstitnJttr 
ft^ytfugo dla ubu atron tflo wwjrmpyobowiąi^k wy- 
nika: ii Sikoro gromady wiejskie luL> miv>3«kic, ivtnsŁ- 



'it 



lKf>i-Xnti tL 



en gdy włAMiyełi Uft<Sw nio tnat4. Aft opcdi^Dlo po- 
tn^b doiAowych drMwa pouxpbuj^, zwienchnodć gruft^ 
luwa ilo4ć n» ops.i lub ui^tery^E pmM6bik4r po toiej 
bcowcj Cł^nip o tyle im Jo^^tarc/ył^ powinna, o ilo lo po* 
Opędjtcniu własnych poirrrb urjynjr moJr I stan jcj 
U»u DA To poiwaU. Gromady *aA t* *wtj »irony wa- 
runk: umnwionr Uk co do lapłiicy, jak co do xacho< 
Wdnii pur^^dku ldbuw«go, łciilw ^^k^wuC m4j4. Fruci 
obowiązku lcg<j w Bluf^nu^i u4^untow9nc(fa, niczcffo 

pod(tanym berpljitnie i«b » mniejsza t^cnc drcewa do- 
surciAty, j«>li K>bie poddani n* lo osobnych kpnct^oyj 
w drcdjto umowy nic wyrobili*. 

W lim KpAs^b pojmował rtąd nu-iTryacti tak ntanc 
BłiU^bTAo*ci \fiinf w nic-^'ttlicyjskich prowiricyach, & im- 
wet uk &4mo roiumiat je w CTalicyi^ ktedy mu o otna- 
Cjrenie icU wt władnych dobrach, koronnych c^yli Ka' 
niior^lnych, / dawnych di^br Kiaro^ci^ukicli potworku- 
nych, chodfilo, f uk odykt £ dnia i6 pftMEi«rnika 1771 
powiftdft : l'ni4t fuitfur a iiguitti&nf in fi!t*ut /tf£ii ah* 
sfvf /x/^rts.ui rwifm fttmutiam attftMMt: co jc»rci« 
wyroinicj cdyktem t dnia 2^ atycjtnu 1773 rok« okcc- 
ilonom i poiwic^d^onciu n>A\a.\*>, jLby nikt nr dobracłi 
kcronnych dr/^wa cii^ć be/ pu/woleniA Jcgri Ca^iskif>j 
MoAci fiU". waiył aic, poiwaln mc xa-4 poddanym, lam, 
gdil« to byto po £wyc£«JUr /ft? nł^ttsttalf /^rofrii f^ci 
zbierać dncwa tetącc j blUkie spnjcbintrnU, al« fVf^/ 
tfł/ /'fiKd noviier ca£if£ttt/4 atłtHft, fimrrut ftriitiegM h- 

Okrtlnik ifubrraium galicyjskiego i dou 13 CJ!ł^r- 
wca i;fl5 roku pu^tanciwiJ 'aby podJ^nym staroulw 
kriilrwtkięb nic prjtyjtnawoć DWorganiczoneg^o praWA 
do la^uw, nie prawa ie /a poTOJii^micnititt t*\^ x fi^ 
kuMCiij do i!o4ci Aci^a potrzebą obratbuwanej, redu- 
kować«. 



j 



StonDtk ^oóóahof* 



151 



Okólnik tagot ifubcTamm i dnia^ ^4 «i«r|>i)ia tb9Ą 
roku br^iui : <J«gv C>«arbk.« MvJif do2W«la i nadal 
oiriymać prawa dn drtcwa Ic^ncrtfo nabyic łi/u/t' onf' 

ogranicft;6 i ici«imea Co aA^ lai tyciy lakich 

& dnia j6 litycfiiU i;7j roku jehwsiod^ cosiułyt. 

Wsf5i"łIiVc*niR (it^kri-t kniDcr-nlny z dnła j nkctp<iia 
\9oĄ rokLi rorporfjfclfa, aby iy\^ tylko poddanym udri«- 
Uć dncwo, o ile tcb potncba nicodiowna wymagi 
pud^liLuy V4i » któryby ijijwuu Ł p^Aakiego Iami p<>< 
wnific nie n^t wla&ny uiytok obrohcal, ikW pow^yl mi> ja 
uprzedni* luh liarnwa*^, ma Uy<^ na pftyrulotó {Mr:^J--u-h 
i;ftiv /ł-jA" poibdwłonym'. OstAtni Uiicp 1«g^ fWWr^tu 
bnmi: *To wwy^iko fco wylej powkdjiiaiło} »to»ujesic 
tyLktf do poddanych, których prawa do drzewa w J«<aiv 
op1«nij-i kię na Inwonur^ach luh iunydi pr^wnycli do- 
kuiotfntacli; resita £aS pód(i;mych^ do t«} klasy niv na- 
leiąca, ma do admlnUirac-.yi di^br podawad corocznie 
prośbę o' wydfl«]«ni« tni pi>trMbn«^j ilOM^i dnftWft opa- 
lowego, a^y ta liani/M nf/zcwa mc ztauniła st^ ac jakwcą 

Z Itffo wynika, 2c prfaptsy dla dóbr koronnych 
w Galicyi poManawtaly: 

1) ht ci tylko wtoticiani« maj4 prawo do £bł<^«ki 
w lc*ic, klór£y m^ 2 te:t£o prawa inwcntanem lub in- 
nymi walnymi dowodami wywi^flć mo^, jako nabyte 

s) te prawo 10 iiiifdy nie motc byi^ n^f^Offrani(rzon&f^ 
a1« «to»iije si^ do iloftci 0£nacxoni;J ACUI4 potrccbft wto>' 
tcianina ; 

?} J« prawo to nakonioo nawrt dla tych, kiću.y si*^ 
t nt^gu dokumentalni wywł^fti^ mo^, niŁ^ pr/«atdj« byd 
jte łirony d^icd/ka dobrodfif*JMweai. 



IW 



Rotdiibr ri. 



Widłimy witem, t^ lo co było wytej ptm-i^drij 
nem c jinAC'«ntiu hJuJtvbfki:>ici l^hnycti w »Hto>UEiku piLft< 
A2i;jiy£iiiHUiynT, tg^óm mi; iupf.*Jniu ł jjujęciem r^dn 
au&tryackicKo t> tył^hin sluicbnM.Hnch. o ik* ta pojci^iuj 
do 4\*\hr TtąAovfyc\\ m» %ic st<i*i>^'i»ł* niMc^my jak Ji 
tciuCe Mmi nad| w lej samej proA-incyi, ak jot nie 
w bw<>ich L>'Iko HUchecki^li Jubr^cb rozuuiiAl. 

W roku 17M3 pfwkn il^tc^riawca dcibr wymanfal, 
od podfSAnych powtnnoAoi wbr^w pati^ntOTn i chcilll 
wto^i^nuw dci robocizny lej itmwi^f, odmawiając driewi 
2 Ia&u. z i^^-^u |JOhi'oda uydtŁii} /vfrUl i k^i\cv\atyi a; 
durgrutfj U«kr4it x diila J-; grudnia 1783 mku. /^bniuuj^c; 
^irif^rM^bnoAcłom f^untowyra odoip^wriAnin dr/owa lul 
piL4CuiMc, ilEa jrrpusicniA poddanych do robocUny 7ii[«- 

W dniu u blyuziiiti 17B4 n;ku ^ubt^rEiix>ni ^^licyj- 
5l:io o^f tuliło riA^Tfj^prty <b>krri k^tnc^t^ryi nndnoraoj 
łCo nił; tyc/y b.'inpgo \vyr(j*ł>o, mylA ?ił; bjrd/o fwiernrh' 
naśri mniermAJac, łf prfLu-rm kftncm z raka i^Af upo' 
vAfnion« »q do udinnwUnia bi«i!nym nwyin poddAiiyi 
pobieranego kiwSiZo na wtu9>n;i |iuit£cbif dr^cw^. trubcr' 
nium Jtatt>rrt ywiAd^itiUi. le /■rm, ^'i/sr^ sfWt-/ ^^A' iiCifsnwi 
^«^ poddanym pohiorai^ dn!Pivo / pańskiojfo laiu, tai 
1 ondAt ^rJiui^i to >Juiyć rn4L poddanym, t uwffjflrdnli 
nitm pr«'plsów Mtiycb> bo byłoby nir^prawitrdliwei 
i iiiiirroJtropn^nir odmawiać potUl^^HyiTi tak konieczni 
i hłiaoouni-j pomory, ^J^f i^fiti t\ł/vj'fjf, pod poforei 
nirmnjin<i4cE ''ichoMkiinut pr^cpUńu' li?inych<, 

Du-& lv d^krpŁa utrzymująca prauro pobicraot 
dnvv>'n, ab- /am fyikx*, £^-^ iffftfif i!fHi'ił'^, joslat^' 
h\U.'\ TivŁjlatsrywLirj wyiiumacr^iie i iiiAJnii-pra^nicj ujtyti 
\V^rdako ni*? iiprxvdraJĄC Hipri*ffu priłriMfłd*', rofpairtm; 
%\ą w nich dftlff): 

Kiedy Jójef U. /amwr^yt prłrprow*d/i^ r«guUCj 
podatków w|n.<ci:k^hkich, waxcXi;la>i; kw^tya, alAli 



StowneŁ paddukfl'. 



VS3 



. L kdiKelaryi n^dwumf^j t dniu ;ti \iiLalńi*Tiiik2i 

^ . ^ic pfx)xiyni*ć do podatku ł lychic 

raf2T( polpcić; Panicwai pobór dr/ł^wa £ lał^u 

tilojjro iviililniiynt n!^nrf2i)vrnip Jn4 poirfc^briy 

idi dolacyi, uk jak kb ^runi4 iwkiy, cattnn ob*- 

polfi^ni'' dr£t?'A'i> w trj samaj il(>£vi i pot! lv\utl 

dniąd warunkami, l^o nlo mAJą opłacać podatku 

lun, bo nl« poftiattają J^^ wla-taoAci, 1)0 jedyni** 

eiFffo ulytkti>ą*. 

r«(«ni z dni* B luti>^ i;go rokti prjtepi»ujc> aby 

:yi co *ic ^yc-fy pobom <t U^ów, jrattarly x w]«r/ch< 

i.pni Fomulny uLŁiidr w którymby i1i>iić, ^atun^k, 

drft?7r;i ł wyiia^Tudfrnifi 2a.i^ pr;typadjkj<^Cf* ilok]^- 

Qnnu=xottc były, 

Wuirlako patPlilA J6£trfa 1E-. udno>i£j[C^ BiC do itt- 
rvi uib.iryalnęj, <rot-tiity jak ^^pomnitUimy /iiicAioiic 
irtftdfoia pulilycfuyiii br<ikuvvrtio podbUwy w k^w- 
li Uufebnoici- DU zoru^Ucnia temu nicrdi^staikiiwi 
htTłiłim (fałtnyj^kin citfłn tło w m^cy wydnnm okAI 
kt^ry dttlychofaHowym pr/PpE>ori nui? nad^t rnA- 
f i procedurę o ttuJ«bn<»ici lUi lOiL^ wpran&dzit 
^ >ki>)iitk Lvii dJtonjiny i di)i.ji lO wr/eiiiU iSj; 
_ 1 u-prAwdjric uf*inką g^bcrnlum. aU opinia I4 
w>%TJiJnl^ i tuuj |K)Atcp<i^'Ani^ m-Mdł cyrk«lftrnyrh, 
''.' »?« ^ub^Tntuin do ok'Mniki / dnia Ji Myci' 
,_ ,, i roku i luiywA jfo f^fiii-tiUm^ który opokę nor- 
sdttą mUaovri, a iiAM«<pniv pr/episujc, U jtUi f^jĄtty. 



'ii 



Ko»f At II. 



GijWm^um /fttrm nU pytA się, na tnocy jalti^j^ prłiwft 
włoftci^nin poMatUt w roku 1784 stuJebnoić, nii^ wdaje 
»)t w roifc>ini«3m f>ri» kogo i lu jitk długu doiwulu- 
rym mu by) wrt;t), iiii- ttumat:fy d3^vc£c?gu pogadanie 
fnkiyc/nR w roku 17*4 ma hyó lytulrm , prawnym f ale 
rok iffn liAmowolni^ «bi^ra , r fakłum bt&nowi (yłuł 
pfu^Hy, Ł pof:TiiUmfi lob nadutycia w owyiD cia^ie robł 
/rijtca, ^aoio »l9bi0 / władcy 4(JŁnint«triiCy)iJu) pru^niit?- 
niA wo wl^ukę pr;4Wvdawc/4, di;t;yduJ4c:t ^ wliiTiii>- 
Aci \ prawnch i^hywai^li. 

O/itiii tA if^ilłomium, pr/^ciwna patonTom c*s*r- 
skin^r 2ASJCJoni prawa wto^nglci j kodekwiwi cywUncmua 
btoiltt fri^ AtfjnfAj />nrw/tą dU W6^y»tkiull wUUe admini- 
ittatyjnych od roku (817, które lak dubnc w sporach 
n słu/4:bnAAH, jako 1 w ^porarh o prtsiAdAnIo poddhAcjto, 
»obi« juryidykcy^ wyfac^nic priyw)aM«yły. W n^dii* 
»1)TiiwicdUwym t szAiiuJ^tcym wIaatioAĆ, U jedna uwag«, 
Ic sądownictwo praktykowane w (Talkyi w sporach 
poikla^c/yoli nlo Uylo komp^contne, i *n tic w wjto- 
koiA awych detydujjicych o wlawioSci, opierało nic nA 
prAwie, alfi na ■>;^/«/^?^■A Kubaro Ul nycb^ la JrdnA uwAga 
p^wc4r;ŁaiTi.bylAljy dObUlrCiriA Uu unit^wwiinirniA w»jiyst- 
kich wyroków i ^kau^wania proctrdury; w Cralicyi pod 
riąd^m Austryaukim, wł^dj^K u^^dowiw^uty nit; juko try- 
bunaly, dopuHxc/a)y mc najbardziej obur2a)qcych h^x* 
prawiów. N* dowód prxytac£am kilkji pr/ykładi>w wy- 
jainUjjfcycb cały »yKti;m: 

Wł"dlug /wycjiajuw w iii«któryi:h ilobrAch za da- 
wnt^j Rrpltr^j i.ttri lejących i do d/ifl dnia dochowanych^ 
chłopk w vr^iu inłc^iACafh h\i>Ts\ kaJ^dy po J«dn«) fu* 
r/9 drxewa n« tyd/i^n. w drugich Bxeiciu miesiącach po 
jodnuj furie c^ dwa tygodnie f na opat- PozwoŁ^ni'; 10 
/zwisło juk widaiv>]iimy u' GalScyt w dobrach koron- 
ny*.-h od woli d/icdłicn. I.c<.v kiedy paicnta austry^cki^ 
iii<^ lio-twoUly wymagali od włoiciAn w)cc*j n&d tny dni 



*łt**«lUfc I^OddłftCIT; 



<55 



I. pAMiiftj ciciylA jednakowo na tcpicj lub ffor/oj 

Jotiym A-ti^trinnlnlo, pfiddiri ti^iiif*) iipasA^rriL h^u- 

fbJvr do powick^tcnu swych gruniów i praw, 

co nie poutękncAk ^i^ tloić kb powinncici. 

w, nienpniwiedliwe , ;l na pu4<ir uk fiUn- 

p ojffanifji-nift ffthodicny, AtaiA sir katnicnif^m 

rl&ym ^ipof^w i niechi*cl. kión^ pod pipetą au^try> 

izĄtia tdk b;ijnie hif rozwinęły. Zł a^ióte pol* 

poiUlany lumtij był Uk^mym nn u'i^khZ4 iloić 

iv lut> Ktiilcbi»o£^, ho wiud/ial, Z<^ ilo nicli /i/»/ff 

■io przyjdzie: m ctaaów Au^tryockicb ro2hiJ< 

rię j^go chciwość, bo otwierała mu »ic spowibnoW, 

ryxykui4C fy^hAnia. bo xnjŁUxł w urzę<lnikAch 

rch tia Apory poddanej przystępne ucho swyin 

I, a w prawodawstnif^ aublTyackii^m mo^nofć £y- 

ft« nłupTiiw^j drod/e nowt.<|E;o f^runtu. lub błu£«>- 

Jalcof, gidy w^dlł* gTibcrnuIncj u/^iao z roku 

^ byto wykryli («l:tycin« pa«iiŁd«ni« riutebrto- 

K ixtkiL f})iA, tak }Ak faktycjTit! poaij^lame grantu 

rtiku 1789^ aby dL> It>j F>lUiłi*b(K*&CL, luU do lego 

tu bcx d^U^cgo wf^l^du na prawo być wprowa- 

lyTOi poczęli wtnAriAnir n,\ jjfiAfttt reklamować praw^ 

«TCbdw, prijnac/ając jako fytt^i pr\rwfty zł^zn-noła 

nitriaf-niti^i^n^k świadków. Ndówciat, jcili 

' ikkh świadków jt^iiato, *<• widzidi j<iko rwkla- 

'loJtcbuoM^^ i:iął w n>ku i7i^4 dr/cwo w lasach 

, albo pftM ^'Koy bydło na puAnkich pasiwi* 

jut tiriędnicy w po«iadaoic prawDc »tuicrbnoici 

i^fTffO wprowadzali. Niedofić natvmi ofrnia ^\x\>ti- 

[tmicma. ic lak iwanc prawa do aJuli.-bnoici 

«fr9 zawhzi^ JAko prawa c^łoj ^.'rom.»dyi a sainni 

4Jii2^*bno4ć jakowa jrdncmu włciAci:knirkowi prry' 

a o to, jak widrirlUmy, ni*- było irudno. zaraz 



■ 46 



y.oi>tńM U, 



tfjutii L-iwarskir- do d1^br koronnych ^ł-f-irMijm*? sit;, n^Ucfi 
zyvii\y tffoktR'!nłr r>znni'j'^ć floAi^ pnbi<^rnn''^ prtt^-z pod- 
danych drzewa, wfAdre politycn^ oi« wdawały sic 
Vp' Ultic oxnAC/9nidt priy/.n^jac |>oddAnym iloić dl'£vn'k^ 
me ivt*dlug^ moJnuAcj l^au, niw wt-Olo (}olr/«b wtuicśu- 
nina Cłł wirfc^a, pnnicuMf. nie Hyli wymmmttni \k\q 
in-iati\o Mfif^liuiitey ? \H*^6\y, ńlp rf^-kwin wł*dj o całych 
^rom^dach mówiły, 2au-m t kafdym ni«mal rchkitm wzra- 
ftiald iJoM {)obt0r«J4hcycti dr^^wo opAlowo wudlo bwrojtij 
pcłineby- tro < lejfo wynikło, oio. i« ur^ędnky U2;ifu 
jfir w ii^n >p<ł!Łłłh pft^skif^tnl Uisarai, w wjf^lu mł**js»:4irh 
je zniiiicfyli (ak dal«e, ta Ipft nii* mó^t już duitarcmć 
diJtoWA TiA polfj^tby włoicicielA i KTomady. Wtedy zda- 
wyi wi; łenuiin?n /diJiiwiujący, v którym samA kdiiLula- 
tyn TiAdwnrn;i w piimic j? n>hu t^^J, prtd cytyh?m ^/A 

/M^rmgirf^kfrts ttt Ga/iUz-^tt, \*\\t n\Avi\-: *Gdy / j^doł^ 
■ilrooy Uktyc^ny &Un r*eciy t reku 1784, biKt WiiMiłg^o 
4>;;ranicjcitciia nu r«cc£ 4>bflGnycH prei«nd<;ntiVw utr<ymf%- 
rym byw.-i, ^ drugioj Mft otrony nit' ma o/n:Lr/onł^j (?) nu- 
wctwliunej poiricby dr/cwA u'l.xA«: JcirU Iaiu, ani JI^dn«^J 
£H9Ady l«ftnc^o n^aii&nt, dtattjfo w »pcc3~alnyi:b wy- 
padkach pr^ey^kily juJ! r^oc^y do ini^o ^T^tpnia, ic cały 
pi<>r^i>liiy MoMitif-k ni^ lł*dwio odwnu-onyrn Jto^Ut. 
Wwsly, kiisly gromady, wypfi*:i*one od wlaicicieU w»f 
gruDinnil, tąća,ią, ułoby vi \n>\>orLo óriw/n i Ui^>w, 
pr^yfiumym mi pr£cK władio wcdl^; r^ku i'3^Ą. ulrcy- 
m^iifTmi zosuly, k:^JitftltuJ9 bl^ r^ecjE cjln w un spo^b, 
£l' ur zuHftycli koliryach i oc^ywi^tej ni^doMat^cEno^i 
IftsoiY Jnchodit pyiftfiin: «v tf/aUutW leu' m^t^ *.*''',/*"■ 

łasa /^:[?ij'iinw*rr^,-, I c*yli, j«Ali poincby |,;ri>iDady 
nuj.j^ h\^ ^atttti ty1)c<» pokryte, cały Ias do ^k^Tatokiela. 
nabl^i^y, f które^lfo on podatek optncjt, nir? ma byf wy. 




StoHłfrfk (w*^ ł^^fi^s 



IS7 



ł 
■ 

I 



1ac£ni« HA ulytt^k ifroaiAdy prijek^tanyi etyli jtftluein 
stonrrm j^romfitb Ai> uiytkoAnnU 2 b^u nin nu mU-ń 

W pfiypsdk^icH więt, sdi:i« tac* ok bftrdio j«M do*ta- 
loi, uiytrk i:^ły j Ijitii (»r£y mnoJucych Mit roMi:j*-iiijcltr 
pT£vH£T?d^b> tjikWm xs po^ucUnif? grumud pudU;iftL-£ych, 
zwi^kuAJ.y^^ch »{c i rDsnrjL^c^di cormi to nowe pratt^n- 
»yo ptłdim. tt włn?icirifli>m w^^ ktiirty irla*ciwi<" włipo; 
mnunc jfromady wypo>>Al<ii*t , zo^tatby i ich wf^tn^^o 
lułU tvn tylku u^yttrk, kluryby ud putr'«b ^ruiij^ii oby- 
wał*. W dalszych %liłiAr4L-h mówi k>jnccla.ryA nadworna, 
irt po kilkn rArv Iwourska pr^karAinryA j^^n^^rnlnn hro- 
nita picf*aicńitwA gronuidy n pr/iwriw poincbom wi* 
lac^ wfJiiclci^U ]a»Uf n C£yni4c tAk, t^U tylk<» u 
f^iMut gubitiiiialn^ 7 roku iBi:^ która J piłirwoincgo 
/tfia^tWM do u£yikon'.irtva Insi^w, zroblłn ^rvfiPo dO 
toffoi oJ^ikowunia. KancHarya nadw^ima pnyiac/a, 
w hwi^cn piiiriif> kilk.t Yii''vlctAdcjw- i Tik w MoJicUka^H 
2 powfcjdu ^pijru tcyw pjiifllwa i koli^iii^ Kcliberg, dtf- 
cycyami urfi^du cyrkuUrnr^ifo pr/iMnyi^kLn^o [z dnia i 
lutego 1S4; ruku) i gubemium ^łicyjskiejfo (z dnia 31 
marca :li4B rcfkuł pcitnnowit^ncm zoMi^ło, >tc t losów 
pjL^i^^ji M<3^%kri, mujit by(^ pr^ed^^szystkiTit^ i^^poko- 
jone poincby (gromady Rchbtr;^, a funta dopiero ttla- 
drlowi Uhii nil u£yŁ«k iEO>ULwitjn4<r Taki sftm wypn- 
ZfUriył "sui vr Butakwmicy, NowoMofcc i wj4*]u in- 
nych. W nicktr^rycli nii^^jhcocb, ^d2io Im uryincbiony 
nitł mdi^ł uyKUrtzyó ua polncby dii^d/ka, ani opr/łłć 
Ki^ chcinoici chtopOw, rozbudtoiKTJ drcyjyainl ur^\?d4^w 
cyrk^łlarnych, wł^L^L-icit*! cha^c choif^y din d»ed swo- 
ich urniownń lnv dopiawał lic od tirzędu, aby na /asa- 
dali* pfihWA Wfurg^ł, I** Jego witrkr*t^, W len tylko 
»pi»db vt }*Tivcinx0ViiVf po jumikni^ciu lo^u na Ut dwa- 
djrioścU, uc>»ono takonM pret«n4yv, I w wiciu innych 




mt^Jtcadi ózl^óikw stratę ufytlcu tU»ij« uw&Kli dl4 ^ 
bie Ul dobrodiicjKwo. 

bciHtninnttf, du CJ<tgo pr^ytidj Muiebfto&ci l«&ii« w (ii- 
Ikył, Knjmir^ M«^ wy«xukanirjii |iilcinfifo4 punktu op^rtit, 
kiórybjr p^łłoży! koniec tym pHnr/^crn ^^^ conf bar>j 
diicj falom chciwoici chłopskiej i podJEc^ń urifdat 
c^ycb, AZ** uk ihi» ntv ftUlis i owM^en, BtulftbiM>4u |i«4 
<!ji6cjt4; nabiiTuIy car^r. to putwvro»ojaią ccnrbę i w con^ 
10 n|fi«prAvrlc(l]ltv%£y i nciąfllwiwy n'yrAd7Jily iA^ WM 
nck- Bywniy w Oailkyi kluorr lub inii«, uk rtvan« <?d< 
/fUom/^^xr, ktArc po 30 do 40 fromod [wfti) Itc^y. 
Klucio te, cxy w»kuii*k <l2iałi^w fansMijnycli , cxy «ik«> 
lek 5prx?(]aly pojcdyńc/ycb dóbr rozdrobniły ti^. Zdi^ 
rf^lo MC, ii jedne x ukich w*i nnli^Jaly do rŁ^dni''^^-.-^ 
druffie do mnir^j ri^dnych ^T^podarzy, w pirr . 
więc 1 Usy do«catniirjtf« były nllll vr drugkb. 
urzifdy cyrkuUriicf pr/yiaawA^y poddanym jednej ,' 
pmwo wrębu du Liku obcoj Whit któraj wtftActdel 
sOFłtawa? v>' 8to»unku poddHAciym £ wtoftcinnami pi 
t>itlf A przyznftwdły U tylkct ha la.-Midf.ip, iJt w«Tf: f 
dy* do jtfdn^go włnicicieU nAti^iaty, Tu jul njiwei 
j^ic prawnej sJutebno^i było wykrzywiono, bo 
bnoić \viaA iM<T j?»l prdwtjtii do osoby dftedxH;4, «Lv| 
lasu trj wai, ^dxio byli l)sil?dII^n^ w/jfląd wlęcy t» 
dyl Jedrn włnArlciH wni te poaUdał. n\^ twony 
djiego iwiąrku poddAńczego między j^rofn^dą w»i 
dnąj ft zwkrzclinoici^ w»i dru^t*;. T^ki^ 10 bezpra 
wcooiwlniuDu byto okólnikiem z dniu ^u lipa iSij 
kióry znd«rydowal, tźr roZhirzyifAnir f^poriSir o |io 
cz<» ufylki t«Ane, w<?dle ich posiadani a w no 
«pocR, i wtedy nawf!t do władz politycznych im' 
kiedy podd&na gromada od patiatuH b^d^cego w 
cieJctn UsUf zoat^I-i oddzitlont^ 'Za tcm poszło. Jo 
lylko dobre gurtpodnrTiŁwo IMne l>ył(» niemożliwe. 



if t^ ąfc yaAia&ctj. 



03 



tifcl r wtaicicieli dw intat tntcn^u w na]«fyt«ra u. 
[W właicuo, którfy i pomoi^ ur»;dnika przypomnEHi 

itRTCh iwwoi ifTOinad. Bywjity wypadki, iv wŁ-idze »d' 
W»inc\jnc pr^yzniAJily ^rvm<iilum prawu do Io-nu 
B Bonu cudzych waaadi^ uk naprzykł^d w roku 
fTOtnadom BmMw, Sloboilka, Korostowoe i Sia> 
\S'oU, priyinftno pr*wo do wrcbu lych ws^ysi' 
nAvu'c^a» obcyctt dU uebie włości, pod ]J04or«tiif 
w pnt^ laty tworzyły suroatwo bolickii.', 
l.ilGlrJ Munnj metody trzymały m^ uncdy adniłni' 
jar nr '«h]fv1>noVi<LCh poa^y. którtr samDWolnii^ ncŁ 
1<^ fjffomad pTfyjmAir;LU% n\<^ ctnactAJAc ni|;dy Uo- 
i bydła ftAiit »ic i»«jąc«ffo, ani nairet nic jwa£ijac 
dvór po«iad« doMaicciD.ł il^^ć tak. WszakJu iu 
tnia epoki noratJiln«J j\}l t^l^ iiiv irtyoMTiu roku 
ile kt<SryV<r1wiek b^di rok p^sia^ama fiikfyctn^tr 
u ujAdę //vnMV/4r /haiia^fisnia. ) lAk 'f w* u>j 
mrrt^atf^r {cyr. Sfttnb-) rłłklimowala poddana 
grOfiuda prawo p<'L*Jty n^^ ^Tunuch dwi>fskk.ti 
S3U moryów wyiiowącycli, a lu na zA&id^it-, ii 
jc\ powicici gromada pozuć na nich miaUpnr^^d 
i&ioy ft nmvr:t w rokłi ifl^o. Ur^Ad SamHorŁki 
fe rok i8jo jtf«t rokiem ncrmalnyzn ńo 
dDl«nU poddoAczych doucyjttycłi uJ^tk6w, ptxy' 
prawo pouy. jako prawi- */'> /^t^i/ańar^j d^flacyt 
ecj tr^^oiadrin juf hj'/ fioMiAcu^/ w Ijisjtkach mu 
»Tiqy<"l:, nfi rAvid#ii^, \i Awiudkowfi^ nTppr^ysiętni jc':' 
i. jako w roku iHio wid/i<?li bydło poddahc/c; pa> 
stc na ł^kacłi dwortkich, *E)«kr<t więc jc dnia 7 






wr74 tnU lAja roku nnliA^nl włfi-^dckl^wt tt'y(l7Mli£ 
w pwedflgu <tmu J4, — ,;»-> mor^ciur i i>ri'>*trj*ni jfrun- 
i\>w ornych, Uunych i kinycli, i Uikoirc tfrotn^diie 
pnv/n<kC4y^ I odOa^«. T«nlo ^ain O^kret i na t«) >>Jiiwj 
2A4A<lfi>- pwyiniil j^TomiidHł^ TasxpV prawo do wi\1>u 

(fubRrnium wydany, priytn^l prawo wf^lneg^ wrębu 

(biłi ly^U dOtir w nurnialuej epucc i;Jł4 ' fficA^ //\'» 
rt^;(» 42 /« f'ffł j^fHi, ro&tawall w pfi«l4dnnlu tw-rpfji' 
tn^r^ ufyiku 2 loiił^ir, D^kr«< cyrkułu br^^famkiF^o 
i } wfdTcinUi i^aH roku pTjyjEriAl j^omad^iu ^A^'ur44Ł 
&*/aJct%nif priŁWO p-A^y i»h i2J iMur^jL'łi dwQrHkŁi:h, na 

tf^jy bydło *wc*)e midi par»AĆ n^ grunck rckUr.i^wA- 
nym- Uekrffl r. dniu is grudnia i$49 roku cyrkułu bnc- 
2aA«kiD|fo ^r^y^ijf podobni; prairc ifromadit* ilftuchi^- 
n&t^w IM zasaiUii?-^ t.vi ^'rx>m^da m od xljta-r)Vfr» c^anu a; 
do roku t^Ą^ paA^ła hydlu sa-i^ na gruma^H dwofikŁcb. 
KnM^n «tPtr d^krci cyrkutnrny lab gubernijilny 
był nowym obdarciem ulaicicielA j\^ korzyść włoicjn- 
nów, był nowa dU \ych osiawńoii utchcią do f^tłoru 
\Mh ivkIamow4inia 4,'nrnt('jVp' dwor<?kit:^. na jakiej hądł 
XA»kdiic, a na)C£^Aricj bcy ia«>-vdy- Była lo truc&ina po- 
wolnie prx^x lAt hiedmtUi-Tsi^t w ducha wfosciaiiów 
włowana, obudt^jjica najbtiyduio w &orcu d^kulncfoni 
uc^uui4L 1 nisjci.fccn w umyMr uło4cl*«<'>w piłjv*'-*^ ''>*> 
posjanowimie oud/rj wIjsnoAct. Zatfrn t pcwyl«J!ycłł 
d*krot-lw nlu o^mlby nic, wd^ty pod pryinsat ^^dowy, 
bo puepisy kotlękłu cywiłni-go co do ^uJtclitiOM:] Ką 
ja*ni*- nic dozwalają ^-^dnu^j w-|tiiUwofti:i, uni j^dn«f^ 
dcr<.>zuitiLOWAniii, bo procedur;! v1;^dx adminisira-ryjnych 
nie miała za sobą diMiia le^aln^iLń, x powoływana 
\>Tp&t nie itMrunia nie zapr/ytiiyAonycJŁ An-iadki>tt-, jak 



Siwwrk pv>HaAi»y. 



lAt 



I 



I 



44 łatwym dowcMifm tak w s|>OTach o wUanoić da dra- 
iiit h^dowej, ni« bytyby JAdnyoi dowod^ni- [ jd^ii* !ci 
nietylko jet»C nwjen, jit« s^niyclile wt^d^ Kuiky)«kicb, 
?AarrA\o sit;, ik lady upominały sii; mrkk^dy a prAwa 
ftądcf^nU hpttTi^w poddaArfych i wnirr^fono prftd siebie, 
takowe rojair^y^aly. Si^d spr/*ctkft z gubemium i cyr- 
kvlan'.i, kior4 k^nccUryA luidwoni** kilkj^ r^tty aA ko- 
ttyać ^dóA- £jJ-!-.yJovkuU. Z tŁ'ifo puwudu Iwnwska 
prokuMtoryj kamcmlnu uc:/yniU do jifubf^rtiium prff-ih 
^ttawieaie. w k(<^r^m r^/racn uvAg^ lui roMCiiMun «^dów 
do wyrokcw&nia 1^ !tpor«ch poddańciy<h i 'W£yW4, aby 
wUd<» iiJJuyJŁf/A blAiKkWcj« uydAla p(>J«Lanie, moc^i 
któi^go ntrcymaii^by zjU^uU <Mtatt!aŁnie koiripcurncya 
ftądawnit!'.! wladf odmintMr^cyjnych w GnUryt. C1io«^ 
bowi«m inar-z-rj j^^łt w AtiMryi, Gisit\ya ^^ łym m:^r<- 
dfm - miuMut pnmiircyami m^Marchit nu nM fyi Ar^- 
wnoMą^ m tu dla togo. £«» j4k powiada prokurutorya 
gi«li«rAUia •nitBy dia ;płijUuit/r J<fłr nr Ga/ayi nif 6f/a 

to wygnanie jf^nej t ftftC2«lnycb wUd£ (f &Ucy;vkicll . 
yak jot putivi«rd£vni«in wncyMki^o cum dot^ powie- 
dłUt, 1^ jrjdnv)ft> nic poUicbujit kometiiano. 

\VwV\ i mA>i d<Jtych<::/iU urx4^nky pclUycin! bar- 
dro wide powoddw dc ulńog^niu m^ o tę kompctencyc 
»4dovv4 ¥r sporftch poddAiScfych. ZihriArafii UAcucheni 
fakrojcbicfnym* c2y^ieni d^dMoa koiporacyi, nt^pnAwi' 
dwni I ^'ardfciii ■Jucznie pzzei ofaywal«H poUkicb, wio- 
dirklir ii knfda nov;a rozterka tnięd^y pftfiem I podda- 
nym ]f%t oilah\cn\rra żywiołu poUkirgf> w (lalicyi, le 
int t<'vb^^j wkor^fnl M^ i roxp.a|i ri«nAwi^ć chłopa ku 
djricdikou-i, t?m panow^nii; auatiyackUf w Galicyi jost 
p«wniejsi«- St^d włoloDo na diicd/ica obowiu^^k vry> 
bi4>rania od poddanych: podaihAw, rukruta, ^y^rwurku, 
«gj!«kccyi i t- d ^ ittą^ dziedzicowi korzystanie i pab- 



l63 



Rih4ii«j n. 



srciyitiy utrudniano, ^tąil otworzcno wFMcIanMr wrota 
do bo^Acoiiui lic nicprAVrc|fo konfccni d^ifliljicA. t ^ro- 
ni&(ti>Eg dawmit jak iiHftatwipjny pnyTii^p w ^k^ri^^ACh 
i uJE^tbntach lic na iv^at. I^c/ nprtict ogólncsu. |ioli 
l>'rinc(ro pf>woflH sw*r/i'nU niinawIicJ i wywotywAni.^ 
»por<Jnr, mieli on\ j«4£CT« inne, indywidualne bodźce. 
Ur^daky Adołini^Enicyjnl w GalicyL riii' mn-lj tuiAJ 
wtdAnofi<:i, -tui irilurutłów wbpijliiych £ lmia*ji\:\Ą . ^ni 
inrioKki^HT familijnych lub oJEylnM:!, Icii^roby i<^ nlcIa- 
RfAly do driatAnia nn bor^yAi^ mles/knAcr^w^ Oj1'>jichni<;>ci 
prr^c ulachtę juko hii|d?»trn zdolna do wMystkic^o. tyli 
•Kit vft:i»nt!m kolc^ ni* itio^ąc »<jC2uplycti »n'vcti iihi>b<'>u 
IdUii iił<iii4 Tm puttłk4 i^ofrciiiu^&ci^ Sittit których }v^i 
tiicńKiontr oinó%t;vo, 9ą pJ^tni jftk nnj^^or^^-j. binr^i 
rorrCTift ^00 — ąc^* nłr, tAklch mŁ wysyl.rio jn>waioch.-- 
nie na miejscf! dJa zbadarłlji aporu. Urzędnik p^bien 
wtedy komboryum, kióre mu pr/ynoMlo więcej nifl 
rocfna jogo pDciKya, pobierał nadta nUni; drobnu akcy- 
dOTAOf kdW Bct^fupŁ^ iego pon&yi; bard/o pnyjdratilt 
£aokn>g!aTy. Kirdy więc spór dostał hc w jeffo ręci 
10 jta .libo dc) nI«ikoAC20DO*ci pr£»d>uiAl, albo icjr ij 
rozMrzygjłł, «by i. niego wkr<Hce pow^ioJ nowy procei 
kti^ry^y "'^ nowe polu jiarobku otworzył- ) takim 
]udiiii>m» po wick^JtrJ cw<&ci Wz wiary i ^umi^^niji, 
rł^^kojmi moralni*) i niAirryalni^j . bci tmcrM.u w kraji 
tftkini iloMlwym, jak ^ nhzyw* b«ron St^in wduywM 
i/it ptsitnia. powier/ył rtąd oji:ow>ki Auairyi cawiad; 
wanto Ualicy^ i wychow^ni*^ kU*y w^o^l:uńskkj Zdał 
ii»l e^r^mln w roku. i&ąó^ 



!ii«iB&«k pod4*ftC4f ' 



"J-l 



l^1fjc<ur»-rTvuLui.yiii«m. — Op»krj rifJs dbl «'łD(iCuaAini b «m>b 
ii< uhOidlj. — Jik re^d ltl«C wlalłiiftili^ pod Tit^iłcn rai- 

ftltiglby mnii.* kto pomówić, iJE wy&iawiaj^c e je^ 
dnnj struny Hfininnui f^adu Atictryftckiri^n w ChilfcyT , 
w fatuywrm iwietle raaUiji* jego lamiłiry i pcmijun 
wyrainą w pc>w>lMycb prfcpijtach i procedunio di^Jtitot^ 

wiem olifA/rm tc^o. co nt|il w])ro»l od siebie ErobJI 
fila kUiiy ijrł<LVinAskir}. 

Pberwuu*m ladAnwm ri^du praciijqeego dla mi«- 
ii^lcaiici^w, jcfti i-Uranic o icłi podniosicrLic wewii«;tr<[|>v, 
iiidywidudltK-* o itb o^wtati;. C^cluj <ULt;ejł4ffj yywilUj- 
cy; »t;inowi riSw-nocfc^ny po&icp micsilcańców, uważa- 
nych indywiduAlni^' i branych zbiorcwo JAko cl:iłi^ ao< 
cyalrio, Iter f^j i^^odooAci ruch J<^tt f^łh^ywy, wykrzy- 
wiony, be* nitfj ludzkość dojść inu^iatiŁby <Io unarcliit, 
albo do 2£(uiirryalucin-aniA- (m w^iccuj cywiłkacya ^^pu- 
wnirt wy^^d i ulatwiiTrtj t^ni wtrlocjiiiej p»d duchi?rn Jej 
dobroczynnym higcdnii^iS powinny ohycrEąjt-, tern mo' 
cnkj ur MoftŁinki ludjtkiff w^iakai^ \ kojnnyd jo powinna 
moralnoM. Z lej baruioaU wdnmkóvr cyuiliiacyjuych 
wy^tywo, ic cokolwiek d/t-^lit .f^'ubriie na mor^lno^Ci ma 
dui^ow^ Mron^ ur)jfjinijrfnu spokMTiiiu^, 10 nkmntoj 
fffubniA odbijać tic mmi w maTcryalnem ukszia^ccnlu 
bpol«cjertstw'j, c^yli f« joM <ł$«>1n<>Ri prawem socy^ilitem, 
ii ŁA pjiupcryimcin ducbowyiD, id^tic pauperymi matc* 
ryatoy. 

Prawda tłljr^3E tak filaru. £f*jt;:i£C»* Rousseau pytany 
pn^yz Wii7thortk:c^i>, jnk urzidzif nio^unki wla^fiari^i^ 
polakic. odp^łwkdiia^ jak widiielUmy: Tak, aby xCw 
urobić krzywdy wUicid^toni, a niuwoliuka nio wpnód 
o^loaić wolnym, a£ go ^i^ uo£ynk ifodnyiti wolnoAci 



i64 



ROHlMlM. 



jcumkretn? Jedynie kr/ywdą deic^dficów. A ic nic rtio- 

i momlnoAci, pTJtex lat wi^ si^drnd/it^i^t podkopywał 
nąd w timyite wlD^donow u(^xlM:ie pr^w^ scIikUioł 
1 dOg^dut kil iMniifinoAciom kOHileru d/i«02Jcovr, : r\\^ 
dfiunu!gxi, ic kiedy ganitka ntLTiuwałTiy^:!! u- mi^^^i^i^u 
lotym 1S4& roku ^rwAta irię do hrortl, doAć było. aby 
wUdz« nądowe urepnęły chłopom , t^ 3xU<:hta chce 
prŁy»ftóc\^ r^^dy poLtkio , a zatem )J:oi^Cjy<^ to pano- 
wanie bcjprawm i naborów faworyiowanycU pnti*x biu- 
rofcracyc , aby wloftcIanlnA do mL>Td«?r?irwft nakłantć. 
Chłopi, których ksiąf ku elrrL^rmarna były procfr4& £ diie* 
ditcami i nabory iiAbyt? fa.łixywcTni icmantaroi, których 
nauccydtfUint r^i|doivyni], jak«iiiiy [uOwiąc o »iJc«>Ucb 
luduwych wykapali, byti uTxi;dnit:y, nic xnftll innti^o 
frotika jrbojfact-nia «ic, j^ik krad/b.'f j.iwna^ ult^jfali/o- 
wara tUicyzyA ufiędti cyrku ]a.Tn«^];o, lub MjomriA, któ- 
rych l-e|^ah£ACy4 hyih ciemna noc » a r^k^^jmi^ bF;ikdir- 
noit. TUf cji^gG procesem nic moina byZu rtabyć, to 
chłop giilŁcyJfikł nlobywat ł iilobywA ukmdkł<.ra. To 
lei w fsdnym kraju, nawet najmniej cywilizowanym^ co 
dfitA co godiina tyle *ię ni* wydar/a krailficły^ ni' 
gdxi« obywatel nic majdujf^ tylu c*ynn\'ch wrogów 
9n'oJ wla«noAci, jak w UaUcyi. Dttit w«ii|ić m\ za priiy- 
kład kradHi^f^ i Tt^kody c/ynioiw w dworarb irr.Klnen- 
n\^, co godiina, czynione w oafrcdrin, w \cuc, nn po- 
ŁMh, po łi^cp. w budynkach* iAmknlęciach, czynione nic 
przAz jodnc^o, dwi^ch, lecz prrcz ^ta ludxi^ z klilrych 
pięćdslcbicciu najmnkjftae^ ni« robi >iobio s»inl«n{a, 
ftni naw«1 Hi« nie raw^tyda^t, jak %ic ^ złapie na rlyni 
urxynku^ Tlo i dla cie^ffSi nut «ic wMydri<5, kl«dy jak 
widiieli^my. lego Kaniego uc/yło go 1 uc*y prjiwodaw' 
sŁ^o auMryackto przez lai uimdziw^t, Tun natóg ro- 



^IriMMŁ JAt^flU¥, 



164 



drugrIcRiu szkoda, ton iis>-«tcrtuiy7ow4ay Icofliu- 
alG jui pł>d pirc£4 ;iustrracką WK^cdl w oLiyctttj, 
, Ictilry łi^ g^ iłopu»C£n. nuwei nir ]*•« «-yMcplEu 
myta. By da^ pr/ykiad doA-5 powwdzi*!^, i« nn 
i w f«ftitftii, ki^fJ^" uuJiii«j o pAMt< l^Aj[dy wie- 
ftu-ujo bydto poić pnc^Uj*;, wypuHj^cfA j«* 4e aUjci 
Non jfolębiA I f^irrrj Arki i kaJr mu «ic Kyurić wU> 
pc»myftt«nL Ki>nif, irebi^tn. krowy, cirięt*, 
i ptiutwo kal^le uuk^ vl^ciwcgo pokarmu, na 
, ibA cuUc«iTi, i^Uiiu mo£H. Wydifpc^ t^jimiiiy. 
I łąki. ohjcdrĄ wikliny i mlodi? iiroiŁla dr^nw. 
ńMy p<kvyrrynji}4 k<>nk-/yny, powykopuj^ dt-mniakt, 
erają kApuiCę r 4 eh topi n* iLwiATłc) porobią dj^iury 
ntch, tAk £^'i«Tiv kAplic« i i»niulfivm driewem to 
i p4iĄ, co )v innym Apntcdoj^: go^podaTtii dli »ic* 
poiukiiT) la«io enaj^luj-ł pallwr^ i mati^ryftł. A hua 
nlrlylko if tra^^il pried rokiem 1846 i i&4», .ile trwa 
ij w całej mocy, A Jc*U *it przytrafi obywatclowri 
9rm£7fti-Uf U lUpie ^łod^icja lui uciynku. to il^ 
dla nic-^o kłopot! Niomju£ !^kwapllw»jrit]fo dio- 
do prfyv)aB<cin.Ti]ii ni^ nul^fnf^j Hobi? władry. jak 
nJk fE^licyJakł. Iricz MlnAy id7ii* o uknrAnlr z>(V- 
jft, lob o wye^fkn-owani? wyrokti wydantEfo nao 
miej»cow«go »^cL(t«^0, nut molti* inA\9>^ ur^du. 
kb krymiiMilny puwiiulA^ io kr;idjEivf w wurio^cŁ ^ 
w mieJMU lamkni^tcm lub ^kopanf^m r-prd«Hoiuk, 
hyi'- krymiiulnitf ftĄdn^n^i, n nii^ ^ilarrWo »f^ 
t OAUtnkh Uuch oni raiu. by zfodfirj ta l^hną 9>ikodc 
JO Itr- wynMX4C4, krymmałniti był kiiT^iy 'V 



^ Ab|r ■I1B4 lic ; ttł^ljflao o pna^id^ w hUrcileulM tcj^o obrsn, 

' * Ul. i^n I j'>^ &«'i» i raku ll^. |iImil* vT4bodf4c'^ 

■ T« t^id c<wf c]r«^u i vaj«koiri. Z mdi to ctbru ltd joŁ 



Smutno powiedzieć, kcz prawda kftto, 14 dtihi^ij 
pi«rvvA£4 !»jki;ilŁ| niofultio^ct Ola i:hlupuw (;«! icjr jakich , 
byłaby icit,Ui cfr^rkucya koUukiiu kryminalnego, ^dy 
kiim'* i łrit>t«ty<' wic^iy^nnc. Byt cjtaA, tf^ m^i^na byto 
złe choif w cjTcici naprawić. NajstrasflśwtjiA zbrodnia, 
kt<^r^ dzieje chrzcicioAskic pami^lAJ;;, rxi>i ^licyjek^i 
tt^zti^ Co roku iEt4^ bezkarnie^ irdyby wuwujl^i kii^y 
Mf roipoozęt^ na widką ^ka1(; u<^r|fAnifow;tnfk kAmpA- 
tiia wyprAW rhlorwlilr.łi pr/rciwko Ufirmi I łiikoiri dwor- 
skiDg {cdyby wuwcz4« ręka «pnwtcdliwoici vryci3incłA 
pi«cz^ć nft lych i^huŁUch iozb<.'>iw]i)nyi.Jip widtjk u^lpu- 
kocon^ukcj zbrodni multby powułi zatdrt w^p^lmntcnia 
dnwni^^JAKych bl, przykład kary ta. rozbAj i ittorfU^fMwo 
zmusiłby do uszAnownntn wr^fl^^oiŁcń WłoCdiimn oswo- 
bodzony z uczucia zadanej j^rict ciebie krzywdy, tnO' 
l*ib}' U/iiJOC^i iiui^ kiry«rc MJCyahi^, w kl;>Tvjby go 
podpivi<i> rygor kodukKU ktyininaUic^o. W inJrjscu t9< 
go CÓ2 aił- 8tafo> N^ŁCZfflnlki^FW \ prupagaiorcłw rr^^i 
powoUno do l.wowa T do Wiedma na wysokie potady, 
(fdzi« J9 dzkUj ir^zcz^ pinAlujA. Putcnt « roku 184^ wy* 
nagiodził cbTopow darowizna wl&stioid. « ministtrryum 
apo*:cUki<:go rz^du odważyło wt ^^ motywach <JłA kon- 
Mylucyi galicyjski er) 114t^\lac^ owe ^brudnie dotrodi^m 

ictańskttj. Tok daleko l«d»ii nad J^-fzczc cytiizmu h^'t^o 
nie poftanąl. 

T^cz odlt^Jmy lu p6źnioJ TOfnbranio, cz^m ]oKt i& 
wii^moić dla iroou chłopt^w ga]tcyj^kk'I1. o jra:4tan-i)wTny 
Bic w i(^j fhu'iH nadti^m, co bci szafowania cudrej wta- 
»noftci uczyniJ nąd aurttry&cki do roku 134^ dlft kUsy 
wloicioiiikicy Kzad ten tak czuły na uci>k d^icrdzic^ 
i poloż^nir bir^dnych poddanyclir byl obojęCTiym na 
wszystko cokolwiek chłopa, oprcWz powy^n Wipomnia* 
nych jiomtikótt dotyczy. Xie dbał o uk^^tlkl parA^alne, 
i te Uslf jak widzieliśmy, <a tyle tylko iatoiej^, o ile j* 



?U«a4tfc f^AtM^. 



'*7 



I 



Wtrzvm«Ji* (jfvfl|wo*A rtHMłirA lub pl^b&Tia, m ct&'*''rti 
B«m^jl« ^fTomady. Trrywrócił k^tasicr JóieHńiki, o ile 

wolnieiiiA witrściunu, j kir/ąc Łych« co Mc £ wlaanej 
rhęci r»a mamowołniłTiM^ /^rwnli» ful^rnK/Jil risuic oby 
wAto3t. Whr^w wyrft^nym it«t«»loin do^wolił^ oby ly- 
dń V c^lytn kraju cpAeu>vali wywyiik wódki: iułot)'< 
wuy wiolkU nA ^piiytuAlu iiofLilki. ^niu«kt d«i«d^it<>w 
Uo wypuuc4anu propiTł^<:>i i/r^»!liicm. ri^ %fvfi kujących 
2Di \xrat^Vu6w, mlriKi lylu cyioWAnyrlt powyJLi^j ińksk- 
aów ') puTTMl obojł^tnip, MAt*rv4l xy\t^ Ao go»poAM9tyfM 
tiiytecirty^ »óK która mu niemal iji darmo pczychoddla, 
<td«biAWMy ^zEHchcti* w^r^elnio* ^pr/edaw^il drol«j nłl 
w Ki^kitwiL- i'uUfciein. bo po 5 - H ;r)r cemtiar, tiiu- 
yąc na katdym c<:iirnar/'^ od ^77 do lr^5^ 7u ^T-*^ku % 
miRi<» tylokrotnej proj^by Stanów o inU«nii^ je] ««ny: 
co wi{k4,XA ZAbranUt s^rowor aby ki<>ko]wkk kor^y^rat 
jc O^rromntj iloSci tu^^trt^^', ciyli wc^dy prif^si^kl*') io}f^, 
ki^TA wydobywana t kopalń, ^tri^innd p»c£ tinaniwa* 
cbów-f maroiata wptywMJ^c do noki. J«-dnifcn hlowirrii, 
nie pr^edfłił-w^i^ł wprołT od 3J*bi<* nic, coby Man wlo» 
icianinA jfalkyj^kii^jfo moralnie lub irateryalnie pod- 

lo tL*2 pud ukim r/^di;rn u^^iMtobJenio n^uralno 
wbiAct.tTiin^ iAT^twT\i> ttKko aUto, jak )«^o ^ipodar- 
siwo. Oitop poUlci ^ natury leniwy marnoirawil siły 
iwoje i *ity łwpj «tmi, wzdry^fal *ie pracy, widać na 
innem polu lAtwieJB^y dla »eljiQ zarobek. Dydto j^o 
n^djLiKf, ogród opuucjony, a produkt iiomi przepity 
i i^i^ty w karczmie, bo nect diriwna, it. chiop jedynie 
w (lfu|(iich nmtdar/iowi nali^tnyeb. okn/uj^^ sit^ r/**c^lny. 
Kiedy koldy rolnik vńt^, iJ ppcUtaw^ j;oipodaT>tW3 
jeat iJoi^ nawoiu l dobroO }v^o, w liAlicyi między kro- 



'j utvfc ftftfdf^Al I. } -i> 'i ObA-Tf Hn#4il*ł 111. f 7> 



i6« 



K4iij4fei n. 



<l«mi włościańskich gospctń^rty t Jddf^n o pucnnoreni^- 
i racyonftlnc robienie nan'oiu Die dba* GDOjóu'kq umyil- 
Di« spub^fr^tf^j^ do r2»k i Atruoiioni^ na Kuei w bog'aD' 
5xych jtiemiath wały z nAwozu wysypuj.^ lub t^t»w«f 
pali) PrrrsypywAnto nnwr>cii /il^mla u chłopTti.Y (^.tllry}- 
»kkh nk loanc^. W £«air-«%nch nic ihaja rawnici ptodo- 
jtmanił, Aoi warlotei kontciyny (cbybH q& dwonlcwm 
poluj, nie wtuną we wcJ«aJi4 Mcjbę, nłlj nie dają wypo 
c/ynku ; żsi ta jut^str-wAj^ ]j| cloj^l'^ /bo/ir^m pa j;hi>7u i lak 
f^ftcnlc wysiAwaiy. ibieraj^i prńfne kloaka i chudą tlony;. 
Zaig^nów nif^ ukUdają Mto^^ownii- do lucbeg-o lub m<f 

«lctbiiv^ Pluff cic£Jci i i\a hrciaa jedyne u nich ^u«po- 
darerr^ nann^dHn Ląkl, jo njijwl^kwe łiojfftrtwo fMnika, 
od i>oc;tfku 4u'uta cxckAJ>t, l>y im choć najmniejszą 
d^ prze« uprawę potnoG [o. i bydtoby chłopu dobrxe 
wylywiły i bawo/u dodały)^ m^ nictylko ba wyj^lku 
lantedhAnt^ aln iaiłonnUrił"- Nfckc -f nich wody nic u***' 
dci. nikt mchvi mv. wygrabi, nikt n^^onamt irdW nicr pod- 
5iej«>^ Crhfiw bydiEL nA prawdt^ nieznany, bo Mtno się 
cIiou-a; w locJtT c;hf)dii po pnMiAiBku. w /rrtiie zdf<-hni^ 
od głodu, jcjdi fgniih ?ilr£echa w Majm nie d^»y^ ni- 
sko xwł)Sd, by bmdm* bydłu do pStrrwa^uJ travy ntą b\^ 
wyływJło "). D1.itri{\> te* ehłop ifalicyjiki był /aw*re 
i jen ubO[fim, bf> <'hoć ftiła niAieryftlnOi \ dekr^ia cyr- 
kułowe pny^nawaly mu coraz lo nowe puBiadto^c; 
dwonkifT, 2ii)niia do klOrrJ prafy nifr przytofy). Ie£-ila 
w jejjo n?kach martwo. Ni** c^uł pr-iwdy le^^o uicl- 
kiegfA pewnika, *p krzywda ludiki nie hojfaci i byłoby 
tcl ni« słoacniv wyiDa^ać od rkoi^w^econe^ chłopka 
Uk wielkiego beiMUmUn aby mc oparł ponc*tocn. jakie 
kUwii ttiiwt)>ii^ naliyda wlaMiotei na drod/e nieprawnej, 






^«»iiv<li pnAUńa;. 



i^a 



^M drodit: uczciwoćci i pr^cy. Wina Bpada uie im 

?ocnan«iy więc z obu »tron <ipT^V<^ rtt\ća ftiiviry- 
MfcŃ^ nad wlo^i^inAini n^ (itUicyi^ nalciy nam jq obe- 

S^ pnTicd^^nli, )r*i lylko wyliładinn jtdnej cx^^ poli- 
l' ' L.-y'* rMdu, ktiSrjŁ wr r*łym *^woim obnEnnrił hyła 
.. L ficbourujr *ic^ jcdncfłujn^. ko ose lew en tną. Jp^d 
ta AfMi*Ri niuo^^ranłcMicteffo poświ^AnU wuyiikłrr^c na 
h*nn^ p4i^W4. 3y?łtt<]ii ł łc\iu.ni\ lu|;iką pn«|iruw«' 
1^, nif wabAjącj^ !sic i^^^^^yi ^^^ cufający tlf przsd 
nicf w7<lrv;Gfa}J|cy się, niv wniydzący nkic^. 
pnAktifl-ji JTiik:^ indy^riduum, tnika pfawo, rnlkA 
. ftiiki ucfhicit- morał nu ^c i . znikają WbfyMki? 
jiu6uvy ftpotcCKdistWd. Dla paA^twft ginie; mcij^tck 
^rtittny. ^n\** tX>Tnłctwi7. hAodel, pr/^^^my^t, po ł^ pAA- 

■ ntp btniejfT ric. a wiiyfslko to w państwie j>«. 

. ..ińlii i ( dyniom piiicit^, motna Tjtrrf^rr-^^t Jftk 
V i*ku 1846. je&li krew lub cg^i«ń poiTXtfbiiemi aa io 
if^o Tśiio, ki^iry wi^ił- ri^źnoroJnu prowinv;ye 
faii uu!itryacki«:^j. Boi pnecici oHUtiiit^mu / lir/*;- 
ausiryftrkkh nie Jcm ujna, Jte w^jiysiko ro o*\ 
I77J pontnnowiotłn W kw<r>Ty» *t«.ł'łtjnku poddań- 
, jc»t CJty>iyin ;;wałtpm i niciprawkdliwoi^u. ak 
ten I nłM»prdn'i«dliifvo£ć u£wicciliE fsiirzcba f^uń- 
którcby pKy ^^oiUk ImlnoSci nie mo^to mij o^tad 
llcyl Zideit z \\ttU\, k^itrry rfali bi^ n/yć ja eia^ 
fbrodm w roku 1^*46. nie mógł /apnr«czyi5, le 
co się wdflTCJa* ?>talo, jcM najokropnłoj^i^ 2t>Todni4, 
ibrodnic tę uprin'nitA f^tłnfi^ /ir^ifs;'^. Stv ma ani 
Cj^ urii^nika Eihkalnt?gij w Giilii^yi, któryby iilft 
ia?^ i<? pr&vra 1 pn^^phy H^kalnit o hjindlu i pr^e- 
w łialtcyi. « u/urpAcyą praw slaba^reg-o pr/e* 
, h^ wydar<:i«rii groMa poddanych^ Me t^ uiur- 



110 



B-atĄiait U, 



pAcy^ i to idzłprsiwo uniewinnia ft?fne^ /aa/Zwa* Sie 
la.i ofti jcdnofi^o ur^cdnik^ Kądow^tfo, któryby nit? f^po- 
Mi£(?{^l> lif pr^vp«by ^uBti;pu^v<iEit<i ^^cjui^eg^f s^ lani^ 
^pr^iwindliwoici, lA &rodkkm wytuElicnta pi«oicdj:y. k^ 
nl^<)dnym jłytlcl^^ni /« nti^mi^lf^w { opł&r d^A rcądii, aIo 
lc nieprawość i ten zysk niegodny uiaucniata f">łn^-6,x 
/ir<f«/nvj. Ni* byli> w koi^cu *ni Jodn^^o olwici:uj'i«£«|;o 
Łvloftiek4 w Auairyi, któryby nie czuł, £e Łyol^m wpro 
WA<3/any tio ^z.kol wit^d/ir do oirltipi^^n^a i upndku duchii 
wt*so narodu, Alit t^ rnflodę ciemnoty i ilf^moritllfAcyi 
umorAlnt^a fsiłnt^ pańsi^a. T^k, pai^^tu/o wfUwsjy 
ft' ftwoje ręc* wwyickił* iyw^oły tocy^nc, *jiykuw«fo i« 
M-«Ole &wpj ajvSli i poirzuby, » bur^^c dzieło pnyrci' 
dzonc, wyrywAJt^i: bAsklr^ warunki <:rK^ni7acyi t^nwirka 
i »połł^owrt»twA. wprowndJ^iło w krnS /Jimci i ńn.ir*-^hi^, 
1 na «u-a obronę priyt^ołać mu»iato iiAJbe£«cmcjMc 
chuci i ibcodnitf cjE^owiccte, lok. isc^^wiicy od <ib>tolu- 
lyicnUf od hy^lrmu cią^ffoj pT«TWf-ot:y], douło dn mtaiu- 
ctn«^ nLOtaclu^ do kuniuirt/mii. krOry po tt\t piiTwMy 
tA c:fiisów cbr2«'i(-'ia(^cva w pmwoch nusiryackich «na' 
U£t fcif ufijinkł^yłiriiłwftny. I nic ma wi^ks^rj hpriucjao- 
ici, jak kk-dy rj-id len ifloai »ię ku nscr wotywnym, i j«- 
ftli to, coi-niy iJi»ml powiodtU^li, nic wy*iarc*i rii* zftd-i- 
nin iMUwic loj I&tsfLi» fnujd^i^ czytelnik w drYig^iej cz^^i 
nbiiejucjfo roxd»atUr w hihioryi «to%unków wlo^iań< 
akich po UMii^owolnitniu wtoAcUnr dosUtt^cin^ Woit 
dowod«^iv. 



I 7- PmńaKiyu; iTctb* tti\Hi albo i« fvycuJv<iH jcncawif- — W p*- 

rrnrie r J^ki 1^ kuTrtot* 1A4K roira niFfni pitmifjfh ^wtintiL^w 

J^ną Z rtt^ty na]!tpr2cc£nic{n/y<:li naiur/^ IwJU- 
kwj, kióri^ w ostatr^icli c^aucU ptoponow^Łli gwałtowni 



foAucfyiniaoy ^^raz: po ubj^du <T4Hr:vi- Hyli JAk 

l*ni i wvd)c tcj ro/TTiaitoSci i>dpł>iirtednic łkU- 

daniny, Tymcja*ero jodcn. jAk wtjpomnitilidniy, 

^-'-v-\ .li |Mtviit6w |>o>^U]iuwiIr tu puddiini bfta: 

y JO ciy Jo moTgiiw wii^li od (Mna, mftl^ 

po iTsy ilnl tyffAdniowf>, a int^m, i« mają &ic 

ro wyptBCA<! cnimo otc )p<ln»kov;«j dotacyi. 

itmdii* pftl^MCjrymy jul \rly bt.id, lo wyn£^i>d£«' 

DI? *t04tijv »><; do WATtodci roboty; poddany obo* 

rf do pcTrnnj Ikzby dni roboty nie *i Idm, lo 

ridc b^diŁ^ jimcowA}, na^^roJii c^fka po s^yrue 

bo jot >ą W£iąh j<^fr^ iri^ jcnt inior^sci-n juk njtj- 

sił »wołcłi culywjkf, jak najwięcej cfahu. który 

pańskim kapiufcm, murciyć. a iaU.-in popHnioić 

lttm« o«u».two w wypritTanivł nftWytofici. }.vce 

t£L Kradd 4ysCexn«itu itwi^kft^y ^if<t jc^ili poddany 

^Ifffo o^UftiWA b^£J4? się nirjako ciuł upraxvnłoQya) 

Wfgfjfdf łe ur)/ł4f:tiinir; iipo^fony daleko lepiej od 

iyl«l co OD obowiązany jc:^l pracować 

Tak więc pierwszy krok r^^u ju.>.ETyaL"klc»ffo na 

prawodawczej rr^v/uj^cy te Mosunki, był pn^or- 

lifm nyMi^^Jkru pn/tHrcry>TiiHn«go , i tę Miną cechę 

* aoŁtępnp pnepi^y, JakoJ, jcili chłop oie pv»b!vrA- 

(jplaty pioniciocj, nio jn>tjiiujii ^adii^gu budic^ do 

loej pr*cy. lo pr/ynajmtiiuj do rz-idnoAct i pr-wnoj 

prA'ry ^arurnoAci zartirrala jfo ta m>A1, 9^ dH^dfic 

:4* się porbyi^ fii^ufvt<*C£ne^ fiobi<< robotmka, in- 

nair'miałT prjEyw-ołujar. Rtad auRtryftcki \ u^ 

by»tnn pia^MCCylnUny w Galicyi ptM^bawil, bo 

A~olit dfi^ddcowi oddalił^ lf?niwv^o potManugo i 

. ..-ić w )ego i)ii^f?»cv r^f|dT:if.'J!i^«t{o ffoNpodar/a. 



>:j 



aotd<i>i iL 



Gdyby pnyn^ijmnioj wolno była diiedHc-awi cjtynlć rd- 
atnioc tnt^dry fliprthfl^ym i prarowiiym rolnikiem, i vc^ 
d\e lej róinicy pipiww^^go opuicić, a dru^cg^ 'jrc- 
■pneć, toby nad^ieji-i mponn^t, r^iuuku iv r<u»« n(«- 
«t4łjóUA , wynftj^ToiJjieiiid w IchIk lub w pju.twitiku . 
>khLiiiAhi is'}of^riinów do procy. hATo t inn spoA^^h rM- 
ohfCAoU wło^ciftn odjął Tti\<^ Cttr^detcoTti . wkUdając 
Dań cbowiut-k dawania xaponuł|;fi i ratunki pracowitym 
i pfdilnjrfk^[iii r^^dnyiii i nLpr^^diiym- 

WliŁŚcictel pozbawiany WKnrlklch Arodki^w zachę' 
ciniA poddanych, Wfljri^lfciorj ttiołno*ci odjęcia )^y»temA- 
towi pafmc^y żniwnemu tego, co w nim j«»t UKypia>ącein 
I odrQtwi«J4cvn;i, ftcłiodzil di» ij^lrilnt^t^-o bodiCH pracy: 
du pr^ymuTbU, do kija. WtilnnAć ubywania tmcgui u' dokć 
wysnkim stopniu roAtftwU rtąA dricdiricom, Z<witAwtl 
wolnoat? iwicrtęcej kary, a odj^l środki luJ^iej na- 
grody. Wyrur&t p^^^fCjyfnitf wuy^tko co mogło ii«f]a- 
chotnlt^ zo>tan-it tu tylko, co ja obyd^ato, co budziło 
ni«aaw]M v chłopach ku paTioin. PafiMciyjina urwgulo- 
WAiUi nie pa1«mami afo iwycrajem, nir prowadzi ko- 
ntecztiio do ŁAk okropnych rr'tu1t;ir''>vv, jakim był rok 
idĄb, bo wrdximy lego dowód w lvnJltMwict PoUkicm. 
gdxie aiG ni>iB/ ani t^j uiiimozyi poildar^f^^o ku cijtcdii- 
com, uni tuk /antcdbTLnr^^a go^pod^ir^Etwa^ am iuki«go 
ubr^rilwa obywatfilt i w^oAcUnrtw, jik w kraju ^^katatiym 
lU ojci>wsk4 opieka ri^du «u»Łry-JLi:kie^o. 

CóJkolwiifk bj^di, kiedy «]zicki pAtontoEn I pitscty 
biurokrAcyi pańs^c^y^nu lak t-i<j w <ł»licvl rił^wlocła, 
ił? jo porępJA^a ritiylko ekonomia, alr i polityka i \t^z- 
pkc£«ń»tvro tycia obyTraeeli, iroivrnt»U wlAtdcf^le gft- 
licyjncy, le trfcba koniec^nit?^ j;kkini bad£ ko!i£lvm. rut- 
€\Ąt ton w^^eł ii]C3Ji;^C]^1iw^y, i |;t»y^'^vd;:imi niemal do 
OAtAtniej Tcapucr-y wokli Eiryiykować majvti^*>^^- l>yl*' 
Aicbic I rodriny f^wojr od dru^ficj rtcri achmmć. Zarai 
wi^t po rpurolucyi n* aiarc« poczęli ogU>9fa^ durowi- 



f^UMnfh p«4il«fiUT' 



"73 



^aśatf^irzny. x ntch l<^n pod wpfyw^m oplnU nubk'< 
COTU lo o|ff'>lnirjs7yrb rormlan^w. Tonący i hr/ytury 
(b«vtA: uLichta ifdlicyjska po»tAvriona nad priepa- 
ioisM<»a4 byU do ct-go »ia[oiio^'v> hf^rot/mij- l.«cj 
tkoro picrw.-a^ du^U ^ wk&O u akuth d^LruiAń- 
r. njruł tr wj«Hln«j rhwilj mo^'^ --trskdć wwysiko, co 
tm tyluletnich fiihif^^w i intryff, ca kovzt^in 
Iws^i^y rurotMJ^ktPi^j w roku i^O, w Gałicyi zarobit 
Lki ibr(ł'*UDy, dukoiuiiy pnti s^Iucbli;, ^ddwiil inuKii^ 
V(pariUtomyA'miMii prrcibAdrmf^m \ita^ i<i Mrciny 
Dc6w, poj^^fJnAni^m fUwnyrh p^nów #. dawnymi 
k^ni. a Jlc wird^ia^ fc mA%y nucają uc laiwo 
,|tdDcj w druff4 u«lAi4rcfnoiiS pr^clj^kt 6łv t«j fgody 
vl^ /^ndfić jiTJ póki czał.- Atoli m IrAJtktij^cy 

r ■ .l:.^ iffłi l.irowie gub. Stttdion iiio imit' si^' oprri'ć 

iiuechnfrmu pndowi opinii, wydaje? tylko na dn!u ^ 
184& roku okólnik, crlcm iitr\idnivD!iL darowi 
i prxcp«rajc formoldoftcŁ, het dopełnienia których 
[śsrowimy Je>£ ni«t w^Jny^ Poczyna »ic luUchiJh do 
iycłi »tosc5wać, aby za jakq bąd* cenę okupić 
beipiocx«A«tvo ^yHa \ w-^-i^noicif Icc^ rfąd po' 
pcttUiiowicnic włnMnego giibpmawra, patentem 
li kwi«inU o^fUHiA darowizny prj'Wainych ił niw- 
0|flihaxa £ hł4Hivtj n;kL dar pańszczyzny wnzyat' 
Litym w lialiryij a dawnym panom pr/yobif- 
wynagrodzenie koMl^m «knrbti, Siaje vice na nc^wo 
to dobroc^nca w ociach klasy wło^ciaAikicj I ul?? 
Oli nttfj iiiCf choć ^Atu ki^£ki<ffgo ^vz|;łi;d«in 
rbców podcjmsjc się ob(ixvią/ku. ZasUnówmy sj^* 
ril( nad E^m pnwcm, ocnniaJAo je ze stanowiska po< 
i prawnego. 
Nikt ni^ stiprttciy, Ut rycrałiow^ przfz tiąd darO' 
ii« pAAsxcxy£ny jest pogwałceniem praw d^iediica, 
-'^2«oiem «c j^g"o wł^wnoic^; *il« niedo^ na 
f.., :io4^, te ono po^-a1o3o pnwa jednych, «lu 



>:4 



Kojdml ri. 



obJjir/d)'!*. {JodJaiijLiL wtMb^iOM,i.( bv£ vtytiJ.^tit*}l*^rtiit 
Z tdj ?tirony, pnym^walo im pniwo. j uw^liiiulu ic\x ud 
oha«iaxku , kti^ry *xc^} łA ii>in prawem : obudutlo 
w ntc^ my41, i*^ ńo maJ4tkvi, do f.amotnoiiH prxyjA(^ mo- 
ina losem^ a ni*^ jak doUd ucf ciwoicią , rTĄÓnoiciĄ 
i pr^^- P^*^^<Iu, ie to aamo c^iciijli Ui^iymC uŁ«£ciLii9l«, 
a,tc CD 7. ich Mrony nAz^tralUmy »kutkicai rojEpaciy. hc- 
roifTnnni sjutlonym , rn 70 Mrony r/^du, kzAry nW. miftl 
łych samych co obywatel** powockśu", j*il po^iuicccniem 
kardynalnych podstaw ^połoc/ciitiwa w^l^docn chwiU>- 
wym, pułityt/nyrH, jos: intryg';! polityŁVŁi^ . j^at eks^jloo- 
uicyą moralności na nco: pAń^tw^. W chwilach kry- 
tyctnych, tv chwIUch pK<ł|jlHn, łdarj.ają st^ /nUny pć- 
siftdjuua^ ale tuuij wywrócono jra^nd^. dokończono tcjfo 
nad cxi^m pnc</wa»i> vii roku i;;j, to i*ni di>k^iicxono 
mifilzy chłopami prvp;vg3Ddy komunUmu, w kh urny 
stftch ^1>urjryvr»iy lii) r««^£ty pojecie prawne wta^nuńci, 
wykopano otchłań, która się odinłl sgierzy corai b>r- 
^*^^j> (rJ^o't majj^tkom obywAtrUk^nt i arI wątpić, le 
kiedyi nądoni »amcmu atanio sif ^'roioj^. Bo joili ija- 
mi^^mod^ć hł« xna ^'ranLr^ io mo^-noic jej dogadumU ma 
^niniŁ-c, a kiedy nad niemi Mftnie rrĄti uchtcbiAJący 
ma^om, 10 tvt«dy, jftk to już 2 tej okolicinotei powi«- 
dfifttio. amok £erwiv »ic na włabii«^o kannictcln. Oba< 
c/ymy pui:niei, jakie jui x toj rewoliKiyi moralnej doj- 
ru}y owoce 

l^tooc I dnia 15 kwi^^tnia prryobiwal dłjcdikom 
wyn*gToda;onlo partstcjiyniy, W^^po-darłlwle pańs^icay- 
ioianem, gospodarz nie potrtebuje pranic pitDiędeyj 
wuy^tkto potrioby sirmi ziemia laipakaja. z.imUna 
miedzy tf)alcicii»lHm w&ruiatu a robotnikiem pny nim 
pracującytn, odbywa nii^ m nałumt uplata li^mu robo- 
tnikowi pr^ychcd^i w tfrunci«. Lecc z uataniem «io- 
itunku paiŁ>JCxy;!ii lanego rotpociyna iic ^oftpodumiwo 
pti^ni^Zno; pi<-]^ii|df «Eaji? ^{^ pośrednik lem miifd/y po- 



ftCOMUili 9oiAtftt.ww^ 



t: 



I 
I 



tracbuj^l^ym roboinHcn a płjtr/L-Łjuji^Lyin robol), hUje łJc 
wyrAjcn warroloi pmry i jrj ji*dyni?m wyriiigrod/eiiierr. 
Trudno- lab koutd w nAJędti ^U ludrkkb dor^^l^ują 
priyx-ofxc innych po^riocy. jakie podają ewirkŁEOtłc ita<lA 
lub iDJicbiiiy i^'o!»p<jd<irc£v £4>tijpuJ4cn cikwJckiL, P<j- 
tneba t^tvm picnięd/y riu Tu»jvrti, lu woUrki. na mu' 
cb^nV) A Uk poir.rob:x 2'^^nf<^i '^i' if<1jiir ind/:tcj odoiwnla 
Mc w i««łicyi. pny bmku Djijemnikft i Mui^dbirium ^- 
»pQdar>twie. Xa r^Ł nu^kcy dziedzice ftii^dali od ka- 
piulbluw i^'<H*>vki, a kuptittlbluw w U«lkyi bardio 
malii. Dodajmy, ifl podówciaA rpoka rewolucyjn;i nu? 
f^rr.yJAfM krcrfyiowi, n^ kri^dyt KTumomry w Gnlir.yi, 
dii^ki oieporr^dkowi hypcit«C£n«in» i proc^duric cya'il- 
im;, tii^dy roiwin^ć sj^ nitt mó^ł. żk ]fOt«^wka %' kraju 
lym iiiajduju się niemal wyt^cłuie wr^ku/yduu', * pwj- 
ttikmy dlaczcjfo Eiojuk proi^cninwa odruu na 3070?^^ 
boczyła, kit'ir;| wsfakie przyjmował chj^tni« wlafeicii*], 
/ J^dn^j wrony rmowony potrzebami jjo»podar*tWA, 
X drugkj upewniony n4dii«J4 md^Tuitacyi. Dla it?j ici 
oadnci pny»tawAl im l^dunia kapit4livl(>w, kióny pienią- 
dze na ]^k n&jkn^ts/y termin wypoJtycc&li, itby / i^pA- 
dtym termmccn, xtLiiavr?ay właficicicU w niemołnold 
»ptAC«nlA długfu, u'ymtł«ić na nlir J«uc<9 ciclkJt w«- 
runki> Dodajmy n*dtł» »zk«dy nieilicjonc. kti^rych djc 
w i^Tunt^L-ti patihkicb dopuNzcj^Ali 1 dopuszczają wlotcia- 
nt^f nlMlycli^n^ dTOg<iftć» A C2as«>Tn nir^możao^ duisfaniA 
naJ4Mnntka do fniwa lub iłLinołęd, dodajmy otruty po^ 
ni«^lonc na priechodocli wojiik rosyjftktch. nai^ły «^pa- 
dr;k pupLar^w i powsiecbne na i\ich obywateli tuh^lt- 
ntv, dodajmy ci^Kktc^ pod^ilki, o duZo od roku [^^H 
podnWłMŁ^, a pojuitLiny dlacjŁ-^ wUfidciel^ galicyj- 
scy xo stanu miernej zamofco^i popadli odmza v rtiinc 
I batikncrwo. Temu vr«xyslkl«mx) tapobi«gfaby wczesna, 
jak Bif; nali^iato wypłata; nie dano jej, zwlekano, tu- 
djLuno L dŁjjłrouad&ano Goltcyc do tego stopnia inatf^- 



i;r- 



r^-*^-* a 



ZOhtaljt «ryirta.42CJEoną , to tylko dbwffo, ttt Icupcó 
inifJBCOwych nA dobm ri^^mskie ni« ais, a lanuFjico 
bo^c ftię chtopow. widrygsją >lc od kujiiiA i^un, |fd 

l,«u moJtc najgorsjc-i suon^ p^ienni z dnia i 
leurietnfiL, sirAna, ktt^r^ lum upoWAinu do narw^nlft 90' 
dticJem machiawrliim^ potitycRi«gt>, kión z«p»vrQiA. 
J%c wielkie kon>*ci widokom politycznym rc^du, |h^ 
/bawiła wbicictpli nirauJ wuy&tkicb konjM, }<ikich 
ino/fiA było ipodzictf^f mc ft? ^cncau noinaiku pod- 
d^DCf^go, stroną Mi^w-no luffaniui w oc£ich ^koflomt- 
tty, jdc nieyodziwA n- oczach ucxciw«^ polityk;^ jcm 
obok £itt«6&enU iMOhfuyitty oic uticftitmi** «tuii-btiv&ci. 
Rząd nie cbcial luiiwaĆ ko4ci niezgody mi^iy pjm 
) wloAclAniD<*m, nir cbciat ro2kuwni<^ tych nUwftlnik 
X p^, którctat kh jego włA4nA polityka oblo^-b, 
łAkomiooyiR siakiri pokłuł idobycc, któr^ snogą 
łfi^Ć, jcUi liif jego parlyi tnymi^ ^^<^r £akw»tyoiio* 
wftł AT cftl<łj pixfwii>cyi whiAnoJtć r]i«<n2l wuy»ikkh 
<ibyvatt?Ii i spnwil to, jjik ^ic w iMMi^pnym okulp roz' 
diUk, !• btuorya Kio«iinku wloici^^kk^o od roku 
1^4^ jv&t hislory^ kr-id^t^fy i roibojOnTt o 't\t* icli ni 
powM rżymy wały uczci W4jić lub odwaga indywidu 
kilku tppszych ur/cdilikńw t m«T^ictfni&js£ycb obywateli 




I S, D«li«« ikoŁlo palcDfu I amt If hvi<lriiji. ~ NicnMirrrrj[nh 
povMt« *bdi ftii«rob-— T* oiihMoI* ut*ni]i| «brodfUt po4 



DowiedliAmy powytoj, io uk mano f^^ii£«bi 
whi^an do Uł»ów i paMwisk dworakirh, jeili nio 




oni, ŁO ctt iiAjw[cc«j, poit prawnym w^gl^lait 

, - uff^tADr >ik<} cti;ić konmktu pun^fc£yiiiin 

. „n luuprrhiirnii^ iihciwiĄ/kiJW cJrii^Tlrn ł* prAWA, 

rt ma w/i^Mem pcdflAnych> Wyk^ualUmy ich »Ubą 

^oc lę «tuiou'uk<i 1'konomii publkjtn«^j, o tk >a pr^^t- 

dcowimii prywaioej, o ile XEnmu|»uj<|r (loinrchy 

.. JO w podtlunym o^^bi^ją bodiicc do pracy, 

Łycb ofirtSlnycłi p£ivv<»i|ijw , kiOfc nitk^£}r^vdiły 

■ btuJebiioiAci, byiy jc^a^c^f! liU (T;ilicyi ^*:xc 

„.» ^yUc/oł.% tp i^st ptiwody niur^lnafti!! i polityk), 

yiłriyArócić ?ip(ikifj w n>/draln[on'? umysty. tr/ebti 

vyci4i^ UF do kofj«nla n^:tp) poddańciy. 

' l:o ri^d ;iUbtryacki iii«i zrobił, bo jak powiada : 

..^ci p*>iy t opału 14 uk koniecuiu dla wto- 

i4a&s 6i<t a]» den Xjbrun^a>tland den Unii^harih 

■ f<'li bodmgdndfr Hcniiuc ;infrp%chpri wcrdtii mu*- 

ipmwd^, dfłwnc tłumft<:i'?riŁrr i o^cbltwA^ta tł]<Lti- 

W^Mkle więcej jmCM od dr^ewA i p^iA^ryr po> 

c jest bydło dU wlo^damna, robou na j^go polu, 

i|(3j du pUcv7nJu p^d^lkuw, cbldb dv wyiywi*mi;i 

fly. Tf^iTł naincm prawism^ jakiem mid ktadrm n.i 

dfi«!diir«'>w /^bowf^k dosuriT^anifl drł^wa 

.-^1, icm iain«CD mó^tby dU włościanina fvytox^Ć 

Mf!»Łkti:łi innych pri«dmŁoU''v^' od d/iiidjic<k, wnt h*' 

by Łby obowkprony dać diłopu »] z^ darmo. 

ttU^ Ja« 6w «oryaIUTnW9ik[ prrłfrki ^r>«rLj rf* /rw<:'j' 

Francyi obok t<!So ta upatr^' wanta włu^ciaTi ^licyj' 

kokfiem wickuych oby^i^l-dŁ f J*tłi ^hiiebiKiid 

C»mOw pflńtfctc/yuiijinych d^U ^i*; wyUimiaczy^ tym 

l^dmi, Xc cblop niu»4 pra<:owa:0, na pa^kim ^mnciu 

Mtfiilin, u /aii-n: nl^ Tna C£AAU do £arobivnU eob4o 

wo i p«i»^, 10 po uwła»rcic«iiu wloidon jul 



7« 



RudfUt I). 



tan pn^^padek nic lAchodii. bo wloArfanln nu Amyć 
CJEAbU i <lo»^'ć &fiuhi>l>nof>ci do r^pri^cowaniii kilku xlo- 

łliw* mu biidynr^k, ifruni, drvcV4i t poa/c, j-^ac lo tiiig 
uH4;k4X4 moralna i mai^ryAln^ wyfi«<l'*'^ "lu Icr^tywdę^ 
j«At to podać mu motnoit prófniactwa, aJc^toć go na. 
4C<»iAi«»^U«»i«t bi>; ti injańf-lwuł I OL^cjynTioici, je*t lo 
u-ynww5 krajciwi ogriłinny kapiUkl, ktOry Iwy y.- tych 
rękjioh i kli^ry co nAJmnirj tho»c. priynlcA^ m<:inle ao 
miliomów itr. w sam^j Gftlicyl Tyl^ brtwi^m ro roku 
wyóac. rauKU d^urni d^kdiice w Gadicyi, jciii cfac^ 
<tpUc:ć jioir^ebnegu du ^rbiiilÓA' naJ«i&&Uca< To t^ wi- 
dikrliimy jak pr/y 4)dj^-tyi:h łiyditach iJo procy. ;:mriirf 
axyJ.'i hł^ w ^AtrwniAJąry bpc>M>lt produk^ya lUi^fa w (.ta^ 
licyi, « jak we wspólc^i?*nk- wamocł* ilł>4f kntninaU 
Aych wyMCpkón . Wr«ud^, c6l olłcłiod^a prawnika otrs 
n;Ł po;:ur fiUuiropijnc, a w i^uncie (chlupu samemu nk- 
pr/yj,LJinr ^i>..tily. lu nii* rhod^t v mor^Łlriy iili<^n i.f£L'k : 
Wi-łpr3:i'i5 hif^i!iłrgicł j^ilniuini^t alft o obowią^rk prAwmy; 
odd.v^ co komu raWy. Tłarow.inic pAiSs/cryiny -ta- 
CUwUlo vr Galicyi talej wfa^ui^ici^, bo chłopi luówilir 
le »koro im odkar^ tyl« daro«at^ 1o moi^r i wi^«j 
U(l;i'-lt^.j ^ |;dii« się Josic4« ohiaJo uciucio cud^^j wla- 
anośł^i, lam bwkarnoftł^ odjęła ptJ^fATiAwanie cttdxych 
praw. Tam w ty:i<i wloAf^ia^Akic i^ri^la iit«jako ma* 
kaym^: iflupi kt<> nic bierz^'. kiedy u-^i^ć moJtna^ br^li 
wiłjc ifwuitirm w1ai.Tioiri dwomkJiTf bo m^ brai^ dało, bo 
dalodji&c liyt lA. hU\ty ;Lby ini^^'t im broniil^ a wl^dz^ 
tolonijj^Ł^p rruu laki* ffwalty, jiu ^>óinicj były ninmnio] 
»tali''t *by kh zak<i2 inoifi oii tnaczyf. Kiwdy więt u- 
kj« skutki wpłynę ty / diiimx^'i2ny pań»icxyinyT było 
obowi^ki«Eii ui:it:iw^|fLi rr^du wystuchtić tylu f^kn-rg^, 
któFM do jt'g<t us/u na wwy-ttkich drogach i>d n^ku 
tSą~ doi^bodiily i dochodu{. a nir prztdłuJtad w fiin< 
»koi\c£<jn^ prowiioiyum t^o. co nig^dy provuory<;xn9m 



S«4ffOftch f«diUdar- 



J7V 



I 



być mcT mof^. <o jCftE? wloMioiić w całym kroju. Tym* 
cKAAC^td Ttą<l ^liiaUl wpro^ prjoctwnk ictnu. fafe byt 

ficiciifljuui i wluAciaiLanii byJy /tfj/li, Pusiita infOU' dti- 
Łicjs/ycli pnjr^ prawnych w <TfttWi» j^'T ro pol**, kiAprt 
w roVti iSiTł w Ic4i;|fkLU-łt \)rłiBryalhyi:h cnptsAnt byio 
jako ru»tykaloe z ci^iarcm odnibianJa pji6>2C2yjtoy, Iccx 

lulł jp|;u naiFŁtfpcij* i iA- roku 1^48 byjo w oiywoniu lU^ 
wrti^o diiDdfICik. Kiriiy pni^ni r dnEA i4 ku-locnia nk 
o tp^o rodiajti grruriincli ni« |>ou-ii^diiał , cbocili£ wU' 
ickicle prAwo «v:i>jer dc nich nidylko na «ru»ni>ici, 
Ak i fli^ pj(«ociv f roku 1H40 opierali, J«duL>my£J[it'? pi> 
lOMsimiu pan92c^y2iiy. pomady pucfv'y >^^ upommai^ 
o pu'ł(l<l, i'o kt^r^ pl-rrwpj ttcnle pc*^ nio dobijnlył. bo 
kh posiadanie jik lEwicksuło ilo^ć jfmnti^irr, uk ni* 
irkladalo nA oicti JEjidno^ cl^Mfu, PrtyfiuAćniyr ł» wj^ 
b£;{ci«l ndlMlit w roku t^j? chłopu citcrd^Ctfic) morgów 
pola r. obowi^zkifMn, aby mii <idr.~LL>iAl rocMi^r mo trey- 
d^k4ci rlnt cł4^lycTj i ptacil £ nuh pud.Lti^k, W diiesi^f 
lat }}€>ti:m, to jc^t w roku tfljo cblop dobrowolak po- 
rjbbcft pol^^r ktonirnkt wl^c, )kV\ jAwdirio w r iSjo, /o- 
?ita;v rv£wi4fAiiy i iłaJtts ^wu^/e p^wr-ico. Dumiiuum j«k 
pr£ed rcikicim 1830, opłar-a pg roku ifijo &acDo 4 owych 
cjterd/ksit: morgt^w gruntu podatok \ z iiirh ufyvira Ut 
oiirnaA^Hr b*-? /npr/cc*cnia- Xddchodti rok Tti^S, a / nim 
Jiil«klra1<* paAuciyzrty, cbtopi pTrypomEiują »i>bi« (lic* 
mają w Tcm u-Iaany inti?n-»ł, ie kiedyś pule tu wypU' 
^łłioni^ byli> w d/irridwę, a /ntc^in, lo juJE do il^łf^d^tcA 
iMleie^ nie Rto£4^, St^ *t|>c>ry \ któioie, ale mnioJHra, 
ifdyby się n-lko na oi^b ikt>iu!fylo. stąd coraa to wlc- 
k>fiA nir-pcunoif poftladanU, corju to uricku^ nacUtejc* 
V cliłopAOb nłepiaw^go iwii^ktfania wlji»no^i, S4^d na- 
j^xdy i grabiurse. 



i^t 



KoUcijlLI. 



pu^uk lic vfyptyn^h> t Tiieci^aacfcioc; wlasnoii.-i, x ni^^ 
obfnA^n^^o co m^V, a c<i /a^^/>> biitrrrmii uir^^it^ J^k 
fiAjprędtej nal^iało. Ohac^my jak ma rtĄd r^r^drit 

cjyn^ prdut' wyr<.»kow«r)t« v Tvtri^fivii;i . u(iiJa(i4 wła- 
dzom poliiyc/oytiK KtĄ*i (3v upo/uruwuniu onrj^Jt 
pTŁyXA<^rn\ tn powód stn^unc^k potMjiArfy, A i-ilctn 
opiekę, którą wtA<lx« it^d fiOiMunymi spraivow4ily, heci 
powód WTit jaktłłlWŁck ioiiatycłny, xc «iił«>ifiLi^'iti pArt- 
nictyioy upAlJ^. b<^ ^Uil thłopt ^uh Bi<; tylku riąM^' 
dani] dawnych lUiod/ici^Wr u ^pury tch o wUsnnii5, jakf> 
obu stron wolnyrh, hyly kwstyii f^yMo w^dow^. Wre- 
t-itUi }<:i\i nir fj-^Adn prawna. t*> jui samA p»c«uo^A 
rpku 1846 powinna byU n^kJoniO^ tii\*l do wyrwaiiU 
w^Adx1łm polhyc-iiiyni broni, kLórtj wk hanit^bntc przp' 
ciw fiumieniii ciit<-] lu^IikoAci i przeciw rA^dom ^ote- 
CloAAtwn u£yty- JnkwF ir ug^otrcni^m uhiAiry spjmow^] 
I dnU 7 wrji!<£riin 1648 roku »iK\iy\<»fi<^ai /o^Ulo nu-^ 
lylko poddafłAtwo, ula 1 wanielki frW^utick ^pkkuiicie^o 
łłvi&rechfilctwa (Schnitohng^i^Mt'hf) n.id podiUnynii, 
TTUMC ze wa£y^1ki<*lni do lOj^t zwif*r/cTiniL'tia'a odno- 
ftl%c*mi ^ii; { takf>w<? irtruhijaccRii u%lAn-ami t pncpł- 
sami", t w^owenitm uięc lcj uslAwy /duwAlo wc, io 
t ktjmpucfncy^ł »^dowa wUdz potitycinytb uat^jc. Tym* 
c/a^cm dokrtrt i dnU i.- ]isiL>]).idM 1^48 roku orzek.i, 
»J* w MlAŁwi&niu iporów (mW^y byłymi diirdnaimi 
i byłymi poddanymii tymci'i.«owo 1 at do diiUiycU roi- 
ponjidjterr, oijiekać maji| lawwe jpizcie władce polity* 
cuii^i wodln doty chcz^rjwych w itj mit^rzc wyd.inycb 
pr/i^^ńNÓw ■ - ZnitfMOna eomUlIa fai(*iii p^ii^^^LZyfiu, a. po- 
dstawione prz*pi*y na nirj opii>rftJĄtc mc, 'l>go ro- 
df4Ju pr^wnr* it^sun/fim mv mo^to wytrtym9-<" 2-Ldn^j 
krylykJ, dlutc^fo minlati^yuD] ^pt^wicdliwoici, we dwa 
ETiit^siące po wspotnniAnym dirkrodo ininihtrA npraw w<u 






Sionub rntldłAoir- 



iBt 



ahy wfl wszystkicłi zachodnich pmwirtcynrJi itionarchii 
ii.stj\ł.i W»mpetiłOcy* wt^lown wład^ pol^(yc*nych. Tftleif 
%Atn dekret wydało mioistł-ryum »p]MW wownętunych 
na dniu 1 ^rudiiU tS^^ roku, u lozpoti^tUetiw i:*f',At- 
Śklu t dnUt j; psuilzirmikdL ponta.nvwiłu , *J!e »pory od 
^ojita/cp. sio do pciftiidnnu rirruchomoAei , w kt^ryrh 
byty d^irdtic jMt Mronjj , prx«f właŁciłŁ-y »ivd knjowy 
rouirzy^jfAnt) by<^ mAJa, kl6ry id »ad do pctrakUcy; 
bjłr^^y^ ^ul nit- w^AdJre putJtyc/Ti«)t ule atbt> najbłi^Tł/y 
s^d, aibo v.'U^TTc[fo t^otnisu^rM, albo narevciiP co tfo Oit- 
ii^yt rj^jjmifłi>tt';*iw^ komnrnłka {firHny-k*lmmł*rvr) de> 
legOHMł? motc-. Zj(em po dwóch jednobrzmiących de- 
kretach rHij|iM«[>AlMy<:li, po ilaJ w v Jhzoi^ r^^jtporj^df^rlk 

cv?^dr»ki<ri[j, pr/rpia-uj^ccm nawut wyłącznie dlu (idti 
cyl jakim 8po8ul>cm p«^rtrAkiAcyn t>pr«w t^j^o rodzaju 
tta dfodr* Mdowf-j proi^ad^ona by<^ ma. rrc«a było 
Ocxyu;Uf4i Jtc o kompeicncyi «qdow<^] "wltAi polltyci^ 
nycfa jui laowy być nio mole i M^dy gaticy;^ki^ jut 
praind siebie u-hpomoiuacr Kpr.^wy prjEj-n otywdly. XcU' 
Wdiln sii; . Jt^ ktri*MyH it*};L8no^ct u* tiiktioyi oddana na 
drojfc prawa, mr przyjdzie iianrszfie do urejnilf>wania 
i tft nu nakoni«c wy^chnlo to rl«uMAnnfr Mdló %l>0' 
nSw i niccb^^ci między dawnymi dziedzicami \ u-JoidA^ 
Darni. By^ cnoJu. ic t^-^o prz(!koDiknia byli uri^ilntcy 
f^licyj^cy^ bo U'brevr najwy£»«yTn roikaiom Mpreoc2&ti 
irybunjEloiTi k^mpMenoyi ^.idawej i w-br^w tymi^ po/- 
koJuEU Kii^inl^ryuiu tpiaw ui^wn^tnnych na dniu 1^^ 
marca 1K50 roku wydało polecenie jdo »ądi^w łf«licyj' 
fikic^p aby ilokri*t młaUtra spr^wl^^liwoAcŁ z iJnijfc 16 
Mycznift i^'^ dekret iriiniHini spraw WL*7rn^'triny*'li 
r dnU t ifnidnia tfl^^ t najwy^^ze rozporządz«ni<? z dnia 
27 pofdfitrmika i^Ąt roki^i znow4Ctf kompel«RCyą b^> 
dową nladz politycznych, uwatoły za nicwainc, ;iby mi; 
uiA^iii jv?iz^z^ trzymały dfkrctu y J sJ^i.i*^^M^gt/ £ dnia 



iSi 



Re#^Ul a. 



u li^iupHd^ tS4^ roku, <kby h' aporftch miccUy wt;ii<i- 
cirUmi i wIoicidiURii uwolo i nadal ZHUSitm^ jitC r^T 

tt^Ąy/onf Jul odtlnwoit pr/ppisy. 

l'«7 |>ot\^orvt^ i^k vo bUDuwibka pr^w^i jak jw <^la- 
nt»wi»Va hierarchU wJadc rof ponatl^cni^ . gtly pn^is 
niinft^j -.tlnfUy kasuj*? roykntji wyfK/oj, ro?pftri4iij:cni« to 
pełnP nii^lojfiki i Jtłrj wiary, przywróciło rtawny «ftn 
i dau'ne poMaikowicnia pnci iia« pi>wy2«j wy%fCi«s4j)' 
nUine ^ uprAivnJo t«rfi chaw w ^kim ^o diU dnu JO* 
ai4Je (iajicya : fOaiawA^ /apnwnc b*;ilj!lc tak Oługv, dO' 
póki jrj mUosicrriut n^k.i Bogw / pod rz^łdu ;iu«iryAfV 
kU^ nie wyzwoli. 

WrócUy wi^ t«m ^Ani^^m owe komUorya cbciA^yth 
iy»ku, hu iiimiiurAlnycli i niiEcmio pt.xlnyułi kriiiLcIihluw 
Aiiftirysckich. wródly namowy i^onaful o^idunycli ty> 
]e>fnA /brfidniAfni i tak dhijff) nii^kamaAci^ . nnicity <iw« 
protokoły fi^i^tont^ i* Avi:Ldk^u- woUrc itron inetTo*o» 
iviuycb i calvj i^mady, wr^cify i^inaniii nitr^Apny- 
Mciooycfa bwiadk<btr w ^porAcli o wła^noić, dowud ak^a^ 
łlany prjfiM lud/t zbrodnia i^kalunyc^, wrł'>cily owe? ł^- 
mowulm* dł^cyzyt- t]rj!c<Inik^n~ s^jLfuJftcycb nipMinuoiinje 
cud^ą wbanoiclą I opkr&i^Gych liij w ftrowftniu wyri^' 
k6w na którym b^di pr^ępUi?, i vwt»gu lubiryDlu prjiw 
aiuttryackkh. I.cc^ nii? d<>^ n.i tcrri' żlijnio rzucon*; 
P»cx naJwy^i^^H wliidjec paftstwa. rojrrosło bi^ w &po?»ób 
pTrynLźajijcy pod pW^ iir/^dnikiiw (ialicyi. Poftlano' 
wicnta pi«rwMyt:h <jLjr<U4Lly roium i pri^UAi, c^yny Orn- 
ych fJidAly ^wałt »umioniu i uc/ciwo^ci. Oto fokta, 
któro dowodzą, t% iil« lltylc1]^ /a mocno ani jcdn^j^o 

Wuj-^dcic kodf^kia xjfadz.iją >ii; w t(!tn, Że oikoma 
nił^ uo^iio dochodzić i;wałtf<m 6W)-cU pr»u\ Było *»\tfV 
kim bl^detij to pof;ł!(iawiohti? wlAMioitci w prowuoryimi, 
bo ono wyw<>h»Io jir^^lirfi&yi? i apory, Ale, aby jt- ott-nii^ 



S(D«bick fo^AAlUrf. 



t»^ 



ery ^4 ^łiivn^ 1u1> titi* ^łiHyrnp, to r/^cr «Adu Knid^irij) , 
najudetn^ ptttmocą, rAtHiaktcin, gu-altcm, toxbojcm ia- 
tlii(r^<> pr4«« «i^ nk poprcv- Kt«<ly wi^ chłopi lo^o 

wyroipr/ai^, ro ot^/ywiłoin wyrsid^aly m^ duiu kwr-tiyc 
od sifrbir c^lkiein odri;'ł>iii^: jednu ('^rwflnu, a wI&mioAć 
lub prawo, druifji kryroiiuln^t o ibrodni^ kodekiem 
prMw[d£ian)|. Tyni-.j^^-fm kitriJy dziedzic ^urly n*f m 
guuh popełniony ilumiiiii pr/c^ ^mni^di; , wŁad/e jitkby 
Il1« wlndrlnly o kodt^^i^fn kryirtniilnyrr : ttnti pytJtja| 
fru<łf^tvis fisiem ^rcm-id^. c/yli pop«lDiA)i|c tr^n ucxy' 
lutk (^Unritii >\^ w (;;.ŁU'i<^ do poMAd<inia> « j^^li ^ro< 
rodda odponie^ iv uk [bo dlacjiu|^6jt ma uijiczi;; udpti- 
wicdiiiT^i, lo ju> łfkYnh doknnAny uwa'a mc j.iko pnunn^ 
legnJDA \ hŁt*\Ki naturdtna konM^k^'^ir:yA pr£'!AwiAdcjt4>' 
ntA o awem prawic i <t nim w cio^u proc«4U nie ma 
mł>wy. Cól ftlłid ^vyl^ikA, oto £« gdy w jury^ilykcyi 
wlad2 poUiycjsnych \prAwi4T(11twoJ«£ vrymiifr£diia bywa 
na kvs£l >]knrbu. a p^iyv^us/o^^t|Cy »obie }{w&łt<.'[n po- 
siadanie nirtylko, te sL icn ffwałt ot« jest uk:iTfmyni, 
aU w pr'yp*iilkti pf/r^r^n-ij, nuwp^i o* kc>*xtA procł-sii 
JJ^l^;^)nVlPJ j5jł' vjc wi*:* <wbri?w pr/c-pisum kodeksu), ja- 
9^114 jo9iŁ rZftCl^t J£c chłop ilopusjEc^ajjfcy uc jfwatiu w k^- 
Myifi n»H*s mo£« si^ ftpi>i]zit<\v7ii^ lylko 2y*^ku» a\v i^igdy 
obawin*^ jakowej łtmiy lub kary. C<Sł więc ma w^tny^ 
fiutć chłopa od 4bro(3ni, i Ł^ ick tylko tyle codcU^il^lc 
wydanyfop tt (ralJcya nie zmieniła ihi^ doi^d w punty- 
piv barbur/ył^fcki^, ^'diicj ^-runt je*t włnbnoAclii prtmi 
et'CMfv/i//t, ^(ifii^ lud/r>^ jakoł>y cltikif* fwŻ^ri'^ta rAzi^m 
z poJtywicniem t tyctc ^nne^o Mwof/e^nia f dobywają, 
10 rupTHwdf Dt« jetłt w-lnii atni re^diir ^^i władz auatry- 
ackich. 

Oio Hti Uku wybrane b«c namy^tti 1 lyslącft ina- 
nych, a rap-^wnr z wir-lu ty^tt'cv lakicTi, kiófp nit- łio- 
wly do pubtir/nfj wlfKlomołci, Oh^ ^'yjafcnił^ hp^jnib 



]B4 



nAt4A*i V. 



pUami riAdowcmt i chli^pimi. ligając wlAkicicli, 
dnic rumieniły w prawo, n prano w /broilnir. Mw-i^r- 

Jm^Hc tttiium scrltti! 
Opywicui UkU te jiO prvMu, Uk jak je tłgłowl 
Citff lub itint? pbma w lialityj jwO ct-niur^ cywilną 

W końcu listopada 184** rcku> we wm Sosnowa, cyr> 
kuł« l>i/W.i^>ktjii^ ctilopi pud prxcTVodnKlwcm fwii:r£Ch' 
POŚCI gToma<1xkii?j lluniniij i^briuit. tiapailłi du Uwdp- 
Hkirh rohi*intkńiv tftncych tr/ciiłr na ^1^wił' nalti^cym 
do d/irrtli<-* \ t.ikowy^Il ro^pijtlrilL \VUVkl'>l wni po- 

d^t nAiychmB«3>t >kar^c 1 otnymat odpouicdź uncdu 
cjTkuUrneyo i dnia jj cruduU tegoi r<iku. ^iv gdy 
lu chi>d;:i tyiki o irAilrię (tu cliodxiJ<t pr^tfdcW9uy>:kieia 
o prAiTO i K^ak) pnyc^m fwłoka nk- pnii iFadri^m 
oiłibi^itpieciiM^ niwom i% Ifrm bardziej , że w ob^^nyns 
prrypAilki^ jiłijynif' lylko wyiuj^^Todieni* ^kody pr^y* 
ittaiu-m być motx \% int«r<!!. tały mt Jt^i ^caU /e/tyw, 
J*ik jfi> urnAciciol uy^iawia*. yonlownA więc lnl<»ret tiio 
byl n'('.-i]<r- pilcym. ^fromada <i')^now*(ka zajęłn rr^Ti^^ 
iiik<:^wą tli^Ł i tahrnliL, Dopiero w mlt^ucu ki^li^nia 
1644 roku (w MC^ nii«&iccy po dopełnionym gwAho- 
wnyii^ x;i1jofxe) roi£pocx^tem /o^iiili> i\vdxt\\Of w skutku 
kt">r*'łf'» wypadł d^krtrt gub^niialiiy ;H Ihtopad^ łSSo 
roku (wł^ dwa lata po dopeJitlonym (rwalciu) ont^ku- 
Jacy, J<" do ulAi^dcł^U biuw in« iiArinl nalcK';*, ńle wy- 
nagrod/uniA ukudy powinien dijnug^ć ««; na drodie 
«ądou»j i pliki wyroku nie u^.yłka, ij^-ta Irjrciiu lU' 
4Tajt w [wsiadania wł'}^cia"<^w. 

We Ksi IlAoowce, cyrkult? brf<?&ań«ktcn, ^cniada 
ciiciala p»obiv priyulJiMciyif prjiu^ do ryboT^^whlwi na. 



f(vuaet'l& pi^^MiftCKy, 



tft^ 



i 7 cierwt:^ iSą\) roku w wicikioj IUjW*; i g^^a/f^m za- 
brali nalowifinn ryby infiif^JroEr^mu ńiXftta.vłry rybotAłi-' 
»tim», i>wyci<Ti: on ^rtm potłi(yni łOłtttl Pokr/ywdrort) 

cjrrkuUrny brJiuJtiShki otipowriisddal nft dniu lO pMi- 
dxitrtiiku i*4v roku, tu »włafiL-idp] wsi ma wi; wywiełfi 
1 tyiutu priiTunc^o, na nncy kiórcjri> uJcywA pmw.i ty- 
botów^iwii nc^ rr^c^* Dnif^rr^*. O ^watcio ^ai t mo^iry 
w [rciutucyi cyrkuUmcj i>tc byłi>. Wywiódł xi^ ivU« 

roku, pnctŁ-m przyziuiio mu |ir»ipva do ryhotiiwit^;!. 

»jh Dodać jełpcie nslefy, i<* od dni;! zinkłionej skacyi 
do dfiLft wyroku, w>prawio krymiiij^ln^j, upKricfo dwA- 
dMida dnra micti^cc, padcza^ klónclt «htopi j-cji:awaU 
W vyfąf.^ft^m po^lailaiiiu prfyula^fcson^^u »o1>le ^w^k/' 
/fw» lybojówsiwa. 

Od Mku 183A roictlt aiob!^^ niirkti^rTy poddani Her' 
burtowd nr cyrkuli* brzf*£ań*)kitn , pruim^yf* do wręb^L 
la^u, od kf<^rycb oddalonymi byU tia mocy tr/irch wy* 
rolc/^w lupadtycTi w< ruku t8jH, 1840 i ifŁ^j. I.ecz Jte 
i oni pud^iłmłf* jnk ri^d mintryncki iiw^iatt pmwo do 
wrrhtJ w dworikiin Wir -nU ihri»n Nahrunif^M^nd we- 
Miiullicli btfdin^rml^'!! iienu»t>. fiitnKt liwiiycli w ip; ftprd< 
wio zap:idłych dccyiyj, dapu»cjjH stc w Lci-i e >f waltó w 
\ aainowolny^^h UiłiU i^ftboróiy drjF^wa* b^idif wypai^iiw. 
Znudzony nit-mi wl^iscidł^J, ?ftnW?*ł »karm tł' mnrru 
1644 roku, w Kkutrk yił\tf\ po irjwrcbkrotnych ilcdi- 
tw9ch fia dniu j4 murc^k. 3: Itpcd i 20 p^iditcrnikA 
11449 roku zapadła na dniu 13 kwidnia jM5n roku d(^ 
cysya »** dti r^ifł>inam'} spfru {f) rr słui^hi^iei Mm^ 
i f>£9sU;vfHf wre Tvsi Herbunów*, <!d<*(fowanym lonuł 
tmędiitk cyrkulurny^ cłcm o^mlnlnoi cbfopi dopuMCfaU 
HJi; corai :o ulększycb nadcty^^. Xarea£ci< cyrkuł nie 



1ft« 



t(C^lli> II. 



;ih;^4C £n^k'i^ ^adiiirgu UMUt^t pojuru du ubdiiruwjni;! 

wJoician duor^kium Ur^iwmn. wycbl wyrok w ilniu 4 
wr*p4nU ifl.^o roku ttijprt^tf ^i-ct^ift j^Mirnyat ^i/ttfa- 
i-zftu, W nim atyta^my: *Z wyprowad;»>n«go ^leditWA 
pokii^o *if;> Ut włoicUntD wr*i Hcrbuftowft • w Iti- 

dnio po(;x>^nl]t T*ikody, a ta pr/cf pojucmic hydhk i cłf^- 
dc chriiM«. hqd/ t^-* poArectnto i3i> /rrj^d/priTh iikody 
priycryniłi »iij, a Wł pnci jAjrei'd«ł> /ratiNoid dozorcom, 
Uk tv wykony^-Łulu kh i>)>ow i^ików, JAk i/r^v /^£^' 
j^iime tnm-i/t dir ^iirtj^pJ/twA j^wafłi^^ m</xfatni ^ip<iiaj\x- 
i'fimi i 1. d.«, tsi to wlrc ifWAtiy i mkody uta^id^lowi 
wyrradzoiK j podJEegranU, w^oiciani^ wai JI«rburtowa 
«k«iAni iovtalt na laptaccnio 1 1 Kłr., boJC żadnej d^]uvj 
odpu w r etk Łdl no AcL 

W icjfL' vrs\ UA dniu t i o lisiCopadn )K<|9 r. sr.bwy^ 
lOtW iTT^ch /)od*ici na fforacym uc/ynku w Icwir^ kr^ry 
pyfiaw^y ciM-ty Uukl i brii^/inc, Mkou'ł> p<"łi.iji'mTiił» 
f: Unu wykrndali. Wtu4nc]i?1 la^u /aEiiv?f ^kdTif; luiych' 
miait, lvcx ilcd/lwo n^pocjjęta ia?>ta(u dopHTi> pc kilku 
mi^si^^^łir W AŁi^^fUym wyroku umano krad^ii^ £a 
udowodnioną i ołwiatłciono, tic gdy obwinieni /arai 
pwy pnDdntcwfkętifm pri«£ uriad cyrkuUmy Ał«dxitvier 
^kodę £n4dzuti4 w kwodc 1 jtir ii kr, diibrowolnic 
wynagrutl/iJt, w sprawłi- JiaA cftK-j n^i^Uipito ^ui pn«da' 
\vrii«.'Tiii.*. iir^j^d cyrkularny wid/I tut; byi^ hpttwodowa' 
nym, obwinionych na t4?n rax od vtz£/iHf/ ta/y uwolnić 
! Ukowych tylko rapumnieć, f«by aic na pr^y^toM ta- 
dnycU foi/uórni/r ^hoii^wo/nuUi tilo dopubzcxAti«> Pihmł>, 
i kii^ru^o f.ikt len i wyrok wyjmuj^-my^ dodaje ^lUHzntis^ 
te kodtkł kamy (t^r. M. ^ J74 i -'7^1 nie doEwaU pno- 
dawnienici właMim w podobTiych wypadko^b. Takowych 
semic^o/ir&Ui, jak JG urrąd cyrkularny nazywa, vyda* 
rzyło 99ic w i<:'j whi nic mal(» i osądzonych fObUło 



Sinmatk pihłtt^ifłcrt. 



.6: 



Wv wsi M<jiiji^tpr£yvlui^~ii. ^ il^brtt^h Kmij^:!.! Kun- 
ittant«go CzdHory&kieififi, niaiJaleko Jiiro»łaiiTU, dilopl 
prjfrd dwotiiA Uty ro^pocfcll proco-* r dworem o pa- 
stwisko, cyrkuł prxemy»ki turnAt puniurisko jako dwór- 
^kio, ALe chłopi wi^li *ic po ftWoj«mu i lo ji^wAlirm, 
wytuciyi się prucp* iia ijou-ił i cyrkuł jajlccyłiwwał^ ie 
piŁfHCwi%ko df> nicli nnlcJy^ 

dztedfk p«cd laty d^br^wcln^ umowę ji chłopami, 
w bkuiirk którtj (^i oauuii oddAlik^^sial ^kmi na rol^ UIa 
iUinl^ica, a ii-n tlat im na p^istwhko micjsco itc awegu 
j^runio. W rohu ■^^'i chtopi jrrywnja umowę^ /Abinrajr^ 
gwałt^^m <l9LWMa n-»ą role, & |>aMwhkA n[e od^lAJJ), Nie 
wictny cjryli doiad lapAjdt v t«j ^prawic wyrok, jcib 
MpsiJt, oc^ttdiH^': ^'t> iLitf irudno, bo pjil^iii / roku i;86 
puwiod:!. Jł* grunu nietykalne nigtly nu wla9.iioAt: dmu- 
d2ic* prt«cliod£i^ nio moff^if A p^^Aniepue prfei^wy i df-' 
(:y;yc pn^kon-iły^ ?c (fruni* fUicf1««(n> b^dąct? rai 
w pofciridaniu chłopów i n^dal iin t*łu£y^ niAj^, 

W? w»i Rj!y>jkoiiru Wt>1a, k^j^jciii KonslAmego 
Cjartory*ki<'K'ł»» olilopt mii*U fUh(wiHk*Ł> a około nu^h 
1>y) tj4Ti gruntu dwurnkit.'^. ]'ani(^vai Dtcdo^dnio byto 
chłopom pilnoK^i^ bydtJŁ, Aby nic poffło on łfin dwor- 
ski, a lękali «ii; Aby im go dwór iii« /^jinuwaf, uradiili 
nic ptuwolić dwur<jwi U^a łnnu uiirawioić^ l'r£yjuchal 
m&ndaCar>'UH£ dworaki i kotiieL<£ni« kM£A| omć, ii\a 
ctiłcpi nie pA^wollll i co m"irk*ła, bydło iivoj« na ten 
lan p<}»^BnłME. Cyrkuł vr ifuatciu tynri nin jn.kla^ł ntc 
karyg^Uoc^o. 

NU chc^t; dlulA] pojfldyftc«<ml faktami męczyć 
uwaci cfylf^lntkii, pr^ytor^c j-.-szc/i* ijwa, klótł- 'Iciwiml-j, 
*p um n,iu'**T, ifdtii^ urzędy cyrkubrrie chciały poM^pJ* 
«n«rgjcinl«, ;FTial&xły u- tylu pr^yk^adiicb ie^kar»4>J^t 
irudnofć iiif»pvf]^icwaiiA. 



Iflfi 



Ruttiful EL 



W roku tH^o^ jeden z wtoiician GIi:cłiova, w ob- 
Ui& lvlkjifwvkim, mający ^pó^ vi ^runi dawniej pAii- 
«£Cfy^nUny, d<jpiiM:il ^i^ /wykijm obycłajłrm ku pf- 
pnrdu tłwr] prrtcnsyi xhro<lni k^'^^^*^ pubUr/tif';^^, 
o ezfrm dowieiJiiJW-rry iic i*łi<l kamy IwtłW^ki, ?.aw^» 
jEWAt dominium o prjryiUiv.-ieni(r i\Qizyńcy. Dommium 
jSa^^iŁato od MrtUy lififtnsow«j o^ybieoc^i, )c1^r#j mti i^n^ 
w iloici trtrch Im!it iJoftt4rŁvył:Ł. UJano sii* poni wie- 
ct:on)^ do mi^sfkAnlA obwJiiir>nrgi>, Ut/ nn krj^yk dci- 
mtiwniki!>i>v ibi^^Jo fiic ókolO urAifdfit-aT^ciu chłopów 
i^łop^r^onych Vh clrrf^i, k^yty od piotów^ widty t i. p. 
Cl uu»C£yli urjv^ni'^<^ > fiir^, llyli ii-Up b^ydzili i i^lą^ 
dali flciJtrnu hroni. Udała »3i; nakonit^c htraJtntkom 
TieW, ft cyrkuł t<^Ut PH nil*j»c«^ komi*ftr/A dl* inctAg^^- 
cyi i pnyarv»jctov^ini4 hcr»rtOw. Nadaremoiej chłopi 
prJtyby1A^£y dT> prutokulu dykluwAli »tow« jrucliihJiłi» 
j liiitprŁyŁWoitti, .1 koiTłulTZ cyrkułowy mc tt'\a tfprawt* 
w^Ey^ odjąvhać był /intuurony, 

rUze Ga^^/j A:ca:cs/ta pod dniem jj c^crwta bie- 
iąC4^oroku. KilkAkro{n«gurtk(i<iij/n« UT^fniijdeM^ gminy 
Sławciyn na wLiMioic davrnv^'o dominium^ poi^cioiic- £ ji' 
wucm lokccw-ftił-nU^m ruikutiw ur/łjdu obwodowego 
i {[nuwluniem do tlLinniA^ oporu pr^t-ciw wykonaniu 
tythłp, spowńdoł^M ł-iaroitr bri^łaAiktł^jfCi nakłoniło 
^mtni* ti* środkami ptiryniu30A'Urui. EYfylvm okA/ftłc mc 
koiii^HiAiu UfiuiMĆ i-iinlifjjjefD scdiieco, który podma- 
wiftl gmitiij ilo nk^pikshii^ze^^-twn i lOJtrcsziourW borhi- 
tów, l.ffcz raxktu gubr-mUlny n^trafit na opór- Chłopi 
oparli *ic Jnndłronryi, clicli-li ią roibrt>l<5 \ pckonat^T 
ft gdy bitfnuUmi nie mvJIna było purad^ii^ zrobiono 
utytfk X palnej broni Padł jiicki] ^niiciU-lnic u^dzony 
i Ołl#ruch fi(;'S^ko ranny^^h, nraftu uriokt». 

Prrckon.il się irięc rj^ad nbkntklf*c, te nzkołd fiwnh 
lófn, w kt6r*j włOłcUnin galicyjłki od roku /84S «- 
»Łaudł, koniecznio pr^^pro wodzić muA-L do oporu prze- 



Slo^uiidi p^4lłU6ct|. 



iXg 



dw niemu sAm«mu. i dopiera wtedy Uan^tt w obronie 
wane zuiiaIu. I^cjc na ci> aic przyda choćby ; ener^l- 

C/Tin obronn wKir.noŚri fibyw.linH, jrAli wlo^ruini^^ dachA 
lieprawoAc] i laborńw c■y""^[JiŁ(^ bijd^t ' pri^^pifuiw r/^do- 
'cb, klAre go koeutem diwnycb dxi«dxEcó<v boifac^, 
Tu co uhiOiimy w hf-jr^ir fniŁtvryAl»ej> Ct^ gwiillf ł iiaJiii- 
łycia cbl^iii^kii:-, ^ tylko nMli^uL-yi^, lu jak.-ł cblopiłw 
,8tAi?; fo1eicVvr w łf«r£C moralnr^j. w aiVt7c ftti-stryA<:kii.-^& 
pr«wodjin'Mwci. dokon,\nycb. Kto bt?iprAvle głosi pn«* 
pi»4mi> ;vQ go JAndAnocr^A i uniy»lu cbl^pOw i)i9 
wyko»viii. 



trouo.— Pilrai icjdpiuŁjiłtłjiiy J jn-O tiJodj. — IWncJMf palu- 

Jeili du ruku i^jB bisiory* rto^unku w-)ł>ścidft- 
bkicgo w Galicyi byLi Kj:irri?^i«ni uury^ i kiigwan, :vAlii' 
ranom moianlem wctU niL^fiAwi^t, m mimo tu ukry[em, 
dzmł.in^^m potajemnie, nie praiyznanem pr/e/ r/ąd pr/y- 
nfijmrii<'j co do c^hi tych ^AlłirgiJw, to od roku ifi^B 
rz4d jLiutryacki /rfucil z si«bio laukę, pow»tp| praw 
i najwy/-&4y[:b ifr-kr^rii^w /<iiwk*rdjrlt cnl^ t^ procudur^t 
k^^-^NL poru4/^]i)t' »pro&n4- Tmmt^tn(j^t« ilo Aprtisn<rgO wy^ 
buchu priTywieSif munUta. Je^i to aic«tychinyf bodaj cjry 
niv j^dyTiy przykład cynizmu oajwylitpj włddey^ JakL 
dtic^jo narodóvF cywilizowanych ^tawUją^ Do choć idik- 
TłA M4 na nio^^c^cAcłii', i;^ r/^ldy zj^lrpIonfT w pr/e^ 
Awiudcz4-niii o dobnici swych tJhSAdf uciekają ai*; do nie- 
Ifodnyrh Hinbio Arodk^w, co po sprlnioniu aktu i irodki 
Iftkowo i lud^i X* lur/^d^iA ulytych odr^ucaj^ prec^. 



lOU 



R-M^iuj ri. 



w Gallcyi ntn odMąpiono na wło* od ty^tematu . 
który pwygwtywal rtvk Urn<J^vbk4. w CTAlLC)ri ni« uk^^- 
r.aiii> mordiTcow, a ich hLi^iilłJw obdarzono w Wiciloiu 
iivy^okl^n\l poAnJnniij kUV<^ 7-ijmiij"i w lyrh wlłi^nir 
brurach mmUteryalnych, CO decydują o lo»ip nawej 
prowincyi. J»ili wice GalicyA takich ma n" Wiedniu re- 
feromów, m ŁA diiw, ic mmi&ttjryum w tylu bc*pr*Ł- 
wiach nie v,'UU\ me zćroXrtr.gtt, pMytiiajmnicj nic ,łpr/fr- 
cwłogo >iWoiEn 7A9Adoni i spnfwbom rfłiałjmU. 

Twebaby duJtr-ffo dile^A, aby »pbić tt»ty«kic- nit- 
COd£two&ct wlcŁiJj, kloryctj cjel^cn byli ubyAdt«lt5 (rali- 
cyi pri^i rok 1848, KilkumJi^ni^j^nA wolnodć druku 
w nA^.^f^J prriwlrłt^yi na to ł»ic chcit pr^yda^i. 1^ ilrił^n- 
niki ifalicyjikTc jakt fjrsze/.i ^WirrjJojetj, DzĄttimi: Xarv' 
^oiK^i yttir^fłka, CsfFj \ inne o^łoitify iJiŁCCTy ich po- 
czet. Naj«traMnicj>gf4 aiurchi^ wiadro galicyjskie pc^y- 
Jęły i^ Aujsty bysioinair ^0£^łtłW«1ly iajfmni<i proklunsA' 
cye ńł^ące we^ią po Trioskath. uwalniały porUcffacjty 
do bunif^w chtopftkicli, urifwinnial^y znanych u-khr/y- 
tti*h, jak Stjopl.i. J,anł»'vra i tylu irinydi. Nic jul oic 
tnt^wic o bitJEprawUch, gwattAch i r^bu^kacb uoji^ka, bo 
to 9\*z dxiało mnie] wlęrf*] w c&t«] monarchii , bo 
1 n' Wieilnivi, ki<^<ly lię na ^7k^dv pr^M KroaCÓw vy- 
rt^dzonr uinlałA ki^mwndA mi^JAktt, Bjtn J^IIacjeIc odpo- 
wiedział na piftmkf ie to naduiyciji 94 DAtur^Inem naat^- 
psilwiTcł rozdriiJnionia in\yi\^Tr,y i ta ^tuiiOA jost. aby 
njoftpokujni Tni<>aEkaiiŁy szkodę cierpieli. W tvj ftami'j 
chwili, kiedy irąd ffotował się do walki z masami 
w Wiff^niu. w Galicyi ^ło^iit, ie »^c ha niA>^Hi ch<'^ 
opierać, nicponiny, ;te jc&li wfadjta n^ijwyjGa^ji cbce »ic 
bcfpo^rcfdido ofinrcć nA maMicb, muM wolna cugk po- 
puficić ich nami^^lnoAciom. t pofkiedł na K^j drodze dalej, 
bo nii^tylko ioi fn1|;Atraf» m^r )<> mth podf^^t Na dniu 
4 pSt^dfieroika 1S48 ruku podpiMiiy zosta! pr£«z ccMi- 



^!~hu.|i-t H t I Mlllk r V 



I 



^i kl<^r>'ni monarcha oiwUidcia, ii mimo ^larchicinych 
jLahMT£vh Wkrdnui ulrtymuje priivk^, j^ko^y pru^t St*jm 
wydanr^ o m1I^nŁtTntu poilduAc;eydi KCvauiihów^ awulrup 
dIu od cfcJFArów \ /^ortStPłMniu ^^u^/ai^i ^n^n/ctri-c^. 
Taki maotfrfit, zapowintUj^i^y cłiłopom miłs^ <1Ia nich 

fony był na dniu ji pjiJd/ie»nnkii v^ą% fvku |jo we;cy^ 
łnikich irriUch okręgu kmkow^kiDjifo, Kcu^woiilt j;a Jtan 
darmi wyylAiii wprrut t. Kmki>wA pntor ftA(llc<^mi>n<1c 
nojskowjtt ' roj:k^?n) <lori;c^«niJi ^ uimym ^oUy^om^ 
t iKiniini^Jotn ^wicficbnoici mleJMOwych^ cu je^Ł dy^ 
Mryklowych komisarzy. (kl«3rycU biurukraiynrniŁ wier- 
no*/, dlii rrt>nvi nie hyta doić wyprńbow.in,i) t xiik«jrr-m 
or&s, &by ani dvSed/icom, atiI k»ifJ!om &ie pokaiywsŁli 
tych dcMk^Cw. Tftk wl^- TTSi<\ w fiAlkyf, n(* prtestftjąc 
na il/ubtniu arz<;dnik<jiv, <ini lu prupagjindtŻe urlopm- 
ków, w wto^nc ręce brat propa^^adę i wiDawi4t w wio]- 
f^k^ ludnote, *i? f:hce poróycnai^ właj-nf>fc ^-runtowii, by- 
leby op^ywiiciR nie pr2r?(fkad;t.'Ji t&u w mm wickiti 
wMcLcWltf '], Tak irifc Lf kapie nic, hby uA^iuowolnitr' 
ai« włościan nic u^utkrto pola latargów między i^roma- 
clft^i lnicami, sypaŁ lULt-Lmio nowj nie^g-inly obu- 
nad^irji;, które nigdy 7ri-aUj(i>w^De hyi nie mo- 
£fiy. T ccSil 2a dfiw, i* włańdani^ rabirrAli nAHlępnlc 
jfwałKini to liA^y, tu ł^ki. to grunta dworskii^r co ca 
ditiw, JLe UTfifdriicy tolerując, xc Jjik luiJwili Kamowolno^ 
icif CEuli się w tom uprawnieni wol^ cMaraką- VV[na 
«i« KpadA ani na jednych, ani na druffioh, ale na tego, 
który obdiirnijiK r/4<l ; ur'>ku pr^A^niici, ucifkat ftię 
^ pomoc do itftini^tnoAci najpjilnirJMych i tem »an3?m 
moralnie abdykowat wludsc. 




paaH 1141 rdkt 



102 



KudilU U. 



S£orvg pnupiiów. któruńmy powyżej /A(;yiovr;«Uj 
dclcrcia mini&inrynlne cxQAto wbrew pricciwnc nojwyJE- 
9tytn patf>nti>TTł, ftw^flrtrją, \r r'A.<l pr-fi^s^ł^dln^y Icryeyfii 
rewolucyjna roku ifi^s nie ^mU^nit mc / (iaw'n<^ poU- 

nka pwtlu^HMla ^ic kii uUiid^eiiiu w wJoŚL-i^nucli nio- 
nawUrl wygli^Jf^m panów, i ip, któro sobifi pr^ywla- 
słctyła r ubif»git>łn r^wnu, a wlirt-w prawom, \ei Mm© 
tt^clki mini.-itCTyum dii»tryjtcktc. jak unpDmnicLii.-ny, ul^ 
gitUftUwafo ł <jtf^>ii<JH'^łu foDii^Aln^iiii pM<.'pit4trtii. Wv&(to 
w madę i niujiŁkiJ siula w-; i>ji<.yaiFiyn/ /ra-rum rjŁądoiiych 
r1irkr«tAw. it Au.-^trya ma Mohir. mi nbowiajrrk wyn^d- 
Kfodiic wi^TTioW cblopów i pnywią/anif ich do Tronu, 
Crdxl« Aił*lryb tunisu-Kit lo przywią^anii^, w tjtc/l i w ^q- 
lo^ach, w inordacb iia;lep*/ycb iwanów , /^'rzybiiil^ycli 
4i»rcAw^ d^icd niłTttimiydi, de^łarnyth Tikwi*-usi- W cni' 
%ic TTJ!t-':hdnSou-o] hnJdAmac^yzny w>*na^m<:!?At4 j^ pU- 
fitc w Tarnowie pc lo rfr. ?a (jfłowę ziibiccRa, a lyJko 
po s K^r xa do»t3LWLon«^o iyivc«m !Ulttcticic&; po rokti 
iJ%4S najrrodtatA ją wli^noici^ d/icdiiców i pr^ywiU- 
jiimi polityczny mi, J**l w i#łj '.!'t<rm'ici 4ia fr*/rtu, w tcm 
fr^jtoiązamu tfo kfyrony cfxariJkiff\ jak jt* aowią mini»tc- 
ryaln« di*krH4r najohydnErji^^r blu^ni^r^w^i dU kAJ:dej(0> 
w kl^rytn ikwi jcmcj*; UK/dnowcuiii.' dla ^^aady (non«r- 
cbicertvj- MiloAĆ miŁfhikaiictłW do wUdiy, pr/ywi^onio 
do korony, junt Wł^rłem sHucht^tJiym, ktł'>ry *i^ /bro^Jfiią 
[iU objawin, kcóry pobudxA do poAwicccA i iwi>rxy 
ciyny beroiciriff, ale ro^hójuik^n' nił^ iwonty, Skor<fr 
wigt; w <r^icyi ^łooiono, i« to co ^ii; »tatu w roktt 
1640 byio skutkicrm wicrnołci dla ironii, nic moKliimy 
sobie wyobrA£i<5 korony ci^BE^nkiirj^ Cylko juko o^Kirt.^ na 
pftlciF roib*ijnic*PJ, ibryiijaną młł/;ii*m niemowląt, jako 
krwawe wiUaio, od któreffO ni* ju£ pairyotyzm, ai*- *U" 
mloni* uczciwego cilowiuka od^i^ić m w^^^ard^ na- 
kafyw&^o. A ^koro riąA nustryAcki używając t^k »iTm< 



StnmiM k paddcfcoj. 



««3 



Kim/!} 2hrDdni pf/}-Jiitt), 2r in^tc/frj pnnowAnlit «w«j[i> 
w Gftlkjri uinva1>ć ni^ mole^ to mniomalifimy^ te było 
inicreacm moralności caicgo świoiA, aby panowjuiiu 
U)inix kortlrrc poIo2v^. DU r^^du c^yli inOyiviJuL';w n4J 

Fr4*^ cały ti>k J850 V)Łx>»lki« d^i^iniLl poLakift 
i nieini^ckii? w AuMryi ^'yclnłO/;|cv. nawet te, kióru ai^' 
jMfdAWAły M Dr>fana rtąilowo, nnpp^ninn^i liyly opihnm^ 
grAbiv£y, gwallów i ludutyA chłop^ktcli dokonywdtrtych 
nA utunoici i osobach ery to >amych n-UkiclcIi, c/y 

jrAli ta swawola ma ircjdło w przL-Hj;łDŚci, w l«rajini<rj 
MCTu poai^powanłu wladz^ w t)»yau>maiyfuwani>j bc^R- 

j»k© hlriintka lyft1ot<łU"ftfłcyrtlnych, »lŁri.'»c;ic; itc w jf^fj 
korzeniach: wytępić rewvlacy^ tnuralK>« ktdra laTAiił:^ 
umysły rthjAcian, toacij^ Wh/rlki ifl/i;*^! nitł^oily, łnij:"tć 
ntcpra^Tf^ nadfioJL', któr<.' do /broJTiT ta pobudka' służyć 
ino^rty: Tyjforctn pnw i ich ejfrekucyi wymti-ii^ mhiA' 
tiowwtip iXU. wiuinoici : okupionium gruntu ntiuc^yc^ 
jc^'o po^/aiwwania 1 wprowadziło ^Jo»ci>in tia l^ dri^gc, 
po kti^rcj łrjjywiiluji t o^ln-i piiiił^t^ kor3y><4:i4, dr> 
ZAnioXi%oii;t prłychodiiL. Byłoby Vf ten spoadb urjiyniłLł 
sit XA<1<»i^ i AprAwirdliwo^i i w^ifUfikom ^^konomii, bo 
wtoi^i-inie yfitiiĄCf \l iylk«> pr^t-j £>E-Acvy^k«ć coA nugi^, 
nio 1«n)Uby &ii; jc-j, a ktaj nic byl^y naroJoay na brul^ 
ait TObotniciych Trgu ^jJMil-łirHiinn m«> poww^chni*^ 
w Galicyi po nowi^ konMytitryi pruwin<T^'ana.1npjf kiŁ^rf^ 
mioi^uryum ai do uknAc^niA w^tynckkh ^ultltótt^ pro- 
ttincy aniliny eh £^'ljrkiilo^ 

l>xiv!ij ur, wprai^diJc nio wykonane. al« opatrzone 
podpisami nii[iisin."fW I t^nkcyą ceiariką, fiwiulczyć 



IW 



RuidriAł n. 



mo£(? za dowód uHp<»obieTiia ri^du vzg\^di^m GtiUcyL 
O^loHiotk* IV potowi* pA^diicrdnika^ dopiero co po 
ukofiL-£i>riyc|i rubotodi goajHtUarbkkli w GaLK>'ir b>tu 
dU )<^; obyn.tccH udpKwicdjti^, jak r/t^d ich wyprowa^ 
dfi łi tycti H<?ikkh Air>iunk>>w, kii^ryrh prtfg cbI^ Uto 
byli ofiarn i kt^ire dowiodły, r^ iir/y nich oni porząd- 
li«:^o ^obpoiUfttuLii proi^tkdKLĆ. '^nl haacI p«rwrkvm hyC 
ttwojuj włiLaiio^S nip iiJoJii4> S/lu(;hl.i łv blrAcht^iu cpu 
fjlaikła n> »woJR pofoiicnic, o ^dy w calcj Humpio ru- 
nęły df. sfff^iu ws^y^iktc nndiiojo. wywołana mchem 
i>ł4H roku, gdy Au*trya wyd<5bvla się £ ciclkip^ p^/łr- 
Mlf^nift i l«nL pewniej ha [lo^f^^cti AUrufU, ni^r było w (*a' 
licyi iiiii jt.-dntf^'i> I'i>laka. klóryby nt? n■idl^il^ Ae wi^yst- 
łcio ^rndki wyjifowad/frtirt prowiew-^ł ^^norrhti, >j( /lo- 
lone vryt4Cfnl« w ręku r/^du. fc dlA Gnltcyi zni^kąd 
nic ran iiadiid, jak tylko w jej or^aniiacyl i porłAdnym 
ływiiHOw Mic)ilnych ukUU^ie i hanct>nii. Obywat^lfl 
prjLyn^icditcHi ci<Ł^t;Ł niepirn noi-cią do rg/{j4iczy, wyrzA' 
kit sifl nimtłal ws/ysikich myAli polity«n)-ch, w :o Ciil« 
ntaranTc wloiyws/y, ;ihy kftw.ilck własuf-aro (fruntj ohTx>' 
ni^ prfrrd dtu£nik<im^ i pr/M nftp^ittijł ulofitiAn^w i ^tby 
naddt wicić o ile mo2na naj:ip4>kvjnicj9kfo JEycio obok 
masy rozhuk^mflffo cb^opHii^ia, S\* tnktm «inni*>, nLr> tiyło 
w imlicyi iimyt-h pŁinyj naJ cJwii-: lo jeM pnriya ^0' 
cyklon, konstfwfltywan , lud/i oiwtecooych , ulnfl^lych 
wlfidjiy, rwd/i^ych r»^ Mrrdlu pr**, i pirtya .mti^o- 
Lyalaa, dc:»iruki:yjn^, xt\ikuy d^mne^ buntowm^jtc^ nLc/nji' 
j^C<* i4dn«T^o lukTnnlcok 1 rz^d^jkcro bJę nftwiciiio^lą. ficr- 
it-iif^ piirlył- M.in<nfc'i1i vfła^ck'it*lr wił^k^i! i niip*&:/.inio ; 
drujfA chlopitu-o. Pic^rwłłJ. Ar^kohi-irk riĄdo^\ mc^ta 
być iii«prf yjoju^ ^ była ^odn^ u»z4n^w4riiA, bo tiUiio- 
wiU żywioł idfowy w >poh;cj<rn:tiwu^ £ywio^ orjfantcc- 
ny ; drajj^A lochuna n.iditf*j4mi sianoniłA c£cfi£ nała 
^cl10^^^^^ o kiórej n"yli-ivcnin pntdfWłzyłikirm royittr^ 
rka\etxif>. Ki»dy wlec n^^ć umii^/*) p^iiroł«ć do (sdztalu 




^:uiab<k foddaAcn, 



t« 



I 



W pnvrodan^nri« ml«nkAt»c6vr prouincyi^ nl« było po- 

pr/cw£ii;Vi i nilct ici nic wąipil jaki uczyni irybór, jpdy 
jnJc ł^iw TWlrfdHl, uiMirtWAł pnA^iwo jt nnaroUlt becop-ie^ 
<Inych tT»av 

W« wi^ystkkh kon^lytucyjicli prowiocyotiiiliiych 
ri>£r>2Di(Miv wy!>orcł>w^ i 1} i; k\asy tiajwy^j upu^laiko- 
nych, z) 1 kln^y mi<TJ!łkipj, 3> ł klavy wipjsklpj, l)«-!e 
pWw^f? fttnnciiirity kla^c oiwie^^oną , jako tnkic. mJaty 
one pncwjgc. upewnioną w cakj monarchu n^d klA^it 

pjcrnrsLjtych kla^ do uj^udej mial;t mc ^ 




W Aulrrf 


j>k 


ja : ifi. 


« C^t^itfk 




Ml 1 7^ 


« UortK^T 




*4 1 3*. 


Nj Kilfilm 




90 i 1<K 


W Sil^Lbij^ 




U ' 7^ 


■ stftji 




«■> 1 Ki 


, KJfJiM]! 




30 t iJi 


■ (loTncT" 




=* ' U' 



Tt7cIji i ca to pamiętać, fo vr promrincyacti ty<cb, 
wto^dAnl^ nir mich ducha olfiiptł-Jtia^ifo (jak w Galici/]) 
1 10 w □if^jt-dnum Rik^jscu odrnacfnli blc pobojdOiAci^ 

II praco^vi1^ina. a j*^U rwd <ial ilwcim pyipnrwym kin- 
soiu licabij dw* r\iy wi^k^tĄ jfIo*'W', :o uidoctnl^ 
iu»£aiio<rral w nich wiiJtJłUilć intcrtudw i oiwUlf, Voć je* 
dnyn: c/y |i<kI dru;;im w^^l^dr^in Ti^jJtnic«i niicdiy mIjcHi^^ 
i itik'32C7anami u jvdn«j, n ^-łoipcbl^tu<i>m £ Łlrtt|^'i«-j 
iłtrocy, dakko wickł» byl.\ w Uftlicyi, ni* w kiAryin 
B bj^dt kraju komrtnym Atntryi- A prif^cki^ w Galicyt 
" ki>n»1ytucyA prowincyonalna przytriafii na ipjtnie ^ło' 

%6w ^; wl«i!tcianofni ^^larlKłe /aA L mifMhjc^anonit ra^cin 

63* odwołując hic do Tyroln, pUie włotL-iAni* midi 
7nncznir!]&u Mo^unkową liczbę ^łcMÓw, alp gdiie l''* 
aEanQWi«ł Ha*^ ^liTina p«^l swa i<LiTioilM>W, praCowi- 

»3* 



iu6 



Rdtttoki n. 



%<^M i pobofac^i^, Konstylucya wtem g-alkyJHko odda- 

klór^y U^wieUlij U nit) ^uuj;^ nic wy£bce^u nad xy^\c 
matcrynlny I ntc rak s/.ii,nGvittcf^, coby dln rr}^ /y^kii 

il£i& dtiin iaini^jąctigo icinUteryumpi>ovot3'wata rta picr- 
iffuo iitii^^KC<j w GAlkyi, iTiHAy, któro w «Nikol^ i^raw 
I wbiiij! iŁLAUyuckich. pr£yui_/y)y sii- nie tofałS we wIa- 
tnym inirri?Hin pf/nd maj.>lktROi 1 Jtyt:iłTm bliJtnich. Kon- 
stylu<'yB ortdawałft wIoAcUnoni Ioh wln^rioitli wt<;Vuy^ 
{ micjiZctAnów i pncfolyła jawnie jEuchttAUti\'<r i gwiktiy 
pi>!?iu'fi<)'Łk fiftil bpoki^j tliu^fLcb, p»(<toiyf-t Liu^prawi«3 
ittd pr^wo. ivyu£U;it]4 zwlTr^ifcudć nad mur^ilnoić i m- 

Tych *amydi ra^d tnyimlo się miniłtfrryurn 
w p<ŁtcDcic, og łowionym wspófcxclai« c ithłttitiut^i, 
A iiapnAd cu do apnoc£i»)^i:L patontu gAJtcyjakio^o, 
«L tnnycb prowiticyj. 

g ; patentu * dnia r$ wrzcAnU ifijo roku pofitann- 
wis, U fundu^u Łndcmbacyjny illa hi^r^o kr>k)u ki^ron- 
Ticgo sktadjii! się będzie; n £ wypUt wju^iandw, 
i] 2 run[Iu)u:i>w prcwincyoii;Ur\ych. 3) / funduhtÓA' >« 
nkurbu )Mk forMUSOwacydi 1 no4(^>iiii^ wypłacić się ma* 
J^cych, rr;fC'pjł ton rie »tos(>wał »ic do Cialicyj, ffdzl^ 
chłopi do Q'VTinjL> rodzeniu la ^niniA {Urow«n>- im pa* 
Ittiii«iii I dni^i 15 kwitnuia 1^4^ prjycxyma^ sJi^ nitt 
QiaJ4- N(<t mriiłtj^/yra błędem liylo nr/ł-c/rnii? J 5 od- 
diiatu L •!* iluK-bnuftd isinitj/too pomiędzy dauncmi 
Bwlrr^hn<»:^uin\1 I ich iSwcr-«»&nymi poddanymi, w tiŁ- 
cicm Qb<;cncm rtłipi>rrmliEtłi«nJ nit.' nanj^/^jf^ m^<. Bo 
pi>iriin4Vh>j^y. 2e t«nio t^m udd^iu^l paleniu 2iio«i bos 
wyrn^-njdjif-nia d^iniay ea ^tTony vv}o&L'i^n, kl<^rym nfca- 
*ni« odpowtad^ty Hłu*ebno*ci jako pruwi> w »mtan 
obowi.^l^^i' pom^n-łu^ty, Xf. djtkd^k ir.icil / nicli do- 
chłiłi. a tik- oaKJłjdial odptłwjydniego wydatki w I^o 




^MDioMb p^JdUkcir. 



'31 



An\«k*ch, fiift było jnl wolno n^dtiwi żosuwiać 

wcfH ten nE« rordętym, kIMy prahiyk^ trzi^ch- 

poka/Ala, \t vcfvpMrtn^ U.«r^^v i puniuUk Eiknmal 

loici ia?«cpuj*f wńłly I tir \knilei stosunku piiA- 

rtniaAciro- Tcm Mmcm. miiiUteryum cpuidło lo, 

) n4JH'*i£nic^jb£tf, bo [lufoitU^sifu uU^n^^i^c w niit- 

(;V nił-odjrlo n^łduiei złym thucioni i nie utwicT' 

tłu«?nnffri prnwA, DU (v^}(o ifik ucrynilA'-* Brak 

»byJ CZ&3U. ki«dy o<l ts kwiMnia 1848 ^óhnęziti 

I fp^r-i upt)^nf lo, kiody pr^ci rok cdU- naradMlI 

m tym iirzvdm>i>ci« r«lun-DL;i rz-łdo-wi w Wtrdiiiu 

1 zattfiiłiia t GaUcyi, ktody na J^^^nic cninmc- 

I dnia j8 li|V'j iS,*ło rok;Ł oba l(*wLirfyitwa a^Tft' 

i« kr^kow^kir i lwowskie pr^r^Jały mu rcLicye 

i^cc Man kw«fttyi, klifciy nrcMCia tata ia ^prAwji 

lfiVLlJ /nM-si4MiU pańłji:xy£ny to pr£c?x pulnkic, 10 

nbuin;i-ckMr Jiit-nniki iiMuwic^nto by^ ir«ktL>H'-Ln4|, 

uem rudowi stnło na pn^iirkoclzie w /nit^Mcntu 

inobi , tlcoro kb ijfubnoAć powsfochnic byt* 

,, co moffto go 'iWonić do utworieni* obowiąf- 

pr.hvk j<^ilnt>fttToniiyi:łit (fdy mimo uchylenia kon- 

j poiuMCzyifiuuicgu nir- oiipudala btu|f-bnu£ć? Ja- 

flumirn^ł^m motn^k było jto^uwio^ przywjlojr wio- 

ł\a włA-]toAci łri^'ksł*'| ciiłńcr ł l>urxyć do reiłty 

:niA ptAwiM, ie mołiui poibyć ;iic obowUiku, 
)M>fbawiaJ4c bi* prHwn, 
Tę pf£cnTvuJ4 /aiadł?, wywoUną pr/c^ch^t w^lc- 
kU innłOtti, wid/imy pr^r^pri>vrjtd]ranA Ryj^Eomaiycirnli!? 
-Tl pat«ix:i^^ tak dobrtr pod wicl^dem sli^żebno' 
. rotr<^Jtai«niA gruntów riiŁCyk^lnych od domini' 
;l, ^i^^citi pod w/^t^dem occ^niunu zd^omu]^!, 
pL, nic ma prawo, Jini na stuMno^ć, dl*; na koriyl^ 
dnj^cidnofić ti^m 'jri(<kbf4 wTiiAdaniTU MUMJtano. 

Riiwnic pk pnwy*?'/*' nU-sprawiMniwym je4t prtC' 
kcory htanowi, to f>i$łki\ b^dnci^ wpo«iadJLoia tt\^- 



ł08 



Kfmihfit It. 



diucd., )viiU u iiiv clowni vt&ŁGlci«l« lub kb iiukci*%Of«>- 
vrie nic upomną ^ic, mają byt ^prfrdano na Euntiuf^ 

obpwiftiujł* prhwo t roTtu 1786 ilo pańs/cjy/ny odno* 
uąco >i^, wcdtc ktdn^ifo ł^runia stdwuy mc ru nuty- 
k-iiu^ini , ju£ pó^ditfj duiciiniki^liitfoki być iitif inogj^. 
Dzii^tlac ma prawu do fitts/di' lako if^mimit tUnciu-t 
I ]*ko Mnu/ru^fu-ftiut, opłacftjf^i^y 7 nich p^^rtAli^k pn^ł 
Uta 0!itatnie, ]«c£ nad v> prnwo dii^deica sitniejurm 
j«til iifAUO wło£cUnin«t, chgi:];t2 pKiii« iHylko z. Jtrmi' 

Sposc^h indcmuai^yi patct)t oinao^yl "n' trn »ponóh. 
Obrachowywono w-dl^jc w-iH^niniony^h Mh^d c*nc 
wuystkich powirtnoici ur toi^d^ liski cH: od toj cJtT*|Cjino 
C«aif du);odrio^cl urloAciftAbkicU U9 atrony d^i^d^lcAj, 
a 2wyJk^ jr^li ^i^ pok^J!t.v ma być istoln^ njirtuAc^L 
znlofti^n^) paftuoi^yzny. Ju^li tej vwy£kt nioma, dfi^d^^ic 
ni4 doniajc wynAjfTAdir^nia ; jcMi łu-yikii jest na kccj-y*** 
r&chaaku wtoAciaA^ki^c^, d^iedlic ju£ aby lą t^XĄ wotny 
jut ^d opłaty. To ArównowdJtcniu obustronnych ubo- 
włącki^W XiwU](; cjiyMy wjiounck na «ccj iJ.iwn*Tj^o 
pana, ali? od nif*^ odciajfa hic 5*/^ (od powinnu.^L-i paA* 
fl^Ciły lnianych) i i,lV»% j^**** ponuMln porównawczo, r«- 
n/iA 2UH ;e?tt indemuAcy^, lzidomuacy<Ł wypUc^na ma 
być wedle pncpiiŁÓw hypotccKnych witrr/ydnlom lub 
w^aActcii.'1oi\'i, i\ lo w uUig^cyach s'/o- kl6ru w j^kiby 
ftpoftób mlaly hy^j uiDor^ofic, o T^m paient bynajmniej 
□ie m6v3. ^ni pUnu nic obinyila, a pr£«x to odcjnitujo 
jedna Ł głównych finuni-owych podMaw w^puucKoneniu 
w fc*Ut papierowi. T.oci i npow^b (tinACzmift warioid 
pań«c/yzny j<^»t godnym uwagi. Xflkiivjnt> wzi^W fa 
CMfidę jcjfO ftULCtink\i< o»iacowanl9 urb&ryalni>, pnyjęte 
do pt^datku w roku (820, kiedy ceny były v \viclc o<l 
d«i>iiłj»«yi:h ni/iuB, Uk dal«r«.', ł.ft wŁiMnd-^k choćby 
nawet oi«yinolf całkowitą indffnrjiacy^, j«i«« n^cfniA 



100 



«i.-i^ b-Hj.f 17 milłonów itr, ki4f« <io ki>uti^w Ofljtnu 

CSCM4 JulicŁ^^. W «Ło9<i«aaiii mi«fx:u powiemy o Urm 

/<T >.|>M^j doiyci)" rolniciwd, lu tylko 

ttata, kifry t krzywda dla dundiico, t fAvr<in>m dlA 

riTiio* itunowią »Mdy wyn^^froilMnU, łd»je *ir* 

if^cfywiunńnkcm ow^igfo patentu je dnu 9 pa- 

,ik4 1848 roku. kturym tesar^ pr^yobiecul punr- 

wU-^noAci ^fTunioiff-r-j, w ksJtdym nt^ic j^^st óńc- 

f0U i Ludwik BIadc- 

Rupoi t u^lo»Mnt«tn prawa o indemi^^Łcyi, famia- 
Jie fOftŁ^ły koniUye indi^muacyjni.' dU oblicz«*nia 
fyiOi^'i QL'ick&2ych nU^kic-li, 1^^^^ uptyiiio lal wiirlo 
diielo tak iradae, pr4y łwyklej au^tryiurkiTTi wTa- 
opif-sufoAci i łyMcmatyc/noifi. ukuńc/oni^m zo- 
t. CjyU do lvgv CJ-ułU wyirn-flją w dobrach »wych 
kci«to, ceyli potr^Ii^ atAwi^ cro}o wyd4tkoin om 
itkaow; po:rioby ^i>».j>od.intwa, CJtyti nnwci bi-jda 
li j«ki inti-re» w tych /iibit.'gat:h około roLi. ri;x (■; 
nu odpowi«^£teć nie umlcfti. W jednym cyrkule 
owtkim pod koniec rok" ^«*H*|fo, na j^ttn w^i^rh 
'łly wyroki egiekueyjoe. a nr bielącym 150 wii /o- 
la wyroki«ifi wyM^wionych hjł ^pr^ud^^ ^lo kb 
wiłUxyin4i>ą ^ocitaU. 1 gdyby j!iiie&toii4 n^ 
10 sierpnia 1A5T konKtytticy.t, it banUio} jcnac 
I x\ortt{ docbńd, niepfiw-tr/ywały /ydów od k"- 
nieruc1iOfnoi£i, j««t niewaipHwem, ie znac/na »fi^^ 
;yi prj:e»daby jui w ręce lydo^v»ki'^ Uy^ mo£«, Jj 
jittold wtuii>ciAiiow o^MrftMfa i^ra^htow ud kupow.i 
NUkia dóbr liem^kich. S4 jfidnakowo^t wy^udki, ii v\a 
t«?l £yr/y Kibte i^pr^^Jniy urai, a ^Tiul<-ić kupca^ lub 



titi6wi<^ M^ i nim o ctn^- nie mojic, bo nikt n\c uii? 
żyli i j.>kio wyjdą prxepi«y wf^lcdiMn slut^-btioftcJj bo 
Od pnt J«it pewnymr to 10 co po»ijuU, uydartem mu. 



poi cir;£afem dtu^w i nicplAinirch pri>rpTit6v, lopiń^j^ 

LecE lite- tu konirc oicdcU d&wnbgo <1iit*dri( 
w GilicyL ObcIii^rAny od lal oimd£ic«icciu to t dni 
bosych* to i gruntu, lo i Ut^c^w lub iM^iwi^ik, ^cififtif 
pud pfLibi* pL)cl4tkóvL', ktur^ go w k^dej ^djiinic 
lid nic t Tząófui pfzyniuwd^ w wii^^jnyrh jM.\rj 
t chłopMiii, wywolAny^h c^^sto pnoi vr^>drika, ks 
reno ort sam opJaca, w ni^u^unn^^j obiu/ic o dubi 
A njiwe: o Jtyciv. pr<cy^fli«GtOfiy dtk;gMini, po vtlt 
i£q^d oiJ roku 1S4S rta t;o»pciLlar!(Łiro jrociat^ni^tcml, 

ftprręm, mimo witlkił-j ludrujAd w Galtoyi, nk /n-iji 
rtik do prAcy. Tl!aci<"(ro^ I*o rj-id kowtcm dcIcdriCŁw] 
Dp^tr^yt wroSciJtiiiłii w* ir^^yniko, « C£V^ temu mt] 
ili^htajc, przyuciyt ^o nabywać na drodco liioprAi 
Nifi obufl^ity 81^ je^cm w wtoftoi&A<ttwid ^Hcvj4k)( 
wytMP p«tnrL>h>% nic ffo wice nie sklanift do 1121 
bic o EArobch. W |«<lnych oko^EcAch wc^le bic nLo 
wyoikJl|<^» w innych chyb^ xa uk wysoką ceni;, i« 
AcicS«l iToli rACzo} ibol« n^ polu iObUvi jć* ui2 
rtJjLkScidy, klirychby prud^kcya nie pukryto. Niktbjr 
iiwirrzyt jrAc o^romnf MrAiy ponŁrMI w rtiku s««flj 
właSciciH'-. gdy przfj; cate lalo jcd«i tylko mi«»Uc 
wulny od łtoiy, pr/n* który wli>hcUitk *ILk. wJ 
plon »pr/4Uli. ulbo xvt npr/^tpąwuy wciiffinip, 
joli gfk po karr/mai^b, nic itosic^og mc byn.ijmi 
*> HioJTłł dwor>iJ<i<^, cbor^ ernrt gnvłł> ra pol«. Hlłitł-jfo 
roku iH-tH, X kitdcm Utcm zmni^jua »i^ produLc] 
^bola w li^tkyt w «po»4b j^mjilaJAcy k kr^ij tvn w] 
łifccjoie rolniczy, nieiylko nic na »pTJwdal wy^tawii^ nf 
ini>ii\ .dr \iT7tu iim** i ^lioHJic /yje po wri";k*/«i ricAi 
inianowici'.' w <ik<»licach i.ichtjdnith. /bożł.*m Kr^lrit' 
PoUkicgo, 2.hli\ltii pn\pAt(T«iry «lc ccmu ponlioj. 



Stotiack iMM>ft?cF. 



3191 



H Do iD^o przydać naloty, i# rozi^pf^lcui^ ogólne 

H vrdi>nig*lu aic i iaii-ij«y c^fl^di 0wonlC4, którtfj ZfmL-£ną 
IWhn chdrlT wtftWcinlc^ ;»nu3rłi^ nirdcw^ailcowi r:xk do 
pracy. V6\u zima tnra I ]>rT<*dROu'<>k rLo^kwicn, c?<>3acI/ 
tymiotia ch1«bcm dwor>kiin, inrytna sicpriry wl^icicidil. 
Ittcj ftkoro ii4UrjtUi« por^ rvb6l, uctvK4 ^e ilvL'oru, ?r«y- 
!<^ia}e w jc(lnvj lub drugicrj wsi u trhZupa /^ kum^^niik^. 
jiłACJlc Ertu kAmnrriP tn rAbniA, 10 jcoti^yrka, o kit^r-i jrj 
nie trudno pny ok wysokiej cfnre uMJmu. l^lijroby 
temu Iryfo uradjti^. £<4yby f^pr^jFy^ti^zo irydino prawa 
i l^yby ifiivr^icxT)ŁV] <:huiuuo ji^ nykouy wać ; hv£ TtMi 
wlfi£cicicl pojto«uwiony ^obii>, niipoiykajat: wn»;<l£k nio- 
C^i^rl lulł rin winf.,v mnyi kmłii-crriir Hl^jŁffl<5< ft * nim 
jfoipodariiwo Cił<?j liLiIicyl, suprcmacyi profniactw* 

Taki j<?ht w <i*j chwili hlJtn Mr^Kkinku ivJi:>iclAi^kio|co 
w TrAlicyi. tuki obrnz optuk^'vne^ pf;lu2i.'ruii ^łu6cidu]& 
wlirkjsłPlft^ Sjczi;iliwy, jcAli pairiĄC ptxez wpary na 
Blkcdy mxi wyrz^dijme, ]«ilt wymaiawtfy w p^młęci 
douiAiin dawniej krzywdy, wypfjci m^ za ttie tybią<:em 
i]obrod£ifij3liv i.11a ^'rom;Ldy ł lyrn 8po«ob<*m |r<'Erafi »i<2 
wkupić — do jf^j (ibo}c(ftł>*ci, Przynajmniej pokój uży- 
tki 3 Afy jjkiemSi ofiftfsmi, iłom* kl^ikjinri, jakimłe 
dnfp^^^^^i^^ J^dola »ic wkupili Jo ^pniwiodlinc^^ci rr^ilul 
^Aprawcl^, 10 ZAdanSo pnochodzl >Uy obywAiifla ^1- 
^kicffo w (lalicyi- Chłtłpón- mot^ przebluffać, tiiunawlicl 
rfądoirej nigdy t 



IIL 
SIŁY PRODUKCYJNE KRAJU. 



g, 1. Obrai rolnictwa v Police u cuiów, kicily pirtwaiał ayAŁein kolo- 
nii^LcyJDo - ciynuDwy i £a cEasów, kiedy i^ic obok gospodarstwa 
folwarcmcco upowsfcchnit syklem tol>ociŁDy- — Skuiki pienrsztgo 
i drugiego m bogaclvo narodowe, ^ Z ciaum ctliifCŁytns lu- 
lywa się i jui roloitlwu nic oddłjc tycb co dawniej kanyici. — 
l<.z^4J ausiryacki zatrzymuje ją. 

Rozpatrując się w historyi którejbądź gałęzi pro- 
dukcyjnej, ujrzymy, 2e jeśli ona jest g^lówną, to jest 
jeśli tworzy pod^jtawe egzystencyi krajowej, to ataje się 
sita dyrygującą, która i:atą budowę iocyalna narodu 
układa, kształtuje jego formy polityczne, prawodawstwo 
jego wedle warimków swego wzrostu i kwitnienia na- 
gina, JJędąc sama warunkiem życia narodowego, zaj- 
muje stanowisko przeważne^ dyktuje prawa, stosunki 
jednej klasy do drugiej oznacza, łamie lub usuwa 
wszystko, co ^loi jej na zawadzie. Takim żywiołem 
w hij^ioryi polskiej dominującym jest rolnictwo, przy- 
najmniej dopóty, dopóki naród wedle instynktu 5wego 
i przyrodzonych warunków bytu, mógł się własnowol- 
nie rozwijać i urządzać. U na^ jawiło się ono jako duch 
tworząc.:y ^ycie materyjiloe kraju, let:z i jako podstawa 
jtgo bytu politycznego: musiało przeto zabrać głos ja- 



*rty |#Tiv<Tk4tfy_^p l**fi- 



SA*^ 



' 1c6liy dyktatorski nr iil:ł«diMr r^uty *»t04uiik6n\ Juk po^ 
znanie j«ogr«fii PoUki pr/ckcntA k^ldc-^o, ie to jc»l na> 

H r6d do lyoa rvlnvc£u^v siuurzony, lAk i bUlOT^a poli- 

' tyc/cia Pobici okaxuJ4% tu j«Kt hUiorjr^ ii3n>du rulni- 
c:fC]^ i Jtp nil V pownc^j cjc^i-i rnlniciwo kii^rowntn, 

B PrX4>4£ło<M politycfna Polski dfi^Ii tiit DJi <1vra wi<*)ki« 
odtan3«% w poirodku Tctf>rych prynie wic-k XV., opi.ikA 
przpj^iHd i vrii;lkii?j «l iii.-^nulntfj v^'vluL'yi iy^ylutuw p^ti 

■ cycrnych ku nowemu icb ukUdowi; pri^^floAć rolnicia 
Polski ri* dwir (nk^ł* ro/padn sir pr>iowv. w^fkli^m XV. 
^ *ic odildcla i od aiegc pot^ąw^y, nowy ksituk pwy- 
^ biwft, Jeftli dU uir/yctuni^ polętT^ n^r^du, rycar^lwo 
nr wieku XV. jnuMuti> uj^u w ręce awe ster okr^tti, /a 
cjFpm po^/ly jrnar/ctj? odmiany w KMnowiłku polityojr- 
t%fm rolnych wnr^iw riArł>dou^ycli, to !«?* i rolniciwo 
dla wirocttu potn«bowato nlekiiSrych przemian w *1d* 
9unkxch tytli ludxi, ktOrzy kolo j<«nii chodzilh twonyły 
łiic onr. upodliły i w kh inf«]»co nowe wyr^d/aty, t, to 
reorganlfacye ruintctwa a re^^cn^r^cyo klasy roInkM^] 
odbijały się mr hi»tor>'i polrycinrj narodu. 

RozcbfAur^y w popr^r^driim rocdlUl* p*ftMC*yinc 
pod pry£(natc<in moralności, polityki i prawit, wypada 
ja obejrzeć ze madowUIca hUtoryi rolnic^<*j w PaIkCit^ 
W itmiiiyńi czubach doli^ i.ipoA'M<?chnu}n<i ji?si ronieTiis- 
nk, le paAfł/c/yrna w*zy»iki<łgo tlcffo w Polic* była 
pr^ycz^ną. J<^4t io Ijtjid wyoikuj^cy f nicnauik-j do p«- 
wnvj formy, nienawiścip poWkUj^cej wŁaank w Irj cpocu^ 
która )csi przr/Ukic/oną, aby tę fornic obalić. Jak w po- 
Hiyco narńd pod rółn^mi formami r^radu dojrjfowa. ink 
i w ftilnicTiwip roimaityrb form polrff^ba dla jcifo b«2tah 
ctsrtut łic. ń trt, klór* dU jednego wieku inoi« być do' 
bnf, dla dru^ttgu »iajo »c ni* iiloihoWM^ i ukodliw^. 
Sfepodobna *apr*tic/yć, le aJ pod kuniift: XIV wieku 
pTntvr*tiil w Pobce synicm kolonizacyi. Kra; hyJ eh- 
uerny, ludnojU^ w skutku k^cik rozlicinycH I wo]«n do- 



tOĄ 



lUodtbl III. 



ui(>Vp-yUi bardzo maU. Poi£iuoitvni«T ji-j było |jivm'bX4 

I dtiohowni pnsindali ipTtolkTf* nemie, \t^^x w vrt<;k?śfrj 
f^^i Uktami rnrOFtłi?, ni? uprawn<* i mało »si«i!lf>ne. 
Aby jt /dludnić i i tych obst^&riw [DJcć dochód j^kowy^ 
trzuba bytu kolonuiloiii takie dawAii Wiiruriki, ttby d]« 
Mcbk JŁik TiiijwiijkMri v.ii!ł^itili w nidi korryit. Ois-idtano 
vii(^m Tłrłjjmfiprilic;!"'! lu pr.Ł\* ił* ni.^-mii^t^kir^m, k«irr ko- 
lODiKtów od wielu ci^iarAw i obowiĄikow ptiblicinych 
uwftItiUkt, Wypłacili 3«ic oni ciynujuni^ picnięd^mj lub 
w n4tur:ilUL-b. jaku tu: u- pewHPJ herbie inUr |]t<t^uii:y, 
iyin, nwsn, mŁodii, w iMrt knplcwiAti-, kur i t. p, Hrc- 
8|ł>, *by z*cłicf:ić ich do OAimllrnift, ^iWńlninrłrt IcK n» 
niTiiejsij^ lub wicksfą liczbę Int od wijiclkich d-inir, np. 
na Ul s^» jirii^li ubi«UUii bic u' UsAch, ri4 Ul t2 ^Mi 
w i^Ti>ilnchf na lat S w pulach, f^t^go litjjip pr^ykiudy 
^połykamy w tłwtii^snyclł dyplcmnudi » pr/ywł1i»jaoh 
1 rad;kniAt:h 

Wif»I<^y włAAcici^Le^ 'a;^<^i HprATVAmi pubiktnot&i, 
nie prowad/ąc ^juu ifo^potbrsiwo, nie potr^ybowjili r^k 
bwycli podlizanych; •^tĄ*\ pofsilo, Jti.- \ ĆA-Mui'Ą^ł^ ludnoJić 
wi^^jaku^ cho<ł »bowiaaana do c^yn^iiiw i poirinn<iMCi, 
npłftcjtj) je fwylcTc produklrni , djicląr «ic jys^bit^m 
iwym X (ffurtu, toivivClwA. ryb<rl6waCwa. ph/twlniLMwB, 
leJUiitiiwo, bobruATmctWA- Iłyla to oplai-i »JtLidan^ pnt^A 
wtoAcłuTt^R', wymii^ri?oiia do wi^lkoi^H iti\erlAVty, 1^k 
aic dfiatti po wi^fcfłjrrj cic4d i tylka dobra kKi^rtornc 
I inuirt iloić 4>\Yi(-cki^b, dA]JiŁ ' owycb czamiw pi/ykłAd. 
ii w nicli prowadzono ^apodamiwij folwarcfite. gtUio 
wloAcio-Tim wypUciilt hic Tob^i:i;^ni^, 

Były It* i innfr pomniep/łł wla^nońiri, wywołano 
potrjiAbą puMiciiną. Pnnioważ po w^ibf^h pnckladano 
'^g>'>lne prdVk'0 iii^niieckir nnd pohklc, bo ich tAirib> od 
atuJby woj^ow<rj uwAliiijito, wynikał stąd bruk iu4£i 
do obrony kraju, Aby tomu iiii?tdo>itatki>wj jtur^dii^, 



Stly pnrrfbUtjAr %nla. ^03 



ulwontono nowy rodioj wtasno^i dfivdtlrff>4?j, fw&ncj 

słałby wujimtitfj ; ulr/ymywali ^ic oni w iwriutnym ata- 
nk pod konici^ XI[J^ j ti4 p<M:<rAtlcu XIV. utrUn, 
W nitfktfyryi^h mirj^cftch si^dik'!! wolni kmlfcl*-, nlo 
oiAJący nad »Qbq p&na. 

A £acvin \>ci wz^l^du, ciyjt były iłobr^^ króE«w- 
tkW. iTJty iwieckJch panów, vt ręku knik-d c/y suliyhów 
10»tA]ą:^i>, n/anyly onn dTAboi% cjAsikowo j^aspcdar 

n«ii) ukdiro i!xynitA wyjątek- Wi^kai wfoiciciclo >ia- 
rali &ic O docbody f xiorti ihwycb ncjto; puArednio^ pi>- 
gHoiI/^cc t /ynku luilfi iia idi g^runtucU o^iUttnych, 

j%k u rt^ do prnry lub a toi-<tt^TiAnii^ grunTc^uh^ fol' 
wftrct^nych. Było na nlc doW mli-jica, bo wi^k^f^ «c*ć 
2iemi \vU\4- odłojfiem, (fdy dia iiifrj brakowało jul o»ft- 
dnłk^w^ 1<^<^« j^k WApumnldiśmyp panowie nic trudnili 
«ic ff^^P<>^^r?iw('nt, Mrrif ^^ijijo usU4iG:jn4 niemal woj- 
114, Tłn sUn jjofipodarntwa kolonłxacyjni-ffo, uiyU ciyn- 
Mcwego, w CJitym krnju prrr-waMJAcy, odpowUdal po- 
incbi« udrodu; ^aludiii^U M^ ł\v^\Mm pod tti«kii-nł kv> 
UmiIb^w pad^dy l^uty, r;>iwiJAl iiic pr2«my»J rolniczy, 
cboĆ na Orobn.^ Nkiili;, /n-ijilowAl pi*wrty larj^ po mia- 
bUcki^ kirirc ońwi.ijem /o Mytr^noi^i lej ko]Ty^«J4rT 
wim^uły i roJy w J^motnłłtć. Ak t«n łian, Jako wy* 
m>U(ty po ctfici ^pu^U^Utinreni , byt vt:£ywUcic; przv 
ithodtti t trw.-kć ryiUl pt3ty, póki kr.ij nic wzmojte i\*^ 
w siaT^ luilnu^i^, a /iipi^wniony x A^^indami pitk^J niu 
doJFWoll wyfu/rmu obywati^kiwti ^ nic roli. Co wic' 
k»t4, oudnky obowiątani do ri>UioTOtIr;'<^b dsTiin, w rcS< 
£nii NUt-riy ^ily twe nytifiaić i ro/ryuud" niusiuli, uJEycic 
csa^u i prtcy 8wir) mlaHiowall do ob>*iornoic> ftwych 
j^niijw: lUid powło, *'- produkcya fbuża nlł- wy^Ear- 
CfatA j"/ poini^błi* kraju, lU^riały Mc afłody, kc<^rc do 
XV. wieku prawk' poryody«o»# Pol^^ trtplły, Xie 



Ik 



ii>6 



HtfpitUt II!, 



Wdkuw^tu iLv:]łr, bo v\iplki^ jeJ ohf^ury kialy odło- 
giem, nk' brikonjilo juj rąk, bu ludnu^ć fructnir &ii; 
rrf^ks^^ht! wirfnii było, ** sy^Km ^o^poiiarsiwA był 
owym cjuuwm nie odpowiedni i tt n-ileriAlo ffu od- 
mi«fki^. 

Fny t^iD, j;ik puwjada Kronivrj łu aic spokojnie 
wn^ysrkim povm<1/t?t>, budziła mj^ richoui do ffuspodar 
łtwfl Nńn^4 Ołl roli wyfT^a;krfll thoirt nWylktł n* wyjy- 
wipoi^ Nrbi«. ale i lift pokrycie potrzeb ubytkowych, 
kl^tt «-ł^ j doltrubyiiriii loik^- iuki«j prudukcyi dattnir 
^spodir-^iwo nir clostarL^^lo, n^r^d tJiŁThlwy i ii\ny 
nir im\(jl dohnłWolnJo hko/ywn-J nit; nu jfWil j nęd?^. 
By!y ttł i inne pr^ycłyoy ttgo tąć&nia powi<;kił70ne^ro 
iboJta. Otwii?rały >t^ dhi PoUkt dfo^I tiAndlowOt Itd^iA^k 
zupfWEiit du^'(Ki]iy od^h(>d lu ni*jT£V BaŁtyckif?. za 
UTiC^hŁidu wolntio <i xbo/c? i juJJ Wf.idy^law Jagirlo 14 
tysięcy łasłtów 7inm;Ł moritm Cr.irriL^m do OiTOgrrodu 
wyprnwil, OtwSAfftU fclf now* cpokA, rOJpoczytiAt* *lfl 
uiolkd reformn (jo>podarcxu, ktijrj bt^t pr£«J>>t<»cxvniA 
ilORUnkc^w rolniczych tidbyi^: t^t^ nW iriogłn^ Obu()iofi« 
gpObpodur^iwo felwiirojno nn t^iclk^ skali-. Jtapoir£«ba- 
wało wielkiej tloici rąk Tej doiwrcjiyt* nie byli wn4' 
aic wlolcUnLi-, ki^^rcy doiud robocitn^ p^nill, »y«ttKn 
rcboci/ny mu^^dl sir? sUć jfcnerolRym i temu prcyscto 

Rrforma tn odbyu-nła hi^ zaolna, spokojnie, b&i 
WKirioinicniEi, Jt koa^tytuc^ye kr.ijowe /oMctIy dU nA% 
j(!J Al&(lern, Slrtiut Wt<idy!łld-.; a Juyielly iŁziuijeT tt nit 
tttoMJWnoAciĄ jot, ^by poddani jtrdnego kroju nMnych 
pTAi^ sl^* triyrn^li i uiltąJ ibtuji; oMiiliTCtny uiiad^k otm- 
dmków nn prawit niemiftkiem, a porńwiumio ich t tt-to- 
Acun<inij oUmbinJACyiiiy poi\*rcxyrii^. T oA^ttftym poko- 
jem tii»tytucy;Ł ^ollyaónr okju^ła bit? niepotrzebna , w>po> 
wnł-ini! priwfi pociytuj« ich m ckiir u£>irc7nych \ »jcka' 
dliwyob, i udt.^d poceynft bic up-^dc-k ^ulry<in\ ktun? 



9c|f fnoAnlKf^De knjt. 



*o; 



w winkti XVI- prfti;df> jruprlnto wykupinno. RobArbnn, 
gfb^i* i^niftU. lUrwnlA się, cdrSe jł*j ni** było, ircliodii 
lAmuutt c£ynAxów, Z J4*j pomoce uciifio irt*rbit kity, 
takłftdftć tv»elkio fv1»uki- N«»uju t^pukd vi/iifk>jv<.li ^- 
npodu^tw. i aby tnt; mato wIamioói:! nii- mriuJiyFy, »k;i< 

w politycznym ukta<lfi«^ 0A'ot.'£F«nyin, ^licbu bier/*^ na 
Kicbic cbowiAikl pub]LpC:£ne. j-ML^Ini^jąc z nich roiic Lu' 
drioici. lak zn^wu w sŁu^unk^ch rolniczych uii;k»i wla* 
idcklo s-inja rtip kipfowitikftmi loj wit^lkkj ntin-bmj', 
ktńffj poj^dyncwffli k61kami hyl! wtok^bnir. Z jednej 
i t drugiej »iroQy nastąpiło porównanie prAW i obo- 
wią^k^w ; w poUiyce była ^lUcliu l nie hiUchU, w vo1- 
nict'Aitf wl^^ciciek i pntlwludni. Sklud dawnych rcUiii^- 
xt dci imif^nU 7a;flnĄt. Ko/r^jf nrnno dpTLwrnkj f^j^^anlitę rtA^ 
fi/irt7r/ft. Cffffttłet, mi/i/es, /<tin^!t\ st^rłnMłt, mtifłf* ^rMit 
fif iculUfii tui kmsthonihut, ro^róJnUnu ułoicUu tr: 
iiitńj iHilth, at/jcn^t/ii^ ixrrt\ yilitnii, ii. d. Z kofi<:cin 
wieku XV. }«dno tylko dla selacHiy n^^tało n-izwbko: 
nMićS^ jv<1no dlu wloicinn kmtSkf>rift. WAród pow^i^- 
<!hnłłifo pr/rohr-ii4»nijŁ jui^incLi trłtytucyA sohy^w 
I wt^lTiych kml«ci. j*-diii wri/li w pocxci sjldchty, dni- 
dzy w pocjEoc podd^Liiycli. 

rki tfłj lo tjM>ki iidnosjimę yp■^^y&Tkie ^asŁarłonU n^i 
MUchtę poUkA, jiikoHy dłv^ ignęl-i się krzywda inrych 
klA«H 7,^ hOlty^om i kmieciom wi>]nym mogła s\^ ida- 
nyć tu iijwdxir iiii7^pr^\vtrdliwoić, Mrnui nic pnecjyniy; 
były u» niJu?yt:i4i < ^^MkoWi?, povp'ftarolinemi W\)t*\\ nii- 
byiy. A stanu spol^^czneffo, do*k«riałcr)^» pod kaidym 
w/fflędtm, niptylko vf prt^y^łoAcl, i\\f* i wtcra/ni^^jwo- 
*ci *na!łł^ nkpodtibnu- JeiU osadników porOwn^no 
JG wfosci^Dami i ciynuc^ ich imiunioni^ n^ roboci^n^j \o 
tu pr^r-niUi^n udno^^^la ^ię do wEpIUoAci dolacyi. ni^d/it^ 
aań gruni^jn' n-łŁift[!JjiA>kich nic itaruh/ono, bo nnw^t 
tc^o nic fAchodziU pi^tr£«bA> Chcd^iło narodk»xvi vxdO' 






Tf^. 



JKaf/iiiM III. 



ziemi, Uist^U r^kii lutl^k^ nirikni^'t<-;, thod/ilo mu o vy- 
C^Af^ntęcic X tt\p!} mtitMwych jiyiikAvf \ AlwArHft nowych 
^rddtfł boga<'twa. Niebyło hWad ^p^o^^4dI4^^ oiadników, 
uftUtty dawn« wojny, ow tazun na Ibidjri, i jut l«J v tji- 
kicb wypr.tu'dvl> riiift al^H^diio, ^i w wieku X.\"1U, kiL-łljr 
KryitTyk U, Ula /a lud mmiii pifuJfów brarnlpUirskirh 
w\"HyłAl ilTAgonf'>w sAyrh w PofnjiAAkii* i Prusy kró- 
lewskie na poliw nietam^tnych kobiet, któn; porywdno 
i fiiA turach cw^łl^^in tAwoIono do BirrUo^ W wk-ku 
XV^ ejjocL-, bic^j^łctij cjjHÓw fir^dniomtcznych. b" Pol- 
rtci*, tr tym, jak jV'^ l-rydfrylt H, ^ŁjL2Wfl^, kraju hftrłv*» 
Tzyn<^6Wy w»lydtanoby «!■> na Mniq rtiyil owych £ow6w 
i:£łQWiCCiycłi: Ir^cba było ni^ obchodzić ludnfiAcik, jakii 
istniała tm grunciu i oliar/ł jtj wysilł-ii /dubyć po^yt-y^^ 
ktiirn rtnród ^n^^tynktowo (ifl^dy^u'.;^}. / rcistu Iconstyiit- 
cy* lcrajt>A'r, l><*dj|c*? |Mid konteo XV. i na pi>rMCkii 
XVL wipku w<kini/iw\CA irffo u)cdnf>tujfilcniA ptiwinno- 
jl<i wf(i^ci4ń^kii;h, py«iłWHjy otj dru|fii."; polowy XVI. 
wiirkti ju2 Mc w iitD»>iui«k pai^^c^y^Duny nti: ir^uisnaJA , 
roaUwiaj^c jc^o or^n££acy<; t:hr/-.^^<.'i;ki^^ijTi obycsAjom 
TiAr43du. Wicdrmlo pmwodawntwo poUkic, io iiby paA- 
ij£C2y£ii.A I korzyścią dla narodu fuiikcyonowAh«i po- 
mMi.t jiTJ cicfljifoi wii('cej nU lo, co moie ii>tiir*tfd£ "iij- 
ftcrłlfj'scy pr^rtrpis jdmni^iiracyjny, potrzylm jł^j ^^1>u^t^^łrl- 
nrjfo pfT-ywl.-tiaRid- 

■Mało ubifj^f-łił l-il, fi pokAJinły hic o^br^yniit- rł-JiiN 
Uly iwivlo wprQWai3£c>ntgv |{u^p(:dJlr«cw^ fol wiircjintłf o, 
opi<;rajt|Cij^o ^ic na pań»/CfyJłriio i \tnii itiuj w »:^ych 
cła>zLt'h istnień nti? rruj^cr^o. Niu zjawiały już si",- wt<;- 
c<*j iftk ciciie dawrticj arh^dy, rolnrctwo nl^iylko juf 
krjjjwcłiu' dosUtnio wyJ!ywiał(v aU' łit yr»nkc do^Ur- 
c!JLaio wiolkivj iicitó ^boJa^ Wud u'ii;C m rolnictuoci 
roiwiii.^t hic fl^romtiy h^indid. Wy^yUiio tr;iin.|n>ri« 
mor/cm C^ńmi-ir, \V]^^ą r«;ttawfAnu jt- do (Td^iń^k* 




aUf ptttCaktyfiK ktju. 



JŁ>g 



p^tly. SniAdr^zji hiMorj<:y, tf^ do samvgfo Cidaiiska na- 
wijało pocmit; monetn po pięć tytiqcy ^talków, któro 

pctl/ie ^pfjEcdo/ ronrt;i Dblic^aiui na 13 lysiccy la«/i<^w. 
Oprcicf iholA j;AhI<^r>i11 jtAj^nnilezn^ łctipry dri^^^u'!! <1ci 
budowy okrętów", popióf, ita, koiwpic^ n-Fłn«, wo»k, 
*kóry Jiwivr^cv, wyv.^l^ j« j*k puiviftdri «r hiv«j /^ 
/cwi Knisiń^ki do Liuyunii, h>4iiLyi, FUnJryi i Ho- 
lAfidyi, Aniflii, Sjkooyi, Hihf^rnii, Danii, Sxvnoyi \ Kici' 
fiłi*<-, Zgótn, rnnU.» klóry k^T-W łłVtni w [-"un^pitf nl« ra- 
mUI łic poUkim produkl^ni- Ubilcja C2>icki, że pro- 
dukcyji Jt>uia pr/yiiOf^ilA wówc«av 75% ly^u; '}Mf> 
wicł-' si;id krajowi ptyni^Iy dochody, Uiwo oblicijd Aa 
»rłckvoną pri^dukcy,[L /t»oJCn oiwnrly kIc tnkit'* Inn^ 
giil^iie prłemy^tu rolnic]t«g'o. Miodti 1 wonkii w wiel- 
kich pjirlyaclł dosUrculy proniricy^ pofudnlowir, Mh- 
toiJoUka, Cicrwona Kuś i Podok ob&lowaly w ^Ejwy, 
41 kiOrych mówi Op:ilirtKki. ^SpuiiscJtoDo (w j^-diiyrh tUt- 
bracha *tawy, ciocini ryby tanio »ic »pTlTedajq, l-jt^hio 
in, tj dft JO (y*!ccy jip, pr/ynoArĄ<- I^ył-i wprnwdjie 
u nas o^roiniiA kon»umpty-i ryb, ale pro^iukcya ukacy^ 
walA Mif fnacKnioj>i«i| I utwor/yt nic i^tąd na Rum ob- 
tłwmy handrl huj^koitttit ry^^artiT, Ti gBt»ł^ pr^r:tiy:łłu 
upadta. jak Mr rdajr, dnpicfo tjł na^/ycb cj^aków, bo 
vf^tti^ ivr'utiecxvfH Pri^dncba, Ircioco "w GaUcyi j^ 
tt£C£c na pocjuicku XIX lirieku 3,S^ suwóu-, iajmuj%- 
cycb 101,274 mor>;ów ]^runtu. 

to się tyozy hy<Ua, chów tcgi^t ip jrmian^ ^ystf•mu 
rolni^Je^o coftUiJ «if w *t«pyr f^l^ *iC i^i' xninirjtj;ył, 
Powi<;k9iony chónr owiec, t^, 2i* o judnym vrlAAc;Jci':'Lu 
w Wiclk()polnc<^ wupomiiiaj^i . li w dobfiAi:b sw^icłi 
gtr/yinywal jo,ooo owkc P(» mln^ucli Czi*nvi>ni> Ru- 
skich odbywały mc wi'-llsir tar^i nn bydlł>. jK-^rciA-. 
w Toku i44j pr/yw|]fTJ Wlndy^law^i Itl. w^primliiA 



JIO 



|4faiU>«>J lir. 



O ^fi/ł^rnym hAiidlii^ UUtvy ml^łsrlcftńcy JnroMłwift pro- 
w:tcl<i1i bydftfoi i inrufmT produktami rolnicrcmi. o kup- 
cach lanfr^Afiicinych. kii^rzy łu ijei^<ilM hi^. LTbo^i* to 

tOMCt dAWGicfj r.a ji^dno 2 nAJh£iT)dl<]wnłrjszycli w PnUr*^. 
T« irtnrardw wschołlnicb najobfit^fo były skła^iy ; po- 
kup iujwick«y. Tur<y, Ormianit, Ptrsowie i Ar^bowio 

nOGy na ^kup tych tow.irńw 7Ju2d;Zunii bic- Tvricr<Ui 
SCnrownUki, /o nn jnm^arku jnraR>nwsk 1 m bywali T^onl 
2n,ooc\ wołów prz(.»dł> 40,w>o, lol dopicro inneffo by* 
(1U. DpAllA^ki dodftju, Jtr 4' JtiriisUwiu i Oiocliowi^ACli 
cmjlirp»i;e na w»ły bywjly jiirmirki. ski^d jt? p';d^oiiu 
do Wroc^lawin, Saksonii i Hambiir^ł. Dx[vli*jłwy mii*- 
iukan4i*c Jiiro*l*wU Irmino łiftpł^wtir uwi^r/y tym irło- 
lym o jtrgo dawnej Awictno^i powietctoniT * pn^^el te 
gdlarjh, oo njLp<.'lniuiiu / b<ifum. jenfczc djtnijj obijk jt^tfo 
niur^jw mijiiJAr to ko^citity, i. kiijiych kilk^t im hkfaiJy 
Tnunjurów i br»iii ;irzr>mii-nloTio, te &fL-£^tki dawnych 
fabryka w^j-y^tko ro sn wibytki dflwnr^i^o łycia, Tylku, 
Źf* umiAM kup^(>w^ któriy tu lj-Wi|C*mi i Aiyi i hurojjy 
jGJefdłili Mc , djtii ledwo kilku ^rncAtzyt beilnarzy, 
łi2f;wL'i^vr lub McinrJ^y Tm ^ars jaTu^łAwki pr^ybyw^t, 
tt 4 owych iyA]i^'i.'y kDDi i wutów^ d/i£ Aiii )f:Unu s^tukn 
TiA tJrffii •1^'^ połUnii*. Ten nam niniirj więcej los ap*^- 
Tk*I wMy^tkif- tnLftAt.\ prtllcyjftkk; nirgdy* mimo k!^»k 
i ii)tipr(3-J4CJ(;]&kk'li Mgtinów. kwitn^Jy otip olrdanonit 
Wt^lnoioią h^mdlowj), lUiib pod prott^kcy^ nuKlry:ickt(T^o 
ftHkUaO, wpoAnScI ^!«jbokiet^ fwkoju pu>ilkiinii stoj^ 
nie Icdwte. 

Tttk wi^c oiywIoiiA produkcy* rt^lniciA wcl^^^U 
do Ttwycb lyoków mu^tA, w których tel v^r6ct tiandlu, 
rmwln^lu mc hIIu.ł, ^niTU^riKln^t indu^tryn, /^ r-fa^ćw 
pohkich maTu liczono miiLii, któreby nii? ^łyn^-ly wtA' 
Aciwcmi )>obie wyrobami. Stawne byfy plctiłA w (jorłi- 



SlI^ 



b^ 



1 I 1 



IffimMlA, AnUn-ction>.ki« \ t«rnovfhJcłi_> obrusy, kol' 
trtgi przemyski!', bunO^yki ^c^riiUkiłr, miody pobi*r<?x- 

I. p, Ststłowity one pr£«dmioi tzvri>k\vso handlu we- 

rmrifo, tiO(^cUy mi^^ta, ale t n.i pradukcyc rulnl' 

ffotłroczyiitiie u'j>lyw4ły> W c«tvni kraju ^v ci^jfu 

■jHłif-fC^-' siuJc<iii pQiTM4lv ulhfjiymio majniki sjfbrhcrkie 

tohrarh, yoirtwc, kiłS7triwno<ci*Ł'"h. ^ijutninurh ; ini«- 

oniritkie w domach. tt>warach, fabrykach, a c/cłto 

K^uih i ifkr^t^i uł<'i>kkhr Twierdzi O^Mh^^ki, 1« 

obywAtrli, ktOr/y wyt»ył4li ii;^ wojnę pv lyblącu 

VA i ]''M'^^-> irh jai:t;(t:ych n«4 wi»jni; 2rfi>|iaU>H^<L4l[ 

l.trc/ wrainirjł/i- rnamy w hbtoryi nas/t?) pny- 

Ijr. ZARioy^i Jnn wŁrinym niem*l ko%/r<'m utwci- 

r-tnnię, Muluny ^lluMuwa^ Sapii^flu n picni^ł^iy 

>bn tsKUufioite nojnę w Inlbnciccli pupkraf, AlnU 

cntdw)a's<y bIc j: ktiku p;ii^AEnl com DyoiitrA iw 

mcBkicwsk) ivprown(t'^l> I'oiori.~y i inni na władną 

o /dohyciłł Wot<**jrciy/ny i E^rymu kQ>ili *ic- 

Zaprnn^, dU t4*branid t&k wirlk^h siaji|ik(>w^ na 

olbtJiTiiiw poJnif-Akniit u^ ptodukcyi i tvyivom 

ti, jr^diitMizjcMi':' lukwiuiieiiie jtiia^t i (jbud^tmii* ^ttj 

całt-^j l*€>l>t:p n-HuMlnoĘo, mdrtnnr-^o pr^timyshł, na 

wr->pAnlAf4> iv-fiiUrtTy. wlcr**! nit j"*ilrtii prj:>ciyiyi 

?i. l<jccjywi*cio, sprzyjało bt>gTir!wij oi- 

cm duTtiitm i Bjliyckwm, ulatwiuniu kiimunikucyj 

ych. ł>łt;AdtinAĆ syMf*rrvi podrtfkftWfjfił, wolnoAi* 

yłlowA i htncilowa, ^wroboda ureancir^nn, ale je- 

1 lfMvh'nych pr^yciyn byto prowadjtonf? im wiulk«L 

f;c»»pvdAr4iw«j fuIwdirccTir* Nin było zoA tak vrivl' 

luJnoiei. bu oawol ilKUiaJ W nickli^rycli okohci^cb 

ibtki )i-j nń- tna^ dby wtirlkn.t !k;DApodHr>lw<» hr-a puA- 

y, J4!rdyniv itri^f uajf^mmka mi>£nA było prnti'<i> 



312 



Kot^oti jn. 



Li^tf^cym !Łystninrcn c/yiłA^owyiB irdołalo dAwLj^ftiąi^ 
prdfli-iŁryc rf>lnJc2A riłi mie wii^lkii*} piiicifi, ciyiby do- 
surc^iyk hŁndl<jwi i precmjłioBcj tyle watLu, ciyiby 
lbv^'dcito vl)y uAtwLi, u b*fg lycb l>u^'AG(n'. b^z iv') i»i3y- 
m"ii3ualiiej potęgi. Ł^^yiby ^i*; znowu rojrwincU cwa pc^ 
WILKA I nifipod](-jirl<is^ obywaicli, fUprnkTi' (rsiyiiKyv po* 
lily^£ii«, "'fy^by si^* 'nattirlo jjliU- do lik wirlkit^li po> 
»wi^eń jak te, ki^rc pncjt wiek XVU i w pkr«V)u:ej 
potoitłv XVH.. duchii nrtri."l<'A"^ci w i/ł-t^Lwo^ci uir/y- 
mywAły i bUakiutn n i upu równanym pra-s^EłoW n.twif 

Cal^ więc nicmjil pot^cc polityczna pAńntwa i oby- 
watciif poic^r^ ini«l«kiii4lnA, prz«my)itt>W4 t fi^inilową 
noruUu piłdTiił>sło w wieku XVI. rolnictwu i diwigalo 
j,i o/ ilo TJiwili Mras/nych dla Rrpli*-) ii\r.\7Cłr;A6. S\t^. 
byt wówfjfla ^YMcm pAT^4£Cfyiniaiiy uciąłlin-y kUłie 
wloictJiA^kioj, hcf pod oim rozi^ln^l !>hic ilobrcbyt. Muwi 
iCromcc, |« XA ji<ffo Ci4i*ów Tnic*o »tato uc w ł'oUce 
uD]w4.'r»alnciD, dla koźdcffo prxy><:4;pniTm |volywirn^^ni, 

panował fwycra) odbirrania od poddanych co Uc ple- 
dem dłipsi^d"y / bydła, obywiti-lł^ <i'>«Uwali t nifj po 
kilka ty»ic{:y s^tuk. Niu dręt^zyt włoicianin.-L podaii^k, 
nio tihlabiat >it rolnicjtycb rokrui. roznino^ona whi^ciAi^- 
(ika rod/inA do/;waUła joj i !«wo^c dopatri^M^ i o pań- 
ukiem nic 2api>mnle^, l^cz pr/y^zfo do i'-g<>. A** Jak 
k«i4a forma w ri^ku ludxkif;tn. doczekała Kc i poA* 
szc^yzna zużycia. Pla czvj^j kiedy i jak s-if tn »\alo» 
povlvd«i«hf^iny wy^^j: iu dodamy, fi5 t>*^ wówczap* ut^u- 
w^ł& się jut koni«<:znodL^ pr/ymu^ow^ pracy, bo była 
doW Tflk, ki<Src rtU parobku moj^ly /aM^pŁi |>t>ddrtn<<go* 
1 w isioicie n-idzi<?Iiimy, 2e od di^ugiej polowy 
XV1U. wif^ku odbywały >-in w PoUcc ^b»hy Jta uc^yn- 
bzowuiik^cR wtoAcłan, lylko osiro£iii«j&i radzllf, aby pi«r' 




wcj włoścUmnA uc^yni^ adoln^-m dc k^riyAUnTi i nrol- 
iio^ci, lęgo prjgiy^t Jc-Jr/aj ZLin'JVaki. Uj (vgv /mit? ' 

podobali, aby nie spoiitrz^g) byl, te "K rolnictwie Mata 
ttOA mAchioą J:T>? funkc vofiuj^C4 , l« J14 cjtifriil now«ia ia< 
bt4]>iO wypadało, ale puir/cliuwAł jej jukv Ti:Lr«7il£ia p»- 
lltyrjttirj;^. .iby }Tlis^C£yć wl&ickioli tn ;k>iinq. MTą, tcióra 
ni^^yh, w wlfku XVI do Sch /bojjACL-ni* nlułyM. Dl« 
widolcóvr po)iiyc£fiycłi poin-T4^ił inicriM-a folniorc, uo* 
Ttuuek |>mUUriCJy uTrLiiJihit* i.Ł^tiiaiw«T pr/<^pi!t4imi i fiif*- 
lyllcł), ł.v nil? uc:^ynil IcToku dojł-go {c:rvkMni;i, ale naw ^ I 
j>ryvAtnym na T^j drodfA rl^EbUnic^m MAwInt pnn^jtkody. 
ICto nu wibrfloia) ucryn^irowai^ wloArian w dobrach 
k^mer^lnfi^b? Nic ocvynsj;i>WAt tcb, ^ilo dobra l<f ^pr^o- 
d^ł na publLCinuJ ticytacyi Tiuem £ piiibfc^yfii^^ Ziia* 
rwłły hŁ\> wyjMiJkl, if (frooiady ^w dobr^tb ukith oftu- 
rowaJy rządowi vykit^i /a pvixv- ii?iAmoi4 ulnit^niir, t*i pry- 
WMiił wUicicicli* prxt?d roki«^n^ ■ HĄtt t wUi^nc^^i nft< 
tclmidiia w(uk^taii od pitAMciy;iQy chcii;U uwolnić* 
KxtL<l jiidiiyrh pri>Jby pniti^j^L dru^nch r^^rfAdj;t.'ou ka- 
?towiL wli»dL'ił:u']i dłiTłiit.iryu^aów w&udf ^t df> wi';ł;i^nia 
\ wykwyu-Jony stosunek sfu-alt^m tit«ymywal. dopdki 
go rłjk 1S4& iJ« flui-M^nift ^ristctyiJky ni-^ łmu^Eł. AU 
/Tiohf^t }ą iostawit w>£y»tkic jej akccMJrya wkodłiwif 
1 nłflrHi wUAclcifU groTitowych i rolnictwo W (ralkyl 
fik rapował. 



'H 



KOHimt IIL 



<*i«^h«<ia^ i [iruildbcrŁ knjowj nic actnjpiiilf- Gd^ 'i^ol 44* 
iif^kcll oje dapde^ł w GAllcfi aal Jtdntco i tych wsrunlŁ^Y. «? 



Zanim pf/rdsinwimy (ihro/ d7ldf>j«j^(^ftY» rolnktwii 
»■ (iłUcyi. mti'timy poloSyc* pytanip, ctyh Ji^^>fr^t\ hylo 
iriic*^ pniSł^yinc be* nadwyrcieniŁ ifilcr«ów rolniczych? 
Tłv* w.łliiinljŁ tjJ|]yH']i-niy tw;**rO*ił<x', liylwby iv*pł>rxj- 
tJ^ciiiL'!!! tcm kicrou';iltł uwucii? aprawitrdliwoaci, bu 
w knJtdoj k«rsiyi, h ^irfli I t»rh] JrHynl^ ^prAwtrdU' 
WoM j<.*« la^dA koikłCTW/itynoń. W krótŁirh slowjirli 
udowodnimy pr^w^c na>xych luiio/iiftiA ; chpćby dU udo- 
u'uUn]eni>-4 tc)^if, do££ byfuby udwuUć t^l^ di> tylu pr^y- 
1ctAd<^w ^nir^irTiLii pHrts«■-^y^ny w ri^jtnych prciwiiit^yAcU 
Pniaki, ffdrii* rolnictwo nietylkfł nie ii|>adło, ak' owM^m 

zwyci^^ko z chtrili prteailcni* i doBi^ło »liłpnift do 
puivpcjskit'j kiłliury /bliźortv);fi>. 

7y.' /niołii.'iiii"mp,iriNłc*y/Tiy rr^-b dowTirgo ^ospodar- 
tilwn upnda. PodJany ftuje łic wlaAciddcm riemi, uwol- 
nionym od pfjfymuntj, moifu.^ym p:i Jtiialłjft^;«dym'r w po. 
lrłi»Łic zarobku, ^luj^c wuluy cłd%, ;(i«iiiic niirulitiuJon^. 
2 D^ budowli: i inwfrniniTt prfy w|)UxAc/onym Jut ^rrurTi 
];;o^fiod[tfT^tvi'ift, łatwo majdfte irodki dla ^i^^areitia na- 
Ifłytłjid i\ p.ińwc*yrnc: a clwu^by ich odrAzv nił» iriA 
lad n* wUhiiym ^runci^, to mu jir pod« tdtuo&ć ta- 
rObkq n> j^runl^ch pan^kicb. T«j aplety nalrJtyiiiŁci 
wymajj'* od niir^f.i n[i'iylk(:> hijr.iWitdliwftW, aW' i wj-^-I^^d 
nu prfkdiikoy^ żli<iaii, a 7.'itT-ni lui wy^wicnU mifsjfknń- 
kaAcu1^^ PoTtrawiony bonicoi w lakkh w-irunkACh. aby 
i.idnycli niv diuji^at i"bov.iii/k<>w, Jjidncgcj lei nii? xnaj- 
d<ie boiifca do pracy, itu 2u lak |>rcdko ni« iiio^'4 £49 



%iif inodDicTjH ^f*!^ 



2iS 



w nim ubudjić ^byikowt? potwtby, coby go do Icj pnic] 
•Jc wielki kapitał, leiacj' w j>ffo cr«*ii& i rękacK ffrunt* 

Jrninst/Tnii) ^>ańsł<;zy/ny n\^ t^yf^tf Inuili słł; pnry nft 
pari>k^^m i>ulLi, clioćby tcl ich coaglato konił^cjrnoA^ 

twa, ciy tci» ip. wstręiu di> roboty ti4 leiii jjulu, do' 
Wijd if-h tuk dliigfł g^v.ih<'m naprd^nrwi, c/y wTvf^dv 
z ^atmdnicnijt kolo własnego gruntu, ńtM, tt^ u-lAAci^ 
del »potykał ugromii^f irudnoAcij aby wr byłych swych 
pudUanydi rnilł-Ać dla ciebie rubolnika. Z l^suii crudno- 
&damł wnliryli p^ /nlr^ał-nfn pai^i^zy/ny wł;Li(:icii;ltt 
W rojD^Anktuoi, kit^ dłii Itciy i,304 'l"^ "^^ '"^l*? 
kwftdrjitou'4. Alo Giklicyi nŁrbrłpi*"CjrtVłMWo niP ^rt^rWry, 
bi> w niej na niilc kw4drnu>M4 przypada i.i^i ^^s^i '>^ 
n-idlo i kla^y włoAcł»i"i»kn.J zalfUwo V* tir^ty mała grunt, 
piMosiAta £n-4 W mif^^akfLJj^i! Jako ktiniijmicy* albo otu- 
lać jako c7rU<i-?, j<^M hi nadio do4lntc<'-/-n4 do "brwbit-- 
nU gruniuw wra^L-icJ<?la. Tylku pi^trz^ba, ithy la wif^lkii 
CxcM ludnotci ityrn przykładem nic byl4 udwoJ/onił 
od pntcy, aby jrj nri? nj/pnJfiłUpjtyły wkudli^t na- 
diioji*, lob ftpo?ti>bnoM wy^-ywicnia się cudwi kwy- 
wda, Toir^eW iat^m było, r4«rn i« miPłScottm pań' 
wtryxiiy. itUk-Ł'" t-znac^łinla właMic»fi<;i i i-nprT^kłni'ff<i 

n^ik^/Aly 

Pi] wypelTiifniu dwóch pnu-yłajtych waronkóu', 
kEi^r^ proMM loyik* Up-»kM,cuji-, ju£ mq umuwaj^ w.słiyiikii* 
dla wtoicicic^la Uudavid^ W apłacio rtaklyto&ci cdd&- 
want-j p»ox liyh^^ p^tddantTj^o zn.ijd^in kapitał, ktćry 
tnu /aMi|f>i p^ń-£Cxy£ni* , r j''go pomoce /najdiiir rubo- 
tnlk^, kii^ry mu 2A«iąpi poddani^ifn. 



at^i 



RiwJtbl ItL 



SpoflitJeWAmy %i^ , iŁ nam niki nic xarxiici, łl k)a- 

ekonomią narodu, « i j«ifte(fo, ety e dm^i^j^ »ianf>- 
wUkji /apaliuji^ »i^, n^cpodobrtA prxypa4icić| aby rud 
ziiuT^^- pańftiCiyłLnij » *arutiłti ił* puinm^l, boby vL|lył 
sam di^ ;tni!^tcfci>ta produkcyi zbo;FaipT<!J 1 poxl)avkaia 

A pr/ccit* r*id au»iryackv xoo>^4c pAt*£ctyia*f 

nitikdw. ciWNfum poiiLłpU wproM przeciwnie l^mu, co 
njik.uyw.^}fL mil r*pr,:LWłrcll^woAi^ 1 rvkononni;Ł pMitye?^^a. 
I Ule: 

Uwolnił podOdnycU od ^tapUccnia pańuciy^ny^ 

F;ł wory 'TO wal próJlniaciwo, pnblAi.iji^i: brad/icfy; 

Nii^ tia) wl.i^ciGio^iTi] kjpilułu r.ii.lpuwirt^ni*';;^''^ paA' 
j^icjiycM^, Cót ^r^iM-ifo unyitić móifl rud raki, któ- 
ryby sobie poK>iyf m cel -tHiłrcwnił' rolnictwa w lia» 
licyiy Jjkir: Mrti^^Uwc mngly hpaM: nu ptod^k^:yq ibo- 
£uwą W CralScyt nies£C«c£cŁ«, nad t«; 

SjTłjii^ milionów morjrf^w, wla^no^ n-lołc-iłi^^Tcfl, 
nifi wy*tarCł,i njLWft oa wylyu'U'iiJc obdarowany ł:bf 
ktijr/y na pr/cdtiowiu iywią tit; 2b<hlcm albo x Królo- 
j>tn'.b l\'Ukii^ł{n kpron^adzuTiiTTn , aILki (uJ polyczonrim 

Wta^4fif!ic1c fb)opv?y ni«?obrablajft ATiint^w s,wych 
fracii, hIi* prxyntijmuja do roboty vlo&CUriów nieobdiL* 
r/unych. 

Jednlr }^k driKUy nlo wićią i^rodkft diof^ji cenią nic 
tiA drodEt' ucjtTiwfrj, iil« widfi| (TO v wlj^anoAri diie* 
dalcft, i o niA rtlbo nA drmb^ >,^d<>«rcj go hkArJii> albo 
mu J4 jawnit.', lub Ujemtm? iaburriją. 



łjftf fąt>Mitcjpv knjo. 



21 



H wyslęplcUp hi-t prAcy. nie sruku^ tiir^ymanln mte^o 

H w pracy i stąd^ albo ni« wynajmują »ic wcalo wl^ici- 

cJelowi, alt>u u*Jt p4> ceritfcii uk i^yitokkli, t^ priy nich 

ko^ft prudukcyi yboftiw*:^ t/cłto wartość obioru pr^ciHJM. 

H W koAcu, wUiU:lclr>f> nio airrfyni^iWAiFy wynndjrro- 

(li^nia Xii pnń!if^/yrrtr p pOjycrAją ha wy^'>kj( lichw^^ kA' 

pitBt wkŁidowy, do kii>rcj pr/yd.iiiA wy^okn ceru naj 

H mu, pojtbawU icb wa^tflkitrga z wUmi^^ci Awej 1 pncy 

H dorhnctu, poxbnw!a ^.iirm Tni>/noM ulrpiijrfmiA K<Ktpo- 

H Kilk>i Jt powyiiŁych punktów rvwfrfjraU*roy jwprifl- 

^1 linio; XAhtftn/jwmy iitA w tpj cKurrlt njid oftaIrLm, 
^M (iriiuti w rv^*^ wiE,'ks£ych wTii^t^-tcmlt joMjj^ce ury- 

H noH^Ą -f^^^r^^^i Tiutr^c^w ^), Dla ich upraw-ifinu pnu-itu- 
bowano prz^d iDiofłi«ni«m ]>aAs£C'/yKny rocfnle: 






mil [0,^54&ij 



I<ol>uCłi(Mi ta U'U#Uko niv wysurcufa do obro- 
bienia w>xyMkii:h pOU i poirinbowano j^ UKUpcIniAĆ 
nlbo c^4^tud£i4 ula^ną i ^npr/^t^Artil wt^sn^^mi^ *iIbo tut 
najmom, l*o £nie?iieniii pań^icrymy pawyju^ ilc^i.' n>- 
boiiilkn ir^J^bA n.i]«ć, M % uwnjjfij ir pnirji n;x]i^mQlc7A Iti* 
p»££i J9M od pAn^rCzyi^niSTi^j, pr/ypusK^ttiin;:. £r owo 24 
milionów dni na obrobicnitr ^rmiti^w wy»lAr(;xy, to jest, 
le \ul niiT potr/«bn do nich \e\ flo^ dni, ktt^ra odpo- 
wiada diiwncj prary czeladnej, ItiŁ trJ pr/ynij^-tpj. 

J;iki' knplt^f nDU^jca pa^iadać wUŃcifiioIr, <iby na- 
jemnika laptadf? 

Wcdiuj; urb^ryuRi X roku iR;o warioić roboci/ny 
d^iennoj cawiirobydlftewrj , w Mi^oiń-npm njkr^r;d£i*jm 
owacowranij je»l na 14 kr.ijrariiw, robccitny pie>fe] tia 



*J Oianiii oiHegłł AmnBikftlCicf^h jert lylfc* t^^^Hl aorgoir. 



7iS 



Koi-Llil lU. 



6 knjufiM i wodJuif togo oa>^<Jovr«niti, f^tiriit 
>kl obUcujtf wlUdciiłlooi vynagrodienl«. J'ymc»>^j 
wobtfc lalwoAci wyżywienia mc wIo&CMtiina i tylu I 

cnjjl, cIkiH^ ci^e:ly poczwf!>rny kowtuje ly OftUryi 
lio 4 ttT.f dxj«6 picAxy od ic) do 40 Icr: my wk^ 
w rddiunku l\iri bii^rfcmy ]iajnll^z;| Ct^ni; rotnKiłnv 
jgl^l ^ /łr., jMMjcj 1: kr i lyro ^pa^rtbL*m uk^lc ^'v 
trzirh^ TfJOKna (Mn iipr*v?y j^fnint*'** wła^i^icif-li \q^ 

Xa pi^łkr^ci" uk o(!rv>mi^<v^ kapitelu wy 
Wi^d lytuirro ^aliciki iii^jj* t^r. 17 kr. 

K«>\:t(c k'ipiUi|j, |[> je*i 75 tnilioDi^nr iłp, u> 
4:iL'li> Tnin.-li rnaleAĆ u fłi«bi4*, l.f*cz w nujlrps/yoh d 
Itcyi pod r/^de^m AumryAckim cuif^ch, dochód 
d«li ntu przynosi) ;,6co,odo ^Ir., c^yli nieco wit^^i 
nad 30 milioDÓiA' dp. Wick^ia kb c^t^ć Jtyla 
d»nhi.idi^w, A uKłJłł- njd mUrę, nit* hyio wl^c |i 
^u?xi:x4*dxi<^ sumy tJik ogTomnr^j. Skąd j^ wjriąAtf ? Ti 
potyciyć od kapIuiU^cy^ od iyd^, pfctc^c mn uk xi 
obywdttfUki prot^iJt, to jint j<ł do ą^^^I Ta jcdn^ 
uWA^^. Je WiAi dU prow-id4*;nU ^i-Api^dJirKtwd pu|i 
kapjułu wkladowfffo p6IU£L-du r^icy wii^-kAfes^, tilC 
wnifrjs/y cftly dorhi^łd wUAHoiHi, wy t^arr/A, nby 
W/J^ii? wyobrAf^ni^ o nicdo^i^ktku kipiUtów w fi, 

Aln, lAnuci n^in cj:yivlinkj ^koro lAk vry&oktt 
Ctfna Dujdiu, vbywutule starać ^i^ powinni ohi^hoilfi^ 
bo* nirgo, jii^ in pr/^^ iiir^ymnnti? ^zcUdiri^ pr/ej 
mno^^ni^ /Apr/^góur. jui trt prrrf ?»prowa<ixani« 
c:hin, które^by r^€ ludjtkii^ lAit^^pon Aly. Wto^clarfte 
ds^c. ift w^AAGicic<ł** jK>lr>Łti4 s^bie cla^ raJc Imtje 
iniiyliby ivkrólcn ci;ny d/Is^icJK^i- i kowi imjrtiu 
JowAłby ti\^ wrr(>l wirdlc koreyftcl Eprodufecyt. 

R,i<ly Ic M tak iiATurAlnr. łc kafdrmu ; 
pamice nmvmly. Mniemali ołj> w^lrlo, Łts ZApo'^. ^a 




T^JfT- piodulcrj'"' fc»JU> 



no 



Ul ku w i rubodJtkj, jJUTiinrti'^J40 Lf^-laiJi p^rf>^kM»iit 
i prfyjrn(jv;iti itb, dajoc im ro[:/nip jo ?lr. i^l-^Ju^, po- 
tyarlc-nT^t niłC^irtfcnlf i firzyoćtit^ye*:^ WkMicr się uroU 
pm^kornH, łe irodck icn nicdoprowodrił ich do ni- 
cŁc(;o, Ciifl^Ak r^kruiuje bic i {j^ruL^k^^w niejakich, a »- 
Itfoi 1 klaa^ uk miJhutcj, julc ni^ pod aplyKnii r^^Hu 
AU«iryn<:kioj;i> miisirlj łi(^ .ttał* rhlopi ^v <iftlir.yi. Przy- 
cia* pr£«dnoipTku, leci ikoro Euidcjdjtw koibi, a póinkj 
tfliwrift uptft <;ctłU<U ilwtiri»k« rojtbieif^ m^ po itfai, AnaJ- 
*liijqc ram /ynkuwry Kłrt>l«!k ti rhtciiAw froipodarey, 
ku'łrj(y sami t\\^ rh^^<jłkod7Jc^ koti:^ poU, Nf^itiiAby { it^mn 
jATflddćp tf^^yby wUdie chciały wykonywać patent o słu' 
iący>^h duor^kidi, \>r<:* i*kat^'\ wJ^A^kfU nio pr-ryno^/a 
f^ne){u ^kutku, nikt *liic^'ów nic tbct? lupuć i k^ruć, 
i »k w^ró<I Tttj Annrrhli ro7pr7i>^tA i^fc ulu^^bn dwor^k^f 
ten oHtami raiunfk wickstego wt;tArkidn, 

Aby fft^tjipić iMjemmkft <:iqł;tv^'u wtn!«iiym raprJ:^' 
Ctvm, u przc£ mAcliioy uwolnić m^ w c^^ici ud nujif 
mnlliJ pLi;3^«i>]^o» po(r£vba k^ptialu im sftkup bydln % na- 
T/f;<l^i. ^tt kilku bkiAch ni^^produkCYiny^^h. podczas kŁ<'i- 
rych kapłi.it wkładowy nio \i'r'H'ł£ "ic, nic driwfir-ffo, 
ł9 o1>ywJLti;1i* Di« n3njq piemcdiy ^oi im jeUn«, 4ini nu 
dru^i*^, cliflciiłt c^ujii ith ^w<ifit»^u^ pŁłtf^i.'bL;, /:^Ł>L[iicjfi 
luli iiiiiu^j ubdliłieiii tprowudf.ij^ fTi:Łcbin>\ poksjtuj^ JH 
att w<Ar swoim -uiataidoni, It^ci TshoUi chocUt widzą 
całą ii'Vi n/yiccirłoW , xa pr^ykbd«tn inmiycli p6j*iJ 
nitf iao^<i, 

Pofo^iAJt; więc tt\c ro^iMy^TiMjtt pylenie. t^iĄll 
WJtl^At^ kapii^l #h.<demd«irHti^iu kilku mtliunów rui od- 
płacenie najemnika, 4 jirdy J osMcownnin produkcyi oka- 
zuje *ŁCj łt- wijUec Cł!n (fdlityjhkicii s^ujU. niijnnnik ni'» 
w«rt je»t tyle, nasunie »ic iniiA kwciiyA, >kąd wjt)^&ć 
roboCntka /*i nh>'łĄ Hi-n*: Nid kwrutyai li^ <id Ul r«t»T- 
r*ch iticiy łiF; po dziennikach polskich ilysku^ya. a / niej 



;jo 



K>j£>lr^ nr. 



MCiC^MA [>ań»c<yfi>y, mAj^ pn^d octymn role 1946 
i cił**j:ąc łi^ sr fr^ruanu lak wykr/ywionugo >tci^unku, 
snaLa^A m^ vb>^dkii5 ituić ind^^iiu ]tl:^lJA Łakicb^ którzy 
jako jedyny iroiiuk r^YtAinku, pod oa/wn pntymuiowngo 
nnjmii, rartKłli prjrywróc^^nir p^iSKfCfymy' Tonący I brzy- 
twy »"c chwyta, mówili I 

Kt^, kfvfy jłfłi fc|>riiwcą i«j oivtlo1ir \>o ^»rotvi< 
tną par^^fceyiny. pub)aianif;cii knidttciy i ubud^Cini^m 
wyHł^pnyrh ^LitlftAl, octwt«Vd^ kl^ic mlnJ«a w <tpiHc)H 
od 5łrrt"-y, '^um tylko r/nd ntógJby praytiynić ii*,' do 
ur^g^ulowAti^A tc^s^o ^iDiunkii- Gdyby mut <j<1wa^ wy* 
Tivi:, tir <J>irO"Miii<? pAiWe^y/iiy było bf^^I^ni l łmIoJ^I 
na wlo^ian ptidau-k dla ^pła^-i^nia jv} worroici, o ik-iby 
TO jry«>kAt« ■« Giilloyi moralno*"^, titxcdP praw*, pisiduk- 
cya zbAlown t mogi^lr- b^łflfftciwcb rtnrodou^. ].kci ri^t) 
Cłiijtf »Jc dtuinym x& prryblugi, ktOrycli doziiAl i-d wio- 
»cun i placi jo, p^iinił^i-AJ-ąi: byt obywjituli i inivrL-&a 
rolnictwa, HorrriifTnu nicrvrd£icc£(u>Aci spodei^w^ ^lii po 
nim nil* moKna- W obi^cnnj <^Hwiti jcdrMi tylŁf* ^r^dcU 
prowadzi do Łi miarko na »ia c>^ny (Ujmu, trj najiV4Ł/nii<-j' 
uztij ou ivTtu kvrcaiyi gwpodamtw* galicyjnkicgij. Tym 
Afudklorn Jf^i jtr*in'[u>i^^/»'n!i' Lili';,'ł[i*ci, w j:ikii?j dotkid 
/o^tAira) wlaśdcicl urzjfl^^dL^m cblopi^w. a lu prc*! rnie- 
łinoii? ll^J|pbno*cl IHnycb i p^MRwnyrh, Pcnr/nb^Ł rik 
do pracy, która ciciy oa wla&ciddu. od^owUdaiaby 
pntnitbiii dr/cna 1 pmzy, któryby uc^jt wło^ciarimr 
L O^ u?htatnią skłoniony. ł4ilwiujl>y hi^ iJ;i1 r>^mi)wl6 do 
najmu, boby prtei^h poiy^kat od pana wstęp da jngo 
Uvti 1 p4Łiitwi6ka- A uk *ci*ły wymUr *prAwi«<lliwoici, 
usa;uioiv;imu judynk' ic «troDy rt^dLi prjw nU^dL-ieU 
ni<» dalpj nad kwc^iy^ ^uł'd>rc>*i:^i^ jniby ht^ wielu do 
/łaj^dfcnia ;(ttffo priyciynilo. 



^f |«o^«]K>>v krB>Ł 



1 \ i^jg<> mtunVu niipri^lno od Ut ctf-rtch y^o- 
jiją biłf obywatcW. wilcze w t^ chuiU £ naji:ii;l- 

1 pffcTh/koilaciir, prowiiduc ^fołjiiłd .krotno rta ry- 
Vh-LfjiJ;ij^<.- b?/ ptwiio£{;i j\\'rt>lu, Mtj^a lir/ pł?- 

ibiortif pracując t ro;tmyJ^Inj,-łr iljrif^A cnly hfj- 

roi'j1*Mit. Josłł*" wftnW liilcJMi okolicznoAci, 

bądi gO!ipoda»t«fc motlitt^m? Tu nic uradil 

irtOtii priOKiiyW, tadnA fiiiiAna tyMviiiaiu, bo ety 

owcm łfiiapodarstiaie, «>■ tci napas^^ oblk^tnnrm, 

tt tr/c<:hpolt>wrm, c/y w plodojimlrnnrni, fnvt'H/« 

KprZ4^'u iboJbi, wy»usxonu ftUTu lub obrobienia 
ftych TOiltA, j«fttpodHUW4 VL'u«llti«^ jfo?podaruj[tfj 
inoicyj. 

2 hAfdyni rvkti*EU do piUneJ )p8ivni wld^ifć muf na 
^iiltcyi obsrornc łiiny ni<? :^f brancjfo ^r-pfiutPłfo /h(>in, 

ki I kanoJł* irł'i»^* w rhwa^tAch. konicii? i mjtui 

oe, Z każdym rokii*n; ,fm)iicj»£a ói^ produkcya 

w trjlicyt, /iTinii.-)si<>i M^ iUjAć bydtft i t't(^il, 

iwy ^t^d pr/cd^r iłr^wiarni c^uku. Alt- on nti^ uka- 

nwcAvr ni«47C2c*ciaT tylko rL-n biedny, nift oAwic- 

luil, kuWy od n^du d&ł «iic wci^g-n^^^ napnAd do 

ni» « potem do nicciynao^d, 

J«&k4 ^mic wyalHiAL f£j(d ijjipr£t<i;Sw ^ludowi 
(•Alkyi > 

W p<Ł*riWi tyli: nit-srcri:'-^., Wftłk, prr^rs/ki^dj pod 
łociA kJp^łkatni -^tiA iony oby wńtci w Galicyt, cjyi mole 
i*po«)Aroviu±? Co prAcą calorocxnĄ, co ov2CiiFdjooyen 
ŁłiŁdnn wykuJD, lo fiii- w jei]tit<j chwiłi n.</biju u niu- 
fć rudu. lub cicmf)»tv ładu, kidry ivł;vsTic^ci nifiboj*- 
ttj^i^MWA flio wld^!. Kt^r^ eti\y\An]ą mu Jr« rnutcntu, 
się nr»z<r1ka urhotn, w»jrolka. i^norgia, lob myftl 
l^bi^blorcu nrich<K!<i- RAriby *prwdaii wi<»<, iik ni© 
¥ CO ji/frt jego wUtiiii>ii:i4, nlo wic cfyli i jaku otuyma 
0mU-iG>'9, d prfy i.ik ni^ okrcMonycb warunkach 




117 



RHdEtll lU. 



11^ uiultf JDUleiĆ ku^f^Ji- Kmtby j:^ jiuici) w tUtorlawi^, 
kc2 wirab pmwii- nic nti^ f^fjFyarhM. riynftr dj:tTKAOk'ny 
nlo wy*.T.ir(vy mu t»A (yci«. Rudby nie aiał i nie go* 
spod^rowdit, jak tylko dU ulo^ae^fo wylywiniktA^ 4]^ 
i[ju«] ut^t^CLĆ |joJjCvk ^rumowy, UuiDuw) » ił«.»cliodowy, 
ak<;yjŁi* > sxaTA-arkowt% kwaii^runkowir ; musi inpUiut^ 
pporrnty od riłujirt^w r wJfldł^ftiklfj s/p^rkAsy. z Towa- 
nyłiwn kfedytctteffft, * prywatnych rak poiycjionych. 
Rad titc lAil, kr<»P^'^^fOWAt'- wtcc iitu«ł> 

jahtr^t wił;*L- 5ol»p rad;i. zapyta nitiie rzyu-Imk? 

Pr'/ iftk wykrzywionych Mn-.unkach, jnk rcilnif^t^ 
w Galkyi, to, co cdrieindiiel ]*« k)ę«k4. to tam jwt 
xbŁirii*oiem. JHW licniriaki mc dip urotóty i wto^U< 

w^i^^c^ po#yvrii^nia» Z|{la^xaJ4 M^ do wlaBciddn, ł^i>l30wii' 
ruj^r *lc do rohftiy w łtftłŁiwnł^j pow- C^a^irm łic 
tti«jcxłi, cMflftłi ci<i, W aitnlntm raiir* nie m* po <:« 
iida^'^ »ii; do wUdiy uljywat>^l. J ^ii^tycyaruhz lio ir^go 
»if nio mtCT^a, cyrkuł jea^cjw milicja lyd lylko, ^Tr.-dafz 
bywn 'i^<3łl*s polulKłwnyni \ wjijjcktilitł-m, Ia'C# trudnili" 
*t/a radn, jrMi na u-m ^łodii nit- ina, w r£fk« najf^orętu^y 
nie dopra^Uf 11^ robotniku. óiUt tu dniem »c^oddr 
fiarnij Tw« pu polu t»ii< rorsypujif, a nikt na Jtmwo 
dwor^kiu nic pójd/ii.^ Aby wZor^ctanów jjcIi^nCf rojc^y- 
sylnją wUAdde1«r pu w^ł pi^ni-jiTr^ lukr^ucajj^ }c. wtri- 
akaj.i prau-ip j^fWAhi-m i wrcdy t pchmoc* Atvndnrr^ zy- 
«kiiJ4 poir£i>bnj| kloi^ itniwi^ny. IfywHJą i tjioy. <:o »ADit 
iną j^boii?, Dit^ d1;L <c^o, aby ich pracji pojedyncza 
tniala przy /bior^cb co:t ai^cityi, aUi aby da<^ priyktad 
i nim EWAbić na polf^, (vy to ł\ń*^g\^f^o r. diforu pn- 
robkft, cjty zt-t ivłoi'^iarinft, który pAkc fajkę *ptiVi>jnio 
lety w oSTOd^it*, lub piji« u nrondiinat albo po pai^ukim 
lv>ie pTondrujV. aWw :oi rad^i Mc ur/ędnlk.k, j<tkby tui 






^) ItfD^tkfTyH knrt' 



łł3 



RDBGJluuktł^Aiii* jfraq|A« ^umiuiktla^cli i idtri^knlEi-idu — Criiitr 
diik<Tk thottufąj. ^ ^uytiiki lŁ<]aiLiLmf>ty1 tlioto*rr|. lN>n>viia- 

nlf ł biTBkllHfa- 

iicyi, N* ojfólni^ iloftć oioiffów poaitnfhni tialityi 
1 Bukoufcny i5,fif&pqi>r> WtM jffiintii pcVMlukcyjr<'if<ł wy- 
noai 13,452^74 morgów. Pr;«d ro1ci«in iHog ty/Fo ^o 
iJ^CiUp^Hs: postęp ifiitm w ci<^u Ut 40 pri^Ht^p txi9' 
dochodzi miliunu Eiii>r^6w. 






4-1W-074 






Pni<7d f^kit^ra iSo^ Ifciono (fruntu om^gi> 5^47,80^ 
nior^ćw ; w roku i84<j Itc/ono s.y^o.'J2t^ mordów. Jak 
d(;LtciTL widzimy, po«lcp j»l bardzo mrzn^icfny, bo w dą- 
gil lat <|0, /.jjŁk*i!vru 5<>,cxio morgów przybyło, 

Pcłr<^wnaimy tv cyfry /o !(UityBtyk4 KTumowft 



t Lti;w ;jfiy|i-ilA: nu hfuai vnif iOhOJ4.>42 , 4^>?% 

FjŁ>IvriUii i tfunu iilcfirodulic. J.A4i^H • i^S^- 

Jf*i więc KrrilcMWrt ?o1»ikie t«pio} od Oalicyt 
upnwiK-, ffdy grtml w GaUcyi iwottjt 37V*' *" KrAle- 

Atoli Cioli^yu w U&y i n ł^^ki, cbo^ioi uiylt^k tych vftia- 
Oiich nut yiAKnoikwiĄ na j»j kortyii^ 




Z2Ą KaiAt\itJU. 



Ta Ogólna powierzchnia gruntu produkcyjnego 
w Galicyi rozdziela się wedle własności dominikalncj 
lub nisiykalnej w sposób następny: 

UniarŁ ilDmlDlliBlofi. dniiTft rualyltalDC. 

Gninl orny i^ĄiyG.S^g m. ^3,3% 4.i97'4f>S ""- ^^Vt 

k^y Ą.OĄi.2^2 „ 61,77, ^i.750 „ I-/, 

łąki i ogr, 3(Jip297 - ^Vm I,5I7.&&3 , 23'/, 

pasłwisltn 600,217 fl 9% 9'9h7<)4 p ^4% 

Oyńlem 6,677,^90 „ 100% 6.796,685 „ ioo"/s. 

Porównanie tych cyfr jest bardzo uderzające. Wła- 
sność dawniej dominikalna jest mało co mniejsza od 
włościańskiej, ale jakżeż wielkie pod względem rodzaju 
gruntu zachodzą różnice. I tak: 

lirunia arne iv dobrach wZaicicieli vi^ksiTch nie dochodEif '/^ icb 
własnufici, 

GrDDia orne włością AskJv prceros^:! */^ ich irta^no^], a zaUm wio- 
^janl? pr^skdaj^ przeuło Iray rnizy ni^^cfj gninlOw omycb^ iiiicli właści- 
ciele więksi. 

ł,alii w rioltrjch właścicieli większych wynoaią G\ ich ^tłasTiości. 
^ włoici.ifiskie, ...,.:.,., 23*/, ., 

Pa^iwi^lia pierwi^ych q/ioo „ 

^ dTu^'ich . 14/000 » 

czyli, te wło^ianie m^iją cziery razy więcej łąk, a pr^iora raza wiece} pa- 
4twl»k, nil właścicieli: ivicl(?i, MJino lo ni tijkach i piłlwiskach dziedzi- 
cdw ulr/ymjLac xi^ do óei^ dnia «łuiebno^ci włością nów. 

Jedyną rubryką równoważącą te korzyści włościan 
na stronę dziedziców, są las)', które w dobrach właści- 
cieli większych wynoszą tyl^i ile grunta, orne zajmują 
przestrzeni własności rustykalnej, 

Z cyfer tych wyprowadzićby można wniosek, że 
produkcya zbożowa i paszy w Galicy! opiera się głó- 
wnie na własności włościańskiej, i Że włościanie dosta- 
wiają na targ trzy razy więcej zboża, a cztery razy 
więcej paszy^ niżeli właściciele więksi. Tymczasem rzecz 
się ma przeciwnie. Włościanie obdarowani nietylko nie 



Sit r^łłłhcn" *^- 



1^ nl^f |yru»wyfHUt produki-ył wfjiAcki^Ii. <1« iiwsirni. 
la DRi fiirjako cictarem prodtikcyi jrbolow^j, bo x ifron- 
l<>w twych Qi« oirxyam>4 dus.>i: aboi^ dU wUnny^fo 
wy£ywiviiia m^^ Ud £rudka timy, ai do dola, w którym 
|>lt>rwsJE4T poJnwŁnj^ sSt^ w Galicy! fanrEdtlr-, wK^trlanio 

lo jc4t, 1« poaijidactc pohon miliona morgów (fi'^"^^ 
<rTnvgv. £yirt4 coroc^rii^ pri«2 kilkji uit«»i^y wtuAci- 
cieli cttł^rtch \tTn^v/.to milttiriiiw raoe>ii'w u-^tt f^runt\j. 
Fnki ti-n matna hylo U'łprawi''dUwir wriwr/rt*^ ki''dy 
jtfaicre pjLń.i^cryfna ■«■ Galicyi istniała, moCnii było p^y' 
pUhCiC, i* wtoAcianio cbr^buj^c grunta p.mbkto, mr 
ntłtili lioayt^ cioau ktłło swoich praci>wAć, chocUi ni' 
łffl^ic wii^t^cj nad irjry ilni lyif^idni^w^i jt jrdnc) o^iiily 
n\e obrnbiiiU, AV df^Uj. kirdy kh fadna ro^ud^iiA nm 
Mtmymujp, kietly Trwyrtrk rz*» >^i>łni |>o*wicH^ upra- 
wie własiitfj roli. dii& jui fvnomi-ii ttn brakiem tza&u 
wytłumaczyć nio moJna. Ten wpł)'W, oo chłopów w lra> 
licyi 2denH>ratUowAił, cu k^h od najmu na ^ruTit pnf^hki 
odciafEnąl; a w /abom^ i ntn prawerm po&iadarim uka- 
ul tm frAdlo zfsku, un urn jdfti prcyccyn^ ow<!J fa- 
dtiwiaj^ccj ni«prvduk':yjno4ci gruntów ułołtUoskicli. 
Gdyby chtnp Uhamouuliikmy w <Tnlicyi. łłbowiąiatiy 
by^ do spfacfrntB paftbcc^yjny, do zakupiuiiin brakują- 
C^fiTii mu drKcwA I pA^cy^ )nk 10 obowta^^k nprawtfslli' 
woAca rJA niO{fO wkłada, ^Oyby prawa i wiatUi wt.my- 
mywttly f^o od ifwattów i kradiioiy, jak tcffo >ama 
uecciiroM po rządilir wyn^d^atj^ lo li; u^ilnoiii, z jak^ 
diiMAJ panu wyr^^dra pvity. wIo2yM>y w T»T.icr; około 
^mnto wła\nrgo, ulrpłzylhy *we f^o^pcdiir^two, uchro- 
niłby ^c ud gtodu^ podwoił, potroiłby «wój rn^jąiok 
i djrthiojwa produkcya iboita w Italiijyi 17 tikilionów 
koTuy wynuhr.^i';!, u opi«MJi|Cł) ^c ^lównifi na jfruritacb 
dominikAlnyi:h, podniAsłby z łałwo£dą do 40 lub 80 




M 




3Jh 



Kn<Aj 



TDltkiióv. WtAdckiulu wiiti^n larg xiHttxtvy ^^*y] 

Hii^mii ffoi^i^diimirA, ^i\ratth)' hic wiijr'^] o produki 
bytlU, c odkrycie oowych irr^f*! bo^^rtwa, kl<^ir»mil 
i wlt^cianami iiJi tftt^ ryw^lifowiic nioffłi^ Obudii 
pr/incyftl rulnk'£y ^r««ni<Mb>' bi^ vatsi Uo dna»Łi>i 
kt/jr<< v/:kjrTn ;rvick?^.-ir iądonlfi produktów, iul yrt 
ilukryc rolułc^A wpiyłtfftłyby <tobrtK'łynnio. a HnntUn^i 
pocUfyby pr/n<l mioty do wymUny towarów tjkgnań 
CAitych |>r/yOdlriv, 'I -tk nlcc t j<nliii*} tylko sirony 
dany pnp^il pracy, i^^Ukiry/owalby trxfy:blkic ttily pt 
dukcyjn^ w li-^Hcyl, Jak działa) z^trzynuny cm JrdA; 
tylko purikcic, j;mftrQOvrAl wuyMktc boi|fiu:cwa tu 
wv)fo w«rMtAiy. 

t nin iDo^fto by^ iiucicj. SwJac nMleryalny ni^ 
z«rwanoral w^cły i^c^y ^ę e iDOfulnym: co Jt^di 
ukodę priEynonT, n* druf^l wpływa fatalni**. 

kucb ciHicryalfiycbr objawiła aa^ ruifi4 roltiiGŁw<ip 
niyfiłii i handlu i wydjrU * T-}k iairs^4Ac<Vw inilioi 
kti^n^by t /iomi i ł oiywionr-j pnKy dobyć było roi 
NWlifl) «tnt>«tycy Austryl polkjrą Htmiy, |alei» Gftll 
poniosła od i^jK roku. u- zboźo i pan^y ini»xrxo4i< 
nA jitilu, w ^ckodocb pr£v« chtopdu' wtA]Ł<cli:luloin fi 
liEtynycli; w ^TiiamuwjHych dxi«d£i(M>M' /^biirgacli, w 
rLif^dbnnr] włnAdati pracy, rs- uurryfnAnyni mchti pi 
mystowym i liandlowyTn, w o^lncj ^tagnacyt inici 
a wlcdy dowicDł,v >i*i, o jaUą ł-uflac jtibojEjI^ l.i«l 
^alcnta awłtrya^bip, dajf|t;u pańbcc^ysn^ wtobcUnoi 
darmo i uw4lniaji|A:n ich od piucy pt^Jt pozo^iai 
błit£cbnoicł. 

Wrapcamy ili> dalłj^^ da^u ataiystykl, Nło 
dat do produkcyi rohiicruj ^ roku i*ao i ifi,si( 
uyka^t otfłohj\>ny p^i'^ \zhtj handlową 1wovr>k4, 
aii; do rtiku ift4<y i ubt-jmuju ^fntnia rusiyk^ltur i d> 




MUiKE. W&rtoM produktów o^nacioita jc»i wedle <• 



■ NitHn fltfarr •■■dAłbittir- 


llMt^^ «*- 


■ l^tlRi 


j3^^^ 


^I(ł^X» 


■ t^ 


5^SM«0 


m.7o}.axt 


^B Jfdwtrnu 


7.<i;o^o» 


ii)A4f^000 


■ Owa 


944S'«V0 


^,4£o,«00 


H RiAuridty 


UiMO 


90SJOO^ 


B IV»4 


1*5^-00 


iJJ-OH^ 


^^^ Hfmlo 


1.44 ^WU 


^;h^w 


^^P Kknn 


sr^^-^ao 


4|J0fr>d«Q0 


Kz owoców fitrąc/kou ydi : 




» r^k^T 




Vkr^4 ab 


^^HaibB Ffc-oii 


71^W 


i;tw>oo 


tbriifl 


tijjjooo 


>|lO»» 


<<nxbu 


4UdOM* 


10>i^>M 


S»CKlMf 


7«|W» 


tfrljaoa 


v.>n 


*j*ooo 


I7>hJ»4U 


Kucm 


:%;.wo 


J.J7r,«o 


: J4riyn i innych produktów: 




Kiru^ 


at^wo* 


ti.iiaow 


RMpr 


TJ0JJ>IM 


j.ir^Mo 


K«;tvl¥ 


)},?ra,00« 


if^i^of^nrio 


^uoH upia. 


;jiUDi^ix» 


3.(.& ^»u 


Muir 


£5.; 40.000 


ij.i>iatfM 


Tjimia 


tłjOOO 


IK^OOO 


Uli 


j^d^ogg 


£./7Vh>M 


KHinffi 


«5J>» 


■y^ookooo 


Swn«qij Iii4^ 


T7*e«i 


SJI,M» 


Omłtta 


t.Si« 


4*.5" 


Mifrfa 


lft>łO0 


JO5.0OO 


Vit>i.i. 


ft,t«> 


OOO.GOO 


0»ih4«- fB^AOR. IjS/MM 


4*1."W 



^ffólna «uiti4 prodakcyi rolniczej (r«7t^m zwęjflcmr 
ii^rii dr^cwa^ ti&hiii\vni, wełną i 1 J>) 0£ii«cion« 
brtiUu IM 1 70,7 Jj^iJiJtf zlr, buj oitr-icotiiA ilu&ci 
na ^tiVp*. Prced rolcioia 1^48 liczono w (rtUlcyi 




Xkk 



RndiulJŁIL 



jalco kouta proiukcyjoc so'*!rt ^' pola<^l^> i^\ '^ łąkach^ 
pi>iluTvk /ai urbar,v4li]y i gruntovry \*,*k- J^iiniaj o ilo 

2na)(1uji;»my p(>inii;}^y nffi^7<>wy wyknx ^odukcył 
liarna w Galtcyi ojrnacfony pr^r/ j.i^tu-wu na i7.d74.oo(> 
kOfcj' lloAĆ lA vk Ojilicyi, ;dk« ur kraju, \.\<*Ty dochody 
Bwoje wyl^cfni!* C4ifn3i« w rolniciwiif, puwinna |H7kryć 
w^y?itk)c |«>trwby mirn/kańc^w, luji^st powinnA oprócz 
nicjtb^nr) iloAd clhi wyływiłrift rr.-imdLi, wylciijtnć iak% 
pr^cwfyikę, klćrnby !>yłn d<i->UiCM:£n^ do pokrycU re- 
«ty poir»U, At>y wjMukjć lej pricwjlki.obacłmy, jaki 1 
jest łioBunek produktyi fbofji dv y*^^ kunaumpcyi 
w ftnliryi 

ram tPłtdiAikl virvfj w^'1- >■> (^<'^^ ^nuidEi tnan^ i.7''i'j''i''*'^-S ff^ 
Ze «iii kn(v>iitsp<ya rrii^i wynmi ...... iJtM^i^lJ # 

tva«j4r. ic \AtAa i mth nir «pot)jc .iTirumc «i>^<cj 

SiJT^^^oo k^rKy. IJC14C lio««c po i<o floiiWB virit«rt. 
aljtfntawny nriitiŁ LaPMOipcyi ,,.-.,,., ;^Jt4^i^'Uł> - 

W ndtcaku Irin opmuojny OoM *boiU «koa- 

|-r4i<]iiLcT< VOV>7^7 midcr pHła fcjmujii da ktOd 7.7i7^>'M , 

Wtfjiku da 1v4iiofi<i tiic wlkiCDiłc i];a«vm . - t^UKO,aao , 

Knu^umpcyi. irifc roaoa wfnawi , , . ^}|>Ss}i3.łt t tL 
t/*li Łorry. ....,._. |«, 107,3;* 



lialkyA więc, kiórft oprćor roli nk- mA tadn^go 
i ród lii do cb Oli u, ni« j«»t w stant^ wIoboctu jtbolem 



^ /.UA^ooiklf •latplyh fi^ffjfhi, f- Fliiryan *iiB£«i, l«i«t<iai. |f 
J^. /w/> z*^ K 12:^, 



Se^ ^FIlll'9kfy3llr bk^ii- 



JJ*ł 



I 



ftam[>cyi^ 1>oi rfi^lwjo w<-dlł* irgo rachuTiku corcxTnir 
sprowadzić ^30,000 kcrcy zbol^. 

W r/.łłCjyiKtul' t, iK»6t ta Bi>rŁ>uM<|/antf^o xbł«i* jł.łi^t 
Jiklefcu jti<K^tia-;f^4 oJ powytsŁtj. Rulnicy, mip.-jjkająty 
nad Sanem, Wi^^A i Dnirsir^mj a ofl4iAl<*Tłi ort urift^w 

du UdAn»ka lub do Odf>y, rtiitU na kotach pri>»tawiftć 
J9 lU urgś fifAlkyjtfkicr, Dyly inU, j2 ilud£ bpUttUiiU^^ 
DniłTilr*^!!! 3bi>f^ ;e łialicyi wynosiła iof> da sro tynił^ty 
cicEwt^rii; jak wiM^a |r>t nr t^] ohwllt^ pnwii^diFicn^ nin 
iimiAitiy, Do Gdantki sprawiano rocrnit.' okoFo i8fi.4><x> 
kofcy, pnc£ co brak zboJa w (ralicyi podnióitł »ic do 
40UgCH» korcy, iii« Ircf^c ubytku« 0i£4|d/<inr-|^>v apłi4w«iVi 
do OdcAciy. W pmkiycG Mjma ^prowadiunt^^u rho^ do 
Owllcyf * KpAWtwft PoKklcjaro \ z RoAyi. oknJ^u)r się 
byi^ jrfkł^c wi^kM-i. W roku jfrsrłym xachodnit cyr- 
kuły if^licyi, miaiiowicitf ivi blt£?j i^ór położono w mle^ 
ti^c pa »ko6i:xo[iych iniwacb jul przywozu /boźa x Kró- 
lostWA piłirjł'b«u'aly ')- ^' ja^Ifti S^c*a, (T<'łrki i Bul^j 
fjf*£diali si^ kupcy do Krakowa \ na targu KlrparokJm 
lubywali zboi'?, któr«? ludnoftć ^alicyj«ka konsumował Ja, 
a takt co djwiii^j pcztrdnówek dla iralicyi trwNi pc£tr« 
kilka ^li!?^t^c> prz^rd Jliiiu.imj, lo vt roku 1K5E fw crzy 
Uta po £nif»^k'iiiij p^uWii^yjdiy) ro£|ioc&i|l »'i^ w p.iAd/u^r- 
niku, to jest w czas^, kiedy v Któ\c%i^\c Polakiem 
jł-wc/o do omlotii nłfl j>rjyMcpuj^, Ciy# itfłcc nic »łu- 
MDŁtf powicd^iftiimy, ic łtalicy^ gl<^d Cicka prj(«^de- 
drzu-iami i to pivrw«ztT >potkanio, jakir r/ad odbędzie 
w (iulicyi. 1)cdnv- walka / ^łci^lt^ni. 

Taki juE sun produkcyi rolnicz^^ w lialicyi pod 
r/qd«m au>uydckini» w Galicyl, kliSrJi la cUAdw pol< 







łjo 



HoUiHŁ »]. 



ciAii^w brfkln Li^fU}. Prjrcjdioiy z koki Inn^^ i;ałcj:t<f 
9]? od drętwa. 



CJift są cyfr^f którftimy do hUtyniyki bydU * 



BaMi K«L l>rtM cUBkA. CIVj|44w -^ ■(»*■}. 



0*i» itu 



1H17 Jii.9*i ł,n<^t;i C^O^ori — ;4M0&) ł^ceoo 

'»*? *a«^>? »^łS'ł'6 łMM*7 - «J-<Wl *»*4>.*67 ' 

1B40 jftŁ>S7 ł.5«'.7ł7 Ł4*J-M* — i.<to|.s*?ł i.«&!i.i70 f 

«>« SOi.JiW i,cnij.^i'>» (Coi,;łł'' — ł^>*7'*^'ii ".S<V4^Jiw ' 

l>44 f7V^i« ».&I3^J0 (^9<^AiO — i^iijiti MBOv^^ ■»' 



nikAC^h urirdowyf^h 2itnjdowakm fjhfrrnl^' od cjeami 
Cfit^Ui d^tuj}) t roku iHą6, t^Ą^ nM>o l^40. 

O) Jo koni. — Ukazuje »ic 2 powyisjcj tftblkyj 
ikflć k;>ni ujtraHUU uO rvku 1B17 du 1^43. cii 
w nk^Awnyin Kiiu.unkxł. Jakol; 

i*)?— la^u - , i , ii^, , 

Orli i* od roku rS^j HoW k^ni /dink^j^^a 
ł ^« do roku iSĄii fninieja^yla u^ o iP.^Oi »ituk. 



'^iły iHmIakcffsr hf«jił 



'St 



\\'%j*kiv cbOw koni m»"iylko iv Oo Ucil>y. »l« i co 

tirArtt^ci upacU. W <~tAlicyi tak Uo1>rjr<; j:tk w uilej 

il»*i-* ( Po/na ń 5 kił- wvjqwwv^ / ^ -.-^ kuni? w ir^-j- 

[cim rokLi. a kiłkmyjfodnii^wr . . bi<^gn.i t-.£«siTm 

wroirm po kilkft go<1/tf>, irAC^ Uly pttedwni^ftdn 

fła proirio- Rit-ci ociywisu, Ic pod Ealttm systemem 

[.Wjrcho%«^ł-.>t, r^KA koili |>^uć ^^ fnuf4 tor«iJt b«r<|jirj» ilu 

rz^d w lyŁtatnicb luucb nte uce\Euł oiL^ Olu ii:b 

pnfiraiAry. 

pr4Wlv M*>hunku viir<iMJta do t^^j rrku. I uk: 






i«J7 — i*K - 3 P *J»';. • *fi\- 

, I , 5-1% • łV?V 

Cxyli £« <kI ruku i6jj iloić l>y<tU fo^tcrgo finnłf]- 
itjc i tv w <^ią^'u tTJEucłi Ut ubyło i7fiK» ^nak. 

:ak bydłn 

W Krt>trMuir 1'oUkił'm lui •|pJ^i>J55 d"w l.5^''.<^Oo' 
;uk L>ydt^ 

To pofi'twDuiic pr/ckonywd, jidc iii<T /i^hłulooą jcaC 

,w;i iialicyi f wyjtuu bydłu. Wprawd^ii- Aypf-Oićdja 

•ulicyi aa Eur|p nfoniunlo<^k^- i wii^rioń^ki*? co lyilzifrt 

kHkii ty^ift-y wtuk, a\**. bydM to poi-tiodH / Podo1«> 

oluhiczyzny i innych roiyjfckfch prowincyj '). Nawtt 

Huk\>winW, ^iUi<r Iuc^^tl^ byijld po w>£yytkiv c»Lsy 

»yto jedo^ ^ ^-jtjtnicja/ych ^łit*/i pnidukcyi kr^jowt^j, 

tpAilło ono vr !«lEntrV powi^kwf^np^o podAtkii nn ^n- 



.' Ł»l<»Dntrj Kiuir-t^ t"|ŁtDii**nyv|i, w^rbc-iUi « ■■tli-' 
«}<» WirJDU I OloHEAca śK.uou uTuk wa^v, i rnmcj wi^ccj lyitt 



S.1* 



KiT^Adóiii nu 



m;iriii', \^''y»)rlmio ^ kimtąd co rok ha •pned^ <l<v 
mu6i:ii tfk(>lQ I3,i;oo i^iuk bydU, w rolcu iH|ii iloA&j 
^ninif-jft^yla »ii" do i.7J<^ WŁj«ilirj'-iiiiv wem ł ul 

^orMni ir <_i.i]i«n'ip po iwJCk«*fonym i>o<ljitku upadU 
ccwjiTta c»;iić, 4 w Bukowinie m tgj tylko itiA 
w ruchu. 

Ten dagły. a Ót\& jia fiłieaionej paii^jc^yinw 
ukofllla^y ubytek hyiltft, ntr dft nlc irytłomai^^yi! 
rinauvut& ona n-prani^^tp w liAlicyi w ostdtnTCli 
łach Ktd lutn^ro :>^SL^ do kui<-:nta iN>i f»ii Iłukoi 

i w cyrkułach: ciorlki^wiikim. kolocny&kim, t^nu 
ikim, urn (I wiklin- jjMi-lhkŁm, ftiryjf^kim, liochi?TS«] 
i ^(ncfOMHkim, h!<^^ w^dtu^ o^łusiirA ^ul»-nifcd] 

tsctanych^ ito^ Dd«ri«cJ<-^ bydta w cafi^j ffiilicjrl 
wi^Cfj jc-itfli irfv<;h lub cJt«recb tysięcy dochodii, 
nic wynosi jak Ofj&^^, kirdy Whpijh^^irinio w Ki 
stwio l^ol^kk^m potndr bydU lu k^ti^^osuai dowiU 
38/)ro nituk, A /airm pkttmIo i%. (iditr irięc 
priycryna Ei^^o 7nirir:JAz<^;łiA mc t:iwvniArXfi ? W ftii 
Bowno^i koii^umpcyi do prodokcyi i w pr^lnudi 

VViv6ci4ziin iiił? obrobiwTfijy ^'"'^tij, wypraoi 
MQ wcvcini(; / lichc^^o plonu, pm^pijii no o<!r«EU u 
dAfjtA i tom trnH vjtkH, ^^ily i mAJj^t^k vr miojtcc, 
chwyciwszy się na pa^>kim gruncie roboty, l 
XfTio u2yf t nihj^lku pr^yłił>orxy!- Pijt? m got 
kiudy lej nil? nuiiic> pijrf 2^ Jtboic, pin(rpi)«i J« riif«l<i' 
pniu, a kiody u^upolnl kIc mrhuEwk i 1'!^$^'^ ^bota 
7«briinł^, \ t^o co w-^chodii, pije wlrdy «a bor|f, 
wirr/A (nu arrndnrjE, bo wif doktadtiU, Jaki ]««< Uan 
(^'OłpOłlhr^Lwł, A -ikoro sii- zbt^^n? ^HACinicj^a m 
labicra w dtu^c cidi^, jal^wktji civ*lo krowę lub 
bil-. Si^d uypiyu-a, ff* od roli odchudfi eo rok 




Siły produkcyjne kraju. ^ti 



bydła nie ta, kfóra jest zbyteczną 1 której pozbyć się 
można bez uszczerbku w gospodarstwie^ ale daleko wię- 
ksza, którą trwoni próżniactwo i nałóg- pijaństwa. Xie 
jeden też sprzedaje bydto, bo jest do tego zmusiony 
nędzą, bo zyskanym groszem spodziewa ^ię chwilową 
biedę podlatać- Wspomnieliśmy powyżej^ źe w (ialicyi 
konsumuje się rocznie jj miliony funtów mięsa; pi'zy' 
puściwszy, że poJowę tej sumy wynosi mięso baranie 
i wieprzowe, pozostanie na mię:i0 wołowe i krowie 20 
milionów- Bydło w Gaticyi jest drobne i chude, stosun- 
kowo więcej się bije krów niż wułów, nie mato cieląt 
i jałówek ; dlatego, aby otrzymać potrzebną ilość mięsa, 
w Galicyi więcej musi paść sztuk, niźli w kraju, gdzie 
bydło je-^f rosłe i tuczne. 

W braku dokładnych wykazów statystycznych, nie 
możemy sprawdzić rachunkiem tego twierdzenia, ale to 
jest pewne, że w liczbie skonsumowanego w (ialicyi bydła, 
znajduje się także bydło Królestwa Polskiego, i że niem 
w znacznej części żywi się Kraków i pograniczne okolice. 
I to także nie mniej jest faktem niezawodnym; że rząd 
W Galicyi nie przyczynił się w niczem do poprawy 
rasy bydła, i że dopiero w ostatnich czadach na przed- 
miot ten Towarzystwa agronomiczne zwróciły uwagę '), 
Czytamy w odezwie z dnia 5 marca 1H52 roku Towa- 
rzystwa agronomicznego krakowskiego, źe zaniedbanie 
chowu bydła, stawszy się jedna z pr/yczyn upadku go- 
spodarstwa, s^jp o wodowało obywateli do starania się 
o uszlachetnienie rasy, a to przez krzyżowanie rasy 
krajowej z czystą holenderską, lub holendersko-fryzyj- 

iDoiio /fifs. 'J\'w. ^rfj/. fil/. — I' D6ii:duszycki w roku 1646, kiedy hy- 
titl było więcej nii dzisiaj ^v fialicyi, po $4:i«f(M otiljcfeniu dochodEi do 
TtfuUalu, te do i:D'^po(lnnln-a tolnc^n brakuje Galicyl ofi,fii3 ^iluk bydła. 
Nip mniej nMiat i uder/.n]:jŁc Fuklii /raajcluj^ sie w grunlowoie opracown- 
DCJ tOłptowie p^ii? Knniajiłki, {JCi-sj-rawy ile. \'l\^ 177 i ii>9)- 



M4 



KojJwl lU. 



«ik4. W t^rri Lt^lLŁ .%iy^^\. ono oU>wAteU, będących w mo« 
£aonci ziakuł^iciim If)'^lu A?>pumL];iriH^u, aby ilolyii Vi\' 
liftwicdrlf^ AUfny, przri i^oby xal;up j^i3ni>nx£uwy wj^ 

Ctr da ffort/c. — Nie wieOiąCi juk dif^uw dokUdrtą 
je>r \WrhA owirc, pod^ria w puuyźsiej tablicy im rok 
tBij, porownyuTflmy rfmy dopłf^ro od roku 1^37, 

Od [łłVu »8i; — iMo puł^ylłW 1 l*ł"i »TŁ«i' iS^i 'Wł^iy '>% 
, JS|[> - JHS . j - . 6,R\ . 3,J% 

, rhti — irt^ft uhyirt i „ , oj"., , J'»%- 

Ubyło od roku i^ą^ pnc-i^ło 144 lyMecy MEt^k 
owiec. 

owIpc, X tych i-Asy nli^płieonpj jłft7X"io »łn.ik. 

Jfjit więc w Iralkyi o 1,773,000 omi^f^ mnipj, ni- 

de.-nkou'clni>iyLb prawie Q:;iłkioii] nic mjL Ulatcgu icJ!, 
kMdy w Kru]e«twt<: Pot^klurn labryhl ^ukoji I ik^nm 
wtlritunych na jt,joj u-iir>£iatnrli prł'f'rabiaj^ ^0,046 cent' 
ntirów wrtny, ii oprOcł x^i£0 wywoła x KroIfiiLWA co- 
rccctiit? wełny sk Rosyi, 1'ruft i AuMiyi rŁ2vn] <ca 3univ 
ii,Hi3ffr<ju /tp,r w li^ilicyi u^tiln.i produkcya wi.-|nv nic 
prit^cbud^i ji,oofj Oi-niT};krów , u wdrlt>6ć j-jj wyno^ii 
b,ficio,Aon xłp. W liftlicyi doctu^d i:ały x wnlny ifinin 
w wydatku nu bjkna au^tryA^^kit* i mofawski^, w Kró- 
le«ihii<f, }fd;Li^ labrykj oukiia mn^Ą ryw^AlUowa*^ x r>ai- 
It^psmmi "iłrrnicckwmi, doohóil j 1 tniUuików ł wwłny, 
jpst pr/ewyikjŁ nałi włiułnn potrzebę, 

Pr/i^^hodiircy obocal*? do d«Uiycb g^l^'* prromy- 
jiłu rolniuL-go. 

Ji^dneri^ ^ TiuJobfiHiych /rifdol bi>||:aj.MW4i ii«rodo- 
wr^o <łii|icyi mo^łnby być produkcyn i pr/^dff^nif^ lnu 
i kk>niipi, R<id'i ^i*: coroc/nif lnu r^i^ooo, A LcTKipi 



Axluk płótna. PucilfVTti« lnu i konopi w^dtoJ pod' 

K'hr|i4i, j^tlyt'/ Iłyłi* vi>'WioiH* tTi.Ł-iynji(ni % K-*pi' 

ki. ^uluby ?iv ik«jwjftiiL'j>f4 ff-al^fi^ pfuduktyjną 

iłoiyłoby iMtn^ offronini^mu prjyvrut>w1 aojfiMiA f f^ 

eIws tn^ADf^ do rAlr) mociarctiH auffrynrktej' Za- 

iViato ihM; nud tym prirdmioiom luu'Ar/)>two ifo- 

it^:Uf w lawowi*! i £ wielka dukUdno^jf tdolyłu 

riika J&47 wywiad, jak koaipcitipm ;r?ic udo>k4>n*1c 

In upnkw Ł wvAt<tM^n1o Induntryi Inti i kotiopi. Roc- 

kWA t4 aDuc-uaCHtona w U. tonnic Roc/nikow <vw, go»p. 

Łb, 1* G^licyA jMitiUCU WbJ^lkb piPtirUMki do ol- 

w/rAatu ibj iudmiryi, i« OHtrryat »urofty 

Mirj /n.tjdijjt} kIc \Mcit i^ <» Himi* rcc«r, co 

Lj ciężko a bir;row<kCfite pr«ifV)ą , lyskalyUr ir dw<Sj- 

tb ptoriu, Kdy^y urntf^rtniA zdol-tly pr*ct>vt*ć. ; nti^ 

ił? brakuj*? tylko trtlmit/mrgo wykaaCaK-tniia, aby 

ott^ dU kruju wycią^iui^ korz>tcł. Koiprawa la 

oioj^l^ by^ o^ło^zofią V stosów n i ojs^ym cfSHi^, 

ow^ bowiem fkwili wy^ył-it rud wUsnym kosmcm 

rkADCow i To\n'ik6v( nienktpckicb i cz^^kich do Bvt- 

;w celu xbMUaU i naucicnia n^ dokladnctifo uprawy 

I konopi, iuwurzyMDto ^o^pcidaTi;^^! CJikoinBjiako- 

wywMl swój rządowi i prosiło, aby du ffrooa 

tmnUnrfTO povłl»tw*, J--dł»ft prfyiłłjrtin^^j »<--wA / (H- 

byl prtyjęty. lem biird/iej. te produkcya Inn i ko- 

^i d-tleko w^f>i£j| j?tl u iiA^i , ml. a irjuy<ti prowio- 

L Kf^d pnyj^^da JL-doL-gu tic^nU z tialicyi odmo' 

ft TowAfzyMwii tr^^M*'*'''"^'^*^ odpnwrirdłial. /o 

pr/^inysJ t«n w (f^Łicyi aa nits/ym xoajJuj« m{ 

kin nlili w mnych prow-mcyacli, powioniimy >\^ a^ 

tUŁruii aby wpriód to do&cii^n^. lanim pomyAliniy 

•ni wykui^Tconiu, Niu wolno wii^c b3'lo uciyć 

kyi fnrloily t>r1^i;^ki<rj, dUi U-^o, fv od niej gt^r- 

cz««kA lub morAU-«ka. Poroiiat pr/^mysł InUoy na 



ij6 



RwUbt UL 



dawn«] «Copfo, wri^llu liait gruWgo próltiA proclukD}i> 
się w ^r^licyL jI« wa^iOkie liwłzc puchudjii / Ot^h. 
Mofawv lub Sakftctnn ^)- 

wódki, które nit-ffdys 5f^oo^ póiiiicj a^^oo, nAinii^pme 1,500 

i ^D^poda^&tv.-tI ^uaaIct m*^ wklka pojnnca, dosUircfa 
]^r. pf>/yivn(*j knrriy <\la hycll^, Ta jr-^t bmhy '). Gorł^łl- 
nie te produkowały I4..!75.'>f^ fiftrncy wódki i 'ł pro- 
dakcyi Ifrj otwierały rcinikonk motn->SĆ kcrxyKiur-ł^t> 
1 prwiit<^o fulycid ptud^Wt jukii lu : zmninUków. dueura 
frpatowrfifir i budu>vlnnr|[(i, klt^rjcb spneiluJr c/ctto dla 
nie pwy^^^;pf^'*>f^> pfiłrtfonlłi hyth nioiHidobną. WprAw- 
dłło choroby kartofli, /jawkjice się wołtatriich fŁ»s»ch 
ijuraj to lLC4iii>rj, o<lhlM»^>4<y ud te^o pr^viny'slu lych 
nawet, którzy li-kkaJTi^mi ruvpori4d/f.-niatni i dokiaL'xli 
wmi uinidnii-niftuil 'pr/y wyw.nrłi' nif :rrttxi\\ j^Ic, A\q 
xa tirog-ficin k,-irrofli .Mla w gi>r*^ i^ma i okowiiy i lym 
tpo^^cfbdn liil#n* produkcyjny v'E>*P<^fUr£n ntt rAuni 
iLlr^y[ikywat;u Uupiero w rvku :*so dwukrotne jrwi<» 
ksf^riM' poO'ktku cxl wyrobu wódki, to jn^t powifk»t«r 
nie fKidiLiku ^nmtowpf^ t )irowjirnUne|fo, jmchwUło 
rym priemyslem Tak dalece, fc prjicHzto ;i»o j^r/elm 
;(anikni^tu ^). Z>r /niriT«j>iOTi4 Ucxb4 gor<«1nl * mnieJK^yfA 
Mt w kraju produktyi wódki uk, i'.- w roku 1851 wk-Ie 
okowity £ WoToMcuyjcny i Motdawił bprtiwjuUortcL Zna- 



iTrtWiklf' -an tf W>Jt(l^ f±'>' I^rCHlukpy] iLTlJ^rH-tJ Mb^^CitO «t;llłHSiM)7C& 
Ir ifin |ir<cilinir><^ir r->tptAiB, *|irj-ik(Ui)An I |*roj<l(l*'iH , iiuu 'Tij^Lflrcfnr 

■> W mictiifTiu Łirieifug ift^^ bj63 tf!Vn tiliotft t{a£[iiir|iii rf fufluu 

nt^lt 1 JitlfflnratCl kititTioll, rnajtlric ci^Klnlk iTktoraTiiiąet i*CHC^ 
*- {>riuiHf<Edf^ M'jim9vy^\ i '<>kii Jh;ci, 1)131^ 1 iS^f. 



Sity produkcyjne kriiju. 237 



czny dawniej wyrób na Bukowinie w roku 1K51 zeszedł 
do 160,670 wiader i to nie 30-10 stopniowego, jak da- 
wniej hpirytusu^ ale :TO-to stopniowej szumówki. Dla 
braku kartoili sprowadzano z Mołdawii i Besarabii 
kukurydzę i z niej okowitę palono. Trzechletnie od 
roku iti5o doświadczenie pokazało, że tylko na wielką 
skalę prowadzone gorzelnie i za^iilane kapitałem za- 
wsze gotowym, utrzymać się mogą; wszystkie inne 
upaść muszą. 

Jak len i konopie na sachod^ie^ tak p^cielnictwo 
i uprawa tytoniu waAne zajmują stanowisko w g"ospo- 
darstw^ie wschodnich cyrkułów. Miód galicyjski z Po- 
dola austryackiego ceniony jest wyiej od węgierskiego 
3 — 3 zir. na cetnarze. Ogromne pasieki pozakła- 
dane w tamtych stronach, przyniosły w roku 1849 
miodu i& tysięcy, wosku do 7 tysięcy cetnarów, co 
pr^y niskich cenach do miliona złr. dochodzi. Mio- 
dem tym i woskiem, jak nie mniej z Podola rosyj- 
skiego sprowadzanym utrzymuje (ialicya handel ze SzJą- 
skiem. Murawą i Wiedniem. W zachodniej części Cia- 
iicyi pszczoły mało hodowane i to prawie wyłął:zme 
przez włościan, dostarczają miodu zaledwo na miej- 
scową potrzebę. 

Uprawa tytoniu jest pod ścisłym nadzorem admi- 
nislracyi finansowej. Monopol istniejący w całej Austryi, 
od roku ]850 do Węgier wprowadzony, nie dozwala 
producentom wolnej sprzedaży tytoniu. .Skarb z-ikupuje 
wszystek, stanowiąc ceny wedle kosztów uprawy. Do 
roku 1650 produkcya tytoniu w łtalicyi w^-nosiła 60 do 
Bo tysięcy centnarów, od roku 1K50 zmniejszyła się do 
połowy. Ho produkcyi tych dwóch ostatnich lat znaj- 
dujemy w dziennikach urzędowych następne cyfry : 





ittrM. 


[Bi], 


JJcibLL prndutcnrOu 


;S4f-Li 


J0,9iU 


Koli ^l[lj 


4Ó7SJ4 


4.<i^7.7< 



■iis 



KwJjullll. 






UU. 

3iM3 «nr, 16 C 



Kuoi 



54^taa CBSL » fl. 



i3.'<7 > " • 
JOT , ic » 

Widdiny taLoaif te prud^kcya tyiuinu« kliSr^ w n 
iJtjD Kpacll.a df> 4? ty>tE;i?y> pcimotU się w mkti ift^i 
do ^4 tyni^cy. W |>icr:^>7ym /.a|iłrt^ii >kflrb łStytJ^j ttr.^ 
w druificn 408,303 ilt. Ceny nakładane pnci ^kJirb 1 ko- 

IW- t"»l- 

dffl c#i4;tr ll4di «ic — ^llt^k. A lir, 3 j fciv J itr. >± kr. 

tytoaiu pukAEujłf, lis produkc^A Ia ni« 0(ll>yWfk m^; iia 
wielka flk.ilc. bij lui jodiicifo (łroduccnta wyp«da 1 do 
iVt comara tyiunm, Ac^k«Iwlh'k ceny pr«a «dcnioi- 
&tracyc 3Jear1łouvą nak^ailan*?, it\ do^yt^ w -łtosuntcu do 
kciuc6v produk^yi ftpnuiodliwifr, ni« mi jr-dnAkjti> nitami 
w ftl;>Ai\irtku <Ut (ysku. jaki tłtia Lpd(xt>si £e »pr/v<Iaiy ty- 
inriiu po r/ijdoAych irTiaj^Ach. X;Ldii> /.ipr^ucj^yi^ M^ nlv 
da, f4! pruJukcya Uioniu, ln^d^o /.iwitr^ atl Tiki^rhu. nio 
moJtc alę rozwinąć fivri>b(>dni« tak, JAkby tegfo wyrriA- 
jj^aU u^Tomn-t k<jnhumpcyA tytoniu W tinklicyi, n j-jkby- 
dciwalulA lyj^nu^c gruntu do upia^y tytoniu riad?r ^po- 

Produkrya SurakAw w/TiH>jfhi iic banLro rryncjinw 
w cbwilt, kiedy /ikl.idić j)ocrĄtf> rukrowaic i rafinery^ 
V Gatlcyi. MUiww>(?J« Ubrykft tfui:i4ck» ^klOnUj wla- 
icickli diibr du j»mc»-u pul airyth burakami i ^skUdA- 
niii 5ŁL>*arni, wyiJ^ij^c do ,io<v>»" ^Ir, »a buraki i niaiu> 
ryiiJ <;ori><:ziit<f- Au tym pr^yklaiit^ni poKilo wiL-lti oby* 






1 t llcmyi^h fjtlkfykj do dfU <ltiU /iitcxlwo ił w <ia11^yl 
sUJf>- Z togo powmliA f>rtrilukcyjL bur4kt>vr w i«j 
^ili /mnirtjiuyłA ».ic, r/iid tvi mtr byt j<rj ni^<ly pr^y- 
diyltiy^ pt^c^ytuj^c- j;| jaki- UH/uSs^ttae fCntĄrtaun^. gto- 
fąc^ł uprAwk cyiuniu, t kii^rc^i^n M-ski odnosił, a fAbtii' 
daniu r*łtrł"ryi ju* dla l''g:o tvyi nrwhętnym, *e «no 
w ifutcit vukron~pictW£L pri:iw:Ldjiito li^Lkyc do wyjrwo- 
lefiiii «iv t pod pueiny^u ^uptry^i^kirt^i <v było «a- 
iV9.e4T pnirdwDijm panujocrmu systemowi. 

Co ii^ iii^^u Juł w pfipr/ł'*!"^!^ r<i/łlai«lf wyknjft- 
UiiD^', ii jt?<In« z pnyczyo niw^ciący^-h porządne go- 
iw^ Ifrinu, ^>''v iiłoAfrbnoJ^L S4 one ftaumn 
jllłŁł f^Tifa:im :^i4rk%. to josi i^ierttma j:a/c-zi fit- 
rMtck^ luh Utrmiria lifci i /rmpy Ututj. Pi>vHctL£iRli' 
iroy ponryłi^j, j^kił* azkody prtynoM laAom pr^Wł* aT';hu, 
»hjCso« ifromjdom, ktorr r/^d w dohr^ich uwoich i^lAti* 
bgrjinkfyłp u- pryu^tiiytU ttkk utnynijiF i f(^£»jituyl. 
SpuuotdCyto ono nir jnd«i li» 1 ^niuhilo wtaftciclcla do 
wyr/'-cnmitt w^' « nk'^> uM'tku nn c^rts p'.'U'i»-n. Nikornii 
trt nil Tajna, jik trudno jr?iii uipobic^df nnduiydom 
olwłc prtw* ibi«NLDSjL suchych ^^Ałc^L Ani ()ii»l«i, anV 
djiwnitłj lud wiejski nlo CJf^ranTctAl 4ic nj wykonywaniu 
prawj hWf^^^o, ii>c/. ?<t >/l<odvt U&i^w rwj< 1 obcimt Jl>wo 
^Ii-fipf a n.iwi-r młodym drzewkom niv pr/ebHCxal. 
I-OCf i irbifranlf^ lUcl I truwy Wfkcj nSn mnicjrł/ii iikodę 
wyn^lda biHom. miai^owLcii;i ji^iU las jtf«t mtody, ]ub jt^- 
Śłi zbif^ranii! pom^ji^L »l^ pr£02 tai kilka Jta jcdni.'ai 
ml^j^icu- Dofiwiudcjt^nu^ nauctylo. t^ j«>d«n cirtfiar liAci, 
Mbnnych w If-me bul;r>wym, /mnicjnita wironi dr/r^wa 
o j — 7 rali s^cAfivnI^ych równie. Pokład Ji li*ci i trawy 
£jitnyiT(UJ9 wilgoć. wyiicwA jjax ro41inr»ł»mu Życiu po- 
irMrbny, zicmj od Jajo ^ycUt^ii^i*? z niej c/icw:i miric- 
r-aln^i Cfyli, l*^ dU l^>^u tirm jc?>T, ri«.^i n'4AÓz dla ^rufitii 
omejfo. Rzfczy te są wind<»ino W9£y»tktcn, to I^C tt la- 




dnem pafjtądn^ir] i;o«Lpo<ł4r^iwt<^ nir dofWJi1>|ą p*i4 v 
w. a|liv /IłitriA^ liici lub ciegobąJż, C<»by Wi^v*fUł- 

I^ecj ni^ do^ ii ir GaMcyi al^AobnoAci nirdw 
Uly r3cyon;iliii-^D ^D3.pi>ddr!Liwa le^t^o, w imi 
Uuch si^iiy s\<; oivo przyciyną f upHtii-fro ^nfmc^ftii 
Ełótt". Były ws^kł** i inoł.- powodv. v 
nt^M, \* wi^k*xuj *;ic»';i / winy u/iiŁcick-i . _^ 

nw ini«li Jtadriycli teoretycznych <(■> ^OA|>udAnt«^ Im 
inrjjo wUdomoAcI, nt<i byto t^J* InMytum jj^ron 

irUna ouf/rdnctAf doradfAU dzti>dncom bro^ jak 
U6bxy<N dc>2<»n:t^w, ft 1 ci doiorcy bylt nartt )«iAii;/y 
MT/L-lconii lcsji)-mi» ckatiomaiin) lub k^rbo^Mymi. v^ ~ 
k.^fych iia1>rtAi:lj n^dt^M^iii pclniU iibowŁ^tkł r/.^łci'*'- 
wrr>]ni«- Wpr^wdiieifr taprow^łJ^ono i>r>wfl24TCbnic; wyrąŁi 
povt'E^<* <^p<]kl podfi«1oiiy, Al'* r/.idkti klrdy i 
do wyff^u po pori^dnietti obrdchow^niu nu. 
W4k- Co wli^k^^Ati, wyciąwKJty luji, milo i»tc truijciocio o 

czy nicdbaUiwo io?vUirt4no liczne morgi nic/jdrw 
nc^o gruntu Tc przyczyny ttt nftdio byty drvvt,r< 
do spUhŁo^rcDU Usów, leu le ntluria bojni« << 
nirmi upohi/yU, po^b^włomr ut«kt<lvi} okolict- U' 
w (ł}^]Qo£ci jrMc^e niu daju wc c^iłć aibUontjti?k dr,-łi 
SEkodę ponlHIi vrlAAf:id4;1(?, ba nic mlHI tt b- 
ukicffo dochodu, JAkiby mogli miw? pr/y por/ 
^vt<po<l<iihiwiKr mianowicie i«£ p^^y '^ouEcJ^i^i" 
aów dłjbowycb, 

W roku t^Ąa jEnajdowału ra^ liauw w ' < 
-It^5^'M' obccnfo pod«}ą ich iifmtmi/itą cyfr<; na 4.' 
morgrAw. \lAwimy nfiMinafjtą, bo w nii-j «pi*wof 
wttf1« pr^4TMrjrm) vyclftycb^ a nic wykArc^^OAti; 
Z la>6iv ty;:h rocwiy wyrąb wyooah 




^łj ptodtkcylnt Knio. 



141 



I 



T>inc;r.iscm dciiAiAdcicmc przekonało^ te na morifu 
Iftau £r«^diii«^^'v Wirku i gruniu prcyro^u coruc^iiiig 
w pnt^dfcm % wtgu pvlkubic<nc?i;o, a i;itein, ^c przy 
łloLroi-n ł^"*P^*^'^^tl^^^ oliot takiej hujnotd iinmi. Jaka 
jtsi Vp' i Pilicy i, X Ą,t>Ąi,r*,j nior|fi»u lana 'ł mo/n^ mJr-i^ nie 
j^HjfOoo i^ftóor, al« J/3J<S9J0, a zciTcm, te (r»]tc>a jirc- 
iJukuje niTJK-j iiil powliio* ilrw^wA iiHjiE'<3"tro « inivkj"gt> 
° ^57/^39 ^ąif<^vk% które h«ucuj4 AtccIui^ ceiti^ pu 4 nffr., 

donri je»T rn niskt, bo prry (łit wił^lkic^m hO;tfft^twie 
Uftt^Wr mofirUby (ialky^ produkować drzewo takie, jd< 
kiom iJdwnit^J PoUk-i prow^itJ^ilA «4t^r>Aiiic:£Tiy handel^ 
kitidy <Uit> Ju£ jfj prawic rki(!»^i;iO na dnnwo mo^iiloWP. 
Ru)d Jri^tlanif.- ftwujo vr tym vrjfh;djricf Of^anJczył 
rut icaitTQ\vAt\zcnixi |Torz^dnejfi>, ch<^6 koiLftouAcffo 90- 
apodarntWA t«]^n^go «v »n;okłi dobrzeli i na wycjaiiiu p^^ 
tftnlii o W) r^-bit% L>b<»ji;uiym byl i jc^t iciad na pu^to- 
s/trnir Ufwów pr/*</ v^t«>Si^Un, a tem bardfl^ o rofpo- 
wsE^cfinienic luśnych wiacłomo^i pomtędny wJaicicie- 
Unj^ Pr*e/ Ut kilk.^d/k^ijit i\\c jrnjmowano hlę wc«]d 
lasami m sianowiskj leorctycłnego- Dopiero w roku 
1841; kilku iłhywateh i urzędników kfji^^ch^ otrzymawszy 
po^wolrmiŁ' ud rz^dut Katojylo Tnwjmyritwo 1i.'ńTii\ uprO' 
łiwsKy Adama hr. Potockiego na prorektora Celtri jrrga 
mjt by*^ podiii^ODie j^^onpod^rfEwa lejnego w lialicyj^ 
badanie natury, upowtijiecbDienie potrzebnych wiadomo< 
AicI, j:bŁ}anie panujących pr^e^ądów. H<iz^oczAWMy dzift- 



^j Wtdlff ifykuu ttuj^ctatiC"^ hi^ry tBijcIuję w Cttttf ł dola 

ig Iblitttr iSfo fiku, jnl ir G4li«ri «nłr|;iW li»u 4.U';^}}&, * Ijłli JłJ.HS 

'B(^rvOv Dftltly da «k»i(łu. 44V>5<^)' *'" paMJctflycrj luaiyuAA*, Ag7,|to(lb 

fimjł. J.IJI.rrTj <lo pE)rwai]i)ncb, 1 upidcj u^o je*t ^9i>i5c TuirfAv luu 



KoUati Itl, 



niic->iftc& ni»jfl 1^50 roku, odbyło OoŁqcJ kilk^Ł ważnych 



■Uvii^x^- — fojuj^r o,Syvjk-Łi » nilkyL ^ Ki^il bił Jijii*al: 
wy, ^ Ti'fl»r#łHww jjjrrpiiflmftruK Iriltrinfeic olł-wUniff i frflm. 

hoch normdnych ule tiToUukitiicJd Uo^ /buiu na win 
ftn* w^rCywiMilo, JpfHł rt^siiA tr^łT^ prji<Tny«^tu ro^ni- 
ci^a ciy hkuiklrm nkchcd rr.^du. c*y t*** brakiem i*- 
unnyc^iie^it wyK^Utcoriift w x^vi4rku fcxvoini luarnliU. 
nW fapi:woUja<: kr:ijuwi ^n'i c^fitct tych kor;(yAdr k4<V 
rt>by mu prxyni«Ad inoi;ła: jciuli, jak p<miA(*j prefiko' 
namy mc, ivłafti-i\vy |>^<LT[ny^t ^kiiikit*m f^ystł^njityc/nrTCo 
Itr^-il-idowAnin r/ądu . jjodnWi.^ nił;, ani uŁri^ymać oie 
fn{>gU I^Ml uri^ Jt^dyti^ ^Łł*; produkcyjna kfrtju było roi- 
fłlcturof 4 to wlaAnie potr^-rbom mies/kuńców niir di>pi' 
^yw«to, poj^^ i.łlvi'ij, dUL./v^f> w najhWJi^-tnirjsiycli tiawr^t 
pod rjtądom AU>rtr>'acktin fu^iacli, brakowało (v.iUcyt lui 
k*pitn1iT- Dobrn T>yty /f^d^^ione i tylko w m^łoj cic^d 
<1'J wl^cicivU aom i 1141 lny eh nah-^&ty ; ><tup;i prLjCviitvWA 
podniosła *i^ duło wy2oj iiAd ^tu|)^- pmwtia, i kredyt, 
nio miUiimj ju/ iy kri.Myi;iG łilMłfj^owym, jito kfdyi 
jjTuiitowy nip istnUt, dzięki potworneinu urrąd/i^iu 
1 um^irdnłu t«bvt]i liypotcf^^np}. Ta mi; djri-^lo n' rrJiti<yir 
kivdy w >^ii*dni?m Krók^lvnc? lVlftkieEn urf4dj[i;ne X'o- 
w^r/yritwo kr<.-dN Łonu, xvd tryumf >£iuki (tn;LnMjwaj^ 
/ruijiiomiJrr ^^^1Ttub«:] TiitTJchucne> i w kr;LJu ntLmUEuj 



pp 



I 



I 



^tty ftHtAtkPfptf litajci. 



'jH 



a pewne. Pr^ykUd t«zi obudtil ch«^ naśladonraDta w Gfi- 
li^L Suoy kr-tjow« ^^ły 6^9 wygotowaniem prvj«' 
ktu i leił od roku i8;'^ byl golów i rŁiilowi Ou pft 
twiordzciii.i pr^c^dtiiiłony, Jałt i/rn płiwył'"j hyl* m^w* 
Rfąd prt^l Ittt wiH^ odpowiedź xwlekdt> tymciasem 
dozwolił Kasie o^^cz^doohci VŁi;dc(V»kicj w^potyct^ n-jt 
4oljn xJvuu»kiQ n> iidlkyi. Wfji^clcielc pr/yp^rcl pO' 
Inob^, mchęccni biwoAciA po^ycuinla, stali sd^ zr^i^ 
CKnyini dliiJntknmJ TnMyiutii wl''dcAMki''f-o, kt<iry od 
nich nomy fna4-zn« w rocrnych procctiUch pobicr*, 

Nuof^zcic [JO dwŁirtAAlu Uu*:!; oCM^-ki^Ania pojawił 
tń^ w dniu j JitttopjiiJa 1841 roka patant cea^nttci, Ka- 
pmwad}*;ij^y lak ;fttviny Sianowy (f.iti<*yii<t;i InitTytm 
krv<1ytowy ZA*Ady ji>^ rrałki-m *j| ^dmirniK' od /Asad 
TowArxy«lWd kredytowego poUki«ifOr 10 Ul prawo od 
chwiH i^sr'*^''^^''" ifiwicdło vci(?kiw4nu w»2y9tkii:h. Nic 
była uri^ifulowai^A Ubula hypoti^c^D-i, a łn. wnmtwW pi: 
JtyrrkL polotono uyt^ hypoi«-kf. Ktot w Ualicyi m4({l 
ja łUwi^, jfrfjir tr/^baby chybn lat «u n< jej oa:y*rci'' 
n^, g^J^ic ro^dra^nMni<> maji^tków frprrtVk'iło w tabu) 
niuponadek i ^^pi^oi^ oa djoj długi, ukAieDsyu j Bóg 
wio jakioj naawy cu^Aatry, kti^r^t m^ciywiiiteiuł dłu^^m 
nie były, h pr/*cił>ż w wyk^uio hypotł^cinym i:U;f.yiy 
Mimo (Oifo woranku, i mimo or^p^r/onc] Holid^nto^c 
calecc kraju. pri:«płay Tovrariy»(tWji iit« dozwalają po 
*yc*yĆ, jak lylko Ijk^ lUicc. jby ona w piurwsacj pc 
łowią wartioAci dtrbr zal><:2picvrjonJt byA tn^jj^łJ. HyU lo 
pomoc trudfiA Ai> u/yAkoniu i nJe zdolna wydiwif^^f 
wtkiciciHl r prn'pa4c:i dtu^w i tnierc*Aw, Jrdni trt 
o w^ nitf E>iaraH sl^, drudzy vUrać htij niv icOffH, tak 
<Ia]ol;4^ lo co w ICrólcutwii: Tuwarzyatwo knrdytowc do 
koAc^a roku iS4i> ^nhypoE^kf^wato z svVni 50 mllioiiiJA^ 
rubli na 150 dcłbrath T7i\t|owych 3 na 5,j^; d«':>rn<:h 
prywilnycb^ w Calicyi do koiVca roku 1850 prey>t;LpUo 



344 



ttoedtidJ III. 



ńi> Tow9rzy%\WA d6br<30j. odcbraw^uEy na nic ti nsitio* 

l)i>l*cyifc T*>*Arły^ltt*tt krcd>Tow^go wytnacron-k 
pttcŁ Suny (falicyjskic. twi^k^fona lostaia pr^iM rj^ttl, 
1 w roku 1843 w-ynosiJa 40J>47« cłr- W tę auin^ wdt<»- 
dxity nił' pewnego kur*u ubli^^icye rządowi^ po u-ojm- 
nyrh likwhl.irynfb tralicyi prjy^nnnr, tftV ^wikiiy f>in- 
dusz śpichlłT^Cłwy, ulnń-iki i ! d. Było to jut ni^ ma- 
Iwm uchybieniem, ic kapitat lakł.tdowy ni* był ppwny, 

W picrwn^etn pufrucxu 184^ auma kapiEalna pof^'- 
O^^k wynn-*iłft 5i3,oor> jflr,, w ł)ri]j;ał»m 1 .64R,tKH» łłr. 
W ci^g^ lal ofttniu podnioula mc ona do 11 milionów 
zhf. l-"unduM rcwrwowy w skutku du^łlaly du rai bar- 
dzo nic 2n«C2Dvjp » prtc£iMrmn<TJ na kosjtU fjr/^du 
i obr6t kApluUml^ podniósł mq p(>d konit^c 
roku tKp|9 do Humy . 623,576 ilr. 

Pod koniec pierwi/cijo p-^>lrocłft iSjo 
lio sutoy 041,069 - 

Alt; ii obli^acyc w »kłBd jngo wcbo' 
d/i|€c Mpadly naM^pnitr do 4o^^0'-P*''^i^ ^ ^>J°' 
du?łjr pod koniec ińjo wynoiri) biAyO^Ó * 

Atoli r^.^d, chocUl Tovv»riysŁwo iMni^ito tA ytgo 
A^nkcyą, mc pr^yjcn^woi du kan lintów /u;vt^wnych> ani 
EiA ^ititdziR wicdiTd^kiRJ n^jiowMii ich nifr dojiwthjil, J'.ir^ 
wi^c ti<ów fu^tiiwnych o^ranicfony był du (ialk^yi; 
ni« fnftjftc nijfdy kurnu pffymu«rkw-i;g^^ muMaiy ooc 
£(ni«nS*(^ w4rio4ć aw4 w«d1« iloAci njL^romadioni-^u tO' 
WJiru. Kiedy w ruku 184^ Bank wic-i^uóaki pUL->,tn.ł wy- 
płacać goU\h'k( łA baiiknocy, trńklo ^^f^.^bro w c.il«} 



J 






Si^r fAodflkcj^cM ki^a. 



r. 



»^ 



i»t;iwijJ4<; ilOi»luU'<:^n4 rękojmię, itUly 12 Óo i57ii wyJi.*j 
wanoAci kur»ciwi}j bAnknuii^Wn l.ccr wkrthco niniylko 
HWbrA rtl<i 1 hanknotriw w Tifllicyi fAbrakto, t drugii^ 
ifti Mrony okjuaK^t «ic w krji)u nicimicma potrz^b^ gi>- 
lOwki, IjO przybył ftu lar^' prjuni>fttouu-n>liiicty Mvwy 
towar tJdwni<*j iiitf jrrkanyi to JL*»t roboci/nu |jolnvbn4 
do prowAd^trnia ffoi^pndari^iw. jirjcd rokirm 1K41; opp- 
■ d^AMft pań^riy^ną. GoapodArfe Mpom«bo«a1i TłsrAi^ iri' 
H Honów, A |p nie mogli roboo/ay płack jedyną^ jaką mieli 

H diwai^ QiLUviL-li, pr^ypłyni^b na. iaj}i; pi^ni^^ny u^romna 

H Jlodiid lisi^w KaM.-iwnyiT^h, n w «kiii(^k nAg'r(>m^dK4>nrjfn 

" towant, oeiłft ich *ił*rtM^ poo^cla. WktóTcc spiully riiej 

al fan wiględem banknotów, uk, U cd irodka 1850 

B roku htoJ4 od ^j iu 00 u loO w^-lędom b^rikii^lOw. 

2« f.ii £A 100 tir. b^nkrtoEutii iii« nio;tit<i do>>tać wlęcoj 

}ftk 77 £tr. M^brem. włcc z& 100 xJr. vr \\kńv tAsUx- 

Iwnym rtk pUoą wicc«j ircbriMn nad 64 lub 6j zlr., 
ciyU, łfl «ł* k^J^dym llftclił (oi» » r'n\łkowym, obywatele 
nujj) straty w/j^'lfUvni baiiknotow 13 do 1; zir., w^ylc- 
dcm srcbrA ^n do j6 itr. '^ 
W ti.111 spotób, opri^or ntrniy, jak^ «ili (lalicya po- 
nio«t4 na inifcniu ^i^ walury auMry-itkicj, poniciU oby- 
m'ai4-l« w fikutku miei^cowych Mo^urkijw, to jfi^t dJa 
xwi(,'k»£Otii?j potrzeby pit^nii^dKy i pruduktón- jtu^ram- 
Cipych, A xmfLivjK/onr) prodiJkcyi wt^wnf^tr/nr-j, now^ 
oddiiHln^ kl<;łki; priL^j! be/ff!nnoSł> JŁ'dyiK'ifo icli kapi- 
utu, to je*t IiMów witawnych- A prBf?d^« hypoioka ich, 
podfug prxyj^v|fo wymiaru pożycji^k, iijiwet prJiy zu- 
pełnie V0'ynii»!C£ooym elanie dóbr, je?>i<r^eby doulUcCitną 
dawalóL rękojmię- DJa Icb podnieal^iji nio potnciba byle 







14^ 



ROiUiliZ 111. 



novp'RJ gwarancyi, bn \ut lcpn/q ilai^ nic muiita. potrzeba 
bylrt lylko nW" plnniędłjr w Galii^ij iłhy uriihpc ifh 
iloftci równowAfyU Hę ilt>4<^ listów nastawnych- W tym 
Ł'^nk ri^czj u<l«U 49i^ uba h^Adlon^ Iwow^kk £ prot* 
b^ tlL» TiiiTiihleryiiin nknrbu i> udjiultMiiif zapuoiOg va 
guHtyjikif liMy /.iiBtawtłn, Irc* riod ?isł«nil Mt; odpo- 
włrrlzlfi (tyrckcyi 1łAakvi i i>rtłlrl<'nlfL wilJ^^k na w<pO' 
milion*.- liity ^tanoucfo w mirM-tcii mnju 1^5* Mlcndurjł, 

»)ti«<jn roj^urz^Lt^uiiiecnr 111004 którvgo wMybtkii; po«Jaiki 
docTiodowr^ ijruntowr, domowr? i yambkowr ^^jiubi^tO' 
prtPinysłowt*) w fialii^yl i w Kiicsiwic Kr^ikowoki^m, 

5% podwytsfant lottafy '). 

Ttiki^ j«»C w cgOlnydi i-£kic4<:li »krvi]onv poło^r- 
n\v wlaficicitila wi^-ksŁegu w Cialicyi Z każdym dm«m 
wUill on byt ^vłój podkopywany itrrcr. r/nrl nifimifłf- 
nem! podatkami, rgubnemi prawami, przedtu^ną brr 
kciAca Annr^^hiA w^jidr 1 Mfi<ttiiiki>w roinirrych; w r/A- 
di*v tym, kt<^ry lak wir^lkii^ iia t)JF?i;i^ ii^kfida <jic£.iry, 
nic spotyka on nigdy pomocj-, Lub zachęty. Oir9U<-m 
p»ETJiladow4;ny, pock-jraywAny lif'/«M;ifiku, w doisu i ra 
óame-m, na grundc iwym i w biurze urvcdnicxcfn traty 
dtiJ4c co cbwłU r;I«priyjaci^U, rm wsz^Mkich Mran ógu- 
nwł*5 ^i^, na wi/ysikic strony aily >ts^ wytc/ad tnuŁi 

1 jakby na lowAch olł^koc/ony pr/oi f^mycę jrjadllwycli 
C^garów. nie wic doprawdy, ktijrtinu wprjiddy broniło *ic 
trzeba- Z. IcAZdym krokicin tftnjduje on prtuo I ri^d 
prfeciw sobiOk a ni^^dy t^ loba , bo niilcią cyrkuły, ^' 
bcroium i biura miniMiTyalno, kirdy cbod^i o wyru\.tT 
hyir^wU>diiwof*G[ dln iiUy^v'flivila, ly^tj^cjine |XłWoily gway 
du]4 dla zwłuki, ty^Hi|Cznych wymukuiA przyczyn dU 
u^pTOwindliwienU kr^yi^dtkioln. Wid/i on tlobr/e, łt? 
w gabin«^tach rządowych podpi>;Lno Akt i^ego itnlcrd. 



V Pdtenl f dnu 11 ItutMnu i!tp. 



I 
I 



» kii!^dy tyle knywilf ifu^attów i 1]4.-£praiWiów uficyalnych 

i nMtAynv rytów twArry^ nl>y ituszn prr4.-pclnlonu ro/> 
pAC-Eik iki« wybuchła f^ławi^m cl^itci^jfo talu. lub iłor/.r- 
Citfaiu. Na siwo lo C£utuj4 puli-jjand, pw-Lwytują jw 
Icdwn n;i wpół powbi3fiam% rotpinuji vr polkyjnyfh 
irfł-rAinrb, nflrln^«(łi, wykrzywiają, w cihhrrrfir 'Tr*»ja 
mac*«oje i CiJirnĄ noi^ kładą prjy oamiiku ^bywateU, 
kióry ni* do*yć ^Cajt im >ic t>yć powolnym, 

w ukuTkarh dla ohyivaicH ^fkodLiw^T nti^ do/waln roj^wi- 
Dąć ^ Mdnz-ma dulAłnmiT ohywAtrU, kt/irf^by 1>ar<iftrj 
ogólowp miato nu c<lu ko«yś<:i, Łijoionc prt«ii sic- 
dm-umii Uty Tow^r/ywtwo Aaronom ic«n*r wv Liivuvk'i«» 

które (uk iliugu Ooprcu^-iły a^ki* St«ny '), cloloiii; £ naj- 
p«>w<ifnir-JAj'-yc:h i njjjumo;nu:jwyi:h obywatiłll :amit-t 
»jtycVł 4^kcUL\ utrzymyw^rił^ pori ici^i^ kuntrok n,-!*'"^**"-! . 

r kAid«>^o }aivnc^(f, cjr/ prywAtni^gii fr^brAnt^ pulilictny 

«3U4dftJ4 rAport, SAinkrri^t^ iciil^ w £akr<^4u rvlnicxyni, 
JiiaUjEło w rj^ĄdzifT prf-»j!ktfdy na drtrdK<: «ivl<-^'o rn^ui^ 
nięd^- HyUi łłuwiriTi i>i'/yVkiłl*r, If? doiJilki Towar/yitift o 
niiT Ttytgmlw Mc nu l^lie, dopóki rada j>)rn i doiuind- 
cw.nl<? r»li* będ^i-- pr/y*tłiprtii kAlcI'mu^ <h(Hfby rujd^l^j 
£Amiv»£k«)emu obywairkwi. ilopOki w^y^tkiv npnwy 

1 kvc»iya ijronpodarcic xdan» b^clą nti kliku tuilfi w« 
l.wowtP £4TTiU'H^kntyrl>, dopóiy ni« /ditła dr^iijfnAĆ kul' 
tury fcriiiowej i ntr vrywrłK wptywu ha jfoipod^rstiro 
rolniki^Wp dopt^iy nlrr b^dtie w %tał^i« <Iupvlnić »\\«{fO 
powutuniji, Fodiłlo onu prc>ibv do miniKX«ryuni rolni- 
ctwo o iipo*aJtnifni(i do /^iło^j^nL.^ Inli^liiych TciUAr/yM'^ 
w kriiju, X kli>rt'mihy komit«.-t 2wicr/c'rini w miL-rr>»ach 
nr^AfyJnych mójfł hic poroxui»lpwii^- TAklx roii^alf- 
£i«ni0 TowAr/yBlwa było Xrsm konirccnU^jiap , ile Ic 



«] Obma ntdmti I, fr ^ 



iĄh 



RfucUuJ III, 



gottfiodarro ^allr^JKry nw mtoli Łeoirtycrnych wiado- 

k6w i TKiwych f>omv^4w <lo po^rawu-niA gYwpodantwa. 
Je xvrk-uci» w^p^lnc tm ^y^y vŁ«iy»tkic n^odol^^, k1t>rym 

W kraju wyłcic/nie nilmcłym, jak fialicy.i, polrri^Hują 
Jnt^rł^Kw r-ilnif^o ri?pr'*J:rTitłn'yi r dfrUMnif m i>*x5w"jn':m, 
to ]c%x pricdiTdwianU potn:cb i tyctch kraju pntd r£A> 
d^dh i a«ŁtQ«j pkciy nad rolniGlweni |>rowii]<;>'t, kiótej 
wlatUd poUlyc*nji /jJusy^^ uczynić nit ji*i w stania. 
Prx\- t^k ^kupionctm d^ulaniu rolmki^w. moifnA byłoby 

jf:ain<Ł wymiana nauki i lycia, obudxLtal>y rucli ^i>i^po> 
dArc^y w krajii* aWoriytJtUy ^isł^ ^ulidamfj^ inii^O^y 

PnrcKJikodrU łomu ruifi, zjibroiłiw>«jry twor/^^nln Mf^- 
warty^ir-ń filinlriycTi t rakre-i driAłAnin ToirnT/yMft-i 
lwow*kii^^o nł^#mi»rni^ liomi^ii^jt^rył. Oby*flW!r nit 
maJ4 cM?<u, ttni in^ŹiioAci ^jcidJać »i^ x odl«gtych Mron 
ćii Kwoura n^ w;i]nc frbranii: whi^Mkio czynności po- 
)i)g«j^ na komitcciŁ' Towar/iy^twa, kraj ntfr nK>fc iRt«fi 
dcn(At«cfnc^ udziału w djtiAłnnWb ^cov/my&Kl^tn. 
Mimo to, JHIi od rMku 1S4S widny j«4t pmt^p ^ Oftli- 
cyi w %ftucp B^t^Apod^rowania, jcitl po kraju rofoiło njc 
nifl-no wiiidomoAci ftj^łojionłkrł.nycl). ro/uluit l«ri jfawdafii-- 
Ciiaó Tłilpźy nisKwykłcj i^riiwoAci tnęłiSw^ kt^łri^y na 
r/cle Towariyritait zataja. 

Wyd*nu Uot^d jedł-ołicie tomów rwipraw Towa- 
rzystwa: w [lich jnst wieU priLc^ kt4ro rzuciły Awi^^tlu 
fi 4 aUn roliikiw.t ^^ (Taliryi 1 T\a z^^nby j^j bo^^tclwa, 
nie mało uktc i^afnycl^ Hpo>irjrcit4 i ogólnych offrA* 
nomlc^nych wtadoiiiu<^-i. XA«lo*owAiiyc1i do potrf^by 
mii" jutowej, Lccx nijwainił-jwi^ prac^ lowariystwa je^t 
Maraniu jłf|;o w załoJtenio 8*koly i m^tytiitu 41^'Tonoiiii- 
Cinogu wforowcgo n: Iralicyi, Nii* pontyA^Al u niej nĄd, 



Sity pnAtkcyfu ktvJ. 



*« 



y V L(jpu-"/nU\ w dobrach hr. Alfrvda PotiłckU-ffo. 
jiatm A\m hmku uiuduf^iAir nto odpow-iod/iAl ^fitUniu. 
W rokc i»iw Ołiate^mic umknicty, l*otr?*bii było po- 
mxj 0^ rządu. AV' roku t^Ąfi znovix nitrad^nło mc To> 
Wiy>t«o rud E^kot;| A^rkriKiiutc£ii4 i Ukow^ ^feitolyO 

bowiło- Mmisreryum pnyr9:i>kti> dać 4,000 ilr- 7^ 
lo tAi^ TowArry^uo na ;tkcy^f vyprftr(iwano plan 
'5. kwry uiioiłicfTrum do Milwierdic-nia podaii-j 
BUu' dwti Uu upłynęło rui cackaniu : dopiero dnia if* 
fnrfcoŁ i8;(i n^ku i^rtK-tiMiczyl L-(.<9ur/ nj £iiprtr\vudifi-iiie 
łj rń!mcj»'j w łr,iiifyj «ir. j/łu'> dai^m, a i,yAj iW. 
pnvs lat 10, Z tych t.jOO na f^kul^, 1,000 tir. 
HTp*;odyłldw. Wfcijk*<- »umA tn ok.iraU się nie 
iKtnjf. A Hfdy nif' tnuin^ było wLęk^/rJ pomocy 
ipo^icnaić »ic od n^du, przedMęwjcicto TDn4riy»tWŁ> 

Aby Mkola była praktyc^nn , mułi hyć polacłonn 
fupadarwprirł ir/ornwo-m, dba więc 7ikł«dy poMA 
lc«iCkiio mi^io otu^oriyi, ft dlA £«brJinU Tunduiizijw 
ijioutmo >kŁAdkc Według planu 9>kJjdki.>ATe^^i, UwiUy 
*v ducli^/^oe j^ £\r, uualdiiH f*^ }iiW*j djruwui^Ji ptf*?- 
bmbacc foi lv', jaka akcye bcfproccniouT, wypldt^ni? 
«ow;)nł^m w*: dwa Jiim po oiwor/^^niu 'iikładir Odn^ 
r^ rak^ T<>ł**l»no po kraju, a jtorjE na po^i^ydrcniu. 
uchwAŁony foMiiI pUn >kUdkawy, £cbr«no pri^- 
o 7,11*0 air., hC kliłryih pt-wti^ cz^^ daH obecni, wy- 
ItftJAC si^ itwrotti, W trti %pt>sóbf fŁEaranirm Tomar/y 
rA, przy pomory n^du, fl ^JłAmi ohywatull pi>dnii4l 
caktftd affTOROiDTCiny w roku 1X53 w Galicyi, kt6> 
nu podobn**, w/orOH^ irihtycuta ijkfolyl ns^ó ro^yj^ki 
ruku 181O w Maryin<}iicii; UU KróIc*fttV4 PtjUkiefjo, 
roku i^Ąc w MokiTowle dlit prowincyj labranych, 
W Krakowie utworzy'© ^ic podobnież w roku 



Rnf^.lM VI. 



jtgo t.'x}or\V6\x\ figraTiic£<jne środki dflalanin^ di^it^go 

Tvwiuxj'łiiwd i^ybn^KO Ad^cn^ lir- FłUłicJiitifo, Tcwii- 
rtysiwił iiAbr.ito til i Jycii, PaUrjErmu mc i Towjifjry' 

będ-ł £jLr4/em cxłonk^mi <lm^<r£fo i utnymyufnno mi^- 
<Uy obydwoma komitifiiLnił )M;l«to bto^uoki- Pommo* 
ułono utwur^yi^ VL-yT»Uuk'g bydła : narjęd/i w Kr^ko^iii-, 
tirg Tift bydło i n.A wrlnę, j>prou-.tdfono machiny ffl- 

wyd4LW«ć -Roc/uik Toin?anivMwa'-, po*i'<łdnicrorio mi^- 
<l?y «ficy«liMdtnL <ł h/ukaj^cyiiii i^łi jii^ty (^utpOildr^Aisu, 
utrzymywano criAfl^ koruapcmtkncyi- / mini^t(^^yum roi- 
nłciWA ir prrf*dmint«cli^ dotyPMcy'"'h |;of>pr>dAf%iwn kra- 
jowego. 

Lecf j«iwcjc wAlnifJftfe bvJy p^acr, klór< hr. Pv> 
locki, jdko prywatny wh&cidcl, w dobrach «UL'okb 

c^yl jAkf> warMfCAi f^LiipoiJ.tr^ki. w i;t-]u odbyirania prćł> 
1 UAto^owanift d^ naiej^i^owoAci lego w^tystki^jfo, co 

woloo b^d/ie iłr/yti>cjyĆ wyj<(l^k / ojjnij jKrcnomkintj 
wiiyiy, k\óTĄ lio cłłonfców roVpMr4yHtw,i an^TOD^mic^ nr|;o 
krakownkit'^. do Krit^flzowic pr/Pilnicn/t^Jo w dniu if> 
lipca ifiii mku, dla ro^po^nftni^i pnktykowanycb umJ« 
fty^vi&aiótv ^UT^podar^twd : 

ledwA Jolem wprt^Ój cumjirairir^jwjBt m)Bl. mił){ia jul ^nuJ^if Ifik pic- 
Ituf laktra^wrnt*. Tł jiitl^jinnn Ciłi MliiJtfnf 4|iłrtf1 wyuiluku Hot- 

rf^so ŁonłTfłiliifa, jtkLoJrtvV l«r<li" ifołc-tii, *txV^T ;r4ln,Ak ułyifi jihhWh 

do jcecicj i ti^wfj bpnuri. ŁttlryTTU&ry, łli.iyrpmflry, r-a.L^klbfiibt, 



?^iły produlfcyjnf krajbi, 2^t 



lirony rachomC) równego rodzaju plotki do okopywania i wjlki, tak z An- 
glii, jako i innyik cj^^ci Europy zatljodnicj ^pruwadiont, t^ota włiułkie 
Tisir^edua, jakie lylkn irflinika zu ii^ylccznjcj^/c ^''^Itc^^f^C^^^Lii nasTręc a. 
Kaida i tycłi ntachln hyb u^ilfJyciL mfpo/iiAw.ina ; niic<Uy innenii ple- 
łi'nik do buraków, iniłj&cowepn olicynli^ty Kr,ty5itowikicj;oH jui cja^le yitt 
folwarkach umywany i <'''Zt£i;diaiacy robi>lnika, /wrócii uw?j;c mawców. 
Z nAJwiclcsEym v£i^lo ^ic Jipjleni do prób narządzi iiajpo2vtecziiiFJ^zych 
I aajulyirafijzycb, lo jesi pIugAw. "W szedł ptiłto w ia*6U pług ^^i-itty 
anijieUki w roku tnizlym za fcnę 40 złr,, ^prowadzony z pługiem z Nj' 
WO)ijwcj'<ióry, Wyrfthiłiry przez stelmacha \V;.rcli,iUkiei:i^. tajiiodobnitj- 
■^jym do pługów po^jsolilych, ł'róby le oribywaly się lak im roli uprawift- 
ncj, jflko i na kilko! et it Im odlog" wucno pr^ero-ilym. Z lycli pierwszy cii)- 
j^nioPy koAmi ani^elikiemi z oTa<:z<!in Anglikiem, omt wyborniu i nicM'ii" 
dzie^ CD więcej poJ^iwiić naltij^o^ c^y spoknjnoić koni, doskonałość 
narifdzln, aj *rcvtcic p[OM'dch?nic phtfi*. Viv^ polski ł bdkbdnieą dre- 
wniana , blachn obilą, wygiętą na «po«óJ) pługów Zie]enimskie^L>, kus^tu- 
jac:v Dnjwiccej r> ztr.^ pcciwad/ony prt^t pjtobka polskiego, parę koni 
roru^ilskicli bv£ poganiacza oraf dubrzc^ ale uie i lq zrccznośei;(, jak jiier- 
s£v : taDioitCia jeduak więcej zjednać :>obif zwolenników. Naslepnie wszedł 
w ptóbq nowy pfog Zieleniewskiego ( pługiem Nawojowcj-Góry, Obadna 
orały dobrze, ale pierwszy okazał sie korzyli niej uym co do utycia aiJ po- 
ci ago wueS. 

^Poczem uditnn &ic dla obejizenia i^prowadzontj z Anglii machiiły 
E rubryki Kleylona, kińra sJuiy do wyt^tbi^mia n»rek pftc|?iemnych, celim 
i»«Uii/dnij {.'tunlów njokrych i ba]^c>uai\cli, jako ie2 do wyri^biania dacl^ó- 
wck i cegły r4iinego rodzaju, a oczysfczjjąca tar.-i^em plin^r Machi|i,i (a 
zuzkomicie się wysługuje pro*enti>wi w dobrach Kizozomice, di>slatcia- 
niem h'yrobów z względem na trwałoi^^i i lanio^, Członkoii-ie EowaTniy- 
■>iwa widzieli pole w połoieplu iiardio mokrym, na którrm poprzednio po 
k^idcj zimie lub dłuib^ym deszczu Indzie i konie Ignejij dzisiaj nale^yeie 
"-.u^^zone. Ujecie [ego osu«enij, C7.yli oiwl>t o*Ialniej urki, wyrzura /.im' 
cany promień wody, Uiury Jcil downdem, ile zbylecził^j wilgfHci temu pniu 
Oilebrano. Ilia praklyczniejszegu przekonania widifiw r> sposobie zakt^<lr,- 
dAnia pudobnyclj nit, ^liaiłowny gospodarz poprowailiił ich w miejsce, 
gdzie robotnicy w lym celu prnicnwali. Jedni i ifl nic gr,ibarze, ale pm^ci 
wyrobnicy, k<ip,ili rowki niir^cdziaini ^prowadzonemi, drudz/ ktadli rurki, 
mni rowy zaki>pywali. Całt dzi.tłjnje łlopełnirtne wobi^c i^romałliM»ne^o 
Towarzyr.lwj. Sąiefi roboty wykończony celtm <j suszenia, z grabarzem 
i turkami, wynosi lu około R'f^ kr. m. k,j t uwapl jedn:ik, ii roboinii-y. 
'■zciegdlniej grabarscy, nic sli doiąd nale^ycio wprawieni, wyrzucają d ilek{> 
większą nłas^ ziemi, jak Eego jest potrzeba: £e moie i cena TzbrYczna rur 
glinianych da się piiźniej o£rHllictyL\ i.ądzit nalely, le mchoracya la sta- 



2$i 



KudidJ ni. 

■ 



Dir t*< kicdfi mniej lrnwlav(jt, pnie tn Liyintłtae WouFuJe ht m^rilifl *iN 
ilrAtiltLrj ł"l JO ilfł IJ iVv. m. k. \*i ^fittyt^iĄ ■■ni-ijł^^ f«wr^«i^ łjnlrl* 

W iwj b|>o*i^b układało rka*(cpi3i(* Towir*y*lwo 
miyoki, ait^/k4nnv< sjtitktiwiice, tuk 4łU^clskiVr j^k 

cv J'* ^^</M. '— Hwniie t Au^lhi niiiw ji)i*jur, lut^ci tnnuj, juk- 
bottflflf ^wHitołf, pwUjIjJi i^tilkf tktoMio«f liDixi«ft«lcl. ik icin iłBtrn 
ocj^ołci. mnndf, Jwi jettnh t tych ml^idTch mitirintek jiit ilKifa^jcinin pf>- 
li^fiiiiWA wyJ^fu, uie buJjily ifl"»k * fiiffklł!«ił:li ±iii*c*cli iticILJflj^u 

twinf [>i><lnkklr. i £i|:tirv*fvinii ii«uini, tfX Imd^wAnia ']o«i4|*riLi<* jupf 
WDbJi. Z tein wtcplklcih drurlj^y jniwcf nic pod^ioliłli icyo jduib, al« 
t%uz\ i*ii*Jc*yn, te **»)«»» atłuenic ihit flnfficlłlilff. ł*»ocJ ^lU^jWr, 
bii-ft"iwy WL^Iktfj, hyfilhry Htyttif nkrj«j' w nj^nm kri)ii *Nł rfitr««A04k * 1u- 
Ifjatf ritkn ifdyl rnnitjtu* ntau [^olcirjk^^ n-ttjiTbijB «Jak*ji>j ilLitini^J. 

al'riyiiŁaiłi'^iici t kiłtfli da ab^jruaid ^iacIUb uwli^ łiit;iCŁ<dffi. « rffiku 
f«*tf)Eii nnny/nhcaytlt m prrtl>Cn Skłvli* *tc mu t AiAitek r^ licrUiAv !. 

bkirj hai^liriilahikii^j riihliiliuy, (litcf l< [iJjfitciAif ai^ urVh[A|i|ie) muł^ 
1>a-lMV|- III |>ii>Jaki)Y Kii^-t «-^rA-.h»«aDf. WimIaK wc^ny orLlyauyjutJ 
po J — .\'', IUf>ta iKtliLHC^H fiiiłl pa () kr- m. k, UbrmI fAiwcy i-ipT^ 

jtjfOfUdi iu( nt ui]puvt«TlŁ. te ]tbir«KŁ q«iu S dDł«vijdit?fi1d< ui|i vr<e> 
(jt^i tii4tiio«V7tb pkiJi l^cdik iliktuior^n^ tj4 tnk inDkvpinli« hf««kjthłf 
iii\^A W rTf:h <nier>^(3di- MmiR>ł|* jHnik. Ib ]c*i iwiolk* r^am tm 
itlI^u w l*pEkce i Aaiclii. ^ <11hui*u u lu» iUcri [iruw4J4 tfc pr'H)ck<y« 
wi^.:cj aa tiilf il( wtluj', riijt mL^vii r, um wt*ysTVił:m. r*-" fnlitt} 4oi«k^h 
tjiTul4 ł*4l KtrJjn kiM«ntiivn> dli 1ir.i}ił. > Łil dlj nWctlic iiln*<b w iv 
fllnnfikC. |ik H ^'i<*^v i yant yatiulnt. Vu vj)tpicnrii ftiiunck jLOCi^Miicli 

^Z k^1» iirrcuto ił£ri>in«4'vai[' du dbcjmnUkiiDi. W Jwadi 4^^- 
cTriMitcb fi»lewi^ikŁ^|] li* titE iiiiiliiffki *j^ f B{4^ titilfi. w (Hriwuym ok'>Jf 

TAmk <UirAd knni krauAwick>ch, jot i-i *i^^v1>ki nua vnfl/itfihr, po «a^ 
Ari tla pł^i lr*i i wii;t<i ii"! uheliimiijth w piijri;liijvkuh i bU«; knfa- 



SBr |irDi)u^ryJii» kraju. 



'3-t 



wi*y4CT cci"^^^'^ °* Jc^na- Tikuh koni njv iQ«|da|tiiiy oiiEitfJt v Vr>]ii: 

t {f!ii F*w<t*1«nj jir>i£ir|i4f <lił>p, * £>lf I V ttłiliip* kwfJir "^nf**! Ii h'' V 
I fti rniJ'>1u w iiidc^njch tiaii,-ich prr*iviJL« wif^Jiif i^A^alc rjim kotti 

fpowha hodCAiiB bgaL Ti^, fo wu^icLich najbunltl*) uif^r^f^, JrM 
offtA^kaiitB l^<A ii»in< leb rnjodnaK. in4J[>iT»dć hodowli pnjr nPtbiAJ 
pcwtocie V ui«4iU«'Niu talr);'-' "^("'U' ?^>f *»Ii^ 1« mii '*v4.j*fic-li.i. jiiti 
Jirylilyfb »iiiVL»^ Wn4nkich, al^ ivaif«lMt jm to, »*|*n «ic lUA^oy pv 

ł:rBl>i»i i Llici'' ^ tcrljE^ikiui. ud.ifL> >j<r Tvia>rip(<«ił w kirTiT^u c|hj ai^jni. 
lu <nt>4vu pnre4<]«i wicirfrwy, fcoiuuu^ Anifllk i HbjDlH UFł4'fu<nd paifi' 
EJfUka, i4i«*j.- jTKtiiłk h4t Wffkifh tt^inf*'^*. * ciiIpowiolnK^ iia oJn. 
frwiiictnr 'otbliit <Priiic}, u|cicc Ufiqfiic(ii:i poŁolenia t^iunfl. nJebtał 
pt-UlUkM ortłlfti i c-lłuieiJ płtŁnc Udiliicje 4 prryMłcfi^ł tfffl Modit- 

«hiir «dnir>łl-ji'ii w i1hiE>i.ifh irji^^itMAli li i\n*Hti'U4ri* t ii^iWO* 
ł»ii4 inintTłlitrihi ■ w ftmifll itW pot* |*^iui prinnAt^im i>> p4*fiikviji'uD* 
prAbjr, ^uifti^ bunhiiir bjd||cyc;h hUid&4 na rJta*(Q mdu.jd niwa- 
«acti, na kcrki mi<lniuj nupułtciaiief it kwtinF h[4fCOhym, nn otvił*i4 
1'f4.1lTi:yDi t koic^niL. ni^ injliU4.li«i:1tt u 4 uiiivm HŁwotit Ifj^i^iyitt. 

TDŁiiiU' >.rcL(wbilE:^rllJ;i t l-iiifił inirfon.i pitA i^ntthy. Itci Jcilychcu* i.i™ 
odkryLr> vi|<rH)|c<i;<' iwululg, H^biuno prńby ■« Aniwiuktiiti Miickar- 
*1ił£Ai LlAiT i4t PI? uil^lf, I u *!■ 

,/#i<il<Et] hial^pniE fthmknti* fctlvsrk PioTf, m^Aitij vr admini- 
■Uitc}'q >provjtl«i>rjcnm t Ap^lil rolnIkwL JttI iłiiniłrcn v|a,icitleU oti?- 

■inne v KpaiAt^ jkłci nic do lymnii bic khUwia i Apjf!i\ tm uj^u(liiack)r 
]«T w i}?iiiAli, tŁ pił i|«Atli l«tAi:Ei tfyiirj|;*udiFi)jc jf^d tAitUet *-';-U'\r oii 
pow^fkuontj iBtfflir- Jf*l » rabfpiilk prikiycuf, rcii«4d&T, iwoUa *pny* 
wadu uLpasenla, dic nlr rajinilfic, to jol doUd» n rui po^t* •Ituuk; 
}Mln>k ' du|)rt|vtj<i'tve(;g |ii»It|><*V'1ii>. ittifilr-i^iiry *tM4 mu |rG]ii)'Cli^ 
(1(44 i ')4liii'ł^o J><<4 ii'i\ >utc«L~lii^ iLitlłit ■* Vitvu(*vjH:hL'ij ImlpUilrrnl 
unjdmjf Uf hm^vantf < amicinkirm, J3k« i kt4jo>mii ^ [-lijbiciti ^if 
doWym b^tfiEi i p(ttb(<LDriii ulrtYitiinLefn, haLenilernii ia^ ti PitiiacU tmu- 
r^tflM, tikitpiaaj, i vatfvlkŁtwk vi^{i.Un>i i|la li^t^, tAjnw^ opi4cA b;* 
dła drrrcr»((£a. pn ui^kijtrj cioflel ;i|[iwnfli dvAch TolirarkAir. Ijnrtnle 
iiTnl'j*(nb i<i mfniulrTrJT prict j:nu:jflni« dcieotu^cTtti An^likd, atAly pł 
pnju^?^ tjyUkic puditi»i<iii? « Irsih dnliruli L'ydtti tfO£Bli]jo..» .,* 



It«a^fbA III 



C:^ ithif^ ■ ..M, - Ca r«bi 4l> ]łOfiJwvjTucmii |^t»*««*ln 

cłłkr'>*rili.', »yił»l»' «<LtAiłCv, 'njinii? i ' ■!, — W Ki'?ił»t*iff PoU 
■httm pi*?n»y<t jł*| iri'i1llłin ił»lŁł. w 4ij||<it tlr'^ PłtJij' |»*- 

Ikvov>ki- — liuifiinM i«har<tfi? w Lwowie i Kfikfrnt, 

W jednym k popni?i}nic)i tiM^iidńr wid*it!itmy, Jjib 
■n3r*ł "lD]f i nnlunilrty prMu wiek XV , XVI. t XVII. 

XV fiiMCUch p-ollkicll, dfi«t<2JS» <rali<:,\^ hklA4)4J4C><:lp. 

opfuryvrul>' w protłukta, klure rJjriMaj /^affrAnky spro- 
wiiclzn^ tTł^bn Hył lo r^afurnlny rr7«lł.\f k%^ilTiirnU tiu] 
waimeJMi*i liły prndukcjJDej kriju, swobody mii-^fk^ń^ 
ir^w & pri:ychylnóAci nądu, Dj!?^, gdy tjcli ^^ronkć^ 
mv itia. ^kulck itiaai b}t odmienny, 

W Tj:^czy f^mn) nSi; sstiutnicjłiwłjfo nad Up'ii3i>h W^' 
g^CLWA żl^rnl^ <lu1)rodriirJ!»iw n^iiury. o^^mu nurriwych 
nuicryjiti^w^ jaki^ w (lallcyi fnajduJA %i^ w &(i«c tnp«^ 
(i^tfo brakli icW r»^jri.'dukc v i, któryby u^yMkiir pouiuby 
krajo^ic oblick' /^^pokoić ini>^Ja. Xir imw jtr^iiriv g^^ 
i*lt\ pn*myhlu, <l\f kci^rvjby (t^licyft nl« dLLW.i^A ob^iMr- 
nycli /a.łobo«\ a wrv/)ATkiL- pDfOf.tnJA mptknii^ic, albft 
Xvi hurort'y produkt wychod/i « tfP^ni<^C. fkĄĆ w pO' 
■droJiuRi^j ccnitf nafdd powracs. COI jesc przyczyna 2ni»- 
ŁiiyLi^r7,iniTn»n ^il pK>rurf/nnych? Odpot^irdi, po cha-ilt 

itdlicyA rhudby najwi^c^j proiIukowAłn j:bof£, nUr 
wvjdii« w fdwody 2 Hdną pvuiMncy4 Ausiryack^ , 
owuac^m, k^tiJcn pr2yhvtvk maitrrynlów i>uToiryi:b, ji;»ł 
dU oj^'iMu mi«K£kańców w moncirrliii kur£>-£ciij. L«C£ 
c^łktrm inacłirj mu mc 7 pnreicyitem (raliryjłkiin- Na 
tm |kOu Icjidy i''} kruk musi by^ uwiu^ny xa rodzaj 



:*itr praJohcfioa hrafi 



*5S 



bantu w uchach nądu, kliłry Ic pit^>^'^ ziemię hł urg 

nil- WMł^lkh- unUownnii! pr/truyslowł? u dalityi, juM 
us4C£rrbkirni A\a |łro<lłjrcr>t<Vn' nlrmirMikti^h w Ci»ar- 
b;uii\ u'wqI1la lAicm firo^lukcyA byU dln CfH^lkyi i^kit* 

Jaar -fwykk* f«-ibrykiii4ini ausiryutVipmi- Ta jutlna i>kn 
liCtBoSA łi'viłum«i'-';' narrif dlac/ofjfo na p*ilij pr7<*myhrv- 
w«m panoir^l dl« iialkyi wuhny »yhierti. A jcili, jłk 
niilf irŁihmy, puJ ^jeifl^dym prodokcyi rolnic^jrj rtaci^k 
Tf^iiu byl lak witfiki. iv j^o vtŁfrpr^4iO hit- [n^igłu liuj^a- 
ctwfk ^cmi galic^j^kif^j, 1(1 Utwo pojmi^myr iJ! w WrAjii 
mnirj Ąo pwMnyi-łu. nl> do roInictuM Lrtpł^iłfłhionym. 
u pnemyile pod r/ąflem takim naw<^t mowy nje \,yU'. 

Z4»pr;kndct ^'dyliy f^kiit alit raóKity, hyMjy UU' 
dno uUM!»yćf i jak lieipuyk ładnym rys^rcm pr/tiAla- 
dowal rłłł<l Wh^^łlkkobjiwy lycia prjoiuyKłuwr^-o wr Ga 
hcyi- (id^rtf? do zabija jt^go nii? wyviarcrało odmówir-' 
nie pomocy, um »l4wijii«o utrudniający priopiit, gdtie 
i t4ł nie p<7mogłv. tam wydanaao fonTUiIny zakAZ. 
/ >i£4^?i<)fa licmych przykładów, pr^ylocimy niektóra. 

Do pn^myAlUr do juikUdariift Tubryk putr^irba ka* 
piiałfiw- Tych nim-lko Galtcya. filc wwy^łkin lit^mit 
pulski^ ni* mjkją. W Krif]L-»ŁvU Pohkiem scvv»oao 
hXtucEiiy kapitał ,^j [Dilion<)w rubli, pncej 'lt>vt»'ny%tvo 
krł."h'tciwfl, A Miid itirwald gi* priea pr/y^ti^pitL-nle do 
Tovh'ar/ystiva r jyi ilcbniini. Alf na It^tn nie pa\\rj:t^- 
*unt>- Jak4 pomoc-i dla poMa<Ucły /kmikirb było Tt>" 
war^yHCwrot tak) B«nk polUcl dawat dla fabrykamów. 
WypitiyctJi tłn ołfiomnT? kapiialy tic^lo takmi liłdju>m, 
kti^r^y iadntij opri-cj i]ii>r^lnrj, nii= mifff.i łt-i^ rr^kifjnii: 
za kapitały te dozwala im builoWifi fabryki, pusrczar^ 
je V tachj łkupowa** nar/^diia ! iTiai«rynI murowy. \ uk 
w«dlp ^i^rdwOAi^IitnM urzfjduui^^o x t<^ktl 184'i, opTÓ*^ 
s,aitri3i rabli, które irypolyctyl na dobra ziemskiej 



'-V 



DL 



«iprAcx i,d>4St4&^ TXth\U któn* wypojYcijt ti4 ustawy 

v»tt1ki«^v ro<lJAj'j, ■fji>->/yc/yt on n^dto 1^44*1^45 ru- 
blfc TiA X4kUdy pT/tmy»łowp. laklt? oattfrt. kcorc<łopi4>TU 

Kliu kr<*<lyiu publk/or^o oddany<^K. doKji^ fum. ii dL^ 
rox*fcr»ni4 kr^yiu prywatneffO* vyptt««U w ob4«^ 
o^roitiD^ /łcyiouaną uyiej tutaą jo^jH-;^ ''p' wyno 
ft£4C4f. Xo xb^iivi'^tinf< )vgo pcianfdnt<:l«-o pochwbi ha- 
prx4^ £ kapitału ri^frfwowcfro 10 »inickn<Nw mb I i 
i t praw* przyjmowsnifl <1«poryT<:*«i'. IcFóir w roka tH^^^ 
pTl«nofri4y 05 cniljuitótr rubli. Pomijjmy lu ci ik Ma tein 
iwiel^ roipou4|4Uvrrn« os^y^ri^ Mikoljja. kLur^m ^umę 
do Ą milionów rubli pr/ci lowanynwo krrdyiAwe 
otzc/iędzunych . wl-Uotdelom d^br fiem^Icich w Króli^- 
Aiwif. PoUki«m darował i tii«?flii po^oi-ulA rAiy, TotcAriy* 
ni^u nttl«lii«, nkkftul tf>t#dć- PoprMbUj^oiy wt««)cbwili 
Rii porńwikiŁDiu pr^yalu^, kt^r<; oKł riądy dU jiodiurt- 
{^nicnia pr^^mj^lu ^* krujach swycb wy*w»ft<k-łyly. 

J«kai pomMT duMraticyi rrad aiutrya<!ki? Prawem 
o 3tvini»loirAn^ti ifi^h/r i kfł*j(<inrn<ł4ri uydart rtitir^zkań- 
com iTiih^ny ; Utrknictw^m pc^dcfa* %'oj«n francuskich 
ty-Tylj^o rodliri »inr>2fi>ch vi Ctalicyi przywiódł do osta- 
tniej ruiny: ^pnr^l^Lł dubrd po ra^^żW- K/fł1tcj odsiedzi' 
ciiftifi i tm nic kApii.ity z krajo wyd;iffri^ł: od Int 8a, 
pomimo, tę go piłrwTBiy k*nclpri Gjilicyi hr Wrbna 
up{>roniat, le tuk brać z niej, jilv wkh&dAĆ do ntvj n^^ 
Itł^y, /abliyr-it co trik miliony j: kopalń wWickiob, / c*l 
i mcmopolu lyioniowf-go, co rok po 8,(^46,000 jtJr. labicrot, 
kic>r* nad^<ytkc jt?Ko budfeiu w (rnllcyi ^unowiły, ui* 

bi«r*il w ka^Jpj chwili o*^t-/7dntwci iłtyiutow i n.iai4, aa- 
bi^al nadlo ^ii'pi>łyt.* t,^(iowi- / JjirnoiA.i, l.won'4, Su- 
niflUn-ouTA, a jak w roku wnelym i i Kr^kowA, tnki« 




wonie ffget hyłił niłinMajarym /nbiinnn. polfiwanifim oa 
kap{u^y w Giticyi. Kn) vj\<^i: wy^^nny < yfc-^ja tc» hnn- 
kmc-iu-cm, 10 potUtkamip to ^Aborem. nie cnUł iro^ówlci 
i juprdwd^, I«E1 tylko pii>iiWLdj uwri;al »iq pv OrtiŁcyi, 

>kl4tfy pr^y^icitt /« aoh^ t^byw^ttflf?, ci> midi, j^k bJu- 
smif^ powkdxiAnf>, oŁtru^nMd Jiarhawanla ftiAJąiku ia- In- 
nych pruwincydch P<i)hkf Radlili t^o\nv obywa I «k, 
priywot^c i WirdoiA pofyczonc te wparkaty pWoift- 
d«H. aL« Xii tu tktbiai takitf w iimcziiv) i.'xi;4ci pw^y 
K V w^a nirtnifrcki«. i'oiDDC TowaniyMitfi knrdytuwtrgo 
Afl roitłft pif^yfUłn %!c, W dą^ Iai itn ]niikn<;ly pił^uic- 
ttii^ f^pu-^y, & ^{dy łych brnktt>, Mmc Ant«iuiEów kos/lo* 
B wiHilcL bo|f4>t« nicgdyi polskie »tofowc zA»uwy, kri^tko 
mówiąc, W!h£clki k^ipiui ru<;boiDy, otoocty w k^Micfa 

Ihk^bowych- BT.ik picnił^diy, nAVi~ir; papturowych, byJ 
i ju«t w v/yt^iyr\i it^iacto Mopnlu, pn^rA^AJ^cy. 
Aby temu chot w cłcftci uradzić, pw^Mly ministir- 
ryucn Iiby hAndlowr 1vow4k« i kr^kow^kA, jak nie- 
mniej tr^^rar^y^tWA obrono aticf ni:, u Jtatoienic buiiku 
611a]n«lfo (lU (Tiittcyi- MMy irozu Eia4iivjq, tu łch pro- 
ftbit? Klnnił? się zA^o&f^, b» w mi*^Mą■Cll muivu iR;(U po- 
w^Uł nłinUlc-r finnnAi^K uk ;tQ-anych m^JEÓu^' £itufanU 

i z C9tvj tnunin^hiL, aby 1^9 aaniiltk nad irodkAmi rot- 
ft^ctiCcnia d^iAł^kA 1>Ankj wicdiiAskicgn lui wMyMkic jiro- 
wincyc. Byt ^;hW4;fo bank ^awi^fły Oil r^^dv; un ji>jci> 
unrędniktSw mianował, on jako 200 mtlioDowy (k'btti>r 
byt mnłcyoriAlnn <i^i<\a hanku I kirrownik^i-m Jc^n 
dfUt.ifi. VriV£ lina laU c^ckalji Oalicya rv£ulLatij nmt' 
oowyck £ roku 1850 nurad, ru^^ulialu prolb w»£yMkich 
ich (^r^^niOw, al w inif^HŁjicu itiaju t8,'j; odfbrano ui7[iO' 
wt'^di, ie raacJ Tiie mołt nic przychylić rfo prfłAfay 
<» ur/<|iUeiitc b-tnku ^liałn4i^<i dEa Calicyl: hyło^\i 10 
ini«»fani«in cię w atrybucye banka narodowego wie- 



*as 



Ri>i<kiiit m 



<!t'f)«Ui«^ffo. Dyrekcya xa< banku, ja1c«&cny v^pr>mni«li 

siawnc gaUf:yjakie. 

Offdlnych (faUcyjikirh , 1'^tT wypn»ji prj^ł toc*yf jł^i^frz*" 
kilLA pr^ykUdów w kwcMydch MC^i^^f omowych prywa- 
tny4;h, do prscoiilybtu <>(]ni>>i^cyclj v^ Znany jcwt toki 
j: Tłwrj fabryki, w ubwockiL- ja«ii7Ł%kim^ UbywittO/amo- 
friy kupSt M ri^iii kon4r>n«< nn /Akłnd wyroh6w liAwnl- 
ounycb w liobrarh Nawfii^, ibiidowat go wrif^lkim kO' 
tLjtt«m. pii*cil f;tbrykc w ruch. lt;i<ira (cl riaijprtł^djiiwnioj 
wiftla się. Nie iiiijukioiiu nk'. dopóki Ejbryk&ivh'4»t, Ipcz 
f>korci pcłci.-it >pncdaw4i5^ ^abrunuitio ma tt^gf*, 4idu-u|a> 
Jfli.- łlc di> linrfmE/jtt' pi.rfobnrj / riifcu ^7:7, 1 7^* ( ł '70^, 
któi^c mówią o Tłtętnplcjwfliiiu towatów krajowych i xa- 
^MEkicznycb- W tnoc lycb putifAitiw, ui>xybiki« wyroby 
)c^i fabryki k^j^po mu ()rx«d »pn:i-'daŹ4 po--yłać do 
Wk-ctni-i, dU fi^iirniplowiinU^ LaiwtJ ]>oj;v^, iv kus/t 10) 
|]itdwtSjfti?!J prł<*>ylfci, ptrrytyi^tii^ muftial w«t-'lkł zyak fa- 
hrycrny, i wtnAi^iciol zAiiikni}! 8Wr'ij ko^tAwry JEakbd^ 
tf(itc^vrdJ4<: ^l^ riA sicbrc dv dli« iliiij. /a katdpm tipcj* 
nftniom nn ptuik^mi Mojąccr fiiiiry, dUczc^c pr^cd to4- 
poc:£i*cif]m djrirł^ nii> dowit^dibit »ac o l&tnkj^cyob prt«* 
pi««fb. W ZaroiciArb pr/cd kilkuri^>loma laiy inny 
v^jywa1>-l, kupiu-«xy Ukic ^vr.^o\^fitr, julotyl W]«lką 
rubrykę pr/cdnich »ukien^ Sprowadiit muchiny, roboini< 
kŁ>w, o prŁyj,'v>tniviiw&ły c*iły jukt^id^ donii^ut whd/om 
ii wkróicł^ ma go cMwor^yt^ W odpuwił-dzl odi*bral 
roikfu płjicen[n od T&bryki lo^ono ilr. rocxrk. Po ^b- 
radiowaiiiu okAZA^o m«<, ił fAt>ryka pny rixj(n-it>(Q{«j> 
uiMn powod;r«niLi, lal: wiclki^f^o ^y.-^ku pr/yniu^ Tiiv 
mo/iT: niif otwor/cino «ii;r nnw*it j^ktudii^ 

Od lat ni^lu próbowali obyWi-it«|« ^^plawia^ prcH 
4llŁkt4i roli Dnie^Mn^iu da Odbity: prńby kidaly m^ ^rtC' 
wyborolc. Spławiono £bo£r« difcwo, ałun, okowita, 



sity pmd«k<TjM hni«. 



JS9 



I 



d^l^tfitfi^ maAlv, towHTy lvU£ne, k^rŁufl^, lc?n, nicMtno- 
lunv. kijiłi>pi<T, irwki;, na»ie nic koniczyny, ii. d,, ^chni^ 
«|łłAwl4(K> leoiumwnle, ho fulary po^r^irłwwnry 7^3 
tygodni I nie dopływały dakj pk dc Majak, o pięć mil 
od Od«)>y, ^diŁ6 jc Ulfi m Uiti^ni* ^Mr^ymyws^y 
ij^iW iu kviduh triT^bift bytu oObywa^^ mjtif drugi* 
t.f%k odno«;tono ina»ny. Bywały Ui/i, ie i.-t 'trfi(fa wy- 
u'oeo(u) flf> t<>o,ooo cjłriw-ni iboA^k, !V/c«i*i^biorcły 
tytoicid*?! WM KoropcA nad Dniestrem, odbywfty kilka- 
krumLi? t>; ^udrul, ifbrviŁ:bvurit, U itiT?|iorOm:rtni? wii7k%zy 
JŁy^k odnifihby wU^uictt-Ie-, j^dyby ŁpUi^uno nic gala- 
rAcnf, aI<t fltnttcAmt parowi-mh jako^ polS c^^yw^u^y wp^^ai- 
sikU eksptiisa, prz-^fcon^łMc, *(? Galicya wy»yłłLJAi:/ bi>*c 
na f^ULtkiŁ^k purowycU d\> Odc*y« na katdych 15 lyf-iąciicla 
korcy, larabiłaby iJ,uoo łIt. Wi-^łUial on, t.*! i ns^tl 

I^J konvAc( był prJKrkonany i ^d^wat *\ą obywtttHi 
di> niej lachęcoć^ gdy w dnńch tl/k'nnika<^7i uncdo- 
wych: Gai^if /jr^trsi-t^j w roku 1M4J i w /Tjzf^rc 
WUJ^Askif/ w roku 1^43 (XN> j4J — J4^) o^fto^iono 
AwiriHA -spf'an'0/dania o spta^^ i*^ i liaiłdlu na t}nic!>4rx(*. 
Za prf"_'W<Ml<»m wi';c vfł[)umnian'*j;u wł.łficidt^lA, uiwt>- 
ny}o «ic inwiirryvtiri> jtAmofnych posiAdAc^y w cf^lu za* 
pri7WJL<li«DU ft^lflugi p>ir\kA'ej n^ Dni^^Mr/r. Do towa- 
rxyMwa tejfo priyfti^pilu kilku apffkulacil^^- t i r^rMo, 
i4c4<l wprow*uUijni» dt^i^Ll, a juZ i brcm^cy kupcy mi^ldo- 
ViŁli Mc r ch^r:t4 kor^ybiunia f 1^'^^ iM-Ei^y^r^dnii^go 
iwia^ku X nWłrjcm Canmcni, Zakupiono poiTrcbn*^ i1o«^ 
budulcd, inUn^wicic wyborna drft^uo d^buw*-. 40PEi<jMk'« 

1 ji:iHo»o i jol mianu roxpuc2i|ć budovv; 9>UtWów o fju 

pwyd.iinych, kii-cly gubrrnui^r (Ulif^yi cdmj^wił pojwo* 
1«ni4 na to pr£r44icb[^>fvtwo i w polowitr druj..'! mui^Ikno 
ji? i^inipcIiAĆ. Do dnii dni* leJy w Uiutych oktilicadi 
lUjfromad/ony matirry<il» a pr^^id^tt^biorczy 6w uł^yuair.'! 
^nic jeden już E«pewn^ poslysxat wyrcui, ic lak nic ro- 



-* 



16<> 



H»-I«i>t iri, 



piifrwuUial- Byiu wiT^ccj |joOoliny":'a uiiAt I pry^x:niiydi 
uii^lkirh pr/i-i1nf<^hl4kisiw , IaIc np. hr. MJitY^u-^k^ poilf^j- 
iiKiwat ?ic tA f&«nym koititFTn or«gv1owjić WUlok^, pod 
n.irunkiiMn, al>y mu d^ao monopol jej uJtyiku ttn ps^wnif 
IJc^bi; Ul, lec£ ^łj^yt-ikifl usilowaiiU r<i*bUy się o nic 
thi^ć, lub Tłboji^tiiEt^ r^^u- 

W pAAniojw!yn» cj**!/-, juł port rhwllrtw^iti pMtio< 
w^nit-m łiłaily m^ln^ści (jrrcniystowcj. jd.u:<ył aic wy- 
padck, który w wysokim f^iopiiiu iiiv loikł, cny toi fjąrj 
wijry wUłi^ aułtryiickich tlouiodii, l*o kUkuK- mieli /a* 
bi<^>fArh wyrobili %nłiip krakłiW).cy (jir^knr/*' w rokr lAji 
i«^lnofrĆ wypii^kii, j^dy porir£<*diiii> wf^dta mi^jslc^ na. 
k?Ad^!a Certy na białe pieczywo. O^foKrona wotnoj^ 
pr^yikiu^U 10, Cu vr piuryi^^^j Ł:li\vili !lla«^ uc muaiolu 
X luiłJtmi do nitj nicpr/yiwycnijcinymf. Xn<lu2yco j<ff, 
Hpnrd^jwafio pił^c/ywo muły, ile wyrobione i po wyso- 
kich cin«rh. yid przydsly ^ic iu nic upominania wU< 
diy iriifj?ikK'j, wiilno było, lv pk*k&r2c ufai w -^u^ woł' 
no%^> jucŁyniu pr/cd ko/ikurciicysk utcgni^. Leci jjik ntw»' 
r/y* i:j konkurł-ncyo, jwili wsjiyftcry pii^kjfr'^ w/Syli Mł^za 
Ttic^ \ wspólny uiwiif^yli m&iiopol : jak itwor^yt^ ji^ ir mle» 
Acl^i S^d/ie nio bytodoi^ taoioiQ<>j^o ohywAti>lA,Bby o wt^- 
snydi silach zbuduwat wtdkii pickjmił; i picrwAjry ^lUk 
wi-puł/auudriiclwd M^yti^ymat- IrdtcUa bylu na (o >x»wa- 
r/y«£i<ni.i. Tą inyAI^ o£yv.'i^rit «jbya-ai4-1u tcszW się iv Irió* 
fłcb pTfi?p»n mdy iTiii-inkirj i puit:inoiviH inworryi^ Tow*- 
rfy»lw4> i\tL jkc\<.'> dU «alol«ni« wirikic; pii'k4riii- W pit-f 
wojirj chwili piicIpU^inoaic TiA3y000xlr, a uucil^Lk su^/cd^li 
wi" xaf^'lft, ublrcywjilo jłl^kny r<./»lui. WypałUlo liło- 
fyi^ -ttJiui TowarhTMMM. dokomp^ctować nkcyon^iryunzy, 
CAwi^iiAd fortnalnii; Tow^triynturo \ nybrać dyrckcyę. 
Tvffo wMyHtkitigo nie nioina było dokonać bec wic> 
k^^"'!,'^ w jukir-mŁ mii^JM"^ki łrbrimiiŁ, co pr7rpi»,łini »>(4nu 
oM^£>-Tua 6<;i?il-.- v^/'.<kvrowAn>.'ini, ^utuwo junt mkaza. 





S\if pndukcTliic kraJD- 




neni- W iaiii^fiiu więc obywmli^li, m^ijacych chwycić się 
■w«pnmnionfi(fił pr/ł^rislcwicHn. poiiftł (irft^r* ra^y TnUj- 
1tk'^^] proibi- do nxvh fcomUyi ^b?rn»atnc;, o upow*" 
Inicnie dU lebr^uiti >ic przyuł^ch akcyoo^ryithcy. 
W uUpuKJudfi b£«( koiEii^yi £ap>Utf na )aki t^l jłjatj- 
tn^iciMny ]>cdj;ic zy^k 1~ovaniy«cwa oIcc/onAryutjrAWf 

nie się legaTowariyjłtwa, dopóki MitiUu jfgonie pr^nat 
■ Napróino prJwd«uwitQO miit, l«<ibywjlvlv cbcą wUfini* 
Bnrbrdi^ mg UU iawi^/ddia Towarzystwa, klcire dopicni 
B Mmn hcd;df^ mocn^' n^dA^ vtbiR ^t^Liut, ie^ AopAkl nic 
H oirityni?L];| ufłOwainit<niA do xebrAnta h\^, dopity l^gal- 
Hucgo łUtutu być nic mo/^, ta Sitit^rt t obywAtcli nie 
^Luiuji* ^1^ Vt t*^j cli^^ił: w m^cy tikl-zidiŁiiid ^uiutu, który 
^Kiii ^jbuwiąjiy w;ić pr£y»jJych akcycinaryusfy^ U|Mny bió- 
Hrokraia tiii< 4I4) ińc ,pr£«konać, tebraf tn^ nicr dozwolił 
i Tow»riy*two ni*^ fncifflo priyj*'^ do nktnku, W kilku 
czaH^w po ti*m wyJjUŁniu, KrAkóur miAt nowy dowt^d 

II ugo pcdikntycmo biOn>krdtycjincgo. P. Ludwik Ziele> 
nii^wski podat pri»<bi7 t^ kon^oriA, d\i zaUtU^niJ^ f.ihrykŁ 
mru^tlil rc]mrj!yt'h> Kt)[ri>^y.i [{ub1^TDi:l1^a otli^stafu ffO 
do bUy hiindlow*), mo wj^m|c, ]a1c twicrdtl^ ciyli 
p. Zi«lviiiew^i ^}sitt.-/a t/af/ sftatzny Jta/ita/ i//t t^umif 
^owgp f^Wf/j/f^iijfituya I zapyi.tła ixby, t^j"/! /rzt: inj;lĄjf 
na fc- ffiittficfwii tftcAtttfzt f^y/r^fAt (nic) ^ny^Ay/ftri'* *«f 
Ja Si^iiHift p. ZitifmnfuJkt^i^of Jflki akist^k wiriclfL pro- 

»ibA pwrd»icblorcy, dot^it n*m nic windcuno, 
!.«:« dciić n 41 łych prM kładach 4mił^«ovkt, ped*ii' 
tyfmu i 7\^\ woU urzędników auMry^ckich: d^)fć, aby 
pr/i'kf>na£ stc, i'^ \c kraj)! poJibowk-iLym kApitalt'iW, 
gd/i« niciylko raA nie daji? i-.dncj pomocy, ani /a- 
H~cbvty. Alo owtłzeni MAwia WM«lki« enolUw« tructncici, 
H w kraju takim dU ludu przc^d^lębEnrcAych niv- ma i^^Ia, 
" \ iylk4> tvyTiiIi-MU pAiryoiyc^Jifr mt-łictnych Jiamoinych 
obywateli, mogra sprołta*^ przeszkodom, z pkitiaii to gra- 



Jt-J 



KołAiiAit Mt- 



rica waltity k;ild>- wwŁitający ajk)a<L •* Cv których 
w CiAticyi prtyhywa /ł.i woln »4ilu- ITr/ciJnJry nuMryucry 
£\vykli nh len lArfUt itómncfy^ *t)c prrifnificlUMn Pula- 
kiiu i hfakkni ich ^y irwitoici Ale w Kru1ciivi« Pol- 
Bkit-rti nii«;Mkiiji| uk£<- fuUcy, * jrtkJ<^2 L>iJiTiiv^tny oU 
orf iialicyi jfist w nicm nlan induftiryi krajowej! Pr/r 
prowAftfmy prJtf/ lo p^ri^Tu-nftni^ kllk;i i^uffitr-jsJEyfh j^^ 
ł^ii praemysłowych. 

W »AiTii-j WiUftJAiATJc f oprócjE pfoiM incyoniJtiych 
i rf4(]i>wy<:1>, tlwli? «^ wi«lkiv luLiryki lur^i^J^i rotni- 
rjtycb, ktłWe robią raachiny iłulŁko Itpsj-L* ud nicmtł*r- 
kich i MopatroiĄ wsurojr- wyrłihy cA>f Kr^lr^hiww, pro- 
wincyc zabrana i po ctcici GŁlicyc. W Lialicyi n\t byio 
Colj|d JrfJriv) lv^'t^ ro(li;tJu TaUryki. x kk-iljr piervrb«4 
w Krdkowk posunowiunu iAlotyć, jiatjttna wtavl/a po- 
Iftynrnn MA^ln w/Ltp1łwoAi^ exy 2stc\xadA potTit-h!\ iifl/l^' 
\eit\a na nia kon-w^n^u. 

Jpfti w tvfV)k>>tu'ie rol^kłcm wtolkie prjt«clM^or- 
3itwt> ieglułfj parcwcj na Wiśk, które sm^ torajr dn 
wwy^tkich ji-j rtŁiptywów ro/*^rr^n, Z^cny inj cnir^^rkryjsy 
ijołołycipl diclal i dopływy gilicyJHkic Wihly w::ijyfn''*^ 
TO fAkf4^ swpj parottpj i^ki^pli:>atacyi, prx<-K coby nlrcłiy- 
bnt« wielkia pa in]«t»£kAni:^w tiplyo^y kor/y^i- lOid 
w Galicyi ani jcdiiun krukitm iiiia pr£y\/vdl w pomof^ 
ti-riiu />«Tni»ri>w>, ;i ku'dy lu L)nii^strj?u p. Myn^ciwski 
chm) tjtwony^ *<^fflufiC parową, odm«^wU mu p<ł- 
xwoU-iiU. 

Jcfii w KrOlcr&iwJa £'t>Ukicm ilb wyrobi5w wtlniS' 
nydl włv|kicfi /^kłiMl^inr td, pnmntrj^iych i.iBj. war«X' 
tnlc^w 5*4^5. pnędłdini w^^lny 8;. Tnat-łiin w tycliłp 
ijlTJi folułjfów t*Ą, a pracujących w lym pUi?my*lc ro* 
bolnikaw ł«,2oi. W roku itt4'ł wyrobJuno bukna jy(jSo.477 
arwyni.W\ Sukno it» pod wi)^l«^ifTii irw^itoicj jndnf-niti 
tylko łiTijiritlskiłfmu utsT^pwjo, a ?jri.'iwno ^cibrof:!^, }ak 
picknft*da przcwyiwJL nUroicckip. Od rtiku (H51 po 



tffl 



Silf f^t^^ubc^iia Lnyi. 



znlcilctńa linii celnej nicdiy Roftyi| i K rOltitwtpn Tol* 

kowa i innyrh wtrllckh punlcfAw fjiHrtt/nyrh w ;fubf>r- 
nii ICaliJłkił-j i Wari/nwskiej , £^<]vaja ni^ na to, ii 
£ oiwArclcoi banilJu w prowincyc x.ibr;in«> ^ bardjiirj 
jesiczfr Ou Clim^ (Id Łi?^i> M^pnia ^wickbcył n\^ uJbyc 
HA wyroby wchiianr, łc /jkUdy na rrroa tw ruchu hi;' 
f^ci*, nici moji^A ■lostun^yi? fądfin^j WrjM lowarAu'. 
"i^lu fabryk -latoił- nowe mroyiU oiworj^yt^ rnklAdy 
|>ruiIukL'ya ^ukiia w^r^aU ^i^riiiiiiiifr. .NfilOŁM^4^t Kól v,\' 
dfimy w Galicyi? Nic mas2 «m jc*dnc) fabryki k*]»C{.<|{u 

Mikn^ IV rjiłyTn krAJu, brł niirtjrti nlf. tolcrujn ; ną lytkn 
wyroby m^il/nycb fabrykatów, jaku lo' koouw. fJon^kt 
4icTsk6Wj ł>ajów i Kukt«n grubych; w MikuhnCJich fa< 
bryc« Konopki i vr kilku malydi ^aktad^ch w wadowic' 
kifrcp, bocboAsrktimi i c/oMki^w^^kk^rn. rawn* W'i^y*tkii5ł;ł> 
A jrakbiduWf i których J4*di.-ii tylko Alfreda Potorkiirg^a 
w I^Acude, »%płr'nLny uuobami icjfo motni^ijro pAni, 
dbaUrCiA wyrobów, cg acikolw^lt^k gTtfb^. maji! pewna 
wariodć {iotl w^^Jifdcm fabry^2iiym> 

Da wyrobów liawfitnFAnych J^M w KróWl^ti«> l*o]- 
skt4Mn uiclkiob rakla<iów 5-. i>oroni«jych ^.340^ pric- 
drdloi 5> waruEAtiiw *>,st;, machin 4*x^ n>boti>ik4^w 
w tej ^nffil pr4cuJ4cycb 14.1^^. llotć wyrobu iffniFbO' 
n>6w aiuynów, wartość 3,fł50rLioi> rubli. W (ralicvi ni<? 
ma an^ ji^dni^ fabryki f>iivr>lnŁa »•>•}, a wyrt>hy Jednaj, 
któn fhciano w N'aAViu t^^olyó, kani rrąd pwiyJaćdo 
WŁcdnU dla o»i*"fnplo Wania, 

W Krulł^twitf Puhkii^ni (^m daleko maiej je%t 
idaiiiy do produkcyi \nu i koriojji, nii w (lalic^i. J*;- 
dnafcie w Kn^1i>aiwic Polskimi wyralńuj^ rocioi^ }tUr- 
Ina wchow^o artjrynów iHj^c, kopowni^o 0^5^01;, grU' 
b«i^'0 i^;4/>4i, innych Ikninin .j,o^4.«ij: OprtKi iwgo 
włoicianio po w»iach wyrabiają li liiebie coroc£nE« na 



164 



Kbidj^ III. 



w (iiiliryj, KiUin rhlopi <łl)^t;ucjEa)ą okofo ; milionów 
mttuk płótna ^ubf^o, JoM {ird^n tythn mnły srnlctitd 
w Krjtsk/ynie księcia Sapił*liy, który do»yć piękne 
Mfrwi^iy i obruv.^ wyraT^ia, L^ci i ton, albo jui ujiiddt, 
albo tę* wkróic« ma byi* ^atnkiii^ty- W wuiinlcb twi* 
*łarh 77imołnirj?.i r>bywatf;lc łUTAcili ^nowii uu-ajj*^ na 
pTOtiukiyt; pTótiiA \ Irni W CliłUcyl, lxhn lian^ltiwn IwoW' 
uka w potoczeniu ł Totrnriysturem agronom i cincni pod 
koniec r^ku i^5i» ^ahUn^w^Uj^i; mc rud [ffiyc/ynnmi 
jtaniirdlMniA tej WAiiiuj i^^l^^i prudukcyjntj. p^Unomła 
uŁnro»yi^ Tow^nysiwcł ;ikcy4łTJiiryu-<*ńw t wynadtił*! ko- 
mitel tiot<my-ż ks. Sftpieliy, lir Kratickii^go, p, Mawt. 
Kiai^Kkin^o , p. Lai^kitw^hktri^tf^, p. FJ^ry^na Sin^lf^ra 
i iiiiiycłi, crl^m ułufunicL /^irysów itrgul lowarfy><lw4 
i prerclMęuJEictiA poirfchnyoli tymc/asnwych iljiiałnA. 
Komitet ułotyw?i/y projekt, podut t\*> r/Adu n pojewole- 
nir uiwor/^nu TriWAf/yłiłia, \ccz doud *ftdr»rjfOf a ilr 
wi^myi BtaraA tycb, iii« otriyiiiiirM rcfuUMu. 

W Królestwie Pol>kiem j»t i6 K^kbdow wyro- 
bów jadwnbnyrb: nu ir>L> WiLis^taucb wyrobkrn<; lowarii 
39,783 ariłynów- W (ialicyi ni^ tołw ani jtdncgo po- 

W Królestwie IMUcif^m liczbA cakroirni juł po 
przednio b'ird;co jmoc^na, pum<]o/yta «ic o wicie dłI 
Ct&->il u^ToM^nia noWL*j taryfy. W kafd^j ntt^maJ |{ub«r> 
ntl obywflrelr riklAdaJĄ i^ukrownir rui akcyt i oirrymują 
Ł nich zyi-k iiitpoślrdiii. W reku i^4<j praf:oviMto w niih 
2,121 wyrobnikt^u-, kióriy doKlarciyU ioj,;t5 putłów, 
waniłi*d #^i>J..S7i ruMi. W (iłilicyl było popr^^nlniu kil- 
kaiłriicił- cukroiani, Pierwijfa i nieb pr^fz hr. l3/k'dU' 
tiy^kEogo tJilcuona w Tlumaciu, najwicknin w cftlcj 
Aułtryi i wf^rowo ur^dcon^, moiHca wyrabiać di> 
5Cj/ii:rij ciTinnróWt rt\(t pr^ynu^ita /yr^kii wltiabcłcJelowir 
i doKtala się w Tt;ct! bankirr^i wk^dt^T^akk^gu p. \Vil> 



Stly piuO*iicT7i« knjb 



1*5 



W nc^ioirskif-m fabryki lii^uck.i hr. Alfnrd* 
' -'^if ^granUir* tii* pu n'ii;ku«j c£i-Act na wjto- 
. i>o. Ogólrm jt-^i w U'j chwili U' (raliryi i* cw- 

Ilo*ć h«: ] fjbryk wyrobów s/klannycb łmnkj- 

*ic w KrOlt-tiAi^ do jO, ^UiJtf 740 wyrobrtikoi^' 

yto kryjui^tó^', MkU r^nii^tr-g^n i ^loc<^ni?^o 

kopy nUr mniej ^kU ■ł/ybowł^^o, wklc^f^'^ \ 1 rf 

ra 177,674 robili W Galicy! fabryk i rękoJiiclni 

rów i^kUnn^Th jffłt ij, « łych tnicipi^JA/? kn. S*- 

IV MitkowiCf parchacka KloddrUki^ffo w tulkirw- 

, m^ijda^thkA Dubui w M<Ani*lawow&kl4Tm i w tymii^ 

d/łp H«fynid. 

W Król?«iwk Pt^l^kiem jttt a fabryk faJAnnn 
.infuru, ffdz\r pr«cjjo ^r^t roboliiik^iw i dostarcia to- 
n fti.i^u mbli. W Ifaliryi jc^i tychJtc fabryl% 4i 
idfych jedni tylko w OliA^ku 2njc£niH^'^> -^ kWdy 
niAni! fabryki w Królł-'>tw[p znajdują na wyroby 
p(»kiip la sfrAnkĄr tiii Giillcyi wlclkn ilot^ t«gv 
4nł pnychodzi e prowincyj iiusrtrsackicK. 
UŁ>^lrt>yAniy poM^wnaiiU te prz^^nj^sACiić pri^i 
•■'•' 'TnyUi g«łi;^i pr/umyslowych. n mUnowictc mo 
/ pordKrvtif hian i ilcić fabryk blArhnr>kirh, 
illHtrótr I pUąiłi^luwycb^ >\t6r, płynów npiryiu^O' 
i ioDYch oipojów. fan^puiM^w i wyrobów MoUr- 
jtt iwWc ii**ĄrytniwyQltf uU^titit iM^jLtfnii, ri.Lr^cJ/i 
^c^nfch, wylworów lAcmic/nych, wyrobów bron 
ycb, X VUiTyF-h ir ws/yMkłf en i!n Krc^łl^^stwn mnlrj 
gcej w kwiloącym rnajdują się %umfr^ a w lialicyi 
>4 wcal^ nitftnanf, albo 1'J: barJfO niclicjuef i nu- 
ralno; mo^libyijiiy pr^ypomnk^^r '^ w KróU»lw)« 
Inkirm bank warums^ki roku tS.;g samyin fAbrykdn- 
a citJcrtj pr/y&u»dt w poiriocr potyrikŁ ^i^7S<* rubU 



>6d 



iŁflsdłbini. 



wy[iŁjLi:aLiyc)i na r«iy> fci«ly w li^tlkyi fabryka ilu- 
mack«, i pL>woi]u braku kjpii&tu prznutu w f^^ nio- 
iricckir: mo^libyJmy pKytofjy^j ta rinó w Kn^1r-*«iwic 
Puthki'^in, dU ij]Ki>niA prr^d/«lntoni, tn\r.ył clo o<l lgi<^t 
do fn&cbin Ja,(rquarda, dU machin parowych ^mnigjtfyt 
j« od ^'uuipwrki, dU Ubryk »tv4ryEiowy<:li ittilyt ^pUic 
od rurirk olowUnydi, z^fota widu fabrjkamom do 
fircHt laopairry^- nit;, w arijkuty niri^tn^cjjirf^ v kriijii 
xa opłatdt csobnejo, tnUonirtfił cł«, ki(*dy Galkyi nipdy 
pcdobncfjfo dobrod^LcjMwa nic doiTi^hLi : lucz niccbci-nny 
dłuf^trj m:iv^6iat:ai icmi nużyć czytelnika- D^4ć bfdxi4, 
jokli ponrifimyr in w KrtSIcMwiu Polakiem Calfryki ^i- 
ŁrudTił^i]j| j'ł,750, a flł.^mir.inTH i r';koil£iŁ-Ia 7'>.ll,^ r<jbo 
tnik'iti-, rnrrna iiMt)^. k\c(\y w (t^lkyi, icdikc .ipoiH^l> 
wyrohii jest d«klrko ni|sxy. (,'dn9 wyrobnicy pf45tn4 
i motków, jiTiJicii* od pr/clUty i proatt^-o wra^doiła nin 
odhtqpll^ łfdjJłT mni^MWLU pr^cy Biłirnuju ai^t tm jrrubydi 
i nippoprairnyrh wuT^/iatach , w liAlicyi ludmcj><i-j 
O kilkakroć Moiyłiccy du«, og6i prAciij^cych f*lwy- 
CJnit? i r^eoiieflloiczo wynusi S4,4>.^ ludii, j fatem 

74,JJJ iłjrobtiikOw mnkj nil w Kr^ili^iilAtc PijUkiwr. 

1 nic ino£9 tvJfc być juuc^ł?;: u Krók-»twi« Tobkiein 
pri-^mysl ]>M rtrodk^^m ryhkii: w łinlicyi jp^t drojfa po- 
4wi«*r«nJa (»byv.Mi?Uktogo. T.im sjelacbl.i , miei/oanii* < 
Awot i obcy JiaktAdnja fabr^kt, n^ kt6r« bACk puUki 
iorb^UFtuJif ; lu nio tiiAtu prawie i [iiv bytu innych fdbry 
kunićw, j^k ks. Sapirh^. lir Alfrt.-d Ptjtocki, hr A<Inm 
Potocki, hr Dzipduszyckl, hr M^r^yi^iikip p. Ać-tm. 
K\atU\iv>Vi i kilku innych. kt6r<y nie dla jrynkn, ale 
dla podJtwtg^ liścia induotryi, tWn o^Kt^ilt^ińA krAJont 
lf<>1i>uki, kt^r^ bo|;>td niedcTiikkb producentów, ci^^^io 
i nicjit;Ją I^Toi^a wLit^hc^o sir»u, do fabryk ^Ic rzucili 
i lakOAf! utr/yinuJ4. 'Ił- faku i cyfry, wyjęte co do Krv)>1 
*twa^ ic j/ń/nni-r/izw/ił /. /ifim-Wtt^or Jrtt. f. k, attsf^^c- 
iki^^tr kouftth V U'arszaTi'M i l tfA/aŁU ^t^/a^ nada Kró* 



Siły {iri>(lDi^rTjH Wiłj*. 



łft7 



titr^ MUu^a, :^i>zoiii^^ ,-diitnćtN Mihf/it/^Kii fruz kt, 
f^cłwonfia — a> da Gołt^t tai z foMi ^Mysi^tHr/ 
yM^ł^V' J i»^ut/rii knjji^^f/ pricK p. Hopfliiifftfi ■ Drr- 

(Oi ithy lundlowuj lwowskiej owłosionej, jaku lvt łc 
tftxrf/^tiitń z fr-łiŁńrtPT Aiv»i?*łV/ z roku I^fii, — ^y^^^y 
Ir i porńwnaTiia dadią la nai odpowi^di lym, kt^ir/y 
^4:1 <un pr/i-myiJu c^licyjf^kiif^^ci , pE>litkŁ4T} opt*«jdtaj' 
Je i braJcowi wytrwania, prc/pisywa^J lubi4, 9 nie wi> 
nosnhifniu rj^du, w lim ku pi^-nirdiy i u- ui- 
■ . -.t:r<><n'yi nuMtryHClcirjfctii jirfm^^łłii 
W ostAtnkh dwikh biAfh. ki^dy ^ubujlmi ivh)'wji- 
ide Gilicy:. ^^p^.^wdf^^J J*ftdrt«j lo strony rł-^du po- 
T.iTi 4Ti- pr^ytujtnnicj wyrainydi utrudnień i zuk^^ónr 
'«T prittmyhfo««^J nL« do/ntŁivdit, lamy^Uriu we 
L*o«i« i na prłłtt^ir^.-yi » pmli^jrigniwu prjrcmyłhilcra' 
i-.., Uiwonono {rhy hindlowr i prwmy^łi^łWf ia- 
> s\9* ro£p4;ininii;iQ f»lł prod\Jkcyj»\ cK k^aju , 
ffcmuly szkodliwy wpł^w pr/rpiM^w^ loMnwały j mi< 
h<ii>dlu w 1jtT^u»i:mncj korv4ponilrncyi , /gotu 
' ty*ryc i pr/td^uwionia fłii^inly dU pTrcmy*hi 
■ iiryik^ lo» cx«go dla roln^rtma d^thAif-ily sńc 
>tłva jt^'ct>a<jmiczi>e, /a picrrtw* potr/nbc ujn.mo 
'; iMiiku ^luIntgOf t?c£ j-^k^ »dpu1AI<^d/ ulr/y 
wid£k-Ui(ny- Zamyilanu o liilku aviryiicyacli. 
mu^fip hinwał na pr7rh/k(Klrif> hrnk knpitAlt^w, 
W kmjti Tolnk/ynł, gdłic dU produkcyi rolnicłej 
k nuL d<i]hc piciu^djy. ueii Ich obr^cskC i^4« n^lwtk t\A 
CMJukcy^ prufitiyslu^ij^. Wsiy&ikio /aiuni uf-itowania 
i%\ly -Mi; i rr>7hijad mu^a n hralc ;jntriitfki. W>/:nkl<i 
ro/patrMiiU h£i> vr induntryi krLijovk'L-j o^Jij!>£uncft 
tawę pn«my>>»Wi| na mtiytiąc Itplr^c rH^i rok. Ityl* 
irr^>fa nji leoi potu ^k^po/ycya. unadioEiLi yo^ipic' 
bt?^ luEiOuihZij. a[ii byttiljy \h\a wafriii opi>k.'i, t^^ilytiy 
»£eri*|^ iitt?A^<pnych <^or<icEnyc1i wysuw rorpoLtąf 




1«S 



Hołdttol 111. 



chcUno, Oc<Hi]ll jf] wiiffc <iSywatelff, tw1«d»1i siArtnrile,' 
oglądali ^it,irg6fovo. Smutnym byj lupeJny niemu 1 
brik TaŁiTycjrych wyrob^w^ w pri«ilniioift<:h ri>ko<ljFiri- 
jiiciych uilf»rjj}d jak;ti nii-&yMematyc^nLiftf, nuiiy ric«(* 
luki, klAf!* iuiacicjyły, J*r wtrh^n CiinŃP potrzeb krujo- 
wych xA^mnWn^mi prod^kumi j«4t «pairywAną. Atoli 
prfy/nać irieba, łł^ w kilku ^alc^Uch r^kod^ji- lnic **■(;:»-» 
prfi-inyntu. xrijctnv(^'^ raboiników /uU£iviuit.i wtelu, klo- 
ny nicpriypuoinalr, aby r^nmio^ta wr I,wowi«^ rdalrn^ 
były fiUnjirnAi* len stopirrt urlfinkon«1i-alft, Ogf/łlr rn^pr*- 
3:cPilowanyą:b było na wy^iAwk- 47 rzemiosł, 76 j»tru- 
4oień i>r/*łłny*lowor^kod^iclnicj!ych, u ffll^ryk i wyro- 
bili wir-jskicb pTodaktów, jako Et> sitowia, {grubych do- 
mowyrh n-ir/Y''*^' i i- d. / f^ibryk pnyzutino pmlii^^aty 
uyrobom k<iitttrhkim Hirin^lM n'c J.wowri*. tukru ponit 
Wrrrhciir-br«lnifc w Tlumitc/u, grubym «uknom Alfreda 
rotocki<-gr> w l-ftńcuci^, i wyrobom «klanHym t biianym 

Dla ufuptftnitirniA ^^g*i ^br.iiu, wypa<l& rum powie- 
dtifid łWw parv •> rakl^Aach tr-i^hnic/nych. Tnk w^ Lwo- 
wie, jdk w Krłkywic jawiodły on* 4>c7<"kiwałii*> Rojono 
KObio *byi śmiałe tiadrifje, Ic mdolnieni technicy utWO' 
Tzą pr^emy»J, ki«dy prwciwnił:, lylko i-^r»i<tjiLCy już 
prxRniys1 •■Ewar/a i udotkutiala techników. Prit^Ł vf'w}v 
3At Starty jjfAUcyji^ki'* domuf^-ity mc fid rf^du ^atoilcnia 
iniilytutu t^cbntcinc^ifo dU G&licyl I w rE^rxy f^m^ 
Ak'Ldi*ra^tk c^chnkziia xalo£ona w^ Lwotrit w roku 184.^* 
w iyin£e roku l]L;^yłik j^t^ ui:/l^v>w. .S|}>łIoj14 podczas 
homb^irdcwunia mkau w ruku 1^4^ pruet cus mu mity 
bytA /riinknli^fA, w roku 1^50 Hrj^yU j^t> nCłn\Ayv, 17 
^łłofrłorów, Dluct^go n\c wywarta i^dn^ffo vfplyvru, 
<idg>dnq<! Utiro, Suny galEcyJ^kfcc co js^ do iyci* wywo* 
lały, m« muUy mocy zmienić u^pooobicniA rtJ^du, atit 
Gali^yi; od^jrodiić od Wiedniu rkm (froniwn^m, N^uka, 
jftką jłobicrali ił^fhnicy nic znajduwal.i na ini«jcii za- 



fUlj prtdukrrłac laj^ 



J6ł 



LoauwAnU, tnkc bi>wivni nio ra^^l mcić oiZf-n, iini pf^ 
tiędfy, tiby t«clinikoin wylc^ztałcoiiym w kraju Aać xA' 
'rohck, Rdfijr Mc tr^;! jŁwykli!, tn nkoiSo^rtii ircłinttty 

w CłAUcyi iMrdbku^ opiuicaija kfAJ i odAJf| »ic »i stanicę, 

iBmir^jł.' insi j^ tul, yriyjtrl^ljjt% |>rof^vraiviT, spri>- 
iVi^d/.ijq k^ialki i jparaty k m ^ranky, «by kilku f ta 
kin kOHiiom v!yumtnych ladr\, Ddr.»hć znowu 7.m gra- 
nicę. Do I na to ir^fba iwłż*ć, te iditytłil jc»t nie* 
miecki, luchnic;^ k^iufc^ >iif po mciuiccku, nic rraj^c 
ptilskwj U-iniicvlogii, nie iiui^^c być ulyUtiłnymi prt©- 
Tny-TovEi t poUkti^j produkty! i nn poltkim ifruncfc ro- 
zwinąć E^c RuijiłC-c^mu^ 

C^ do inityiutu krftkoiVkkt«^, t«Q ha Innic /a- 
kfftdii i«chTilc£n4<tfo ty\e uaJuguJc. Utwonono |pu f gi- 
ifniuiyuEH ^\vi^;irj Barbary, profctioroin gimnaiydlnym 
kA^nno \ty^ prłłUTNorimi iccłtnicjoymł; było lo» j.ik 
gdyby kloi fi1olf>s6vr i historyków e powołania, prKt-z 
emUai^ pjiti^Cu cbci^l ^miirnić w majMrów ciiurATitkicli, 
lub dyrokrurów fabryczny cli. Co wH^kbC^ opairzodo ^o 
tomi fumlkiHzatni, co ni^gdyA g-imtuizyuoi t z ks^ifŁiek 
kai.^no wyklmdłu* nmiki Tfphri«r»ff, 

Wlaiciwlo uk Iwow>ki, jak i krjikoipV«ki instytut, 
byty ti> rullitiy fr^tuc^Eii-, klt^rym ^runi uiepi')j<L4uy iA- 
;dooff£> nic diMwolIt wydać owocu. 

In^tyMitii jfro1ntfirxrr[fft nia bylo i nio ma, dO' 
pifrro w Wi<?dniu jf^d^n dU crnarMwA priod rokitim 



K'-"- 1. -M 



]*fi«%yJU^ |>fr^ vL>'>r [ifaurfiy itffuunir ■ii1>i.-*|»r*iini l«VfiJkA ficTnl| 

kit) aUaly Ici^ Ual^cjr* jwrjodtoTiir n h.iurtlu [ninAi- — r 

>«i;:ti'i <kir l tnhr>kaiv (Kmiy^lilc, — PciTicM tl^ Jo ikkh n^l, • kL^< 
i-^ ijf<1 o^tinic Bti o\iy*MUch (ikli^ pnrrni nLr (irlpnnttŁlatj 

W IcaJtdyro kraju, łiiiticjrl wła^iwy, xa )*?*! wy. 
m&enny, Jmi bilnnsiMii między jrjfo i^ri^tlukcyji h kon- 
•umpcyą. W mian* /wTęksunU się pjrrw&f^j lob dni< 
giej humH obrotowu wftAMa, l^r/ >umu c-i, cbocla^ j«st< 
w>kA£t»wką wy&^koioi poUu-b norotlu. nie jest /awMi? 
(lowotkm jogo bo^aciwA- Pi/ykbil tt-^o obai^fyiny £a- 
rat na (liilicyj. 

IlafidM prłniac rolę |xjArpdmka mi^day jfrrtn^ 
a drug4 prodwŁuy^ . intęd/y produccni^m a kon^ufnen* 
tum, J4?hi bi£f wątpienia w aobic a^Tuyni »i^ produkt 
tyjną, bo iir/i-/ pofln-^liilctwo hwi-, .tyli pr£V^ ułatwiD- 
tiio lamUny powitkriM wario**? lowaru. Im r-i^^i/* ]«« 
tJi fJitnUnA, t«in iMrd^lcj iv7rAstA oiirn >\}a i frm obfit-. 
h» «ajc »ic źródło bogjn^iwa, kióre iY*/,ik*ł: ok- xau>t« 
1141 kraj hptyWfi^ J<-J^li w^YmunA piijijukc^i pr^yriutii 
w knńcctwyoi r«£uJuciti ^ynk imrudowi, tu j banddjcM 
włrdy illą produki^yjną dU narodu^ kc/ NiEnri> / wy- 
miany U'j kraj nu* uiSnoHi Wor/y^ci, >!(> ousr-Mu Akoro 
puiAoduje onA ci^ly dla nii?i£o u«jF4:ii?rbck< ;o ItikndH 
JME rjcftij til*! ijtfstrukcjłjn^ ii^rudu. sytJc £ nte^-u bpjiii 

Ta f^^d^ ro df> Jcity da rIc fjutotłow«ć do GalL- 
cyL Z popr/cdnirjjo obrazu du-ócli -sil produkcyjnyc^h, 
roł|]iciW4 I j>TJt^my»fii poinahAmy) 2i* tt\v^y.'.r^ili)K-y kraj 
pod r/.idcfm auiiryuckimf nie miał iii^dy n'i;.-]v pimlów 
IcrAJowynb, a cUif>UJ nitt ma prawie nic, coby mu^t oótt^ 



5Ur (iiwiił^jm \niu. 



371 



*Imć w tamui) jra przysJann nu obcoknrjoirc proi^uku^ 
GdyTiy^my ni<* wii-O^titjlip c/rm pUc:! ^i^ u vvtiii4n;i. 
loby moina pijwiiłiliitć, tv (Mlicy^ ji^st w po^ycyi 
«^jc<liwrco ^Ifftpr;!. kti^ry nic od :ti4?bir> nia wyJajr, 
A ws^> Ttkij rnu pnychodH 1 teurnątrr. To blogio saCT^^ł** 
fiŁpiiiMihk G^ticyi TiĄd 4Usiryicki' Ale, tt w u-ymUnio 
haii[ILovrtTJ uic pr^yclmUfii iiii: jt.i ilMimo^ wi^K Ijjtltcy^ 
pfncić muFŁi, A plaoi dfij^ą i;oi<^wk;i. lctiSr<?j z kaidym 
tlnt4Mn * pod nóg DAHiyrh HHywin Pu«r-'<lnikuTn t.*j v'y^ 
plAiy j«>t u nn^ v>Un kupiecki. W wickurj C2?ici fto- 
linty t Nitfmuuw i 2j-di>w, kK^f^y choćby i jtyi^k < tuj 
wymbny ndno-^ili, ii> zysk inti do masy bogactwn cu 
rodowi'^ nii.1 wpływa. 

To wici^, co g-diic iadfif^j jo%t irn^rU, w niektiS- 
rycb iMfodBcb ifti^wn^ ^U. produkcyjna, toj^^t liAfidvl, 
u Qji» w {>alicyi y^t ^Wą licatrukcijii^ majątku obywA- 
i<fUki";{o. ix tT\A}^',k.\ kupieckiłt w nohiym Łraju, >a tytko 
ilrubnym procyntrm kutnifiuwym, od tej o^rumni-j Mr^ty, 
jnkii 4;fllky» nil wymhnic hanłllofli^j ponoti, I K^^yby 
cUto »LC oblicryć maj4t^k kupców, klórfy bAT>dcl 2;l- 
niipnoy Gslicyi x lo^ramc^ prviTiad«ą, 10 byimy tnoAu 
/ iijfgi* doroŁcłiować tię cno^li aymy, o ttińrą handel 

W br-iku \f<M r.yfr. w braku d*l *tAiyłlyrmych 
co do hnmilo wymii^nnffgo GjiUcyi t pronincyAmi au^iry- 
Ackicmi pfovL-adfOn«^u, kt<jryi;b otr«ymjuć rtit.pudobujt, 
bg gmiiioj Gjilicyi Mojj^ yttm Morawa oiworem, ^cLy 
nit^pudobDa uloJiy^ ublic^y pord Vp'n a wctr), mulimy po- 
prtisio^ n* pr/yl»Iiłcmom ri'.f«<.v»waniu i z^it^wicniu to- 
warów- wchodowycb i wyth^donycli 

\hf roku 1848 u'ypT4ti(riAl<i Giilicy*! xbu£A (Ir^^jiri 
Gd4iik>hjL du [>ło,tłHł korcy, kił/ru ti^ruroA^^ly n^ ; mi- 
Ui>nv /Ip, w iij^ólnym lundLu wywoiowym ^Ijcyj-iko- 
(fdańbkim BfAGi>%^^nyni na o,fi(io,uoo iłp. WywAjf Dnl«< 
ftircfli byl niv jcŁlnu^Ujny i ud cm»u uwodu pr^ei JtA- 




17J 



RviA»mA 111. 



i 



niet^itjp tow^knystirji icf^lugi parowpj pooiosion 
podobna ^upiffnir uMat ^h \Vri*>xGic jakc^Lny wyluti 
w Cfjifiacb nuniŁtlnych tiAlicya poir/cbuju i>kuto 2, 

to wtcc jrbolp, które wy»y)* WiM^ lub Dnwwlrrm. 
au£a ja^Iacić £ pncwyJkd prj:y w leiiodu nd KrakiSw lub 
BrcJy. W u^Tjtnich InUch , a nii:iTi<>wki« od jir»it^iii 
1851 dclrcyt produkcyi /ho£uwf j był bard^u Jinacf 

Powitdii'-'li*my wyieJF ii owcMrrie tfaUcyjikie 
iitvi.id}i| wufny do jci.ooo cirtnAii^w- 7- lycli cl<j j^, 
wychcfdii łx granicę, a Jtc weJo^i OAHiM. lukJty du ]>o- 
ileJnich, Gl^na 50 iłr. lA cf^Łnar, mott*, h^t tylka ja wy- 
soką. Za wv:Fnc dostnjf.- fidlicya f>ri!tIo ^ mlliunów /)p. 
Z tfcli^y potoMatrj uyrubiA ^ii; ifrubn matrryc, ale jini 
jednego J^kcia »ukna pri?diii«JBi«go< T<» przychoJii 
nam i prowłnc)) łiuntryackich. aln w jakkj iliJci, nikt 
JT pr^wncich) nio wi<.v Jrsi w lialicyt na ^ tnitiofiAw mt«' 
»)cnAci^vr 4,£qo k^I^ty, 71^0 kleryków, 5/łCO urfifdników 
cywilnych, ni« liCE^c kUku tyhiccy «tr*iy ńnanihowo), do 

dów, Pr^ypubftuTDy, i^ x i^ liv/by tylko ^o,ckxj Layw* 
KuknA £wykK-ga, z^iifmnJL-^nu^ i £h tylko ic łuiUi^w 
roc/inio pr^ypa^^A na oKohc, co }rbi ntr wieli-, bo w k& 
źdyoi domu ^tuf^cy mu,-*i mic^ jedt-n pr^ynujmnU'] %or- 
duv Xł« wliczmy róvknipJt innych putnirb, na które su- 
kna uiywuc Mł; £wyktu. prfUHtaji-my i»a iwwyi^wj ru- 
inie ifirt.ono funti^w, etyli fi^fuło Cfitnat.idj sukn^t, Sn?dniu 
nrnH w biiridlu jednego cMiiara ^ukna wynn^ł w fubryoo 
jcn itr. A zaicRi fabrykom wgrjnkznym ^ukna mu^^^^y 
pUcii^ Ud ruin^u C.uou.ut^o ^ Ip . cjyl>. J^** jedrm »ukno 
na oil^ii^nie kosttujtf na» ivifc«j o i niilicr), D^l duCb^KL 
Ł wtitny ^rftllcyjftkiuj. 

'J 7^otwnki V mUlnicm kWcirj <ldictt uniŁ* t*f> h Uh dni 



Ntłf iwn4ii^nfL« laftjvi 



'73 



Wid^SdUmy w]r£«j. i« Oalicya nk* niJi bydła na 
xpn:cóaźj te owszem -iproisradn way poprawn*"., Jiby do- 
mowo łiy<Ilo »leps/y<^ Przepędzane prarr Gallcyc bydto 
wcJonkił*, lub pcidUsIcŁtf, nic wchodzi w jrj bilans lum' 
<]|owy, choć niflfdjt Mdjr- ^^ p^yczyrtĄ roiweri«uia aa- 
ra^, lub mnvgv £ni^cv■^f;niu. ^ieruifdci^ny Wymyła Oali- 
cyn ro«nk około tjct^oan s/tuk. Było pr^*7 cjas nS'<' 
j&ki pijdifiil*" wAdki 7yRki>wi:rni r/^mioslfm, u'yproW4' 
dtano ją do Wiednia. Wc^itjr i bilą&k.i. Lccj nał-Jlunu 
'jcyiA KUtA nic /alłCłjc/yiu p<>d;iikl«m, « pr/fjmyal gw- 
■lniany pud koiurul4 Mr^iy haansvwł"j nicmoint^m 
zatrudntnnKm. Kindy na W^^if^ch poc^^to sakl^ć^ 
g-oTarfnit\ kliłro akcy^^ie mv ule^nly, upadla ta g*ii^i 
handlu, (forł^f^liiie galTcyj^ki*' oj^rafiU/nły łIc nu mi^j- 
itCovr«j koiiMimpryt. Z powif^k^jonym podalki^rm ijruii- 
tdwym i puwLifkuionA akcyza w roku 1849 iy*k 2 ^■ 
tnitti htal ttc n^d4>r wątpliwym, zamknięto ich. jukt^^y 
powkdzii^li p-ucaątkowo r/jco z g^ra^- pi^inipj okoJo 
800 I odud (iallcya tl^c wyrabia wó^Iki naw^t na wla- 
Mią polr£«'1)c. Sprawoid^ii bandton *? 4 roku i M$ i 
iwi<Łdc£^t ^* wtelc wódki itpron^adiono do lialicył i Moł- 
dawii i Woioh/i/y^ny. 

O^^^łicya wywfui do Wcuirr pl^tTin ^ pnri^dfy okolfi 
20^000 c^marów po .^o tłr, co C£yni .|,orjv»,ooo xtp,: do 
pronincyi au^tryackicj lnu i konopi międlonych ŁaJcl« 
do io/TOt.> cTtciarOw po j^ «frh, co ciyni a niiliociy ^p. 
Ra7«!m, ta guJcż practiiyslu pr/ynosi lialicyi (j mil tono tc 
/Ip. I^ci ■L'*^ 7a 10 prtycliod^i płiJtna ::i^rik^cKO, M 
które kakaft**cic, kMkai/i?Mqt raiy dro£4>j piacić mori. 
Tu praca priEmystuwa pomnata nieUychani*- wartoł^ 
produktu; j<rdvsi c^Uur przvrobion»;(^ płodu wari je^l 
C2^»to kilkajM?! »uionA'łfo, Cutnar lnu w smtpkach kO' 
irfioje } /4r, otnar 1paŁvMu hiirinr»jfo kob^tujr j,'."fKi złr 
C"aly więc xysk x pruty prj^ypnda fabryknoTom Ansiryi 
I injr^łanła Jiyilc yałicyj»klcj »urowej proi^ukcyL Ni^ 



»t 



ita 




nic fttf*^ *= «uvić ni* motfe. Do htmcf^ Twow*' 

l^fyw^Al^ -' ^ "■' viv«kSAw l>iiwi>lii(An>Yh S/^ot' cel-j 
fun>w» i»<ti*T " :■■ icoi« po 50C' tlt.. co irtiMMi >-iir>i«J 
I4i fnUhi»lv ftp I 

« G^cyi-' NaJvr>t'Airj;«zy ł. nich. dr/4-Wf>, skutkUm /A^^m 

ftfkffflAci IWitiych > mało obccntc przynosi doclitrduj 

ty^tóm do okrętów, jakt> to: hv\vk, pbiew, lutli^ &for-J 

. muiUi. rjtnhum i masjiCf^w, l^e« eoi«£ mnioj, nfM 

wcftl*? ich wyworić nic bi^^dfiE.^ Z prtjclu;:i<>w ro)-l 

wywof^ (kM^d mni^j więcej: miód, wo^Ł, ^uiyi,| 

banici, kop^ oltf), omAstf , potaJ. >ki!^r«T i «^9nM ■),! 

* Msdon-^ popUtno, wyj^n-^y koniczu. kiórr^o rv,iH-| 

^^ W mkjfrc« tfffu, c61 oaayliij;| O.-iJkyi pri>w mcy^rJ 
^buy^kiv, w ojTóU: fjisr.u>ica> Ww>»tku Li>kulwif*lcj 
aAoiy do }>ukr>'C)A jJOl»>rb> wyją»>/y chleba I in|cs«J 
fettd*TT mamy wdomu. I lak. ^proff^diaoiydn tinticy-j: cu*l 
ki*r, kAw;. hPTbnic* cytryny \ pomanłfirr*, ^uia. r^liynki I 
kon«nip. vrino, porter i nirkti>i^ piw;k, Iikic-ry ł •twiicy^J 
tomy J«itWftbii«, wc|f)iaii«, bAw^niane, ioJjiitCf towaryl 
narymbcT^kic*. JuWnt-, ŁiklanTie, n yrol>y mo^ic/iu- I hroti- 
fowo, łryrnhy porrfllaninwr'. kamii^nr*^ i ^'liritiin<^, '^'y-i 
r»by ikłSr^ane, Mftan©w«^ wto^i«nn«, mebJc, ]ii>woiyJ 
rcfraryr f^^rtepiany, xwi«rt:iadfa, fiar/^tliU cliirurific^nc^ 

1*^ Wilny prJrdnii&l h4D4lw, ^riKioj, ofrTft^o •rr twtlStyi, ^n 
nWTflkn ms Tttt fa\,iij\n_ jnr h^wi ^iru<j nTif ■tl'>uH4. NkttiLUiiriL^iotif %m ■ 
i«*iL-i tdiii< w y*^Wc <(4U liHiMtt nitilki hsndrJ fl 



Siiy pTDjBkcTJpc knlO' 



^75 



fe'um«nUl Tini<-ie I dęto, wytwory ap^eknrHkk, p«pii*r 
'lkio(;o rod£«luF łwlooe workowe i «r»fynł>wr, Spn>- 
I W4<l24my nadto rótnc d<;Ukainp pritdraioly poiyvrieni«: 
H^Aioi, ryby» ]fAfv, ohtry^ir »(>f(Ivlvr ryJ. >^ęo, kakAO^ 
niu>2iard^- i przyprawy, ApruwAiJianiy nokuciif-c wyroby 
npmicAlnicjo. JakoJ: irudno byłoby uwtPrły<J. ttt owt 
■ uk twnn\ i/łłjłf*»«tfA ri^mkilriicy nitłmWcy, kiAny o^ł** 
I <Jjjd we L^vowic i po innych ifilicyjskich mb^tc^ch, owi 
B przybyli i Wii»di»iA AIuA^ni^, miuciotcy, r^^niknri^, Ł^ 
Bgąrmbrrat*, jubik^ny, rymanep modmurzL^ k«ipdjMTUcy, 
BSttchArtky \ V p.. ^ TO pariAcic wlr-di^f^^klrj Indumryt, 
Bhtór;?y x Austryi do Galicy! przybywają, k<:r nami ni*' 
rJolni do nrnmłoiiłA, nprifcfłjtJA jedynie lon-iiry u- Wł«- 
Uniu wykonarii-. Tak up, mato lAMJd^i^ uiy w GaJkyi 
r^kawicjrnikóWf któr/yby w »wyin vrar»iucic robili r^ ka- 
wiciki, iprowicJwij^'^ Jo hiir([>wnk' /. Wit^dnia i r. Prajci 
i takawc nx nwaji' aprzfdaja. Podobntel *Iu^arł bdndlojc 
e.'i{{raniren'^inl łoU/iwami, taiectnik w^ranicirrłt^mi no- 
lia.mi i bri«S£Czoiami , rymarz wietioń^ki^mi Bzorami, 
rlminonlanii, n^wrt ^xowc wicdo/icxyk, oiiUdty w mUfAdc 
^aliryjskiuni, <\>rti^jiy.* winrdt-ń^ku- buty i Ir^^^wiki, /a- 

ImAwiłt/ u olch ca\^ i^iukę dn wylcoAcicniA, srobtą ga- 
r»j oit r/*niic4lnilc krajowy i Itdwo ich rr^^cfno^ idO' 
bfdzk Mc na naprawę- To ici durak t«ryvty<4ri ii* n*- 
^u-nntj Ukicb rcJMiiicAliiikuw : xtn^^iJitt^ ffM/atujl-ą. 

/ 10)^ powodu ukio prrrdmincy, kif^rych najlkh' 
s» fa;frinim)a mi«rAclna ^aniA ftoble dohC?trcj[ji« (.lallcya 
sprowadza jt Wiednia ^ bo wi^cf^j wydoskonalony od 
l^a1i<ryJFiktvg<i pr/utuy^l wiedimskit J<ibija u oab WMofkiiP 
vbjiłł-y induiu^ń krajoni'). Jiik wirlk^ te?n lundtrl rękO' 
dJElclnlrjy wyno>J Aiimr, o^nn^ry^^ nli^pi~)do])nnf .'^lo to 
Hppwria, Jc w bilanair* handlowym przewafa ww arra- 
"komkif. 

Jakiż joat koni:owy rc-culut uj b«ndlowoj jfjllcyj- 
j^ioj wymiany? 




ut 



Rofiiba III. 



yj/ z^U nu frtymfti Gf9łi>yi tti^; 

Ae Gałicy^ prusia/a jut •an-»ył'rł bydło i ^^^ 

A" tirzyt Łłflpfrt nu f>^T\xca nyt/atkti aa tjJtifue^ 

^ ntMtfi/mcy ga/i^yjsty zamiast pr^dukow^ł 

kicjk miryk h^HJiswyck ^ /#»rńp którym (iaiicya mr. m* 
tiic fi^ p^ftti^i^tti^t; 

^ Mtfm \ostioU cahfio gatuyjskt^o nn^wsu, fo, 
^rth^ dr^rtti <tąstką iv pf>r^taniu 4& cusfryijritifgff 
ttttmiitJkitrj^t ivc^^ursi'r/-_^o t rosyjs^itz^^ frxyv^i*. ' 

Gnlicyi o^roninń prz«wy^ka- Tv pr/cwyźk*; Ireeba plft' 
c\Ł ^oiówk^L. Co Kię jrj fOftUlo itf dfielilietu'i(^ pc 
Rfplt«j po)»ki«j» to r^^d auMr^nckl pri^t Ut 80 xftl>rftf 
Skcira nic tii;l picnjifdzy w kraju, pQ£yi:j!a ^i^^ yc x^ grA' 
nSc^i liypoiekuju »;c ^lu^ n.t /ii-EUj i janu i<rJ£ Mini4 
pltMiiąd/ł^, ic} namuj la^reinic)- oddaje Mt;- N*i rok tu 
fttępny inowu t*? wniń, alho i wicks/A pr/pc^wyikit 
zQovru X za granicir poźyc» »iCi hypotrkuj^ na li^m 
i frLOwu £wr4CA hi^ t«J kaiho pJoTii^djrr>, AJt dobr;ł obdtu 
JJoiiu niL* briUA2{| jut wii;voj ciciurów. wlvdy ^ttiieuU l»: 
nniwUko ir^h wliiArici^łA 1 j^runt pr/ccbcd/i w ręce Dl 
mieckip^ 

Td icl hflddel X -\iJMryą jcłt nkiutanncmj p 
dyc^n^ui pr^f^ltiMTunieni »i^ Jivtni guiicyjbki<fj d<> k 
hankinnSw wirdcónktch. (Mroku tHzc, odk^ddutuji| 
fyczkl /« s^parka^y wiedeńskiej, co fok nowe dob 
doAUl}* Hc wf ręce Xit'mców- !*ofiajmowah poiycye hy^ 
potoCKt* i m|)rttwdc ntc mało jcM nomin^ilnych wła&ct 
cioLi ifAlkyjftkklip klór/y ^^ r^ktjno manii niecnK^ckicU ba 
ki«rAiV z ląróiniua, 2g pr^tcuj^ dU nich za d^irino* 



*i-!> |trwli(l(fjJTi* Łrłfii. 



in 



I 



I 



Riąd nu-^tryacki pr£yw<«^dl m^ do ii^ffo, i' ^tali< 
Amy a^c Jako owi pU^towM^y kbrąl^tii, którzy w wieku 
XIIL cjęłć Marchii Brandcburikiej ijiMJcwili, a w nn* 
tA^ynych ^i. iiti XVlI.r ^leiiiie :ij]ii>ikiv NicitKom spri«- 
d^\vali^ Jaku I'"JtVtfi gT^rmaDuuj^^cej ulyl wjsijlętjetn nait 
pr^ł-mystu i hanOlu^ i pr^yjurłA do cnj^ct, łP kaJTiJpn obrót 
han<l1ov/y fe*t dl'% n*?- nowrym tił^iBi Ułj^c^erbkiTłi ?f? 
GaJicya, aby opatrzyć woje potrzeby, co rok musi czcić 
«i«iui pi>l»kioj ni«Tiiconi KprziKlriwA& 

A *o, jak wspommcliśiny, pcwii-«n pruc^nl vd owej 
siiny obrfiTrtwrj hanrllu jfaliryjabi^^o, J^^'Ł:ajł* w rrku 
miejscowych kui>c<>*\ kuptJimi ix^ tymi M w włfkaiej 
Cf^ftct niłTfticy, lub Jtyd^ij rlU(<:^o 1 w ri^Cf. tych prae- 
chodiri atopnio^o zivmiA ^dlicyjak^i. Tea poat^p je^t tak 
MrjiMny, 2« }ul w roku 1H4H pcwi«fn dzWnmk wyrzekł, 
tie nio/adłucr> (iLilk^y^ >ianio sii; wta^audcią lydowek^. 
Tylko lilcdii wUAtickli ziemskich tt-«tnrymała tycU^w od 
kupowaaiA cjdbr; nio maj^ wła^naJki flom^kicj, mojifA 
być pewni, źe ich kdpiuły przynicoą im zo% do S^%i 
ktoJy /Ohtaw**y po>iiido«Ami, miisioliby pric-Jtiaić na 
tak małym pTotrcTłrip, jak iŁ-n, który Tn^htychnn^ prłic;( 
rdobi^dJ) noh\r. wtA:^ici^1r łfnll(!yj^i<:y- 

l-ccji jcMłe istotnie obecny Mh" Gjłlił^yi tak okro- 
pnym, JAk fkpŁEii dowo(U4 dopiero co wyinicni^ae fokta? 

Zajrzyjmy do wyk^zuw urzijduwyoU. On« bymij- 
mni^r] nif^ Mrin-Iija tak pr^rrA^ajatc^o zfawit^ka^ 

Ogta!)jacif* w WW"ivi uri<>dowe: ^lMtnv^W*iij'riłrv 
fłitttt^i son 0£A//./rfieA, mówią o handlu galicyjłkim, t^ 
w roku 1840^ 



A UL w Edku If^n 

WuloK |ir^4iirrFf[i do tjAlLcri itjnahita 






33B 



KMdiMt in. 



Wtpomnione wylca>.y t. roku l^«l, iS^^ł 1^43* 

*'>> wynonić mn rorocjftlr 3,97^,370 rłf. 

7jiivr:iw*!f , g<1>byA[ny t*» miliony rhcii*lł |>odawa<^ 
jako na<lwyl)ce produkcyi iwid kf?nhumpcyą g^Alicyj&k^. 
byłiiby to ji'yt u^r^L^i Old nah ironij. Wh|X»moioDy 
wykft/ mviL« byc^ stijuny, tylko, fi- nim tiiu policzono, 
lub nk odM^niono tPf^or 

Co * AuMryi p^/y<■h^>d^i <5ł> ^.iiilicyt i w niej mc 
koniumujt ; 

Co 1 AuiŁr^i pneckuO/i lr<iu&ŁU> ptt^t iiaXitiy\^ 

Co nn^KtATkij r^ąil wyut^i ir ttAlli^yl wUMitr^tr 
prod^ktu^ 

trJ i/« f^rt^\4g*>, t^rjyuós .tu&iryackl do GaJk^yi* 
M4r.tllitmy ^icujopni^driio j«i1i niu oki^iliĆy to pnyn^j- 

O Jif łtamffit iramifawr^a. 7, Trycslll, Buwftryi 
I Saksonii pr^r^ćcdfi prioJr Cmlky? T^.łJoo c^:nar6w, 
jie Sj|j|aka, X r«lski i Roayi jj cwj cetaarów, uprócf 
towarów wy>ytary<'hdoMMlcar I WatoKit^^yiny. WuiyM- 
klJ« te artykuły. kct)Tyr:h fi^ilicyn nii? wid/[ cfiyb^ na 
łriłrip ohwintętp w pakach i becikach, łnajdtija \\ri w po- 
wyft/yni uri^^Jowym i^ykaiie, bo pr^cb^Ji4 i^r*inict; 
&>«Llicyjp<k^ vii Prus, Rosyi I Wot<»jcxyxny. \xcl pci^ 
rjdimy *\vi wyk^^/iiw Królchtwii Pulnkir^^o, Handr*l 
pr/yw4i*ui*y ilo KruIeMwa Poihktc^ pritr ^ranit^; ga- 
licy]»ka wytioiii d.ił^^O^^ *łp. Molnai ocnymywAf^ te 
ir n.ini milionów naltf'^ do fralicyi? Ubac^my >ikk' lu- 
wary \vcbudf4 w icb »klad: aiII, n-ipoju, owłkii; p<»lu- 
dni<k>vp, lownry inoulow*^, pn^ńuL bawi-lniana, kon^- 
rłirf. <'ukifr, towary apttk«rikie i i. d. Aj»ti/ lowraMłł- 
tych doniarcia GaLicyA. a pr^yiiAJuinifij pryuaUii produ- 
Cłjftci fplUcyj^cy? Prawda jeit, Iti pizc£ gr^iukf tf-ilł- 



SU^ pnóaktjf bi^b 



»;9 



I 
I 



cyjtłka prf«chpo4ii co rok da roł«3ci i Rosiyt ttflolka 
lloić k<M iityryj«kkh i iniw^- inUiiwa. 24< ^rin '-viff;]pr- 
>kt<:h i jŁUMryackidi icł/ir cv rok iju Kr^U^lua x;i 
1,005.906 iłp. i |Q nk inA4 drog^, jdl; pr4irj Griticjr^. 
i 10 takfR |jr4w<laj 2tł mr^y^lde l« inykuly wcboilw 

lecc c6£ n» nich lialicya zy^koju? TFgy> 4ysŁ«m*lu lny* 
:Aji)^ li^. feUl^i>iykA auMryiicka poni« i^pcwnc, lo 
w IaLłcIi iuis|r«pi»y^h I.r.Łlicya )i*HX(;£tf wiif<:vj lybka^ * cim< 
nowictc cid dm.i 1^ hiyc^nla 1H51 roku, to jc?>l ul c^b^rili 
nrprowAdittftU n«we| lAryfy roftyJakiiTt. ObowłiUufąciR 
lUwnicj idka/y wprowud/łrnia do Królestwa, lub Roayi: 
porcHany^ ^ukrcUdH. powoi^w, orjjłinfjw i foricpU- 
ti6v, papieru wy^eUcicgo rodiajUp kaptrlu^zy, p^rtuolii, 
wyrobł^w lok^T^kkh, r^k.iwic^i^k i i. jx, /\iiM.tty xni<^ 
^(kii«* i prEcrdmioty R' otriiyniaty wulnoM wcliodu tu 
opłau pomicm-c^o cIjl PbStno cit^nkic AuirT>';irki«. 
minM> opUty lo lub ^r> kopi«j«k o<J Tanu, b^dii^ mo- 
gło rywdliiować ł pŁóutcra krajow«in na tartfach pol- 
^ich i rosyjskich, Cto i>d t^in węgiiifNklcb \ aiwtryoc- 
kkli EnUun^ o 3 rubli na ok*efHł\ c!o od koH i ^ic^■ 
p<^v imrkicjiJFooc o & kof^^J^k na putlrir 7mni>^x< nta 
t* nowej laryfy ro?>yj>ki«j i korły^ci >t4d płynoci' dla 
Au*t/yij *ą nicutwo<ln«, lvct otU owo tonary obchodzą 
fralky-^, kivdy t iiidi jmi Je(T-<ii w nr<'j ^^t< nit? prudu- 
kujn. Mo^ii^Jt tulem rititnurJintc na karb pMyiTozu, lub 
wywn/ii g[AltcyI^kiogr> Hciy<^ iyłi> ftrtykoWw, kiórc id^ 
i Au%1r\i lub do Austryi pr/ychodła? Idźmy dalcj. 

wyc^ wyk4£adi gluwo^ btf« w^tpttmiA rtjbryki^ fijtnuJL* 
4Ó1. z kiiVrrj Gnlkya nic ma /^dficffo di>Fbo(łu. Za cha- 
nów KfpUcj, kafdy po?iadacv. /iomi, dustnwal b<>xpTa- 
Tfiic \\fx^ fioli n^ cAty rok poirfcUną i Ea fajiewnc otH 
6to£^ M>)i, jak iiicinnif;^ irrolnoA^ wArieniu, kt^rvj Inito- 




IIM4||>»| 111, 



ry4 (»oj(n«1Uniy ^), \vyvrotjita Vp4fr1kS bandtrl, który Kt 
Cjjbmona prowadziła Huijonł-mi i aolon^mi rybami. 
DłiA gtkli^ 141 ^ijp^łnii* ijpflftlft, ho w tw.hifryl, kidra lyl 
«>]i prcKlitkujr, obyuaitli^ drofej ją kupować munii 
nihli w I<j]jU<-j ki'jkow«l<iej i Kr<>lfKtwi9 PoUkiocn. 

^ cfusów pŁ>bkicb wykopywano rocinfa £ Wie^ 
li^ki okci]'n Cion,i:i>»^i r.RifiArŻ-iVj vt roku I7n> IIai^ bi^U 
wykopAiirj tamii' wynusita 7oo,ijfxi ; kifdy Au^try-i 
wApólnic t Khkf^twfm Wantutw^kic^m poMAddld Wic- 
licki;, wykopywano z iiit?j ruc/Tiiu tt^jotifWfi c«lnjtTi.'i^v . 
która lo iAl dzielono prii^z polowa na uliydwa r2i|dy- 
W roku i8jc wykopano ^35,657 c«it)4kri)w, i cz^k*-^ 
!ipr/<.-clanir w lialicj'!, ^izl^^ku i Morawach ;5j,4ofij <lo 
Wł*łfii>r wypr*wionti yi.-;h"f d** Pru* Hq,<iOO, rfi> Kr61«- 
Siwa Poliki<?HLi 4$i,'ivi^ cetnarów. TaUrU bldlyblycina 
i/hy baTidlow; twownkio] o/,ndc/A na rok i^Ą9 pfoduk 
ly^- poli knrnir^nnirj j^ Wielifjtki i H^tobni i,J'łrł,™ji» Cł^ 
tnnrdw, pror]uk*:y<; w-ir/onki 470^500 tr^tn^r ów. \VVdlufir 
wykuów urc^jdgwydi w n>ku 1^51 wydobyło aoCi 2 ko- 
palni sJcirbowycłi w <ia1icyi: w WiijUcjrci? 948^14 cer- 

Nadto w II warsnlniach w fiaticyi ointymaiH) 498,ckn)^ 
soli, co rjŁyiii o^i^ln^ sumę łcili produkowanej w Gall 
cyi j^jio.jtij ceinarów'). 



ia% ti-il Oli j >lu ^ >J>^ ii<lnnf. I* /p^^tn^T^ Ic^^rj d m?j J\iJffiy /i 
rŁiJ,rtb pnd-rlf ^tokfaiTn* iTrfry 'j Wltili(JV3E, tfCrfynTV|0, la kAntl.-L wyi 
p* [hl)Iif#mrii irwyiitkirh vvili>llirtw na raboimlwiw. ttlnunulriŁTyc, i 

cena u4 tiill v fi4A>t<irirl> jii>Łrf^i^V(rh w^nntl 9x (iiim «lffrlefta)t| 

i>vl(rqitMfh - - xj irp. 13 kr. 



Sity v^4i^{f>c Uvjv. 281 



Rutyi i W<jlwhit^y/ny, dolitJta nic j^kt> w)wiVj/ (ralicyi- 

ISamo Króluslwu Pulskic zakupiły i wywio/lt> w r«k« 
1R4T iioU JM 3,ft6Q,nfio /t|v, n w Mpitunku pitwy^cj o<na< 
CionfRi i i Tino- krftjo 
Jmźicli /ac«m od owych ^ milionów, ktr^rt w*clłe 
^jr^^dooreifu iróUła mjj^ byt lyskJ^rti IijidiSIu aynicn- 
nu^ UaIIcjtI^ odujmii-my w Mo*aii'rri>j <:t^M ból prodJ' 
UaWiinn t wyvi>/oną pr/^-r r^^fl, rfdqmi^my produkta 



I 



rith» Ir rMLi agtcryicki *jiTł.e li^jiz mic^fhfficom r«4llcyl <hkl unl' 

twkapAUf . b*rt:*, "■ dti w>U a^^ im pruc^ntu ud ko>jr6it [ituclukułi. 'j7T% 

p ad Ib .... . , . . VH% 

« , łiłl ^IP 1iO% 

, łd+m , , , - , 86j|% 

. * ud im - i-M***',- 

mffAliłiKriiii, ł-c" łiij. kCArLj firodukcyi iJł«l [r/imi monrłjKłl, jr*' nLcihc- 

prodalicyf v3]t, ailftiitla na DL%ceac Jawfilai. łilit^ł^bif i Kpcwntenirn wbitf 
■aŁ.\ftftr^ii pmr#nlLi, n kilkjna4i'r fli<[f ■ h itA k.iJjim t*^t\ikitr niAgt jniiLyf. 
Ta (rt nteriwuwtki layuibitć ttny tr^lttflatto * ta^ymlttitwU 
aMtry^a. nit ^uiwhitt* iiiry^naclam *h-wA6 *Al hy^u >vujnnu 1 uv«m: 
i r1r»|'ipiA w rifkij it.jt fnufi^F'^ r»liM>'(^« ł'kifvf sti"; «r'li hi}f>n»Mr-j««4j 
i ur*yn\t ja pnpLfpn^ rolnlkoEn, Mjmn la^ rltiE 7k<civ tOl * Cmlityt' 
droilu^ JcM EiUielt w Anjjflii, cboajU w An^Tii nie mm uk nic nynapŁ' 
Byck I lak Itl^ych di> vli«t^]o>UCTt aauih^tr aoli. jtki? i^ ■ |>iTti'vyrij 
PI TuIk* łiboitm, iiLdhił w Hrkthcii Ł ^^IdUHr, W nnpornnlAiorm JŁidt 
(Łblioa p. /fionrr ir pi<7|b<i*4r<iinML, Ir ia u.iili^i* p^tlikich 1 aijiErr»1(ttiK 
wy4iil>)lci iIuUil imli 4k>u iińlLoEti^w c«EiiiraMr 1 haoicj \Vj<luikł. ule ilo> 
4ałf. I« ipJropi tkil, n£ulfW)<Hauflje trieiUcj ilntei wit liu^uj, nic ^i olrtwy. 

nh^-ni on. nrr |jjrl» jul nyiiej vii, 1r< |nEc» picaf HAiifl-ifń uiTr^ritcj, 
lulini. cłyU liOłilio»y<ih kir«i»Mw. pMiniełUiriycb * ilfm> i»k nienniłl 
ItAfr "olnycbH c* iłfił nv«f4]ik /o Lkniifft niqirrTdbtny, Jt^łCf-rby mnj^łu 
|>(fH liilki ttuti^w L]Lł<Liicr4^ *a|i \>'jclujk«. 1'o kTi> ur-an-^ul ^lOk. ii^* 
lun t^idiul L t J. 



Młrowc. it<Mlarci«n« pr£«< ^^^'tfry* '^^ fabrycinc, di 
ibiArcidm> pTKi prowincyff ^uKlry^ckiot to hi^; pokaJi 
lv cyfry alicyatnc £upi-)iiic się i nAa.fyin r4cbunki 
^.idfAJĄi <:'y11* ''^ TMvri vr tym haiKlIu ^atkyj^klm? 
kl6ry "^d ^uMry^cki lowit* inremar^oiuilriyni, w l^j 
\ryinUiil«y wUMiych produktów i Kr61i^«Łvrcni t'aUkirmj 
£ Ku«y4 i \Vulutt£C£yin4 , pr/y utKwnyiii htmiiD \*j tó\ 
nictWA i pr^cmyfttiH Ctalky^t w rorot^nym iiujduji? m< 

A jo&li utcii? «4 re/uluty handlu wymieaiwgo Oj 
licyi, \Atwu poj^ć, j«kji iTiuM być li«yotii>naM j«j hAUdli 
w-4-wibvirfn«ifo. Obiomy, JNkie lu lej drodjru uciynij 



O^Ulv JruvirmtV» i uatlo^rt:*- — KolcJ MuAb (Alk«|«ki. — 
I1>, Ai'lriej /ADtfTiftit fiirMTfH tmiff^pf tfflf lin (Utiafi. — Pn- 

^■]«i#r*iwB wTk^Uitkl'. — l^jtrfitf £fl4n>4ifitbio«r. ^ iSfuAfk 
IłłuJId * Krakovia L v OklłcyL -^ Kaper >•* "^"ń «Bi P*cdI«* 
órj. ntt. InHyia I nii))^ lóc kyif^iilrieo tAAtlld iMi« llfhr^ 

PiMirie ftuitryaccy o Irjittcyi, jako j«d«it x ttAJ- 
więkftx> c\% doihoJi^%/ iro^klittoArJ nadu o \o% T«ffo knju, 
pnyiAf /jij,^ pobudowano w <ii»licyi tfu«cii)cif. Niin b«i 
imdaohci prjryLhodrl i^ddni^ ^pratrii^dliwoJć radowi 
a9Htry4ckiciDU, it niein«l w pkrwwym dniu u^U <ia- 
Jlcyi, poUniu■<^^y podklki ve ciw<^mA.tub, /agarrij^w^fir 
ntt inryti|tj;ii;ł vfiianvit kopalnia >vli, /Apro»4dziw«y 
w roku i;KO monopol tyWniu, nakiiy^rtuy na wlictit^ 
poddiL^k v£arwarkowy. a ud wMtUri pobierając jji> 
Uf roltocunic, — od ciA>.tx pirtwi/ej podrófy JufJa II. 
do lialic>if ^wnkil uwAg^ nA ^ani^tlbuc inr loj prourin- 



I 



cyi dro(ri hittf-- Jcckcl w HtiUfji h^nd/u pohkirga uło- 

pftlocrnio buiiowy druffi bUi:^ x Hiehka ia l,vrcwa. 
WłłwcTAł in pdMrinowinTif) ^burfown** jrtfi -mil /1n>^t 
w tłjilicji, chocjał Gros* 1785 roku pn^dftawidt, ?e 
krAJ łgd poirinbujiT 516 mil drogi bircj, C^iWwiek 

iw Jtłr, dochodu 7. li^Ilf:)-!, ^r/t^znacz^l na dro^i ka 
knn« około 17^ rvt.icry rtt, ') i f* <c *Hmc uirzimy- 
lub budował goicińc^ public/nc, klAr*? dirUiuj ror- 
łjii Mc tt CiAlkyi njL jfi; mil- WprAu-dm nu firo^j 
le wplyuLa nicu>i.xi>ni« do koa publicj^iiyc^b s^tarwark^ 
nU «iMc^rti«rjK/yR] \ą^x doohi>c1eTii drogooro i inohŁuwpr 
rnajdująci' 5]f," prjty goftri/tcu prnwiL' <:o Maryn pci*.!Tcłw;if 
to jtłt co dwie mile i P"y k*źdym brr wyj^ikii mo- 
ście^ Te myU rc^d wydJtivri«vvU, a iiajiitciciej dOHUjj) 
*ie one A' ręce łyd<>w, któr/y iiir>wi;td<finyc'b jmdrA/- 
nycb l>ttz mnosterd/ia ^idiieraU, c<?m barcUt^j, t*i n^źju* 
były opbty myta wedle Manu^ do kt<5i^tfo podróiny 
nfllefal W każdym ^lłlw^>rf^lr JoM o?iObn^ bJuro nACEol- 
nika cyrkułciwp^ dróff, £ nic irmłą Ikiba podwUdnych, 
ak Jtt bLidi>wa, lub in\iik*t-A jtApr<iw^ ^vfU>Ji:j<iiJ4 byiiva 

naJL-}i7^dej Ły^m^TitiŁ ltcyucyi;,xtqd £dj>r£di mi^ wtcikit* 
n*ł lirAKAch lyrh /-inirdb.inio, Sfi-;nowłri<^ u-l vr ^li^ifu l*t 

iiiti'itnicb goiHnCł- nifimirmi*.* (j^.iifrpiniy, a dU kiinu-cf- 
nych w skarbie o^icf^dnoftci nic<rh^tnic brano >ię do ich 

ri^piAwy, Ponił^j oT>*C*ymy j-iki yftl Slaii dr^y w WiH' 
ki-em KMcstwii' Krak^uskiem. tu ifa* pnyiocjrę wyjatuk 
t Imu »pr;iw«^dnwcy jcdn^ifo 2 v1cdrVi<^ktch djrlrnnfkt^w 
( W^Jłł/iTłT iSi<ł Nr. -4^)* kióry tak o drogach publii:/- 
nycH wyraia nici «Cldbyłcm (w mir&iiLcu paid^ricrnlku 




'l /k^ itMi^ay^ft^ a^Iuyr, M, U", łlf. J'>. 






R«i1iiłł Uf, 



tSjo) mnłft fodr/tf i T^rnown c3a Lwowa, » w t^^j lt^i^ 
kiej 35'milLłwcj pr^ejj^d/tc nic jędną inuliMn B,po»obnłjhć 
c^yniiTni^i uw4g i ;>oMf^ź«i't nad publicen^mi f,'oAcLi^cBmi 
i kuAmi pCK^^wcim, W RznNiowie j^uprai^^jtom do na- 
MGi^ffO pnwosu nin mnlf) J;łlc o*m koni rhKipsUiph , 
W ł.artcurir r>b\ło si^ wpwiwd^ip na ^/<^^i;i. altSmy xa 
to w p<^Icw)f? dro^i na bJiyni ^oicińcu u|^<4;jEli i mamy 
lylko do pudiiękLii.^4TJ)« jdkieiiiu^ ijhlupj, k^Ary lum 
dttt iirzTpfłąikę . icŁmy hic ^awlrkli jako uk« dfi nnj 
bUJa/rj stacyi porjriow^J \iii pojmnjłMY^y prńwfljłwie, 
jalc prjF«diiiiot luk w^ny mógł ujlć uok'ajfi wtadj krajo- 
wych. e<Jy lylkij ilru^j i k^^inuiiiktfcyit puc^tuue tdoUj^ 
o£ywić handel w (ralicyi i pr/cmy^J jt-j poiUurigti^fi*. 
W cdlf^j^Ipjsjiyfh okolk^icU Jro^'i liywifi^ je^fc^i^ }foru^ 
nanrcl nu gtównyoh punktarfi hundlowch , jak n. p. 
w Za1cAxcj!yknch doiąd na DnicMK-; nt-* ibudowano 
«tat«j komuiiikacyi. Wa/akl*^, gdyby oio \vy»okic i ibyt 
Citęslrr mytAf iiio Hctne^ a ibyt dtujfa cirrpianfr JttpsU' 
ciii dp<'j^, byłby lo prfedmtot, w ktf^ryiii ndjrniii<>j m\9' 
libyŁiny riądawi do /armcenia- 

Co «Lf tyczy ko^lei tc-lAjCDt^J, tawar/yiiiwo kol^i p6i' 
nocn«j(!'vrdi[iaiids-Ngrdbahn)mi4tu obuvvidirkpr2«dłu;(a- 

jfakupicnie kulei ^uk2n<;j ^rmi-^I^t^ko krakowskiej obu> 
(l71^l> vrAtp1iwoftf^ co do kt^runku daN^i^i hudriwy. RrA<1 
bowiem w roku łS^'' nabył od akcyonarymrow linu| 
od Masłowic do Krakowa i c^ x dniem i »lycJti»u 1851 
roku U' wtuiMiy ^a^z^d ubj^t. i.vypUf:oj^c tu\varxy*tiwu 
jak<t picravi,| rACc 17.^^1} obIi;fncyj na ii>o ularńw ka- 
tdu. Jo* w lym fAkcic widiin} Kr*l<ów pi^wnoW, to 
daU«a budowa koUI pr£<?x Galicyą do Lwowa i do Pe* 
Mlu od ni«gu bi^ u^inif^' boby r/,^d ni** chci^t tracić 
dochodu 2 tinii Miyt-t(}wicko-kr.kkow^iej, któraby w n- 
xio 1>udou?y oHobfii^J Unii oAwl^clm^ko-bm^lu^ft^k^fJ Jiu< 
fiełnfc* pr/^i podr<łłnyrb i tran^portn Łyla pominiU. 



^łf pcv^'ik?)lnr hiju. 



'H 



Tymftai^cm pod ko^nlffc 1A51 roku roibic^ln hic wIrIiI, 

ntta woJD>\ Krak6w wvTxuc:0»y będzie p^ /a linię ko- 
lei austryackicbf tv nąd ^Juiwiłjc-Ł na ^airitŁę kuluj kr*ł- 
ki>M'f«kĄ, iL łuidowiić br^drin rAwnoTr*f{^ jrj ań Oiwic- 
cimn do Bochni, Pr^crjiłłrn^ mi<»KłkaAry KrakuW' 
wyprawili dcpul^cy^ do Wicdnifi, .l ic Cciiarz ^'t^iiiii^l 
pod t«ii ;:/^> Krołfów nawied^Ll. ra«la niidi^u pruUJd 
go o poląc^rnic Krukawu / linbmi fiUN(ry:;cki<?Yri, 
iVloH proAby t<^ f\\^ skuik^iiwMly I rrt-^^jt dta^o bylA 
V cayrietucniu- Dopiero w kwietniu iB^i podobno na 
r/cdM;iwTC(iic K ulłffniAlor^ Oofuctiowikir^o ijini^iJiitiLO 
idowy linii na prawym br^eg-u Wifijy rirwriolegle do 
kmkowjkkioj. W tvn łpoM'jb putiAnowiunc uwolnić 1q- 
^'^r^yMwo koli^i pi^tnocncj od obuw^t^ku dalsj^j po 2I 
Ołwiccim budctt'y. Z Oiwiccim* ma byi prawad7oną^ 
linU do rrfi.'l>ini> x Krakoua mA do Boclini. W cijŁg^a 
roku ił<5i ukortcjono juJ pt;iwic przctirtcń mi^ty Dtrm- 
bicą ft Bocbni^, n n^4 rok 1^5^^ i^-i Jtadarir- mlniMr^ 
wojny nuknrano jłk n.iJ5p]c-''iTiipj?i/n budony f Krakowa 
do Bochoi PaUia la^ hitdowA od Doniliłcy do Jnro9k^;L' 
wim- jak oa i^rjiE losiafj w»trfynian-> Nic maw ppwni 
ici, gdzie ł-ic będj:ic i-chod/ić x ^^tlic.yji^k^ Linia po^lcf^^ 
Ikow Iwuwaka. £daj(^ bic wuakiu, i£ pur^uc^>no dawn^ 
my*l poł^jpiii-t i^i w Tiniowii^, a na punkt iihirjfii 
du'di:h komimikAcryj wyhr»no Rtoiów. Od Reewołła 
ma M droga doUn.i Wiłloki na aiUiU: Cjiudi?c, Str^y- 
lóv, yjytuiAk, KtObno i Ja£llaka, nj^i^pr^i^ dolina 
n-i-ki Ufidawy i ri«ki Cbay na iTiiu^to T«jkjj do PfTiiiu, 
Aby nakłfinii^ r/Ad do "hndotpy w lym kiiTiinku, otiyw*- 
Mle iryrkiibi ja»iH^kicf;<ł ofiurowali ^1;^ tt v tukim r^cie 
j);rijni wTU«-3ki c.ik pori kol^;, j^k i pod budynki pOtrx«' 
bny, dadf^ radowi Ja durruo. 

Co do komunikacyj wodnych, Cc Irlaly po ia ^fcT4 
ifd&biliM>£cL r^^ćidowp} w Galtcyi, kiedy \vUAnle utzitw>«' 




t$^ 



K^M^dMi III. 



mk pracp lud WKU KaiiimierTa Wlrlk<4*|f<i; »Irutki Ich 
olcAtAty- >ic w Mkwi(r>iłnju liranydł o*4(l ondwińUli- 
tJckh, |fdxic potwor/ono wielkie tkUdy /bólu. NJvinaTU> 

hntymic cUs^iy, któr*; w kilku aiicpoLL-ti ujęły ja w ctO' 
"»tie i -Errtm*' UrrPiil. fr^i^rl rJ/li^T^i^iomu liity oderwała 
WUJ* poJ Krikovrp[n kawał brit-gy i (]jr/jiiii> łtunłj^ 
łcamifiLii^ t v\^iofttn\ch, for«itinynh cto^ÓH' tlvti 
Kilk^ rajjy * |jtii[ijt-jijych i.j!j><jch /ajniciwono ^^^■ oc;cyi 
nm^fnU^nt rick\ \ ur^iful^iw^nirm jrj fln<i, wM^k^r (irAi 
te prędko nic psuły pod napływam wórt (r^^rski^^, klói 
do dtU dnU x k>t/dym rokiem imirniiiju Cno, po ci^m;! 
i ft£Groko£ć n^ki^ Ko/I.me nody u-loką »ic powoU* wy- 
4Uja 'L nicli piA»cr/yf<li; mJi^lizny, poJ>r<>d kE4'frycJi kdi 
nnjpIytTtu- ^Miki /doTuj^ aię prtMtikiui^, a Uk irAni^prl 
lUWJŁfiSw MAł łtc pncdsicirH^cten nitfbtipiec-ł-nł^n* i tA- 
Icinum pd pi>ry^ ^V roku tł^M^ kr Anilr^«j /.hinuy^ki, 
z rjadką ttylrwaloicią ramoruj^c; pAtryutjcjtiic prxn<I- 
Łlł;ł>i<»rs(wi», tjslli-w,^! jbii(U<^ W|w|c i |*) dopływy ^aU 
cypkit:. Xait;^iku parowym A/w-faJn* pr/y^łłynijł do Kra^ 
kowd, n.iitfpi^Iei wrAclałuy do SnndomiłrrM, puAtilj 
»ic ^iM*m. Pokoiałt) si^ r i^ próby, ie r^t-ki Sfllicyj*' 
ttkie. tiAKul (iru£ir|fO r/«>dij. nt<- >uirUią trudioj^i pi1^' 
prjn:l>yxyrk, citiuiuwicir dU p4row€x'łw w^^kkk i ł« uk 
dabn^t WUła, jak Dunajec I San, mogłyby by^ lutyis 
do J«glo5i p»rł>w(»j. Kpc/ byt josecffl inoy po^-ód, dln 
kivjri,'^'u rc^uUcya lycb tick, a mbnoirkic Wi^ty, liUU 
biV konm-':l^ i (>«b'l4^ PowOd^i, Dawitfd£ajj)cA ni«-cMl ca- 
nxvnir okoIitL* nAdnULi. Jiy^nr i ninitdyA kiA'iinąciN 
itoietłiln w iicdfi>>^ wiosjc^yny, i« oitatnich UA^ch tai- 
%tcty\tL lopehiie kilka wu t pobn^tnym muiii>cjrkom 
i^k rijft»tł6wr I innym, wielkie itr^yaióftln lakody. Wsfół- 



sdy pra4akiT7cc kn^. 



'»: 



więc dla ufacwienta f^lucfi i eramporlów handlony* ... 
csficłĄ dU ^Abejpii^CiciiiA h^sf.-Umchfy kulić. kom^ciUHm 
by!o i jusi octys£c£c-oit: kuryłj U'i*ly i utnucowaiiii* jtj 
brjyfjTi^n', Zai^unnwiEila aji; nnd rym prji-4m lottem [j;bn 
hdndlo^A* krakiMAska w Cł*-rwcu iSti roku i uciinił* 
pffodkiawienw do rainKtcryum dodaje, Jte brz iiro^u- 
lowanu Wtbly. liatkya, iniaTKiukie KrJk<^A\ nie inti^if 
korfy^^ ;En tl>avrirT)Rnffo pr/itdM^bu>r-«TW4 lin&bic^u 7.a 

wi(;k«« tnulnoł''! it^la^i. PopArło lc proftbe Towari>' 
»lwo fkcronomLrr.ne krftkow3>kk, t«c^ dotąd riłf dal .n« 
nij( rtąd otlpovfi^th\ i jak sif xdaji?. sprau^ I4 tvlt7 dU 
(łdlicyi ua^<^f Uynajmnifrj /a>ftć mi^ nin rny^:, 

1.) tarffucli I jarintrkuch g4li^y|sktHi r\W cia nie 
do powiedTwnb- Rrc-cj! laprawdę d/twna, U* ^- krajut 
którędy u^At na Burop{ ftwdkow^ i pófuocD^ liandul 
kwoittyAKki, ^dfie odbywały ^ir wkłki'- 2>i2<ly kupci^iw 
mdiodnkh, ml^Jhcow^^-h ■ iiit<iTiU*rkii-tf, {^'d/ir du ót\i 
dnU 204t:tło ^ic lyk |>4mił|iPk daurni^^ rucha handto^ 
yrtgo, nlł* mAłJt Ani jł"'l"*v*' i-irriłarkii. klf>ry^ły sci^jpał 
kupcóur znL-cxnicTJsjtych ifdlkyj»k(cb i decydował o G«nic 
i wjcifloAct Jiiki^u bfdi Wwiiru. WuynŁkic iatm^rki, 
ktvrc wp}yiA-jtj,i EU b^uidel ^icyjrtki. odbyauj^ nic po 
^A fraUiyn, d^'tji4r wyraźna >vAkAriVwkc, ^fi hjind<;l niLsr 
m« wag(^ ku ^ia^toni f^igraiairznym i te po xft Galicy^ 
uJaj(ciivJiE odt>yW4k »ic ruch j%''o, TAkiwmi J^niiArkAmi 
Mf: twni^ft^t, Łłuinunit?tki. wrotUwski i iorn-v W Crali- 
cyi JL-dł^n pracowiiy jiiatystyk <*Ł»liciył, It! w syi tn\A- 
Minrh i inłA-4£^(:/kacłt odbywA mc co rok <j>44(> targów 
i 1,00^ jarmrirkł^jW- Sa to siady dŁtrn«(Crt handlu «•' 
u'nctria«^o. na drisUj ^^i 01^^ r{>ok<»inL i punkljiaii tu< 
chu Euindiottc^. ali^ w naj;iiJuu;j warntwit* produccn- 
ców jiiuEj(i:rgo *ic> PoJo 10 jtthl obsurnr do siacliraj' 



■ ^ 



'u 



KwUoir LU. 




5lWA fydów, kl<)rtji:r> aHnn pada tttiwo m wicntą^^y 
wluJkcianifi, e|>i>ku jwit^kfmLj^ccj ti^ k4>nsURipcyi w<^»Jki. 
chwik ]3rjcys;>ir4iottcj Bprxi;d^y płudów in^ntowycb 
c1iti>|>^Kh, wnifcic iy*ku drotmi^j kumarsfcty/ny. Al« 
jo umija kupl«c £Tia<;;znit«js£y. rzadkif cbywatel aic jgavri, 
j ti: pfIMoinw*: rhlop^t^kir; \ iydow»kic zjardy. poin 
Kon^ c/AHf-m linridą ^'t^r^li, fiic^ynaj^ sk* u- nieklór^c! 
ini&jftcotih Oli odpuatowcffo n^boźe^atu-o, kititciĄ «ic 
piJHi)>t«iv, k(i'>LntJł<.łj i oiŁetgic^nycti rLjCJiiiycb <dp«b«; 
We I.%vtłwie jt:M uk łwany główny targ t\ti woNc c 
1 — H llpcn^ fiUłli riiAdko poJAWf tJ^; n& n^m wtcrA] na 
tV, lub ^ lyłii^ci* rfTiTniirł'»w, a t Mk niłr wywiera on la- 
dni^^cft wpływu na hnndH wdtiy w c»lł*jttihcyt, W Kta- 
k<rvrip lowAr^ystMO d^ronot»lc£n« starało si^ u otwo- 
rzeni*.' tikiulkich Larsów na bydto i dwci.% Uha hAi\dUtv/A 
pTonifa mh^łstł-ryuiti u pr/ywł1«j ur^u w«tniaii«^o, lcc£ 
uniłow;hiiia tr spt-hly doud nn ntc/cm, i choćby pny- 
a«ło do JMloJonia podobnych ur^Ow lub wl^k^ycłi )jir- 
nuirki>w w Kr^kfwitf c^y we Lwowie, to be* tpL-łdy 
i bi..* bjinku nut mogą wnc pr^yniifAć ^nauTieJ kr4j<iwi 
korj^yńcL 

loMyiiiryA j^ł*ldy, o kiłW^j nnpn^fito dopommnją 
łic wFi/yitki« Uby handlów-^, JŁ-itli w kt<5ryra CłAiie, to 
pewno w o$tAUiLcb Uuch okuyuaŁi uq m^th^aą^ 
W Grilicjti, a ^civ)f6]nk'j n- Krukuwi^r jaku w miu^cif* 
pof;ri:kmc:£Licm ir^cdi pańniw, Łjddiii^li^c^fj^o ^yMnmu h-in' 
dlowogo \ o*ł>boej Mopy myrinkrej, Ktcsi^iokl ^n^itłcJtoc, 
pnUncwipcie nich handlowy, jiprowAdJŁoJy dawniej na 
tkrg pjuni^lity monetę pruink^^ ri.ŁS>jhki| ; Hustry^cta^ 
Od mirsi^A kwiuuiia 184^ roku pi^c^ęły c-oru^ bard^iuj 
znłk^Li^ £ <iblr^ cwancyifirry i Inni? .srrbrnf^ lob xlo 
pitfniJfi^crT auslryar^kif.'. w końcu 7Ti[kni-ły /iip4^tnii> i w Cft 
łym krsju me hyio itincj moofity nad piipif*fy bonkowił 
i rf^cUw*?. Wkniice lą irts-trem skryła uc monnta ;fd 



A, ki6rcj br.ik był i^ik wic-lłct, lo nkkiAny wfai< 

»vii;ivi« dóbr wyblJ^ilS ilU pcir/Miy ^wtj^o gotipotiantwa 

kvriiki ita kiLk;i tub kilk:(iidiU:k krftjc<irf'iw, i ii^ w do- 

hruch kh krnJyły, Po mSflfitnch rox(lHM^Tio jędno^rer- 

»kowe banknoty nA połówki i ćwionki, prjtcje co oitiy' 

^ mywdiui mooctft pii;EnJL>i^ i UfytUJiiMu-krdjLarow^. N<i- 

^ rencie pujjwily m>- p^pjt^ry r/z^duwi? a£v&dŁ> id^i^aicdu- 

k»]carowc', kiórn brak tdnwki^wrj mc^nMy /Ait^powAly. 

WiłAkle \^ sti>^y papierów kwjcAroi* ych i rcibk^wych,^ 

kt&rc po kAsacb publicmycb moini byJo jtukupyw^ć 

akMt4A(al i librami, dc^koluick ttpm/mt/nu mia}y jr.- 

diuikoną wanc^ć, lo wArwi<^ ich n£cc;i-7cr£/a cbniała^i^ 

^ i kofdym (Inicn. WsiyMkle tou^ry r:v JtniK-ni'.rn hic 

B ctny pieniflfdAy pcl^z^y w ffórę o ki1kAd;rii^«i^t procenl. 

ct^lo uryzcj niMi róinlcn kumu wycnft^bi. Kupcy riU 

majj^ w pApieracti ufności, i imuazeDi je przyjmt^waif, 

Ilkfyli rta nkb »1raly niciylku tu, ku>ro kupując plir- 
niądz 8?obTDy ponokUi* ftl« straty t pr^yn^lo, nw^lŁ^r:*, 
które pTTłT now** •k|>fidnicrir papierów porne*^ mojjfU, 
DywAly chwilo, ^4* hanknoidw wcdk brłtć ni*? chcUno, 
Je xjii inaycb piuni^dfy ci« byto, wi<jc handel wstrzy- 
mywał łiic iupuhiie, nie ^pncdaw^Lb kupcy> largów nie 
byw^ilo, Z0Ar4iity »t; iakiv epuki, jatk n^przykł^Ld prited 
konfv^rcncyanii olcmufikckicmi, źe ceny towarów pinfw- 
B'SMJ iM>tr/Hły ^tntrnljiły mię w cl^ii dniA bardio ina- 
" cmtCT funi cukru koMtowal rano zo, popołudniu iokr.i 
puUobUjv/ k^wA L iniLi? towary kijluiiUlriv. jAki» «lraly 
n& lycb w»iT£q|jiiifni<jtchponio!4a lialicya. bytuby irtidno 
ob!iciy«5^ rwłajuc/a, Zr. kupry jf*j nitiftirli Uuponrn nir^mifr.- 
kim i ri*k|iłrym auitryhcktm, raianowici'_* wtoskim , wy- 
pUcjić w monccio brięcąccj. którą po eonie wysokiej ku- 
powioo t dot<t<l kupujq. idnikły M. x obi«gv £lot« i »re' 
bmc ro^yjikkii? pic?i]i,(dxc. chowab je nuem x lAUrAml 
pmsk^&tiii wekAUrztf, >pr^odaJąc jo po dowolnej ocnio. 
Tymcranum jalc pf>wUdKieli4Tny, handi*! ^licyjaki po- 

«a^WttH7»itKALlaiM. t.X |c 



I 




ir* 



R-PiJiiAt [IL 



ftkwłj frwwiłty. Chdwi xy>ku wrlc*lftnt, łio^owtii^ 
łwyrli inlCTCifcAw titt^ymywnli uy/i^y la1» ntfuy fci 
banknoi<^v; kui^ wiPctcAiki in^OEcj rtfpjlowai *if 
tarffu k»konkini. ioACJrj n^ tMowitkim, im^ti^j w Ica- 

ifM lunknoiu »nl«nUla tic w Galkyi co kilki oij 
I.T^f w j<?<ln^m i tem Mm^m miricii? |«&IJŚ kit f^l>< 
iiu»ł<7ilfL^ kur&u, itnajdorałF^ ffo inaycn n kjJdrj 
buiktiiM. na k'£dvj uUcy , u kaJtiJi!|;(^ m f^kslu j;^<?l^ 
t-yóa 7ti(<l polrr 4>bac<Trnt* do fdj:ipr>t« i osru^tw pi 
wymihnir inon>'t; n« plQC«ch pulilłci^nych ttmor/yt m^ 
hj^ndrl pi«ni^ftiy, tepali prct^odnitSw fy<t2i« ki(vrj 
cbciwic do 14^1^ łjitw^ jArobkti r/urili t»łc i b^ik^niii 
OK/ukivrali liióńj co mi«U i]tv3JCfi;*ci4r poiK^rbować 
nych n>vd tiAnkn<łly pifnLcdxy, >Citr pi^m^^ly i>'ini) p6^ 
dawunr do puMifZTirj YriArtomoAci kuna wicd^ń^k^''^ bo 
orti^ loBC^tcj ukUdttly »l<; po mlAMich le^alicyiiJcidi 
U' Krakowi** titi mior/ono Mwm« vitrCO« pionie 
dueary.ickkh, papi<Tt;uni poUkicmi, klóre nic^anknnl 
n« ii^ utrzymywały t<Łc. Pf/y ukli>j fvilukcyJ moiwc; 
j«dyi)irT in^iyiucya (fi^^Idy mA^hby jAnAzi^ ^hwiojnoi 
kun'<ł mi^j^rowł-ffo, pr-iyraimHii^j pr/^/ rodłirniłe ogi 
ix-inie lokalnego kuriu, upobkdf jdiiorMu-om i 
ctir^jMvri>ni pr-<kly kowanym puMtcfDiw t lult-ruWAHj 
pTJCme ntaUntc- Wi«Iu innym nadulycium jKrło^.yNby lai 
Irihtyiunya pr;:TM^g^y^^l pr/y j^ieW/if HJ^niuldw^ i 
(lobrx« w K.nkowic jak w< l.wowie uciuwAno }e} 
trrebc. !<:<:/ mimo Ci^itych pT)Ecd»un'Mrń dc jcalofi^J 
nifl3 pr<tyft^to^ 

Wiróil Ukkb okoliunoAci wcgi^uivjit handel we- 
wfi^irwiy, uto>.'ty opfW irgo tyiłi^i:j(rym utrudriŁ-^iii. 
t miL*jsc^ł>wych niohunk^^w, lub / pr^epiłow priuTDyGl 
vynlka]*łcym, Kongr^ncytt kupii^ckk Mmykdty w»Ci 
obcym kipiUlE^tom, mi^jocowi kupcy poddani bylt 



Sitj pfo^ulKjjtat ki^*. 



79 1 



■ kiir/ll-Lii'i«) kontroli varoFAttcryi finAnioudj t urŁędnlkto 

łjac towar choćby t«i z prowincyj jcftiry^ckkh, mkapl 
od \erwaHcr)'t luiiudciony lenniii <!(> j^o >()r/iriluJty. 
w ciągu kti^rego, jc^leli aic nia pojrbyt towam, ntui;al 
-irni(I/ ^ prrtlon^Af >■:» . oiwl^^ra^ ^^f^Ady airoj** ri^uiroTiim 
i r ksrąfck h^itwl Iowy tli ii^prftwi'-Jnłv|*ł^ się jt odbytu. 
Wolno teł fiołncTrachom, pod poiorem {knuacyncyj 
Tuuhud^ić *klł"i'y kuin:tłw, prJLvt»4»,v5 icłi towary, ja- 
koby wywukuji^c Uulriiuclowdiiych artykuIoA^ Kzhc/ no- 
luraliiaf Jr p^z«pi£y to o tyltt tylko były wykonywania 
o ile harultoj^cy od icb ry^ru iii«i cbcinl ftię wykupi^^ 

\V oMatnicU ciH^sch, kiedy uUŁncieW xi«inACy pu- 
cxi;U się iciiJc ogranicto^ w wyd^itk^ch, kictly jtmriEoJ- 
biOHA pntdukcya (i^licyi nin do/wnUU wymleniiif chód 
w c^r^^Ad płody krujowt* /a lou';iry /u^rAnit/n<? . h.indcl 
mk wewn<;crxn4 korthumpcyt obnchowAny, 2mni«jsiyt »ic 
iiicaJycbaiiie. W »,iiT;ym Krdkowi^, gd/i» tki r^ku 1S47 
było ij5 ^klcpłiw kor^onnydt, nn bUw^lnych, 35 '<-•- 
l4inych, i7 giilunteryJDycb, 4^^ liaitdlów wina, upadło 

kdofnt^in- b^nillnwycb pnnti^ło 30, Man po^osrnly1^11 hit- 
»kini if^st bank run w*t, A <i*ywian< mej^lyi hIjc* Ka*i- 
micr/ftf w odicffkjszycb stronAch^ v.traitaj^ diU irawti. 
H W f^t^j balwyi jf^t b«iiiki?róiv i b4odl6w burtowyLU 
, 4?. kupców <:c(stkuwych j,SjO, !,«« "prótj: toj iicxby 
upr/yftikjfiw:inych, wr^yitkA ludność staroj-nmyrh ini- 
dni~8i^ drio1>bi/|^urym hjind>n>, Tu ]v]£ ty>k otiracbo> 
iiA ktAJCAry Iiib Ćmirrci krajcjtra, jeili mu nic- do 
t<r iCrifUAf' oMuhtwi^. Z^tiżouy do t^kicb proptircyj 
bandv1, lagroJlony wucdjiic bankruci w om, piubawiony 
pmtiicilfy, kredytu i pomocy bankowej^ WMpirmjący się 
wyftjryokt^m w<>dki lub lichwa, przemieniony w nędniA 
krttmftr«Kf y»g , Jak obecnto w cale} Galicyi, roidro- 




2'ya 



.Robl/u> III, 



bniony na tysiące indywiduów, zwylde bez grosza do 
do kupczenia przystępuj ącycb^ oto dzisiej^y stan ko- 
mercyalny prowincyi polskiej pod rządem austr>'ackiii], 
tej prowincyi, która przed wiekami tysiące bog'atych 
ormianów z Azyi Mniejszej do siebie ściągała, a na 
jarmarki swe słynne w całej Europie, sprowadzać coro- 
rocznie wielkich niemieckicb i nadbałtycki cb kupców. 



IV. 
KOŚCIÓŁ. 



WipruJi formy iłp» tl4 ti"m pt>U]jXflny^^ — Kt^i*J p<-ltŁi. 
i Jf|:a UMflunil: dA yltdijr iwittldej a tatiiw Kttvy;v^^thit\ 

Słowii prawOy HoJ^j /nie^ion'* na tfcraic w chwUf> 
kiedy ludzkość pracj ciicrdiiesiu wi^kuw dobiU się 
ii:t»cy przyjęcia M)«{fo, od lyMąc^ oimiu^ifi Lat f-Unowi 
oel lUiyjow rodu ludzkic^gu. Zwolna, z j>(jBtvpf<rii wJcki^w 
rocurr^nito Mf; po kuli ^irmskinj. RoinoMln jr r-^cMo 
eh**ć pAEiijwAtiia i zdobyc/y, brvt! Jo ł 'tohi\ mimołrolnir 
intorcft maicryalny, ct^tto hiodc?! bemic-clnic przewoził 
jo Uk lUur^A, dle jakim bądi wicliroin, w któro b^ill jiiroriy 
zaniunknTr ^trwalald si^ wbMU^ Mł^t, 1t]i)o^c.-i;i i pc^wii; 
onnkin. A Wf^p^lczcini^ if^lT^ ^rAfrrnAcjrnnjifck U'^ro%tu 
ćhrzcAciań^wJ, tego ^iatyttyciacsto bu^acenia iic ko- 
icfoUf oi1l>)vr«łA «i^ t odbyvA ntppr/«Maanl« propa- 
ffonda \riary ^wii;tcj n- si«rai ) umyMt cztowiccjcy, w jogo 
tttotunki domowo i iwyc^jo^ iv Ktotunki rodzinne i nu- 




I iiiutm*r i, w \^iuki, luoki i aaitF^floAd Hi- 

1'» T.JMI44 rhr. -T«A, nitoAcŁą Bog« I 

ttiir^rt. i'rawji •tnuUy lurowoł^ i ibłili>4 u^ do 001 

icfco: wnjna, renoo)en rujfaoril/icj «atk1m«iciiii%ki 9taj 
fMduA 1 BiftŁi'} oknitiu Z kaJdyo wUki«m w aroyŁ 
Itid/kip u~ : I M*; ^■^bt*') i■J'^]» b1iifiicgY», fro!wc 01 

^U^aj^ - _ . ^ 1^ luilfki'^:, ktiJf? burzy dmły pAftat 
I UfOihnv<f*Gi, hrił jif ctyak nid MkodUw«ni. Nji gru 
fach flAttisfch i Botrycb polityczn vch kofi^iymcyj, wy 
bU iif JfKJaa dli cAtcgo ^«idU biiM^lucya cbricścJA 
«1ut, tr/in*caU %%% pot^fra KJ ręko^mcy* 10 f«^ opinii 
publkJtnnł. Pr/ł-my^ł i h^fMtnl wrykw*^ mofjtr dwbr 
lUł^jhtnr. Ki«TUJ^ itię t^oiitycinetni bod^Acnn •44J4 ai 
nrfcmD to irKtkĄ dJ[vi]jfnii| filaniri>pijiu| , \to chronią luitc 
koM od itU*hfce^'M i milicrny nfdur/y Jo gofl:io4ci czlo- 
wickA, dci ranjci Ntinkjfo prtdnyt>xai^- W«jł«^kxrjknif? 
ohJAwiJi ti^ wiolki ru<b rojprfhirr^niaiiiA ohAi-tty, o<l' 
2ywianiA jftj aifi wnzyMkkh w^r^lw, podno«£cnu icli, 
uAicnUnU ^ntAiltrrn i\'iL'0'y. I,ułJ^k(Mć prwiblAiw 
ogromny w;knjtiAi, tm kn^fym inyil i^hredbcUibdu w 
rabU Uq KAry^tktmii knlAmi i frprrJtynAmi, oj^romn 
krajobrif, nu którym inLfoić blffnic^n pjrnif* W4«y>>t 
MoRkł r£4-kdini Ni« nui^ ]ul (ini jcdntj potęgi, ^ni jc- 

df-) tnh bc/wicdntr, pn4r«<ltiiu luU bf-t pośrednio, nU^- 
pr<ycxyn]U 4J<; do w^MiMpUnii Ai^ my^li CbryaiuAowt^ 
w rOd hidiki- 

A1« Jtr ciaft ni« b2Anu}vnkj co iką Atał&b^z nu 
4 To^om mv %£Cł^óx} nic^ co pnyuto bcjc oporu i cier 
pit-iuo, wi^c trX i u pncA wirkov^A ludjikoici ix>wot 
]ci«E ł fuilAiUL krwAwr«mi cii^rniumL /. ku^dym niem 
kfoklf^fli c/towkk ery narAd nntntu oa b6k, ktdr« 



i 




Ti^l-*, l|h| 



2Q5 



^irrpini, pori lci<'ir''tni kr^yźuj^ <^i«.' durh jr^fi*' 1'od ii&- 
nraJtm pneciwiwici słabną ailj:, ręce fkpa<U>« jta £<v4t> 
picfiiAj JL duyzy w)'iyu'<i ftii^ J^k łJolvMi i roxpjicxy. Serce 
Ł«lowiw;zv ^raukTie viibuw4 &iv o<! '^mi t B/uk;L pocie- 
chy, l^^knu Ta ic^n^^a, icn płocA b(»l<»jiy ludjikoildr 
nkiil" ttydobycU ni^ z i:lem»1ctcb wiijfów ł po^t' 
«nui f Tym, u kidrc^go w^zy^tko niA poci^itek sw^j 
i koiii«<| jak pu WF^f^rMkiP^ wł«kk Uh^julnu były lutUtoin^ 
i4il( pu w%£ystkti; c^o^y tnaUcły ruprt^JtcnianU sw^ 

w rrlij^ti, w ki>*HrIr, Kn<ci<'>1 jł^« wyrnut^m bokAd 
Todii lvclxkU'ff<», )c*i ich ikarbcm^ a}f- pr/ez to samo 
je»i nm mt I-?k»n«wein, ukoj«Di^Ri. Bifi}«^c pUrtunpm 
«!our;i B^-ż^^, podajv kaidcmu curę aivm Dkpehiimi^, 
i w lywym zdroju wj^ry, nAitjii.-i i miłości uiimtadfd liii?' 
usLnnnio dLicłiiŁ c£li>witfc£'!^u. KoAoifM wii>i: JE1^t wypo' 
ccynVi<^m i >chronirnicm dla wijiclkicj boleSci, ji-łt p»' 
lfg4 i>^lywin)tstrĄ hity ludzkie. .\Wt/u</ą pcikrfppU iwa- 
tloaych i pu iu pii-l^T/ymk^L ludzkiego <tyw«>U pok«<u)e 
im w)vc^noi^: ^i^rą budii tv nich vc>UL^iu prawdy, riu' 
kr/ewitt j«. wywołłijr fflo-* nbo-aiarku i nu drop^ prncy 
virpr(>WAdxA ; w nriVu^f d«jr ■ yłowi^koui A^iłobi Mrui«i, 
który gf> MTTłrie od H'ła*nych ^Uboici i w poiwitcniii 
i>c dla bliinir^tj. rv rfbii^^iic^ r ktiie uukAi^ mcjl^-ńlIo, 
Kudciul faiciu jesi njijprcL-dfiwj^fą w ajj^rruf^ii- 
ntinic ludfkir^m in^tycuoyn cywili/AcyjnA i meuMnnnii^ 
twla: >^Łlinłiid^ajiic<( On. }«ko córka r^iebioA. si^^a krę- 
gów riddfbmskkh, rckoma jlrwa btt>gc>^ławiriUtu'o, 
l;fcxy j[i<-miv i nit^Litrm^ lud^i iia nkr/ydUirli ttnłuHci i unt- 
dłiiwy puiliuini do Bi>^a- Jako >lcwo iJliryaCUKa, bi;dą<:4- 
je(r,> p04h:A'tVr^ j<-M nl«/nil*<iiiK\ bik i Manowl^ko koAciota 
t\w <tdmrimi>i ^h;: mimo nUjfo prrrcbodn rra>^ poniżej 
jcifo pr^f^mykają «ie lud^kk ^o^^unkl. Oo jako maika 
dla w^^yMkich rn« *lQUp'a <nil<^Ac^, on jako objaw zwi^cku 




oir poddaje k^j iwŁeckt^ zvi*T7chiKiici : on p-ko zdrój 
iyv«;j wcitl}' DdiBfilft jd) wsEyatlcitn liKlzJom^ ni^-tktta 
IftMynicyofo, •połc!C7r6ilwoi&, którti }«j od nteffo iądjją, 
» w tyn Mafanlni ni'' ctyni mi^dry wfcraytnł rńutl 
On cJmci wuyatluc cywitiuicyi ii«*ccj P^ff^ > ^nrjM' 
kl« « Hjcjyiu lącjiy w j«dcs ceJ; tkibr^ Judckote^ 

ChociAt r^tf^m ct-I }«go i irodki diiaUna są n\e 
ritJttakia, w n^ciMch rii^tn-^ith, w BCOttitikBch 1ad/ktr-h 
ItnyniMi <>n si^lkir |>o7ytkf. On oiytriA W7t/^)kt układ, 
»(io}cc2«ó>kir bo i V xicinikkb orjfaniiac} ach porząddcj 
nMlcTynIny, u ty!v i«kt trudljrn), rjteciywtvtyni, i> tyl 
ndwct tfcKloym tovir£yM»~a liuUkic^. o U« go 
d«k ijtichowy ojywU- Końcliit wcibkjt}ąc uc w ^łąb ]«< 
łt«Mnra nJo«ipf:rc^o, ujmaj'- TLamiętnoici 1udfkif>, tAfyo^l 
dzi j^t odMi^ra im iywk>ł dnMrukc%jny, tm t&r hzliichetny^j 
H-prowadu. W|>aji £«Aadt poSui^c«a»«. uccy ciorptiu-i 
Jk:i, 4 promuje je jpdorj ntrony nic>p^raw)cdliw~<i(i:, m-fci 
cak(>wk'kji rI^ iK:i^ivnf^go do wy^^ych ^t^irr pudiww.i 
Tak pre«w»£n4 jeffo w csynnoAcMcIi lodfkicb rolc^ 
(UtlAwall wł' ifkuy^ikich opokach polity<:y i ludik *iaau,l 
*Xąć Koteit^ bywa) culum uwd^ prairudawców. J«dnt'i 
w)d<4C ic tfim prrv«ri^'v duchową, która ni« bIu|^a prce-{ 
wdd^c dvNput^/iau, rzucili ait,' naA ni<fnawinlni<f i<;|ii:kli, 
łdohyć ga prinaf^cą. PrzcJ (T?y porjmkowo irickichr/c 
toiaA^tn-A |i4i<1ro duft^ałcic mllioni^tf m^r-^niiłkc^w s n*ród 
tego uciako wiernych, Koiciół nic upod^ ;i]c ow^icm 
pOdnŁó«tt ^it;, upot^uU^ i cułą lii^iriAt }iuu.'\>ą /^uUtlii^T. 
Inni wid^^- w nim niejako pulicy^ Futt-yuln^^ t-btipHgo 
w »wd) hyjiir^ni jtoihyr-my podporudknn'(ić t allM» jifo 
obrrucili pr'-*t*."kry;ł ^ albo xvt hicTArchU j^JT*^ w "łrrr^jfl 
UicrAiclni iidminiMrAcyjnnj ivriHilL Pr/fine ii.tjtrhWaniA;! 
reliffU J4ko Tz«cj nad/i<;nirtka do /i«nukich celom mv 
mrmiLt iro^ Jtywoimi, M.tU i>li^ nur/^dzk-m m>'krt\viTni t| 
niupfudiikcyjnrm. ProItikcyA rc^di^w s£k(td1iiVb;^ j^^tl 



K»t<iÓL 



•J% 



~ p(kdfir>'«rik^ Wprawiony w ramki i>fit:yalrił* ^mii-iii^ się 
wkr^iCł* w hypokryjryft; pod niavka biurokratyi^łnpj pc> 
ivajfi tracą ponagf wewnęlnrią kupieni j*jr«. iry/iiwają 

P»if s whny i ł^ko aufr^rowic xu cxat-6w Cyc<^rona n^f* 

IM nAfxcd7i<f nnilu, postawiony wolnfiiłicn. p<i^b.k^ iuiiy 
form , kt<fir/iml w^wiifir/nn jogo '«Mi1n nit^^hc-rlnir- 
i nif^niicnnte »!c objjL'iriA. traci eiencyą moralna i zdO' 
bywcy &ii'ifj«ixtu tmv pr^ynu^i mc, C£<Ł»y ukie >>J! dLi 
rcli|£ii najcici»£v. w nieb kr/(^wi ^i^ nicwi^irdL. ty- 
Ho fla^c^nIfrnb. które łUjt cmratł^plia , ognia fiw<v^rg»» 
k(i5ry plynł^ i w\itry i mitoAct, a litłlre wtedy tylko 
rodjLA łił,- w Htuifdd] Kościotj, kiedy on wolno wcdli 
Ikwej jMJtAdy ro/kr/0a'iA mię, nic da pomoc ^jLod^rmcryi.^ 
kIĆF4 mniomuno pfnlł?jjrrł.'c^ budynek Buły, nit- iist*f]>l 
powA^d oficyniiwgo unifomm, ani uumiowank pr/f^d 
pi^CJCęcią ^ub^rrłiłilnego rehtryplu. Nic in&si wninołci 
ńl* dobtcgo, jvśli jpj (lifi fn£x>.£ UU złego; bt:t trj po- 
iivrOinvj nolnofkci «Jono Bol« tmd Iłlabk riAdiirrn^ki 
I i £(nk-nU mc w praepU policyjny^ ktdry, aby b)t wy- 

Ł 9*tuf^h;iny, poirzchi^ł* hag^M-iów. laki smutny *itAn ko- 
H jiciotn. *lAn hfcriywioraych form ]*ffo, repsutcj Ińt-rarchil. 
oK^abicnU duchot reb^tjnrifo t k^inioAci : coniura biuro- 
kr<ŁlyC£ni, iJdt/ucuTi<Ln<Ł taji^Tnnice i4i;iry, wtf\ii>\Tii^<\Ziwo 
iwlminintracyjnt' w sfcrarh numiPTiia: ir-n smn durhowo-j 
nlnwoli, oficyAlncRo oposioUiwA nl^wi^ry I hypobfyjyj: 
to wykucie >jc »połw/rfiłtłra ludzki^o x nadfii^m*kkh 
>)«ojoi, obcjoikijc wUśnii' okr4>», ^ ku'rr>iii iT^lit^^L pod 
rjujdem ttu%iry*ckim j:o»Uw&}a i juit jedną <t tflijwnych 
praycjEjin jfj nior;ilnvtro rojpr/ci^ni-ih W^/uk^i' nbj Ir- 
pic-j pyH'^ kJ^nini j't<T|^o« kióri pod nadem aii>try.U'kini 
i poni£i-nia Ico^ciola hu linlicyA spłynęło, w kilku «to> 



7^ 



Ki«diu| IV. 



WAcii mulimy nttci^ utrys !kto«inków Icoi^oU da pań 
Hv/A |>od rui^l^m R/plic] poKŁir-J. ktor^* n^onańh) 
auMryacka wrAi t ticmią <r«licyi '^djikdjicfyla. 

Eycb pr/cs^loici tu^£<?j kAft4. Obuk zunitr^/dnia, k|i 
wiekach XVI. i XVIL / rom^rk^iW nh^ijnych wi 
nMi\ p^.*'^vt^Siyio <fo gTUTiŁtł furtdjLmcnu «ticił>rc/H^^I 
w juichodnio] i irc)dkow4?j Europie, w pośród fony iroji 
tUiinoWfjf tivti i rji^uuki>H, ktijni |iuUi>i\tviii nicfo^l m 

^Ufnf^filft lud^klr prj:rmocA fdohy^ kuHiwno *\q, PoUUa 
dotykająca xu-:|iodruj( AoiArM filtru lyrii u-t«1ki<?h nti 
MCf(V, iwinM zp wwyMkkh (lajbłfdrifj rclijfijny, 
łtiiwiat wyioki i^htat spokoju i Ghrft^i4i^tki«J wyroci 
muloicL (^JEi-niu to przypiMĆ, cxy m^idrcj poUiyiJU kri 
Mw, (-ry |)^iryoŁy£mf'Vt i doctiouJui^^ŁWft, c/y ti*; uhwiat^if 
1 w^niołlcmu pojł^du praw «by*airUkk*h, jakie ikwilo 
n«óiirc»& ir ncfftchcłn poUkir-]. odpowi'^dlM 2 o«obi>« 
iruilno. (iorliWoW duthowił-ńsfujj nie skrzyu-icna oj 
niL/«'ni4im wolnohci KoAcjo^a, Kpntykal.h ^i^ z ;vołnojlci 
?łlockly, która Mianując r^lisi^, nit* lUU Jrj >)Ic mlęw 
iło itliirhunk<)w ^wlrckTcb, i Milnf ji^o nbyvr4tf*ta vi pi 
wacb jrg«^ iiitr dOiVroliU iicisn^ł^ dl>x nWftł-lłri wyinj^ni 
Z wieku XV. docbowaly vię uMttwy^ il u'u«lki bfrrelyk 
pud s,fd ducTiou-ny udi}^iny 1 Miiii^n^iii ma hyC karjui; 
liTcjt skoro wyroki dudiowjie U'gił rodjiaju t» /yifmuni 
Aiifjjiittn pomyły siti^ zjavj\n^, ulAchia w^lr^ymJttA !■ 
i^g^tł-kucyc , i uaUwii nie ig^daa j diichtm u-wku, pt 
wU U' ^apomoit-uic uk, J" ji^j nic odiywinlS nftw*i 
skupi, cbu^~i^ ^rt.<£ nuneyu^Mu^i papiuckkli puObud^idnl 
Kritloirin polscy, ktdny się nie? ir/yiriAU fd^arly w wiiilcu 
XV(. w Nimceł-ch wyli^glt"]: tuftts '^k'" </"< ł^ ^f'g^ 
nir- robiU ; ri'li|fii narj^^dzia Awl^ckicj polityki. \ ń\ 
cliuni iiiLrodowmnu wtoriij:)Ci liAnioirali 'dp»t duchowi 
MwA, jcili hic; okd/j^t f^ktonnym dir pV£tTAlAilo^vani;Ł r^ 



Kdiri^ 



rgo 



I 



lnow3ori:6ur. Zygmunt Stary Łckiuiwn'), który mu cl^JU' 
ĆŁsA, aby ll<'łv^y^^ ognł«m i mU-ciRiTi icpil, odpowi©- 
d«!fll! kdo«w«3l tni być kriiitfu dobryth i ^lych ^wit?- 
CKt^k*. 7!yDrmun< Aiiffu^c pofityk^ T<^Jił(ijn4 niirodu yc lych 
słoniach {t57J] t*Łr^SlTl: *xy/nlyvi9ry jak wfi-^lki*' jfrdiy 
t nicucjfircia w najwi^ki^iych i rt^tjro tkwili ej i^fych kra- 
j&ch l«mi cutty wydaniHty &Ec d1at«^'v, l^t ktv\<t\xie ich 
i kM.-Ucla iMjrmaiic nowo Ttt/s£cTŁonv liimcmama n;ll 
11|^}iip przylłumW idę fctftrftli, wfri^ tym rnirmu f:hrjo- 
iciMÓttwiJ i;roi,icyn mtbr/pictrcńntwom , których wrne 
i Liin^mL kMj4intr i^ic£K;i^Ain\cj natzo ńls. ^^icd/lWA / bar* 
biirxyrK^jii]ii i iHłTrtMedinjiui clir*u4i;i*n nivpTiy^»c\6lmi 
hpi)d«i«w<k6 hi^ rnij^j do Kpokojnoici i bCitpiifczcfiMWA 

Ip&i^^iwa riaszfr^o ^pk^s^niL- d^fyi^^ arAŁ ttżeiby \)rf.vc m]>!i- 
knip ro^łfTtftnyi^h umy^ów domftwn nte wybuchli wojnfl, 
tem ]>r^lMj x«pobivd< chcemy, bu priyk^A<ty obcych 
naroduw, ^^/ic ty!© cbr/ciciań>kiej krwi btu najmniłrj' 
hfi-^'«i iintirbno skutku, jłrj;<?konywaj4 n^^, ia «ufi'WoAi^ 
takowa ni^lylko jc*l bMOWocna. al<? nawet rajMfcodli- 
Mt^in królem lud mycii pi.iddanynjtj al« nio nad kli nu- 
miontumi. I ci> k^irMylucyi? XIK. v»vku pc »u pifć- 

łd^ie^i^ciu laUch kł>jtni i wujen reli^ijnycb wpinały. iŻ 
n^fnoM wyjTłań c.hrj:r-id:instich, nio będrir Mann wić 
T^łnicy TC ufytL-aniu pTaw cywilnych i polityrrnych, to 
nari5d policki połtneciA witków wprzódy, w roku H73 
uchuabł, I j.iko lunUdtii^ul tMrodusw; polityki, na witi< 

Inne cfi^y tapju^ 
W t«n spthfńh KoAt^Ul poUkl umr/^Mny od zbroj- 
nej pomocy władry A wice kier j. wy włain^ ^asadiie^ 
w wewnętrznym orj^Aniimie 8£ukal uły do wyprtiuania 
mi^yi iwoiej. W rłeciy słnitj, w tndnytu kraju Iwrtny 
rXi|dnnrCv loWJir^y^kic. ^(1>^•unkt dnmo\^'tf, zwyoiajc i t^by- 
cia}*^, nin prEv8i(|kly Imrd^ii^j nlj> w Police, chrfr^djr^- 
skok:!^: ow^cm, duch narodowy n* pojony rpligijnoicia 




lt««Jfitł IV, 



W £i3wni^rinj'ch (Mwet objaw^b, diankiifr r^Ytjpjay 
jtoclwwywał l utwunyl Mibi« kotiMyiu^ya^ która Ant 
wiiit; mynU clirje^Uńi«klej, hierarchii n^wei ko4i.ielii 
odp<:wia(lnłit. Bo teł i idea narodow^i nU byht i 

w ^nl^TVia^^h polity«ny<h posługiwały »ic cnanj^iF-Ira 
to w rvl*ic« prtLW^ ^olilyc^jriG M^ly bi<t iiiejAko v'f^^uk. 
torami ł-wuMgŁ'Iii. 

Włriłrl l/ilrlrgi^ iikUdu społcCJi^stwa. pAJA/ Iaiwo^ 
Ib w Pol^cr ni? rt^d iuii-cki nud Kci^ciofirm p^mowal', 
4lIi^ KnAciól pr/Cttniną v int^rcMch awii^ckich od^^iy w, 
ral^. Nutfeliiik Ko£cio?a pulaki«^'o byt £4Hti,'j)ij.^ krul<i 
piŁM^r^o (ly««:i?^y;iliii byli piorwuymi MriMtcnimi w K^i^- 
cxyiio*i|iu]UL-j\ Bii^kupii.* kapituły vryp»yiaty swoich cz^mi- 
kńw lii njiwy»«e trybun-xły nanodti, we u-łtyMkidi 
magistra turach tJ^^iatUU fttudzy Kciciola, Oni iimidi ^a 
djEtd iniiTri.'^ ruJi^ii i inlcr4.-«RETi K£|)!lrj, na poujicby 
kfajitwf^ t%ir \Hn\ra^.iyi >>i^ mlilAwuć ^'ro«E, ft khdy o 
ctyttM^ była w nU'hr/|ni_viertitwic, tti r^oty^ na jt-j o 
tarju At- <\o vrvlirr i na^jyA kuftciHnych, uciuła mrjbk 
w irndycy^- Oucliowiuńntwj pol^kiugo. WiwyWki* wojny 
pol»k[t'b>ly Ł>broniiujc<Tyj:ny i ^lary^ nlor-i^na mclLpnt^d 
kowali k^pUiii: W3iL-j;yii4!y Młj bitwy pi^iJ uJ^luseiii śpii-^i 
wano] Auricri?j pi<^tni, tot^yly M^ oiywionr^ nufod<iwyn^H 
i religijnym lApnlrm, i «i.*mnl fHw^rf riKlowni*, j^k po- 
wivcUiaitc >fuuiiio, pr/yiio^ily 2wycicsivk\i, Nic hralo 
ducbLrwi<rAM»'o pui^ki* Jto »k«irt>u R^ptt^tj iaditv^ ^ro- 
«i, cWT^fc^m jak wspoinriit-liśmy, ni^unuinnie go cattilalo. 
A mimo ło, było jrilnfim r rAJbojfnił.^f-h w Hiiropi<*, 
D/iej* nasjEc nk stawiaj^i ani jedTirjrł> pnykhrt\], aby rrqil 
6wi«t'ki niiiT>iatfriv w»lo«unkiSciilv rcli|rijno,n^wct kiedy 
o om^ciemu HUnowiska obywat«Kkii^^o dta ducl>oiAi«u- 
fllwa chodjEkłOr fi^*'' <:^yniJy ti.-|ftj Sejmy \ivł xti\eMn\a iA^ 
2 wFadf^ kciitnulnai, buc ZAfi^dania 8Jirikcyl od fiT^oury 
KoAcinU. 1*1 wtckvn, u- witku pow^echn^j nicftiary^ 



i 




KiHeik. 



30 » 



priy M;hytku XVm> wieł^Ut kiedy ^vpcjk^ pniwa kO' 
^ciflliHi ucuto w modcf prawodawców, ^jr»y iii^bklt; 
do w^yptkicli rt-forni w j<*Lik'fi>;lr/nyni ukt<.id^iu Ji^ulio- 
wir^scw.-i pr?yjyw:ily htakupów, im bliJ\j?iT To/pairiuni© 
Mf ^ filof/iwni^ nhpFAuy 1>o1flrA^y. Tak frif^^bolen było 
w nnri^dfi^ M^Łcrł^pione uwanowanic dUhierarthii Ko- 
ickita, A« nłv hlanowił nk, coby jc^o or|f AiLłjr.icy\' ^ kuc- 
noK m'vwni;tn»ił iw^stmuć mogło: Uk uluii^ paiiowat^k 
OWA i.i-^-idiL mridrnj polhyki, iti? w^^itrlkn imcrwcncyj 
irłhdty Awi^rkif^j w w^d Ko^Hf>)a, i Koftrioł<łWi i naro- 
dowi Mkodę pncynofi, ii wj^n^jtylko PoJnce reformy 
pod konLec i*e«xiv^o wlekli priudsj-^ wzięta w nk;ci 
itŁoiuoków ictigijnydi nif? naruTt^yły. Ko^iól poLnki 
vr lytD umym skMd^icr dohiał J^i<; pod ^^ą^^y Prus Ko- 
Byi i Aułtryi. w jnkirn był ^^ cłhwjw jugieflloftskkh* 



bicnucJuil, iiir|juiłtGvlDk:l Koitialo. kiuiLUkAw jc Siolir* Swi^. — 
Kwjp** ""y*"" Wi^* ^ limt.'— fr/^juJ ł'iipicH buakutfi^JD^. -^ 

ttfju pu£vllm» t-LkJruu Etę ipndrLrH^, — Wyia«ri -lif ;ii *vttiv^ iti- 
tfi ł 4Ł0 ^itny whIW Faliljrunycb pnccUodti. — FiUlue Hąd ikU' 

Iiiny obru w Atutryi pn«dsUWtaJy iKmunki rclł* 
gijnt*: w niej ^łuiyły one «4wn£e m pl^^^c^yk cq10w 
pcłlltyp/nyrh. Orrjfpm broniono Knidn^a kAtoIii?ki(^< 
prr-^d pokojem w.-ł-ifrtlskiin, jwkoby w sobi^ sotrym nil 
znajdow.it dosyć sity do iwaliticpiA Dowosici religijnych; 
ni* rjiadkie idauaiy ai"? i-jfickucye kary iini*rci za 
zbrodnię herezyt, a Va zbrojna t jfwatlown^ intcrwcncya 
w sprawy &urnii?nia nie rnogla pnajiń hciŁ wwanku dla 
K KcJcioU. Z pokojem weitlabkim c^nrzc nic-niiłrccy 



Kr-;.jr'jl ' 



pr/yicli £Vo\na politykę rdi^ijną swoich pr^eciornikói^j 
raziły Icb mUcŁonick wolnn Mn^unki duchoiA icńMvrj 
2 ;()ow4 kolciołd, w ctrm joJt ta panowania M^ryi Ti 
fi^y rozpi>rf^Io wprown^UA^ pfTwnr ft4!ralni><rraryjfii 
tmdnoici. Vr krajach rełai^ki*mu bł^rlu po<ll<^(fIycIił 
fiWpowiniii, ni6wioi)o, 2n4jdowjLi^ ilr poddani* ku'>rjyt>] 
U'y£MU| po nitil i:tfa.tr(;i fwierjtcbTiuhć dU M>rl>i>!:? AiO/ii-li 

■>**ifk**'^n> kiórych wl.id^a iwiecka hyUby nbnwu^iij 
uanwAi^ pt^wnp i>^ftnic»enb Tiikiml ra^ byli f^koD- 
iłicy, których vv panamach te»arskich iic/oao do tojooi 
w 'j,ioo klAMiorftUi. Ludzie ci, ri^j^cy oj-rtMun^ \tria 
WAg^^ Tiikcl ma-simi, po^łuBnii (tkiniffitiu Popiela, mo^t 
nu pMTrw>2y ot>j^w }ri;<i uiill intrzn-^oitć ul^if/i^ C4vai 
akq- Jr^li Tik' tif. AtJl<^ hic mo^ą r/^^towi ntt^brtfpi^cfnif 
ZwUiJCxa pobierani prcrjr dochowiciV*iwo Awic-ckti 
w ci^^lej / dworem rrymskiin n^ttiAJt^ kontpimcyii 
Nutrfy (c armi'r niepofyiucJriyL-b ubywaluli rojtpcd/ić, 
p«rłdj|c^ nici, i*vł|inc^ kwAH»>ł au^iTyackl i dwurom 
rryniikkim. 'brmyt^ hirr:irchii,' kutoliry^inu, 'AlfŁ>Jxr d(i< 
chown^ oddjić biitkupiłm. bi>ku|xrw ucir^ni*^ falrfrtyml 
od c«a«n3» H Uk c«*Harz aUnid ai^ najwyżwą fflow^f 
iwi<fi:k<Ł i duc:lii>wi«Ei>i^'u, nio wdając Mc naU'«[ w o] 
AUnlv Out^Łtiatuw, 

Takie* ui»dy, kiótc w k^mklujryi prowjtdzJły k* 
nl«cxri^ do >*y«myj wyklntUn^ pnri ^^hronlufcM, }h 
pMranc prx«r caU ówc/.esn^ panyą filozoficzna, ucxi 
pUy «iv uniyalu JOjt^lit II, który itdiyi^bcui^M pu Aoiicri 
■wrj matki nucU »Ji- do ich iriALirocyL Li«ty po nli 
poU^Hinl'> m^aliiJA dfikfadnli^ J^^/o tupobobli^lR, /kli^r^i 
do reform tych pr/y^i-.-poWftt. W ii*oił? pi-anym do kur- 
ilynaU Iferjran. niiniMra priy dworc« riymikim tv roki 
17B1, powiada: 






3"J 



pirnfeotiici ŁvkUieii»<i, Mu>nf ndtUlr^ pc^ac rtcuy tt Utr} nlipt, \iAt* 
Ąv (i^Bf bifJy lift BŁldals ii«r^c prtr^drrit i 4iacniJiUiil. th<v <lt4 

h^4^ totwiUtll ioU- l4 Indowi jr£0 it^l<uBL\B ctŁlfkrfe*. Am^ rDiiH;hev. 

nid loilu, «lt(n <'lo«i>«La«i pTO«Ł?Łuu omichi rmric^i. ltii:Uii', i \tttv mu 



Chodziło mu uicm o pnry wrócenie powagi zv*iiT' 

utcńalw.i. CU i w inoych liniach wj.rainic pr^^jnaje '): 
cliodsik mu o pTiEotiinfe aa koronę t^^j czci. ktl^^4 lutl 
4>ui:ul Kohdał. Oci nic po^v>Va1. ale uj^runronnl wU- 
<lic abi-^utrjL, <l£> kti^rcj CR^tii^ruf, Ni^klCtr/f ^jMirM< 
p»y2Q<A;4 mu ilobftr chęCi : j«6li je mUł w i»tuc3e, oie;- 
byłby bc< W4tpii-nia coKarj^om {>r'y<fnw.U byt lylcr wJa- 
^^/i ^''lyby ^y' pr^^ruid/ial j^ibi z nirj ufylc^k zrobi- 



■]T«b«»l«. Rtą-U V4Al]f fin,v lydl Ibiil. nit iTiAfł tih vi;lfdcin Ifh taHh. 
ch'^ La af T]kjitułfTticL-i-i)iojii 1 najrntiitj pniiK^m ^>ni1il;iiiL w )j»J<l«in 

I w k>MTn> <u^* n^trotuji O; <1" mf^^o Fiipicu. liiftRfymu... ^ciUtnrAat 

flłiłTa, »n Mpt«af 4utfT lOffiiAwiaJ* fur||«l u inokłi ni-oimach- Mini 

ItfJimi, Oui, prtfd LiuiAiTi u^ci]i>iia Łftowti pLi-ip^l-lni^ n irirla M^lu 04 
kolELP*. ii.irli iJoIij^ fiotĘiłiiiJMfl łtadiic bul Hfcoa ob^fl-alrU, juk co- 

<fm |ioil wi^l^klm^ fr^rrrty, jak ittKl, w tn ipotób 4^ wyr^Ja 
pDinmil«nH > uh Tm^luu pr^finKirNm □> wttytitamh ti6*t<h pinAJ 



J«ffi> nahl<;pcy. JuhU mu thudzilo a wyiicpienłe pr^i 

r^yi^ <iA«Utc , oic l>ylbir byt /ap^wnc pf ogracnAUmi r^do^ 
wemi f/krcilil luukę Uuchowiłhnwj. >f<lyby Łłyl pr« 
wklfiati Au tiiiMvP^~> ]<^IFO ^~ paUnt^Kb lycłi bc«1% ui 
kftli iradk<inr »jurr£rnUi ricmnoiy 1 co ja tiIj) I^IeIc, ni 

CóźkolKkk bądi nic ni« wyróvmd xapiitowi i goi 
hwuici, / jdkim :^i» j^l i liykunyniil r«rl'oria>' burj^^ccr' 
hierarchia OuthciuriuńM^ al Litolkkicgo. ^rai Jt por^nC:^ 
kl^ni roku 17S1 (|nk o mm don<Mt ori^yMHkupowJ mI 
liunki<?mul wyinac/yl Vomi4ya> w ki6rcj międty 11 
nymi fi(furowAl ciynny jego pomocnik k%Ukćz pnUt 
RautcnstrflLjch dla fnieaiuniA kUsztorOw. Dnia 11 kwic 
inU 1781 rnkuo^łiMiTonn ToijtoriĄĆRt^ntt}, iA]t.\ŁtilącQ 
korinikom jakichb^di tnri^zkuw poMiluui^n^lwa x kLunK 
rAmlr prowmcy^Jjkmt, jc^lc^a^dtm1 lub mnymi za^r^nkAil 
nymi prciffozonymi jcakonu bei wyjątku. Tymio umyi 
pftl^nicm imt^i]4jno juryzdykcyc w sprawach koidol- 
njth Duncyus/u p^iT)i<.'nki<>^u W WieJniu. 



wpiratf pn» UTrfJiukAw, nic nu n^rnmic^tfcj wvpAlav((i iuifJ^v lunJu- 
ftjxin )tAh>[«» i IibM^i. Fabl im ruoM b>'4 lylk* cc«Dir<D7 te klanowi- 
*ki ^tlait^n |K<tLLnnwi"ii,i. X tUitthntr Uklu HCilIr iroitlnn], kinij' dm 
pLTTo u kllkj Ul nbJav>C hif mi^t*, AEt ja tmitK. It v KiftiEii^ ma nn' 
tfj łiiiliii, iib^Tirj V mitich fuhBtvHli irf^aj*, 1144 U> ijle fot^nanhi nif- 

bbcli w m<Fj»i [łiAnTwlil — Ak }■ wMb^. It ^ Krymie tą HiUie, hU- 
)tBi kn>lki vyli(Jd inniiJi roti^fin^dfaA i icb ma\j<ufi*i utam U mt J4gq 
«]<iMiiU <tin)lA« Uk Tłbfcinnyłh, jak fr łwyttajnic * tijimktciM niiiw 
rn ktU KfrttfinlA tiihmr^i ufhcul', {UE^^Ci ftw/^ y^uf^t Ii- Iś 



KoACiAt 



i05 



PaiL^nuiTii t dniA 26 marca, 5 maja, 77 linopodk 
1761 roku i 5 cżicrwc*. 17S3 roku zAkamE wa£«lki«go 
j:iio57F-nfa się duchovi«ńMwa katolickiego w Auslryi le 
Slulio4 >>ihi^tA, łub iikn^nii prjtctoJtou^ini tA i^aiiic^, 
beA »xwol«iii;L r44dk}. WsMkk brert-, bulli? i inne 
pnAp?s^ Krymu ntr mD^rły hyi^ cj^trD^zitn^, jrAłi ji^łprjtf- 
dato nic u^yf^kAly ys/tfrf/pffw rr^tum^ Ilil^ wyjmując £ nich 
QKw«t odpuitÓA'. Go więkau, nAkjuai iiya\^it& tt 
w»£r«tkkh kiU-ndArzy i k^iaZek ductiownycti w%jelk4 
wzmianki; o ud^uHiich. di>Iyc£łcych oc^yiifc^niu we- 
dli^S: prAW k^ni^nic^Ttych- <})tfciMł, Je bulU umg^mftts 
ma byi! uwaJAna ifi ni^ by^, fc bulin ift OitNts Do- 
mirtt mA być inisfciOTi.t, pod k<ird 50 ^łr- ha kji£d0(fo, 
ktoby j<^d«n i#j egttmpUr* pwiddat. DAwmejutc mlwcŁ 
ni^rdo^maiyc^nc dekretu pomytikAliKT uznano za nUbytOj 
o ile niis itiwyntAfy piUnipi«p^'o f^iacitum. 

W driiu tj liMopaJa 17S1 roku o£flovono uk 
t*KAW> TaJrntKt'Ci^jrti, ktt^rym monnrchft ont^kA »ic 
najwyiM4 wUdc4 Vp' »pr^wd^:h duchownych, o itc lu 
iJo^mAtAw nio dcptycz''^- Wuakii: nic wabat si^ Józuf IL 
pri<^l>iHami ^womt dotyk&ć nAbo^>^»lwtt i »po»obii \t;go 
■ cdprnwianta. Tak nak^^a) pr^^łc^nym ktk^itiliSw, aby 
H lEdJęll wwHklo ubrAnia krucyłłksc^w, oluntówr. obrA^^^w 
H Matki Boskiej i Śttictych Pań^ikich, a pattot x daia jCi 
H C4«rwc* 1780 roku poi^tanowil^ in w koicioldicti ni« ini^-, 
H 2na budować wił;';T?j n<id Łuy ołUr/tr : piłoby ich za* 
H wii^coj było, tam r<.%Eiy nic tuiUzy uxywa«!^, minAi^ za^t 
I potr^i^b* wsryMkt*;, bcriąco w poblifu stup<>w i kolumn 
B wcwnętrznych- 

^^ Ł lutciĄikitm r(>ku i:3j zniObł c^tujir^e 0^4 klaew- 

^Bhrt^w i lit-^fbg ijikonnikuw 2 70,000 do ij.oao odnizu 

imnii-J^^yr WkrłjLcr poivm infr-łioTio jcsic?e krlka kla^ 

s/torów w Wif^£lniu i w okolicy, zo^tiawiono wA te, 

ktidr^ rz^d u/nal za po#ytcc«n«. PoioM4Ltym w miejsce 

H Opatów ljb prfvor<^w, ćano pnuIoJcinycli x ramicfnia 

H Kil W*Ufja lEftllBŁ^ X. I- 20 

^^BBw ■ ■ ■ —i -■ ■■-■ -- - -iffii 



a* 



K»jdittt IV. 




riądowtgo, klony noniU lytut kftiifjy komcniUtary 
wAw: ci wyliienwii 7 tluchowii-ftMwa Awkckfł^ffo, rato 
bi^ tru<Tnl(* łurłAtlofn i*k on fi miernym i wylecjmAnl^m C<* 
Mfnkich rcjtporiącłi^ń- W -wkIu klanirtc^nicli fabr^nuin 
pffyjiuow^ć do ni»vJcyAliJ> i kl4>xtorów tp4iMct xwho- 
Wiino lylku tCf kt«3ryiii rf^ul;i pr^Dptaujv wyLbowywa- 
rtTr drmri lub piHrifiiowyTiic choryrh. Wwyttkif klA^ 
«tory oddano pofl jŁl^y^'!ykcyA bUkiJ(Kiw, nnka/ano im 
wym^ioić I rcffuly lutt^py, odnoKcącc »j^ do ukjfJoAc 
jecki*T;ilmi] £;ikfjiiTr, -A iJlviii ^jir/trcfne (.Y^arakiin ileki 
łom. Wibroniuno tirowincy^iłom odwR-J/jt h*-£ {nnuni 
kUutary, pw^-noslć jAkotmik/m- i rricjsra mt nilt 
zakazana układni^ na /Hłrjniarh nowych Ma(tJt'»w 

1 oAwUdcionOt l« dAwnir-}«7c nic? będn minly faditi.-j 
wdkłfi, pc>ki nitfujeybkają «&nkcyt cfiMnkiej. l'r/«pifty te 
zamknięte są w patentach x dnia J4> cterwcA i^iij roku, 

2 iJiiU t6 luu-^'u (7A6 ruku 1 z dnia ^ Myi^zi^i^i 17B& r, 

Rojtponj^dzrnio jt dnia h ci^erwca 17*0 roku n;tkji- 
lujo binkupom. nby w prowlncyAch, Kdxiv J>^1C JudnA 
tylko dyetł^iya. patron piłrrwMej był £;«rjL£i;m poLiraouia 
i^ru^ic). W dniu 10 c^crwcA 17$^ ruku \ r> ^vrj:vA(ii 
17B7 roku pcititdnowianOp ie urony>to#c:i poiwicoenł 
ko-^i»Mw m.ijfl byi? w cał^m crł.irsiwi*' ^oSr hf»dw>n 
j*dflf*go dnU. i 10 trwcipj niediicli Iblopadowej; »kA 
lano tnkJo pod ki^rą 10 i^Urów obchodzić i»/^r» uro- 
Ct/bt^lć pvttr<>rta dyeci:'£yjlre^v. l.vi.-i ^atYiwoiC: r«Ho 
malifniku ^?tiar/A nii; w^tir/.ymynulA r^ic przc-d drobniej 
w^TTi! TiAW^l jiic-rtrgAiaml, kx6vym d^lwii^ «li* nnl^ly, jak 
mogły zwrócić na ftiłbip uwa^^ priwodaarcy ; Uk oa- 
priykład dnia 13 wrzcinnia i^Hi rokj 2dkaiat, Aby nie 
4nai;j(^iu> w kdlmidariu cjc^rukunym krzyA^m uroc^y^t*- 
ici )«|£D imiuaiaf którą koricJt^t obchoit^i na txv^ SwtC' 
U'go J6u?(^; diifji 17 ACycfTłia 17^7 roku icabronit, mhy 
relikwie umit-uc/aric ''y'y «" if^^wnym ohiancu wylc} 
NAJAuifUito^ SAkrammlu, lub ponii^dty duomu iirie 



KoicŁU. 



307 



I 



jfwolit, aby iHi^r^ć JAlmufni* pud^as M?iEy Swi^lt^j i t. p. 

n H/cw-jfolniej lei d ucho wif Ast wu ciytunia biblii i wi/y- 
klkUb k«.Eal«k docnoLonych pricz cc»ar»kit rcniurę; 
«by b^^^witnlikicy i kimjO(l/iej« upominali lud o tiio uto- 
ralnoK^ kontrabandy [S t^erwni), aby mu /acbwalali 
Kiart wi>Jnkt>wy (i lislopŁvda 17^3 fDk[i]i nHy sin ni** wń- 
tyli mdvić cokoŁvfi^kb4<1i prr^w kMąfkom do2wo1f>- 
fiym prttt cc^sanką cenzurę. Ro^pori^diEFnic i dnia 4 lu- 
t«^v J79j r. sLartowJ, aby ka^^nU bylv piMiiL* i udiLeUict^ 
tia pifimii? alaJxy Awicckkj ]?nvd iub iiowiErdz^nicm, 
aby doriiMKono o mił*jscu i cJii*.i"^ nauczania kaiinod^ioij 
Cl hfii^tkftcli. z kturydi kunyatat dla uloft^nia wojc-j 
nauki, 

Prnwo X dnia lA tty^mia 1785 r^ku inane pud ti&' 
iivi»^icro łieirat$piif£nt wywróciło nUnial x jfTuulu pO' 
wa^ kościoła w Tiui};tri^^lw<idi , odrni^nitu i mio^Jł 
nvck:drc prEPł,ikf>dy kanonicmr, ublijyło pawadrł* uiadz 
ko^cŁ^luyclt. V<* kilkakrOL^ c<Mr/ ]6tvi dotyk*f Ki^ teg< 
pr^cdmiolu i lak w rvku 17^1 polvcil biskupom, ab] 
wfaAn4 po^4ig^ dawali dyapuri«y, l^^t j^dy ni^ bibkupi 
w£dragali, pozwolił im l^dtki: i.i\ pii?łri'drłicriwi--ni wlad/y 
AwWkUrf upowa/nirnia od Papic/a do dy^prns mal^cń' 
ftki-ch między pokr«rwnionymt u- drugim st^pniLj. Narc 
ucic w& wtpomnianyni patencie cj^enajniiono, Iti rf4ti bf- 
d2i« dawjii dyupł-nsy. Natr^alu waleni proibę o dyapon^c 
poiUiprać napr/ód do p^nujiicr^tł, a otmymaws/y jV mo- 
łfljł było Ttk^srr^^ łluh, lub rnl Muka(^ d^lafi*) dy»p<>nsy 
u władzy ducho«n*"j, J*óiniejłzcm poatanowicaiem z dnia 
V lut^^o i7<;o roku ptoct^dui^ |>< ii;i;;;u fuiitfuii^iiu. Ja- 
koi skurv bi»kup pnyticctti dać wlama m(>ca dyKpciisę 
w zakazanych przy *UiW« f^iopnlacb pakrtAłiit-ł^^iwa dU 
poAivicOf*riiu Jcwij^zku rnaUct^!ŁkifrgOt j^il i w^-ld'a i^wi^ 
ckM dyftpen«y nic wzbrania, lr.c2 JcAli bisJfup uwmt* Jta 




Jrt 



ho<ddiiiv. 



potficbn^ dyspensę paptoJik^, wittlj <lofikag«ć aIc n 
Idy pozwolenia munnrtL/^^go, do J^d^mia tp}t* dy%pcn\y 

0d Stolłcy Apositfłlfkkifłj- 

CiKJ jLiibrcntooo wsj^lkkh innych Joira;mion« (dnu ^o 
6ivrp)ii4 i;8j roku)» t» nikumu 1110 b^d/io udzi^luTiy p 
&tpcin, kloby cbcut otjbyc^ pielgrzymkę do Rjiymu Itt 
rf<i vroIicy Swicirj. Ohnbnym pftŁr'nii>tn opiłuino 9pci^1> 
pri4?chodj:cnin rutnowi^rcóu- i3o religii katolickiej, w 
tuJĄCj ahy ww.yukuT ndhlcpn« furmalnoŁcl icfil* byl 
echowane. Wt-iJluy iiitb , k«ldy kly clice pnejAC n 
rnliKic k.iialkk^, muNi plAnimno zrobi- podanie 1 ^gło 
si(^ &^^ do kaicdca kAlotickiu^, i'ł*fry g<i ir n&nri^ rf^i£t< 
ftnedU isłnitrjącycA prz^fit^ /'vc tt^U /ygoi/nr /^^w 
^^jłf f^tr ihn titr k^!hvł. łUłtgion&Mrt K<Mch ^n 6fS/- 
hrMiłrn k. k. Y^n^kri/Un i<£ki W^ktn hiruinrih unit 
wc%stj i dokladnio wyluda J^p^n pobudki i ttopLcA ri^ll 
ffijocsfo wykftrtałcc-nia. W Icmie podania mu*! honorrm 
\ »umtent<fn> «w«iii lar^c/yć, te iv dotychc»How«>n ty- 
^iu ttc/jci^ic >iti Kpti^WDWftl, ti? nie ^ci4^-ii:vl na HJ^bie 
j|«j opiniS, ie nlft jł^Jii obarcioriy dłu^fan^i, i*? w tcm 
prfcj&ciu na religię kaioUck;!, kiórugo nic dom^^d ni 
mn AwWkIrh widok^^w, 2<; ifo dił trj^o kroku nikł ni 
;(muMt ani ni^ uwiódł, porhlrbpTw^m nnt obictnir-ini 
ni? priyn^cit, ic wi^c pod potorcm nawrćceniŁ m^ nie 
]L«;j!y 11^ iaJtu} dLiciean^ poniuc, utilwi^nitf, ^dkl«ceni«t 
Ani n.i priyuluii^ lifjyć nir? bcdiir, £« dolojiy vi koAcu^J 
<^ta^Ani^, Jiby byl k4tif>1iki«^Tn nlciylko j ImlrnU, nlt^H 
i EobycMJów > sposobu tycia. Po dopctnicniu tych for- 
na-tlnoi^ci no^y kAUchumi^n m«Ł >\4i w wy^n^^ionym 
^dniu ^tu?iiC' do ko&dob i Uni w obvcnoAc; najmniuj 
Iwtkdi fcwmdków uwynifi wy/.nanio wlnry i pr/yJąA rc- 
[iglC kutoUcką. W ii<nio hpoHÓb ciTfi^irnko hrókwski 
prtepiKuni ur)U|d3onc fCMUto rMi^ijnc dpontolsiwo. 
tent t dniu u »i9rpnU 17S7 roku nie do£w4U ochr«ci< 



K*<odl. 



J09 



ną tudnt^mu itraelktj?, kcAryby na 10 nt^ miak poxn-o- 
Itrnift od •wtstlty świeckiej, 

Ro£porxadfcniom x dniA jc licrpiiu 1785 roku la* 
kiLfano uJyWHĆ kij(twy i W94?lki4?j kary kotetvliit<j h^Ł 
^oiviolt^nla r/ądu: dni.t 2fi ktticTnia 17A4 fYtko witbfo- 
nlono lUiiykit^ łl*,' rwUkwlj, ołirJiMw t t. d. DniA 7 pni» 
dnia 178; roku, zabroniono kapUnom btogo«Uwić domy 
prywAtriUf JAk to było w« iwycjaju iv dtieii ltuiv^o 
Nu.rudfe?nia. Nowego Kuku lub Tr/pch Kr6Ii, Pati^ni 
3t dnm ii> knirinin 17H7 roku lakstjai oninfiTu^. tAAtuin. 
dycce^yaliw b« pOJ-woT«nU cenzury. Wydany roika/ 
doU iC c/crwca 17^^ roku, Jiby pod kan^ ^ l^or^nuw 
MEiiAza^ lub wylrzcć w brirwiarjach untępy o PgipicJtu 
(inc^or^ru YU^ >;dzicf Tnuw;i JRhC o xtoA^nlu £ ironu c»' 
•larza Hniryka IV',, podol>n14^f unt^^py o kijftwir rzuco- 
coiłrj lui ;:i:4Aria greckitfgfo obrixnbóT<:c LrooA IjE.-iuryj- 
?ikj«^'0. k Ojrto£criu « tronu Chitd«ryka, króU I- ranków^ 
Aby xai to pr£vpifty rai ha xawfii« utrwalimy k^, laka- 
7Ano mtodjrioJy uciyć »ię tc(»lu^ii w fiik tedach włoskich 
i u(wi^r/i>no TiAprtAd it' Wit-dniu semlnAryum gf-nernlrip 
pod «t4Tff?m ki^ł^^dKft Rautenftirnucha, a. naMępni^ takiot 
^eminaryA pc prouincyach, ui« ulegAj^ci* nJad^y bi- 
>kupi«j, 

Prły^rtiić poUieba, źe pominąwtuy opo^ycyą dudio- 
wiirAsiwa pol?tkipgo, którp prrfł. dłuifi f^-wi cpirrałn si*; 
t#j jnk fwano protekryi r^lifti prt^r rt^ć, nadto oprócr 
arcybiskupa wiedeiiski^ifo, Mccbi.-Uki(?|fo, Gran I biskupa 
PaMawskieg^o, reformy Jój«U U. nUby w dudiowieiH- 
t»twi(? /nala/ly upór. Co większa, ju2 ^nac^fna c»^*d po- 
wyt*i:ycłi roipi^rrĄAtP-łi n-Auła w wykonani*^ n)imo cią- 
Iflych upominan i protcitacyj Stolicy ApostoUkicj, 
ki^dy na f^d.inL^ ce«arxa /fbrali się w Etat i;H6 roku, 
pod przewodnictwem prymasa arcybiskupa »alcbURhkL4^eo 
irie} arcy1iL«kupi Mo^ncyi, Trewiru I Kolon&i, i ak^r 



310 



Hfwteri IV, 



biąc sobie łaski ci-Mrsfcip-. T<orpoT7t|df«nU Świt-ckiw włfl' 

Od picrwMt-j cłiwili reform Jwi^fa II. SioHc* 
Óivi^:a iKiletiwDi n^ n)o p^tri^U ukitfm k Ojciec Swi^iy 
mn 4j!C£q04iI ubiegów* aby im /apat rcrufoiuCor&kfn^ 
ffunriA i\<tv.>str rytnai^- Kir.cly nl^ pomft|jfiiły^ \'^i(*> borc-^H 
^pond^Micy^* i uatne przod^tiAWionia fiuric>'ua£& kiirdynktA 
Gamnipi, prccdM^wiiit V'iu% VI pojccha<5 do Wjc-dniA 
i wpf)'n4'5 Li^^bificiu lut t-euifzd. Uwi^doniiijii^ g tvivt 
Jćff^.f 1!^ w ffrudniu 1781 roku odpowlud/ia), to ^ przy- 
jazdu pftpi^Hkle^jDfo nAjlcpłłn rnkiijo irtbłc '-tutki, bo 
HUnic «ic ^cjyuUlccn. it głowa kościoła f^nkcyonufA 
wuyatkiis jtfjfo rozpor/4d/<"nift, mnjnce fia c^lu podnie- 
sienie wiajy w ces^mlwic i ofiwi^ccnii* ludu, klingo 
o^lą^j^ ni« mojnn h^c ro£iropnrt;<> i x ducbcm t:xuu 
jfgodiicjT^ p<kHEi^>ow;iiii;i rJuchoUfit-f^Mwu. W dni U jj 

iT^rcit ijHa roku ppryjnc>]!\ł do Wiednia Hus vr, nł' 
pfictiw k((>mnu wym&jyl o^uirt dił NfujkSrchon I wifłłd 
^vir]kuT^o riAci3>ku ludu, prxvj^ł ^u ^ wMcIkiimii ujina 
kumi U9£ArLow:tiiU. Prfez C£tory tygodniu /OhUwnt Q 
citc ńwi^iy w MoHcy AuMryi. Icct w*/y*ikir* jejfo st 
ranią okAzaly aic t>«£^uircfnfT i w miritl^c pntcm, t 
jc« dnia a kwi^nia 178* xoko przt^t Monachiu 
1 Au»'purgf do Rtymu odjitctiAf. Nic dozwolono mu X 
dnym krokii'm cibjauić publiLEnit^ ^wr^u iii?^adu\vul 
nia, oiffanii-Łyl mc wii^c (łjoif^r- Świciy na tcm, 'uxr/.at 
naJfforllurwyiTh pr^łMów, tu Jł^si arcybkkupł^w wS^dcA 
łkiegro i Ciran, jak nio mniej btikupa Pasaawskiego wy 
niii^t do t,'odno«ci k^rdyTidUlwa. 

Mało co pT/od ^micrci^ Jóccf II. pr/?konał hi 
o niffciołownf>ii':i wlł;ks/*'j r^cAcł ^wyrh rrform. /wtiin^ 
w swym pkoTe sceotraUzowania Auilryi w jtdnolil 
pat^ftiwct i koronę Swłcic^o Stefana, ||fwnlE«?m do Witt- 
dniA f-ibran^. do Prcażburga kaiał odwi^W, WidzJAi 
;; buloicia, jak wi*lki« <tti? i.T£Ui\j.'ily Je^ko religijne roz- 



KdloM. 



311 



porf^dcfiiU w Belsii, jnkot im tylko dom Hab^Łburski 

łWcj korony. i^Tal jego i naatępci Li-opold IL, który 
w Tobkaj^ii Kxodl ja pTiykł^dcm Jót^ia, itf cią^u kr(>i< 

]«!cW7łpił odinuncf ic ?icmtnar>'n generalne poM^nourU 
ini^A^, ft Tiowv pod doborem hUkup^iw potw&rfy«5. Co 
tci Franci»xek dokon^Ł 

L«c< ziuUxliŁ M^ kaMA, którfj 10 uc[«mti;K-rkiv ko- 
ścioła było biird/u pu inyńli, S^wydU mc bmrrłkracya, 
jak 10 ursryArktj w maicrryiieh rMijfijny^Ji m^drip ]eM 
w Au*tryi obroyńlonf, wMy^tlko prrewidiianc i utią^ 
diono HJi'A ^^Jtr ^/fifłiJrf i, i, l^oni-hri/Ufi. Arii -fi 
wiele nl«vuiry (miNtiowłCk w ludxiv^, aiu -fa vriclQ fa&a- 
lyjmUp JyciiŁ rt^lig^jn'- ^iio por/^Jkiom aJnUnbmcyJ- 
nym. który nn kiiJdy wypud^k potr/cbnu irodki obmy- 
cia \.ccz irtfo nie widiUno, a rac/ifrj mk gorszono id^ 
iftrcal^, i« 19 iburi«ai«n3 h[«r*rchii kokiclti^j, faliao 
diichotticA»tiA^o rozkładającym kwa^<.'nl. Zły kniądi od 
wyroku biskupir^4> apolowal do gubrmium. biskup po- 
Tbuwiał j;o praw duchownych pi<>cxy dm:t. irubcrniiun 
coihrauUl^ ^o pr^y docbod^cb. Sl^d ^dartaty ^\t ^or^ 
9<£4c<-' kFotoir, priykfady niepołiii»oA»twa, dcror^i^i^ua- 
cyi moraln«j. Rychło i do Ułiticyi pr2>*iiiobta m? I-ł ia- 
;M4a- i nie dJiw, ho wybierano j: Tnlodłii^jy puHlęca- 
jąccj 5^ic Manowi ducboumi^riij nAj/dolni^łszyrh i łych 
wyhyhno na naukę do Wkdnia. Tam prof«orowie 
pnrji rz^d mi.:LnDWAni, ucz^c wedtu^ Ici^iAiTtk ^rt^j. rząd 
aprobowrtiiycb. uk4£yw4U niloJzipiy wLid/i^ eebAink^, 
jako jedyn4 pad^uw^ n^ligli I źródło ^ład^y ducbo' 
wnrj, / takKh JMkłnd<^w wł^dr^nklrb^ a miflnowfrift 
z Mffxt;>ni?^o w roku tHi(> A' K. h<'>kffr: liifdun^isitsiaii 
fur \Vittf'ritstfr wychod/ill kAndyd^ci dt> hUkupi^iw, 
kanonij, katedr Wotogii po uni wersy teUcłi i aemiiia' 
ryacli. prcfcvorovrle rcUj^ii po jflmnazyacl^ 7, '^^r$ roi- 



313 



ftO«dłl4l tV, 



Micki^ r^is^is . s\- btóriTJ ksi;|<U byl iirtT;dniki«ni pań- 
stwa, jhfdtnym i iKimmnwanym n;i j^orlnoAd ktijUHoliM? 
pr^^z piAstu-o. pracującym <3la pa^siwa^ w p:i]i>»tiri^ 
iDAJiiującym obrofk^ przeciw «urou'oici ^wych Jiwi«rzcli- 
nik6w. Piłrhltibufo to c1uiiit« k^iic^ liftów, ii dy^ci* 
Zf^f^^ konsysTorz*? fAwinty od jfuWrmum. te- nawrot bi 
skupi i Arcybiskupi w rojrpor^ąfl^fniftT-Ii rturhownyrh 
pro^ musi4 guberni um lub kaaceljiryA nadworna 
o «04ikcyc wykoriAniB- Martwoiici i b^cUuunoftć biuro- 
krdtyc£iiu ugiirncłu (ludic^wic^two; pUiticf ćwii:2oni? 
w hii^mryt nuKiry<ic<kf'?j, w nlf^kri^rych łfAti^flArh m^IOKii^ 
miabc do^ oAwiAty, o ilr »ic ona i^^ńtt^t it^o^Ia i prie- 
piumi ccs>ar»kO'króE«wikiifj <f.x\xuty, atc porbawione 
uif«U tii«riucbiCJtir^V| odtzicle ud głowy koM:i<»la xtX<t- 
nunkti^ z KtynicTm, wcnjy^ann prty ka;Fdi!-j ftinkcyi ka^ 
ptih^ifrj dci formalntiici biurokratyc/Tiycłt, stoplHi bw^j 
widiry i |fDTliVp-o^i Apo^iolf-kirj nirJAk<t w riibrykJLch 
biuiuwych nii9rU|Cp strftcUo bilf duchowa L azukAło ha- 
tchnictiia, dro;?! t»wych gbowi^t/ków nic w mi^yi swej 
dpo&tolaki<fj, nlo w k:Łrd>'n«LnyL'h (cnotach chryMyaniztnu, 
al<* w rcłkryptach subcmialnych. 7,nJ*one do ran^ 
uncdriŁcJEi^j, bfdiicc l^koby Hii»p©łnŁvnlrm palicyi fi-it- 
btTniiulnej, Cf^itik^ armiL kttttj pudlr*ymyw;iU iron cS' 
»drxa, pumi^^nikic^m ^UA>ly iinanMiwig prxi^ctw kcnir^- 
bandrie i audyCuryulu woj.Hkun«-^o pneciw de^ettorum 
nie ałysj-ic t nik^d wyii^fga ^ItiUM. mpcMiinUk i* 
Awicckit sprAwy do fHkri^au jcr^ iie» nftlet;), Zftpomninło^ 
\t celem nfijwyiuyiEi koMiioła jc»t r^zwiąi&nic pric^nA' 
C7UOLA cxKixv ircj^c^o, w[<^cfnoAi^ mdywiduóu', t ixt t\.a loj 
lytko droilf^ mOiZc być on ^tpotPmH^stwu ufytrczny, 
z icj^ lylko 1ytu^u iMttj^je na cz^ić^ w nim lylko ma 
swoją powagę i Młc. WypArte jt roli sobie wlaidwe), 
wci^ifnii^ic do itfery ludzkich mtercoŁÓn^ upatrywAto dla 
&l«b|e TTueJEfCu na a.rŁfnio politycznej. Ktoby chcUI uru' 



tluchtfwniyj mlnyi, l^nby w hiaioryi i1uchowii:rA!>1wu Aufttry- 
ackicffn i ^alicyjitkiejfo i ow^j epoki, jEnala/l boffau^ dU 
ait*b>e fniwo. Dla nan wypft^ki lf* «ą »n>ii(c> prrykr?, 
AbyAiuy je cyton-oli; doić powjedjticć, le na wiór ^po> 
tec/WietWfŁ fiwitii:kit-^i^ ru£i?rwdta yiij »połł«c*«i<T>i!' {Iii- 
cbiiwno. BUkupi /Ji^iic^yccm lytułaml tujnyi-h radców, 
staH się wlrrnpmł podpor/imi tronu, \ nawet w Cłniicyi 
rfurano aa ni« j<?dn«^o kapłana pod^jrzt-nir la^^^o 
W -prawach pclLiycxriych porc>2uniii;w4Lfiia m^ i wUdia' 
mi- Dudiowiuńatwił ruakii? od roku 1848, kuti^gi>wal<j 
t biurolcfacYA r koni^y«Tora ntnwij>h,vko - kniolickt wy- 
uczywfłij się roli w ^jibin*?^^ Stadionu, nie na^iat ?ic 
pubbczocrnl od^^zwaml ^U^ niciiAwłici pomiędzy pla- 
miona bnitiii«t niejako wyr^c£«jąc n^d widom* ktopo- 
lAiTłi nsLnu mpr/ittniony. l.iicx było sri^coj dAwniejsiych 
lego roduju pr/yktadi3w, ;{ drujfiej strony nlodii du- 
chifwnir ubodzy wikaryuf^o, alumni i ficminAnyjEd wi' 
dtąc^ t9 ćygniiutM ko&cio^ M^Li tii^ dyifnUarumi 
dworu «u&try«ckicgOt nucili »ic w przeciwny obv£ po- 
lityomy. KoJuu^riuli domokratyceną propa^randę, byli 
ajenumi korispiracyi, któr;i mięti^y dai^hownyrat nie- 
tylko u- (TAlicyi 1 nirtylko po w^lacfi. ale w cał^^j 
Au»tryi. naw^t a molt (ftównle w icminaryach wiwleń- 
^kidi, pneciw dom<^wi Uat>»bur|fnkkniu roi^alciiU aif . 
Widuje ł^litriC popierana pTivŁ h:igt\^iy, pitrwsi slra^ 
KiH do niej laufanii? i nirr^adkn hyło Apr>ikai^ w oaist- 
mich cmsfirh mlod«^ kapłana vf Cialicyi i w calcJ 
monarchii^ kióry roipriwijłf a priynłjniniej mijAla) jako 
n aj radykalniejszy ("ritiiLuaki iT?1ijruMiur» tjyd^ł ł fJi?>Ad, 
w iin^ których \xr£s\d sw<)j p^ji^rednika i niubcm spra' 
wowaL O nfll^ii ani t ji>dn«j, ani 1 dru^i.'j *trory nie 
byli> mowy. 1 Mało bic, co bytf> konic<^£nem inc«Tw«n- 
cyl świeckił^j w r^fCJty duchownt^ naj^lfpslwccn Dąlyła 
wtadia do aboldowaiita dla łwych iotoresów relijpi. 



au 



Rti4iiMl fV. 



Ale (e in-Ura jcat pr/cmocy nii-uleflr^, r^fca hlurofcracy! 
nk f^o^Alsk Jfj uj4i5, uj^a tylko u' jinemoc »w^ liuchi 
wi<:i^>tw^ i ro£pUuUi je albo na »wycU ^pr^ymicrfci 
C^w, Albo n^ iiiopr£yjaci6t tmiiu, M^U w po^Tudku 
staJa łf:irMkii prawddwycU kapłaniiw* a la nippudolalł 
ijpfftwt^ poU pr^r/ fyli* r.\k ripiisji:iiinf(;o- To tcl kiłT<l' 
pr^ynly aajclętsj? dU Galicyi Uta. floti dudiownych 
hyl aWjo lA t\'iij\u:n\y, albo za zi^^mijki, uhy pni» roj 
puAue uiaKy mc?;,'! byt; wystucbiiiiyini 



i ;Kiut«r»<fc. — Kuniluu rrliijijny, — Kon|;iLiA, — LpA-lrk dmhii 
dAw dtji:]fow{(fLt[WŁ ^tiri^fiAlufKo. — Jut pr^naulAiiJL — ^iiiici4i 

>no»i i upnfwvti4 Bfiittii^^yiim fdifinlbtf. — Ta raA* rnioii 
pna l.cł>pLildŁ — 5cjiriniifT* iiywe*j*lr»«- — WjrUjiJ tfolo^lf mi 



Vnch\<'fiUi[y po IztMcc JóttfihMo rcfcrmy i wapi 
mni&v!tt£y o ic^ n&&lcp>tlwrJich » wypA4A obf-jnei^ poli 
na którom uOmiany te w (ialicyj odlywjiły mc. S%] 
ur ti^Llicyi JiJi^il^liniĄ wy^iirinla: 

I, KrTin*kii'katj-h]lcklri 

4 Craiah^ka - k»l«llcklc; 

L ij^ftlicya podxtt<l<)na jv»t na trty rcym^ko ' katolik 
ki# 4yKcxyi?. McUopoliUi jej jf^it arcybukupsiuii IwoW' 
itkit, do ki6ret;o, pu «puk<; fitrrwafego ru^toru 1'olak| 
nalL-J^ly bLskupAtwn; pr/omyiikic, luckirj chotm*<kit'| k< 
Efiitfniecki^^ cecoT^kif* i kijo-uiskic. Obuctiiu fOM^ło lylki 



KcriciAf. 



3>S 



Uiakupfttw^ jWJtemyski(* i utworzone w rt>ku ij8j blskup- 
slwo tynicckii:, puAnicj zwaiic lariinwitkicrn. Ud roku 
iS^O lukly do koAciuTA paitski&ifu w Gdluyi cfc^ Uy<*- 
cc£yi krakciw^kj, tibtjmujiu^i wirlkii* miasto i jego 
okręjf, 

AV Archid ycc czyi lwowskiej p do której i Sukowim 

mySUkt«j lifit-kjinij ^^, pamfij 285: w dypcpiyi tarnow 
iŁkipj J5 dfiekanlj, jftfl pnrtftj. 

W aiiJiiJTCtBffi Iwmł-ppkiłj i7J k^tciulAw aSi, 



ti^ci djrn. leitkpwikirj łtO 



Hi. 



1 uOnoAć w tych czterech dycceiyach jiawjrto, cl:ci«li 

W dpcflfyi ptnemy^kiffj, 
*7lS7/ 7i7.l95 " 9Hłł* ?J.M4 >>49l'H74 

W 4yt€wi tArAiłUthirj. 
H»e,|i4 ffS j- ł,&vfi 4irfi- iHiSS* 

\^' etficl djccnyl knk«vriU(rJ< 
»a5.m |S* ^ W t7,&ji Ha-054 

llium V c-KtarV(h Lly»hjrit(|| r«ynitL^£/i c»]ir*^4Ld. 

W J*oj;.*jo i^v" ai^oo i3J>*93 4.576,199^ 



OhtLlri^u V GĄlUyL Jtk « u^i^lDt-iii ttdiy^ijiLj imlriicka maio nu cf- 
tihy auUiatfcfDOlrl. o <wm Jot vyi«) mklHmjr tpowbiDgU pfEckopftf ttt. 
•■k i powjius vfiry tą wlAatmw nłDdnUBiSiie, M^dijr LnntitLi, to ninlto 



JI& 



K«b|4Ut IV. 



krakowikich) n^ j>joo,wx> kAtolików^. W^^aklc ohKtk dO' 
chcwiei^stwA flwiuckiego^ znajduji^ ^1^ dosy*^ ttuU liciba 
jcakoitników, W^póliMrAnie r ri^furmaml w i^alcj Austryi 
prT^prf)wa<l7onł"''rii, T^nlt^i^ł ofsnnr Jiłicf TT- w roku T7K1 
w Głlkyi wickow połowę kU»ifłjrów% }Ak n p, wc Lwo-* 
wic klAMlor TryniUTi/i PIjArów, TcAtyni^w, Paulinów 
^kTam'?(Uck. Kanuiiic£uk» Ki«i:[ii«<Litki bOMi i iiiw buse, 
Domiuiknnrtw i Dominikanki {na wr.ni Bry^ilki w Sad' 
hoT/i^ i Sokalu; Rrni^ilykiynkl w JnrciiHav!lu: Dt^minl- 
kjnki w Prfccnyllu i Z6ik\Ki. J^kon Klarysek *» Sib- 
ryiii S4Cja i Zd>inoAciu (wówc^-i* io Gaticyi nAli:J^^cym) ; 
KnaciłikoAki w Tarnowie; łukon Tryniur/y 1 Kanne- 
lUAw bosych w WiAnic2u; DoinlnikiLnkl w BoUio ł winylu 
inriyoh ; ;r^t;i / kla^iorrtw *rńłkirti 7<i!itawil ledwo 

^ae pAulmćw, TryniUrsy, iii« maJo DoniinikjirkÓA- 
Ł inntr \k, W tf-n ^.pijiiAb 2 bnrd]ti> irtac^ncj Hc^by ducUo- 
wiH^|«tu'a zakonnego w Ujklicyi la csAs^w R^pUoj pot* 
»klc-j, którrffo pracy 1 ^stuffi^m pmypisa^? mo^na nie- 
mal zupełno nAwróc*ni4 dycunllów w iriominch do tcj 
prowincyi nalcJI^cych, foauto się w lrxccU Cycc^yach 



4 



K.l4«flr»i^iv tn^kirh: l^nttiiłkBBAtf 


Ta- 


KirmsUtOtt 


^' 


ViBntivUtJk6vr 


7' 


l1«n)4riljnAir 


"*' 


CjiCftiAw 


A. 


tCjLpuEiritL^if 


4' 


KrfufmBLt^w 


V 


I fttjtylrt^ p4iDłfJ jMullfiW 


4> 



>) "W untym Lwoaic roli-ttiion w fokv 17II1 liOprL<»lA« 9^ I(Ia< 

ol# pnthtamo li)rn>jiiuEe|p uk 1 koMoU liv. Untull uobil n^ ebAi 
|irDl<t(iutkl. ł 1(łti<tulA I lituefurn l'«nllnA« (itrVitv ihkVL&h*k4 t ł 



K«i<W. 



M' 






RtLinfn więc pi^rwsi^ycłi ^ą, a in^ nich f^ikonnik^w 
około ^$o, drugich, to jcit klu^jitoriiw fcAtkkh (4, 
1 tv nich miii^uk r;j, Znac^iiu cic^ć klJk^fEoruw mr;- 
hkid] irudnl »ii? obow]4;ck.-tmi pur;i6atncini, g<3ir sccc/upl.i. 
ilu^O prahci^zczAw, nir wyfiinnrj^ nA lirnj Tak Obajiomy. 

W Krak'>wi* i okręgu j^-.| i& mciktch, a :o IcJ 
fkich klasztorów, w nich 17 J lakonnikt^w i JoS zi 
konnic 

l'f;ŁW4 Jufciliiihklc, wyjmuJkLr.i^ kl^h/liir)' i p(tó wfi- 
diy jtftuTatiJw r/yTnskii:b, lub iagrariicjnyrh prowincyn- 
tów^ ft poddftjiioycli je p^d włartr^ hUkupią, pdcjjilkowo 
wykooywjŁtifl t>yly bardzo *ci*l(?. Pierwwy wyjątek po- 
zy»kAli Jujtuici, którzy ^o wypędzeniu / Ro>yJ^ przyL>y]i 
do GAlScył w roku i^ij i I^twy, Wo^yola 1 1. d., a nie 
chcieli łii; podtlat^ Jór*! fińskiemu pruwod<iw»twu w ric- 
ctAch dotytrących ich jrakonu. Uir^ymywftli oni nit- 
UblAQ»iA icint^ t "Rzymem, 4 mian^wiLie iv t»woim je- 
ncfBtctn »iosunki, odwotujAC się aa to, It i^ki ich zwi^- 
£vk Ł j>fri«r^ti?ni do UŁoty ich z^kuiinych utstaw naleZy. 
Od fijku 1840 £d;ir^uly lic juil wyjiitkowo nirkti^rr- ko- 
rt-aponilencyr ml^d7y prowIncyAlumf innych tAkonóWp 



irojtkołen I fcolłlolfl I fcTtuLom Kicmeli«k tricwŁŁoityłh dom popiawy, 

*) Su>«liy DLiiołicrd liŁ w f4li^ nic Tyk lUaowI^ baImb, a« tWH 

|f«i kfa tfrniy atriTmalaf* <hg:vrh, łowniłlc i%paat>M^i-. c» «*, w Uń- 
iy£>i «4 drmiy obecic. Demem n/rot. W |wDV>k)in u;iil4lu ti&kLE inifaf- 
PifirŁiiB [lo ,tiO(U uijtł^rifb ilumijc \it>n\iiLj IthunkiEi: H Irl Lch «rpt(BL« 



llOłili^ IV. 



a icb j<>rii^rarimi w R/yTni«« mimo ni« odwolnnyc 
prAW. P<PTii/fj wyjiiinimy, rfŁft crr^o nad t%\f p^c[a)^i^u_ 
do ofipowitrd/ialnoAci tych prOA incyiłów, lu pciwirm 
ź^i -W9pon\mi>aQ kor^^p^ndcncyc nie wywIf^r-Jy hkotkui^ 
|jrctfCiwnych pdrd^'r^i(tjiQ /ant ^sietiasUsi aut/rtaa i n 
flily chir.ikipr pouiny, jak łfdyby IKiriw prywatnych. 

kU^^torów, jiwafałm mi^dsy innemi i nu kh upotjfe^mc, 
W GAlicyi J w c.iłrj roljiCłr, ducliou^iiiA^lw^ i^wirCkle 
i zakonne byłu so^jl-jl- ubOat^on? df>bMini^ Ni^dy ait; 
kh nii> drhihn^l rjtar) pt^fski I dctpif^ro po jnio^f^nŁu Jo- 
tuhdw, dochód i c/c^ci irh rf-^^br prf^jlo 'łOił,fKJO lip. 
w roku 1783 wyno:«^y^ oddal komityi oduk^icyjnoj, 
która go na ak^«mio, hcminhrya, bJk<»ły i bilrli^leks 
prfrznacjiyta. Joicf IL /nbrawazy ogromno dobra in\c 
ftionych ktiL^JttortfW, prvilatur, kulog:iat, utwor^fy) z nkh 
uwibny /uWrtfJC r^lt£ijMV, o kldrym mi^wiono znwfnti*, t« 
4< skarbem pubLicmym nl« ma ttdni*J atyciao4<i, \tt9. 
nie pw icd/ianu riif^dy, jak;k była ury»ck<jlć Icf^ ma- 
j^lku t wmtIr dochód 7 nicjjfo wyn«F>ił. P(»z^>aiiilyni kia- 
8£ioroni i innym ducbuwnym msiyiuoyctn u'p»m'iJfi« 
majj^tku nic iabr.!ił, In:/. tJod^ł »i(!mini>trjTorów r/^ndo- 
dowycb. kl(>rty^ juk jwyklii j^ ^^irlkkru rnflrrni|rdWMai*tn 
dobrami <ltichc»waF-mt ranad^ali. W p^iniejwym cu»i« 
oddani> iTi^tylutoui tar^^d ich majątku, al-i fU^uwtooij 
JQ ]]fld ic:ml;| kontrolą, ookiuy^^ano kwium! dowodaić 
wydAtki^u* i łch r:f?1u, ]nk dali^rr- /r M^iriiumi ^Akoni 
były z^dnc^ Uir^ymywAno jtawsirpj \Ł wtadzH awt^ckd' 
^zai^iij^ wU«no!bć Łych ia^tylucyj, Whzcl^ko rvfpo»a- 
d£OEi^\ żu ^ulrgłuKCi iub i pr£t?wy£hi curucsnit? w icli ka- 
sach fciT>t4JącVf m4J4 być oddane ilo nkarbu pLibIi<:ft< 
neł,'i>, ktriry im naU-miA^l [b]ri:r:£(if bony. Roxpor^Jid»- 
nit' \o r^/fTkwciWiiiH' było t pnd«ntycjriu| ścirhłc>lci;| , 
TubicMno pTŁfViytW\ choi^hy kilka Jiłoiycb, lub kUka 
l<r«jc<iri^w wyQ0iif4Cv, a trudność, rac^oj nierpodobiirA-i 



m 



KnkuU. 



Mwro ich *><\hivra, były IconlłcinĄ j>rfycTyoą <Iłj eko- 
nomii, lub I .AU i? d bywa ni A nrpar*Li:yj, ktćtc tylko killcU' 
lvtei^ u»£c^i;iliio^ci«i (lokona^ hic mu^ły- Vr£y d^ibitjj- 
i^ytn smutnym stanie ^ka^bu Tiadoutgo w Aui^tryt, nie 
m«w potlohno naArM, nhy o^ctj hofty kUf^itornit I In- 
łtytutow*. kiedyś rrt.iliiowńnp by<-* moffly, 

LimActu^uk' po itiioiunyi h k].t^x(iJr^L |>tifo»l4tycli 
niti wciełuiici dv luinlu^iu r>rligijntigo. \isct jp u£yt(J nn 
k<ir^y*tf r;[ndoira, n^jcic^rił^j rra nmifsiamio woj\ko 
wych ł-kłałlAifc-. Z mwor/onł^i^ro w iy.tkj 178^ yw^/'^ł/v-K 
rtłigijnłf^ opidcd rud 9.cmitiarya i tivupchii;i k^^ngruc 
bjbkii^>ów i piiibuHf^^iiwt niiaii(>wJciu obr<(i|iJktj ^l^wiań- 
^kic■^o, b;Lrdio nkrumiii^- \b ^fmnl^ i wloicit* upo^aJLo- 
nyctif iilbii tcJt ^irohos^cfiW obM^t^ku laciAflkirgo twlo/o 
ufuruJowanyf^n. Aby ^spf>wnii* boMnnn Ł^icJlom ^wii-c 
kim utr/ymanit, i>fnaczono mtłłirtłrłm pl^cy durhowltA- 
btwdi c^yli koni^m^; , kl6rA wyriosŻ dU biskupa ijfOoo 
xtr^ dla kanonik4L 1,000, dta proboł/ojUŁ 300 j!tr., dU wi- 
krtr».'go (Txyli ijrobł>J*'^oiAłł^'<i y>ornth;nik;i .fiK^ jtłr, W ru- 
*it, JL'Sliby tlochody łlawnii-j JMnicjncych hinkupitw luli 
pr«>b<]jiiiiv fr Wili, p(M ) cl/l<^iliccin l»b Sonycb In^atću^ 
pobtt»ra»e, nie docbod/Uy konar^y. r/ąd j-i z funduiłjtu 
reti^iiitvk'<i uzuputtiiaL wcdtug jiWJ wypUcdł Idk2q ].fi»iJ' 
ayt- nowych Lifckujjów i probowctów ; Icta jeili 111; j^du 
fiyły prywatni* w pó/nirJMym c/n)*i<r di^nn^yc, n Tyl<* 
2 p^jm-j vAr*.pomiiiłinyt'h 0<lCrącHł. PospoHcii^ dochody 
dawnych bj^tkup^tw i probonw nie wktadaly da r^ąd 
obo^tiąiku uiapełninni* kongruy , t wyj^lkiuin L)ł< 
bkup^lur 1 prubohiw s!tłwu6sko kiitolickicbn rrtłbfjs^- 
ctowie InpliTj pWiTj dawnyrh donatoTiW iipoRnirntT ko- 
rfystaU % ich Mrcfodrobb^oici, vnxnkJc, ffiy bojAt^ 
%łp dnnacyp ^injrjdiijft lic zwykU w pnrAfiarb ludrirj- 
słycli, wri^ctj prł'jto k.^<;iy putr/fbuj*łcyvh, ubuwc^jEani 
$4 probo>£czowiv lakkb parkuj 1 ludirylki itwojuj kon- 



xn 



Rf^pfdil IV, 



kal<1fiinu ]K» zoo ulr. 

/ akt oznaczonego Moaunku indiaryainegci iJttcbo; 
ffI(?fkMwa w Au»tr>i wynikd, ti nądowi wic1«^ uli 
n* it-m, ńhy i^Irrf/J.it, jnh) j/^^t *tftn majątkowy kA£<trj 
proł)o«tW4, njctylko tlU opodatkowania oncgoJ, ^ic dj 
awenEuAinvgo dop^Ait^iiniii kon).-rvi>, Li<|Ji ilU triuitij 
pr»bo&/c2:i, bqJi OU jł^o wikiir>'Uf»£tłW. W tym rolii 
sporTntlini tak iiivnne /it^yc, cjyli mw^TAr^fi ka^dz-i 
]>rt>bo?łlwA. Co sl«» tyc/y ttiknr>'i*h, Mimowi prawo, 
Jak WNpciunidUmy^ probo^/c/ k^deniu i nkb ma pi 
ci£ joo flr., polowv w>*J:4LkJiT oilbi^r^ oU iiiv^'o /j ^ikl 
opdt i pTAiiit?; nadlo ro^puri^d^^ rzccjiony prftTjJu, 
wikary i.ibowii^^^ny }<»« przyti.tjmnitłi wikt ofl pniboftc- 
cm prłyjnKł*fli, i lo w cł^niu jaką probomci uvana- 
W^a, kt^yra WAukJc połowy jcffo kon^uy pr/cno&ić ni^ 
po winu A, 

Fr.^woŁlAWhIwo JÓjelJi^Kkiir, t drobufjfowL^Acf^ ni<t- 
praktykowana ^'d£it< ind^t«-;» u Austryackini pitt^nlom 
j;wyktą . oimic/ylo łinamowe stosunki tluchowic^hi»twa 
parafiatDcgc: tJkk n. p, oiiobnym pAtont^iti x nlemnii-J*J4 
AkrupuUtDoiaJA i Htaranoem £łumowuni«ni !txc<icff<^ćvr, 
o^Li;kC^ylo /ur^u/WiJi'.' awjccoii«J wody, kr^y/a, k«LilAidt& 
i I. d-, pKcpiauj^i; nfi WAiyatko lakin;, któr^^j probuoc- 
ceowlr fc^iAI^^ nbowinennl si| praojur^pcac", W riłl^ jp( 
pnekrocjjłłnin, strorin ma pniwo wakflrty'^ ^foboM«A 
<lo wU<Jxy politycznej, lcc< to ^c niijfdy ni« zdana, 
ljik»y buwi>?m JOzi-tifmkii* pofłzły w zapcnoni^iiii^^ a pro- 
bftfttt^^owir;, mianomidf od po^frtnbów, pr/.y ktćrycJi wiy- 
^iacy lohiji wy^UwnftA/', pohii>nŁJ(^ opUty wyłs/n <>d 
priepinanych. Ze imcsieniem pańuczyfny i d2i«M^iny, 
tycli duóch k^rdynAliiych dochodów, wickucj ctętci 
If^HcyJAkkh putatij, »ta[i mat<;ry«lny proboitw jtnacjinicf 
nAt^ odiniwiit- Uchyloną pa^a^czyinę plohan x.i»ttpujc 
nnjciri niklem, ktdrego japlnczi naj<:zi;£ctcj wylazą bywji 



K«4«MJ. 



3*1 



z xivn)ioi)luU<)U- mrlcmiij^ya , fapcwnn nir prędkii doj- 

lowtfj doincyi panifijxln*j, i>t' iaprown<!łcniu tOMrarcyfiwa 
W^ir^cmicJliwoici, aJbo Ccf Jt ptJjęcU Kaii>r^<i obowiiLf- 
k6w |j<i&Urrfck ich, zwykło nie Uyukd uykuiiywaiiieiii, a tuk 
jedyną^ necfywntą paxnFtUlvHd;i praboMiiTA, tą thik 
w flicjł^dnpin mirJACU w łr-ilicyi, n *«mrcAlfłłoJ n' g^r- 
9kUb okdticHch, Hf-MupJc kiiwłtki lichej /itnii . ktdrc 
chyba u'ła-4neiiii rrkomA proboszcz oioUi obr^bi^- Tfiiau 
upjdkt>wi dotrhuUów puridi^nycb faradfiC pciwiuna, jak 
*i^ cddje koogruu, Ucz riĄd mv pomyślni jc) (totąd U2U- 
petriĄ cbucUl Jul pi^ć lat iMej nędzy duckowieńalwa 
pArA6a1i>pffo uptywn : chodak Mccł--Ł jen iridoc/n^^ tu 
ivi)\ kogo, co wUftnto protiu!act(iUh- niu nakty wy^uwiać 
na tufftrd^ walkę t cod<ti(rnn<;nn potrittbanu ^ycia, kt(>- 
»y ^ po^wił^cRnirm KiA>u i Ml guoich zachwiana pu- 
WAgic bo^kiob pr/yk-ł^ah podpierać, ołiudfai^ raMoić 
Ghrfe&cUńi3c4 i lud od 5k.if^tiU chronit^ poML-innl: ti> pc- 
WIŁO ludzł, którcy ntr nio^ij poutikii^AĆ cdp^dfych ka 
*wojecnu i kciciołów utriym^niu funduKJEów, iia npvku- 
JttcyAcli 1 ^'tfobk^ch . ititMgodtiyUi ł ubowi^kurai ku- 
pbiM i |]!ji»tvr^a du&£. 

Notntnacya probo^acidw tluły wliŁA<7lwIe l«mtł, ki 
jeAt kolnropł^m, ayU kio tn^ jus /^ra^tfH/am/i. Zczm6\ 
[Lrpltej pobkiej, ulAchta siawiata uf di;bnich bwoicłi 
ko«<^Lory i upo^4^HU oae ^^zt^i^cu) »wc^o mitptku, nie 
riadkv waUmL caUmi, a nadto wpillt^ jtwryc^ajii, itinSoJi)- 
r:n|;a ad wprowad/i^nia riir^j-ftcUAMWA i ziriUnonrgi:* 
w prflwo, /ołmnl^^ywaln się dawd^ do oiiych koAcLn- 
if.w d/ii^iięłty, to jc?it dfin»ifttjf tj^ići pWiiu <boiovego. 
ly cicirfry ł^iadly na iioi*ych wtdicictt^a wru z P^y' 
wilcjcm koUtoniwa, io jrM procentów anią kandydata 
tU> opróżnionej par^fiL Haickup oboutj^any j«4t temu 



$it 



Koihi^ vr. 



ly]kt> księdzu n;i^a^ proboMwo. którego koUlor prfrz^n- 
luJc-; t uk w dobrach r2;iJuAych prz<TdM4iVk'iAl knindy- 
dMi Tn^t U' diichownycli puMu4ldi:j: ditołioiirny, u' s^la- 
chcckieh dobrach Kjrlacbcic. iM<lAJAC pfobi>stwo pri-'«n- 
towAoirniu bi»kup wymajr* odr^ prtysi-jci, £«< nie uźyl 
lAdnycti nieuczciwych ^po^obów do po^yi^kattiu bitneli- 
cyum. Nie wu1ik> «jU aikuaiu lAdrać mc o probo^two^ 
kfri priFynajmniej ud lat c^x<^ch nic jmji ksi«^i2r-m i kt^ 
V tym cł^tił <iv>bTii-jjfo nło zloJyl ■>^fjirt>Snu z głi5vmycj 
pr^edmii^lćw ici)Io^ica:F)ych, L^jtanain Uki lowic uq k\ 
kur^rm: kto v'^j ta/ odpUz^r. ma prJtw<i pudAwać 
u- preipc^Ęju fi^eińdu lat na prvb4t.-«2C£ii, lub ląd^c pi 
nirsicnU do irtn«*] pnnitiL Po itrh upływie, je^ti kaiąi 
dotąd ni'.' otrzymaj ]>roT)ORlm, a rbcc* mtcif pmwo »l 
ranta >ic c> nii*, lub t^f, jrAIł bi^d^c jul ]iri>l3i>^cii 
cbco przeriieić się do bołfats^ełfti beneficyuin, muw 
tnowu wodli; rz^ulowcjfu p^icDEUj^ktadAi^ konkurs Kf^d 
fo?iuW'il sub^i* moc iiwiibn;Lnia od powt^niyrli konkuT' 
sówr i dopicrro w poinicjstycb c/i^ach prjiy^riiił la (ira' 
b)«kupon3. W roku 1940. wprowadzono trftlo^ u- prt;xi 
towaniu pcoboaicjow odniiJtiy E'4t*?nt atmowi^ ttt 
wulno nud^l koUtoroui pnT/''nio\vaó kiór^-^o bi^dł k< 
kurtowogu k4indydaU, a\v ^ubumiuin mom 2 koi 
Morwm prrvdMawiaji| koLiioninri tr/r-rh kiindydaiA^ 
t«i> jtidnci^o r nich Ob^cr^ i l>isk;]powi d^; putwi^rdieni 
pri^icntujc, Patcut len oboniązuje J^rowno ^zUirLiftckSt 
jak ducbownych kulaturów ł wydjiny /uHla) wkrótce 
W(?ri łf4licyjnkk'j, n ie ifu dykinwały pitlttycjrnr- wldol 
óotttyMi^ .*iic nit* trudiuł^ 

Hiąd amiryacki fJLsUl w Gabcyi pięć łcminajyi 
bUWupltll 4;br'C*jdku Uciftkkio^O. W Jr^hidy^rcecyi Jwi>i 

?vkiL') były itw^i ai^ininiirya: pivrw»/i% £JitvJii>nv pnty ki 
ttfdne p^d konlriu XVI. wieku i ^i^tające pod ną*!* 
lEAiCJty AAir^kit^h, odnowił i Itpli^j upos^ył kaUdz 
ciiw Siefikou-ftki, 4rc>-bihkup IwovL'hki, oddiw»xy 




K*«d6|. 



iJJ 



I 
I 



k«Li;<lfd Mik. Wyeyckii^go « arcybiskupa t^^owfekiefjfo 
w roku 1744 i ukff> pod /ar^nd MUyonnr/y ofidiin*.-. 
Tnmto hyit> w niieicir^ to t&\ nn Krakowskiom Pr/ed* 
jbciu. W dycCe^yi pr/cmyd.kiej fiiAjdowaty m^ trty sc* 
iLiiii<irya- W Pr/mity^lu v^ło£oii^ I^^^y kai^fJr/e Lli<^ku< 
|jkj »' roku itS.i;, pnre?* kiit^tlifa J;ina Zb;i.%kifTK^, bif-kupa 
pr?'^(»>'*łkicifO, ii^Kiwiłonf^ pr/cł Srjm probi><ita-em SAm- 
bunki^rn. Bi»kup prr<Mny5ki, Alfks, l-rcdro, ^mAHy 
1734 roku, Jdłofyl Mrmimryuni w Samborjc, a ksi^Ld/ 
WdcUw SwrUcoweki w Ur^u^unif*. ukolci 1750 roku, 
oddawsjry je podobnież Mi-\voi^ar/i>m, i Waniiiły spro 
dzonym; ¥r ogtólfłoftfi l>f>wivTn w<ł wszy>Tktcb nif*m<i1 
dyi^cMych poUkkh pr«ł«ly AfMninarya <tk<i\f> polowy 
XVIir pod fan^d k^tcly MUyonjir/y, gći\^ cliociM 
do okh pntyjmow-ino mtod/ćcf £ nitAtych klaa sJtół 
narodów ycb, » ni«T.ii 2it ^k^^l^^k i^lofn^nUirriych, a na- 
tem ihaIo usp<»Qb^<^Tiii, kuw natik TiiłMrwal więcej nad 
l«y, T dli tpgo, kto chciał nnsicijn**^ vryJwych f^nuk 
dogłCłnych, i^Mtil do uniw^rsyt^tOwr Itib a^ntini- 
ryÓK włiukich. Byt czas, kkdy nowic)'.ity i Mudya m- 
konne kwiin^ly naukamłt ale i w Po^fue up.^dty podu- 
bnii^ jak w całnj Kuropip, a mutiowicir kiedy po /nir- 
9li?ni» JrłtiJtńw, po ro/krłi^witfniti %w; lit«rAtury i filo- 
tofii rr«ncii«ki«j, imniej^ł^ył^ M^poua^a duchowi«A»4wa 
fukonno^^o, ^ nitoii/irj li>p>£v £tAukow<f wyk*ixtjikeuii^ 
tuaj^cu. umijiił^ k]*u/lory. Przyjmowano wi^ d^ 24ku 
Tiów mlcihit^t boz wykKjrm klenia : mt^istri tt^pUiafitm 

i inni xfn*iu'rnm pr»ir^*tiiti\ wyi^wtCżywt^ry j^ ntłroo w ta- 
cinjct, Tf^Kuta;:h f^ikonu^ obiJądkA<:b koicido^cb, p^^y- 
lali bibka]]om io iw(^«»Lri. ^jkjhoi pv»tlo, to ducho- 
wiif^alWŁ> /akomte ciemEiii^js;:^.- była pod ton ^2as w l'ol' 
bGi?r ni^l) w popr^odnjdi epokach. CTic^c Krniu eapo- 
In^dz KolUiaj, jedfMi i najłmiftljuych pcrlikicb rpforrriA- 
lori^w, rndiił, aby tiskupł poroiamleli ^lc 1 koniiły^ 




;a 



Kftdilal IV. 



W: 



Jóx«f [L roKfttnyirnąt tę i^^rawę odrAJtu. ^nióftł 

tihil ^'ti Lhowi^f jednu ^i>ntiralii4 ba min ary u ni tlU ub- 
r^nciku Iddń^kU^o, kti^rc nawet 2 pod wt^d^y bi^a- 
pi«j wyjqt. nil* rwA^jiJ^i^. JaIc /tAlcc^ Je) to ujnaoiralo, 
gÓy bu-kupom odcjmow.iło ^po^obnolć k*ita3cenia pod 
okiem »tfvicU kLuryk^w. Było ono utizy tnywAtt/t t fun- 
(luMU ruUjfiJTiPgo: przyjęcie <lo eemiruryum , purz^di^k 
1 i^iculy inniyiiiiu, rfcyritnm uyiłiawaiiiji i k-^iąJlki ku 
-lemu slutaec, a pr2&d4i<u-uyfttkii!m pr2olL>fonyc1i I profe- 
sorów, obierało itubernlum lwowskie, BE^ikupi nic wy* 
wltfrali ou {t^ iudneł^o wpływu.^ i nitf niajiłe prawa egza- 
itninownnjit, imux£cni byli Iwi^cić na \ii-\t^ly tych, kt6- 
ycb im riąd, Jako uzdolnionych do Awict^i>nla podat, 
JłLnat potro*:hu nił*itoiowno*d lc cesarz l.capold H, 
[litL^sł ^eniinArya gonoruLn* w CAti*j AuMryi uMawf^ 
duiA 4 lipcd ijgo^ Wttfdy i w GaJicyi pocięto jt-ŁkłA- 
dać Mimmnrya bbitupiir w każdej dyf-rojiyi, wi^ Luowiir, 
1'rJtiryAtu, a póiniuj i Taniowii?. Biskupowi wolno jui 
bylci mfanowad pr/cłosEonych i przyjmowA^ mTudzicZ dO 
>«minAry<^W, i& porr^fumii^nkiTt mc t r£^d4*ir. Ijtcz 
vr unodfcniu domu^ w ayatcnuicic wychowiniA mlc^- 
- dsMy, w k^initk^Lh wykUd^wyi-h i por^cidku nuuku- 
^fcvyiii oic nii^i^t nic odmienili bet pojEvt-olcnia nądU| 
^^Whjy^tfco więc po70łiMto jak d4wnl''j. Co ni^l^iisłJi, te 
i profŁ-Mł rowie łcmitinryum . byli to 2axwyc;taj budzie 
^H^ WicdnijL nA»yLini, napojeni laiadams prawud^wMwa 
^^auilry4<.'ki'^^v, kił^ruj^n^^y wykł<id si^ój i konkluzyT? w«- 
d\c ^ubirmialiiych pr/cpuM^w- To bowu^en \yy\e itiMruk- 
cyl pLibUcfnfr] XV Aur^tryi wtaiciwu, i<^ r'qd. nit; doiyć 
profennrJ, mianował i k^iąikc 'ayklndfiwn uvtkAWl, 
- yryinAcoil ^umrm konk1ui>'^ k<LJd«^'u ^.^tolcnid, d» 



KMtiM. 



3*5 



IctłSrrj profesor miał prryjSt Tale np- feylu pfjrcpi«4n(»fli 
111 wydri&U fitoioAcjnynip kidr^^o rtKuki mu»ijit ptxt^- 
diodfić Icaldy, Ink dobri« prawolk. jik kai^df, aby pro' 

ltlclyc£iiy» to )vjn pnc-dMAwuj^i: dowody frz^iw i £4, 
Rznd wwUko au^iryAflcf uwajji) <n porr/rhnr miVn- 
ra^ Hwym prolWnoPom, aby w tej dyaUklycc nn^wUc 
9 fto(;Uj o duuy, i t- pn, konkludowali iawkzc a//trvitr- 
/«v, klłjryby /a^ uvf i?ń inn^ uErzymyitMt Etpini^, leii pk>' 
ciąjfrriafy brakic- d» polkyjnnj odpowif^iUialnoAni i lunany 
Ztt ni^f<I<łlT>c(fr> do or/crti)^- publir/nych. Stąd wynikło, 
co było fatwcot do pnciridzenia, tt Miiady, w kt<^r3xb 
obronie MAwiaU bi^ polkyd, udiod/ily «t ociack rnto- 
djii^Jty jako rządowe, i ie daleko lupiej do jej umysFu 
lir^ypłdftły U', pri**ciw kt(Vrym prłłfi?»or konkludawat- 
Sti->cl wykted Hloiofii zkonklurynmL sonkryoncm-afwrmi 
pr^OT araui policyjny, byt ^rodki4>m ro/^^i^r/^nin t*\C- 
wiary i b«xboino^i kkkccnyilneJL jakol jrdart&lo t»icp 
im klf^dy jiTofcłor doTiod^il u niuAmLcrtctnotci djMy, 
lub t>ttnu6ci Bojf3. m)o'l/k-f wysiUta Hic na utlowodołe- 
tiiti przeciwnych konklir/^-J, nie Ktcfcdtila ir tein lodA* 
nru pracy i k^ialkowych po»>»k]VTsń, tak. ^ ^ofr>sofa 
niewielką pOH4daj;ic<'|fo naukę, :f taiwokk lafłusiyta. 
WówcJttft dopiero in^**3><uła HJc poltcya i pnywr^caJA do 
ponadku kur» nauk ńto/oficinycb. 

Kft wyrinak ipolog-k/nym prły iinlw<«r«yircic 
)n^ou'4kim, mianuje n^^d protł-^orłiw / k«ęiy łiiciń* 
bkiego I greckiego obrządku, Zi poroiiunienicm %\^ t bU 
hkupJini. ale ayatem i kbii|£ki ?<an]on'o1utc u^n-ncu. Pro 
fr_4or prawa ki^bclclnc^n, ktłłrngft stur^hali prawnicy 
1 (««Togottl>o, był Awif^ckf: i^n wyk^Adał wedliii; RfgAs' 
ŁfrjTfra lub Dt^/iWra Jut EctifuasiicHm, i wszczepiał 
w uczniów hwycli ^tasady, te koicii^l ni« niof^ tworiyć 
p;i6^wa -,v paiiMwic, lv prawa w^systkicb bi^kuptiw- aj| 
n^wn«, a jEwlor^chnictwo bUkupa rzyisskI«f^o jodynio 



liAidibt ŁV. 



gV,'\-cj-aJ0Vfi, Ir. iŁŁk^ci^l J«>ki inMylurya pa^MWA i tym' 

[lutti^bnc tnakhyiny XVIIL wi-jku. CIhj^c t^lr; uchroni* 
od lych profpsc^rri^Tj biskupi pofjikłiLdali lUsi awaich b^ 
tnin^ry^w i^Tyu-atn^ rnIcUcSy Crolo^icino^ T>«y kt<Vry<:h 
profesorów mbcowali wprAwd/ic Z4 porotumknu-m slf 

W^akiu po roku JS46, r£;^d wmiesza! mc gajtiowoio 
I nłclei''»r\>'h proff-łon^w I t tyrłi RTiilnAryriw oddalił, 
co pój^nivj Wf-^fłfj w jEnryc/aj tnk. ffr do dfiA dnia ru^ó 
i na bUkupich lakUdACh mianuje profe%oróWr nadJiorMy 
im (Jiar^^ikiPT iMuc£y<;ieli pjLliLi^TiyciL Rt^farmy od roku 
1A50 tylr. lylko przynio^ty pomku, ^1^ biskupi ni*? mo- 
gąc W F^wych laklidach imleiiiać nauc2ycirli, tnogą 
priyiuijnłnifTJ wybi^nić Wj?ki do naucranin. 

Klif* r»AtJk loologicjiiych t.ik MV" piiblicinych, JAk^ 
w bbkŁipkh ^^U<i4chr byl rt^itoJony ni Jat Cftery,, 
to J«f ^ : 

Rok pioTWUy, Hlatorya ko^cirlnu. Pismo ^iviCI 
furcifo pr/ytnifrT/ii i jc^ykt w^ichodnip: 

Rok dro^i. PrAWO kanonicioo {ko^kln* nubiryM;- 
kicjj PisnKi Swiv"Ł« nowego prjymieria i Ji^iyk ifrcckL 

Kokir/e(i' Tuolo^udu^'ii]kiiyv£n-i i tE-uI^'U moralna. 

Kok czwarty. Tcoloffia paMoralna t kat<;cłiT-tala;u 

Na trydaUlł^ icolofjic/nym w iif;iwrrsyirniR twoiv* 
»kifi3, były rkkióre kiiudry ru^kii*, a od roku 1650 9%j 
naw«t w nim profvborvwie po ruftku wykładający ; 
wogiJlw wykUdiŁ pr^y dim 11 proU-svrów, lo jtsl 7 
rzymsko katolickich, 4 ?;łowipiAsko-kATolirkich księży. 

W IniiiyiutaHi loloifkinycli biłku^iich. gd/**^ fr«Ji- 
ciy uc ucmiów do iFto -^ jeil w lakładric Iwon-^im 
^irof««orów 7. w £aklAdfi« lArnuwsk^in 7, w prittmy* 
nkim 9. 



ł 



ł 



WDfii^. — Dyiliutyj iiji Sejmie kruuiLci>'ll<irn. ^- ^rO[^itiv<y-* f"'*' 
at%rtŁ anłttmik r tlnin 7 i pritnr 1 tlnb lM k^tdnU rM^o t. — 
y^ aintiiti ke«<ii>tAi»i karalichirmit pirti-Mfom-, '— NiftlifC Mum 

ucukg. — H^ul oki ax ■iJiulukjHiiLa w (Ji]du>wicA>[wir lEilkftLieiiii 

Trmlno byluby zaprfeCfyć, fv eiłcwoIu vr jak«| Jti^ 
f«f U. iJimkoat koiciót k^iii^licki w Au^iryi, przyjęta 
byU okia^kitmi iii^inul tv całej f^urupit. Iłyl lu bo- 
wiem C/U3, kiedy- ockn^ty >ic ui^icne długo umiojcinc^i, 
j«rwały 2 kiobie wic/y pr^y^wyo-^aji-^^nla I rtlir]oko wy- 
pArluy aii- ira^Sycyi slarcgo Awi^u. blflik n«wy, dotqd 
nicfnany i Hinif^jAcym HioKiinkom nJ<»korfyMny rjruciły, 
Tr^y tilABku tym r-iiitu cieniiKiU luU/i. kturycb jak<M 
piaMuDÓw iwiali^L ^toMoiio, r-uity wiclkio bo^actwti iii' 
biytucyj, któryrh u;tvt>-f/noSci ni*" Tf>£uniiaTiu. jak skiTr> 
nk" pojmowano ufyrku winry, Zr<'Jina tu i owdHe lyin 
n\f.vyiiA*xon^ pftiaif^ dnwaych )>r£'rHUi!oiVAA » tkwiły 
w myiH obrały pr/o^odów i jt^tbobc^nÓMr. yttd tfrubu mi 
wJiiŁduiuoici puwtuk^, jcajtr<]iiu £ ri?li|f<| w/i^flych, 4 któ- 
rych ^niit^ajtnofć podwyiti/.yi^ ^innu ai\v Wstydtorio lic 
nirm<3l tł-j pt^^Aj^, kiiSt^J ulyvralo rtiir)iowSł'ńviw<łj tO 
duchowieństwo, kiófc nie miało nic prócz wiary. Mimo 
to, *\\ny i>w pr^d opinii pubŁKxnvjt njfj byłby yriyuUiSi 
łitaunc^o koicjotowi UAZCztTbkti, i owszem bytby go 
itbMrit do r>m(Uiłir>nk 'słc 7 odurkrł.nyfh, n ■splcAnSa- 
lycli narośli, łio rivformowjłni» i ^prił>viwjinici kr/ywł- 
my i wypacuniJi, które j^k i religią ote luialy lodneifo 
X*iJiikM. Uk £ nftpfyw^TTi wL^kóu- Zmwo <\(t z^wm^lnt- 
iiego ozganifinu przyink^auć uc m^gły: byłby ui^c po* 
lyi<TCxnym dlak^^lola, ^dyby nl^ pochwyciły go r/ą<1y 
i nie laioffyły lui koło uFa^nych inlf>TO>łiSw- To tu2 w tr^j 




3'fi 



HotńMluJ IV, 



m^l <JiirłTt, lcE«-ily mady pAlofyty n^^ij ucUku n^ 
tfrirnSitwK^ mt^łd do nie)jo nowa antyp.icva opŁnII 
publicjtncj, ochl^idht £ C2as«m uwi&lbionio <!la burzycieli 
liiur^ircbit kut^iehiej, iiudufycU jedai'ji prawu dru^'iej 
Mrony. pi)Ł:łi;(o rf>iwaJj(^- f,ji(ikojninj, Air prawr>d.iw-MWo 
J^rolA 7nnlA/ło 41n*p^ obroAcę w biurokrncyi, od ram 
»prxcglo %K Qno / rutyn* ur:tcdnic/4 i eksploatując ko* 

iJo niifgv J£aut>m(^: / instytucyi btiskiej, u^iłuwimu £n>- 
bii^ in»yinf:yc lud^kii, pfiUryrznf), Tnlr jr^^nym i nAJtif«i< 
roitropnirjMych t*Tgo rod raj u pru-piłów, był rofkai; 
aby wuy«lki«; roiporządiciiiji i uMawy cc«ar«i;ic [ł wy- 
j^ftklom praw kryminalnych), v^Uuaiii» byty lud«>vfi 
t ka/alnic ptjcrz kapUnów- I, ud, f-łys^c poi-tano^ncnia 
wliuljfy Swn.^ckn^j gk>s/unv w Swi^iynł pai^»kl«j pnroa 
iłługi Bołe, powoli pr^yfirryc/ail się do my^li p^rwncffo 
ptikriTwUAMWA międjty kclcioie'm I pa^Mwew i pr*y- 
pij»ft:fAĆ rnwiiat niechybna aproba^yr; /e »tn>ny koiciolA 
dla w«jty>ikic^, co w2tcło pocz^K^k u *for rządowych. 
rvEnc£aM'Tn pod wptyw*m Mo^id J(S/cfiiS*kicli, jitid wpły- 
wem MurokrAiycj[i)«^o pojęcia koAciola, mnoiyly *ic 
naukuwr mitiytucye, wycUudfity dd^ła wykfjtd<lw'1^, 
wrroMAło nowi? ducłiowiirAHŁwo, Dio zDajac« Jui bicfar- 
cłhi, i CU zAiem pos£li>, i usłubion^ u'iur4- Tak £ judne] 
>trony »Ub!t) jaufanir^ ludu dn ko^cfcU i 5Jug jr^, 
z drujGflo) ^>ta w diKłioiv!HS>twU: f^tm, raufnnle ro ddo- 
bywająca i ainio vc , Je Au^trya katolicka, JTt w«y4t- 
ktch pań*iT\' «-urop<.'jhkicti iwjwiccrj nominalnie kAtoU- 
Mw libtz^L^a, pToti*gLijf|j;a ruliKic pn«£ hiUj Jhbrojoii 
1 iirx<;dnjk^n\ m-iirniłn slt^ w krnj, jfditr. byk najmnj<*j 
rv1i^'ii 

Po Mnierci Jozefa po Hicrlckroć upominali PapJctc 
ri^d aufrtryacki, aby iini^iit t>ybttim ów pruirrodaiccty 
J w rxccjy ^mmcj ccsar^r rVanci%xek, chociaż ha jr^o pa> 
pyaiilA wysfło kilka »' ducbu }i>Łviii W. ^rtnĘintfW. okft> 



Koitaiti, 



JJ9 



I 

P 



x;J uą iktOTinyir do pewnych kono^y) na new Sloli 
A]>OMoUki<^j, Potticił jr^fln^iTJu i k^pt*aói/r atiiilrjrAckicli 
^y wtJ^dt tv uk^dy X TiLincyu>x<^m .ipAhtoUkiai Ottinf, 
OPleiQ ucUykniA pruwa, /ii^iie^^u pod iiazwlnkieni //i-j' 
nUtfiaUn/, a. ^^^y mc let nojfoi^aryc nio pnwtndK-, za* 
prr^ponowftł oow« \ paifcil, jiliy iryhiinATy w !9]>rA«<Arh 
roi^odowrych prj«^ wydaniem wyroku Ł^t^aty i>pinii 
bitkupOw, 8yri jr^'o i''iTrdy»M<Kl 11, ultgftj^c l^^iUniom 
(iTJw^rza XVI, di-^lu^Miwat bi^upa Sc- Pollen I dwóch 
rftd7ł^<'iw nadwornych do wyjcoiownniA potr/ebnyrh prA- 
yrkt6w. Układy trwały dhig^. opó^niata jr iwykhi pO' 
wolnoić adminiKiracyi austryafkirj t brak uyhkifj d«* 
cyxyi w sC*racb rzi^^"- wstwymyił-ala op o/y cy a biuro- 
kratyczna. Ws£.ik£c opinLn juJt ^ic bardzo przriarly, 
byMom JÓJMTllfi^ktffl i ka£dym dnium tracić iwtflcnnikCw 
i *ftm iiacxplntk ri;|du kn. Mcttcmich, w liAcU r. dnia 
35 >)ty<^nU 1^44 roku, uk «li; o fty^t^muci^ pArtitjącynij 
w AftCryi &ryraf«. >N'ir;tticy duito wjęcc-j *ą dńaiAJ kato^ 
IkkitT, nłtli hyly, a Au^rya* która ni^ prMdiała nłą by£ 
fiiffdy, I luitdym dni<^m mocnit^j otrząsa n\<* z fał^zy- 
irycb forcn, kiiSr^ jrj nnnuciły pi^n^u* lata pnaowaniA 
Jdwla II, i które wpłynęły na kUic urzędników, po- 
irtdTin prfcx cxa« i do<wiadi;2«niA. 7. pjn^ht^jtaii t^k Nanio 
biv ni^i juk A indynidufinii; cokulwi*?k obtjr/4E»v t bli- 
»lca ni« okaże; innej u-anoAci nad cłiwilowej mody, 
prj^rhftd/l Jole knjdiŁ moda. Zjifnsł Jiif T«^n diii^lf, kii^r] 
się prie/wa) Jd/dinumem^ a jeilt się go kio jcwcie' 
EiiyinA^ lo »if naiwUkl^tn [li^u^^ijriiwiudLiuhi, opiau pu- 
blkzTia da cnu inno, ninii>j pochlebne dU y^so mltoAd 
wła^or}*, 

Prfy taki<*iTi u^poiobi^niu ndcielnikow rządu upadłby 
J<S/efiiiixm brJEOcbyby w katdeni innr<ni pańMwiP, cdłie- 
by koporacya ur/ędniir/a nic? była fik silnie iwi^&iną; 
w Au>iTyi prcrroiwiiin udd^i-tłyuiilw on>i akuii^cxniet aby 
po^blr^ymać ^taniiary najwyj*H£^j władfy. Dopiero fiewo- 




iJO 



K«v4iUa IV. 



lucyjk m^rcowA wybiła ostAmi^ god^ir>; pranTodawslinii 

JÓŁf-fiiiłkicmii : tocfone z \v\tii)tĄ powagą dyOtatyc fiA 

ni(, Ł Polakom duły chlubna 4wift<t^two rrecfywi%tł-gł> 
pcijtcift wolnclcr, gdy poUcy pogłowił jediiain^yllni«- 
uv/otn](MiU kościoła ^^il^Lli. Uległ iiakouitfc lf;m\i naci- 
Eikowi T£ąd i w Icon^tyimryi ą Ttiarc.i. wolnnd^ kckicioU 
W lAwidflK o^toAlł, ^hoclitt w wyleoiiAiriu <<fotlfAt ii| 
w pcwnł^j ^;^ici len *am loł. l;n>ry i innym ccurikini 
pr/yuoc/eniom 2^010 w^łiio. Nd tlniu 7 kMctylai* iłt^o 
roku podał iriinmier Thun propo^ycyi*, ułujoną barJzo 

nirnii powitMlriul : *Ko^i<jt kaloUcki ?<<oi ra ailTiym, 
gruT^dc icifo pr/«konani(i, l^? niotylho wiari^ 1 naor>l< 
no^, aI« i *wy»y swej konalylucyi odebr^t pr/c£ Bo- 
skie objjLwioni*, 2o pr/ifin podobnie, jak inm: ^Eowany* 
efontii dowolnie {iraw uwoich tmk^Tiiać ni^ m<;f«. KuJda 
latcm w]Ad», kii^ra pm^nk idę porozumieć co do 
swych vtoftunk<Vw jr Ko^ciołom^ miifti t« priwa (Ud«( 
i nad W. C Moici £iw«xe ic koniccfTioM ujoawoI* 
W^ki)t«k irj propo^ycyi na dniu lA kwit-toi.-L icgi 
Tokd cgłoMono prawo, w kiór^ra tncnartbi autnowi, la 
blukupom i wtftrnyni wolno wprvłnt jnn^ie^ M<> 7 i^Iowa 
Kościoła, wolno im b«/ pośrednictwa w^adzy cywitn^j 
«wnj Łr2ody pticm^Wii^ i duchowne kary wyjnWr^af, 
n^dtu rtabv£e[iatwv uri^d^^ć* Co bi^f lycy itojiuiiacyi 
biakujińw, tu pruwi) (jak mc^wi uslAwa)^ po pnoilk^ch 
odfifdflrjTOnr^, Tnonarrh^i »irr^'mLjjr fp<)hl<!, jodnakowoiC 
z uw/^flijdiueiiiem zdania piłteny t*go kraju, gdn« 
kric&ld bUkupM- zav^'dkuje, a rzt^:ł co d» obMU:cvniAj 
probostw di> pd£niqssvco pobunon tcnia odayla, 

Pr/y^naniT ^^irm wolnijiti:! j dnia iH kMkl^int.i iJ^^i 
obejmuje: woirił- MOMinki ducłiowifńwtwa rv nwoim tiA* 
C^el niklem, rarjiĄd iwcjfo i^njąiku, karnoftĆ iwych CJrtoi 
k6w i C£uwaiiiff ii4d c^yMoici^ nauki. Nie ina»i aap'!-" 



Kolc^K 



JJI 



dunia łych a^mych wolno^d, co wi^ks^a. ka£4c t nicl> 
oburzyłoby się pnrciu- ^nt^^r-smii^yi łtlntl/y ohroj^ mirt- 
nujincj jogo urz-^-dnikiJ"* , Jntcrwł^rcyi , t ^fctórcj hto 
uvvolnki[io dolad koictol<L A priccjoi irudna byłoby 
wylk^yć wMyhikitf pl^Lt^zliwe titln^ klura się po og\Q' 
KaniM p:acniUt KnowairRK" pitcrjum rf^iMtrr odc^w-ily, 
KnM>^ urj^dnicłfl, party- ludii p*<*udi>liber4lnyrłi, ktć* 
Tty nu t«m r^kl^dają wolno^, aby jej 9uni utywhJi: jŁU 
k)ii:lA, pf/fktadAj4cy ^wiurzilinuAć ^diiuiitbiriAfiyjiu nad 
ktińtitlo^: waiystkti to ryzum utlemyło do dxicnnikiSur 
^virdcAAkicb. ktńrycb rodakioroulc prawio wylr^craio 
wy/n^nwi moj£':H£»wrijfo, n i-iitcTn mnirf karolicy/mowi 
przychylni, x ch^i4 dlA tych iitnlvft <)iwił^r*h ^w*.' ko- 
lxinmyr C^^k d^klece, it tylko cninUteryA]n« w Wifrdniu, 
ift nu ptowinryi 13'lko pt^Ukiu d/ri-nniki (jr^kl-^^^ktwAły 
■tętnu CL*3ufski«mu ro/por^dEuniu . Nti.^ TiioJn.i w-^jkfe 
ZMtAlń, ts mtfiUter pf^^tnr^^jfu^mi ra/pAnadienlnmi uspra- 
\vLedIiwił w pewnej cjcict obftwy, po patencie z dniA jS 
kwictnin wynikłe, pouedl bowiem Utfcni Jó^clińikiiiip 
chodftJ na od*ri''t, ho wydawał pr^rpi^y, ku'*rych 
zdrowa polityka mc doradca i które niejako Tawory^u- 

jąr prwfirr wyj^diinlfT, w pr2^i:'Iwa^kar:h niiyhpi* \ pndi^J- 
rjente, vr crlookach jftgo to*ltA oiicblosć. Do x>^go ro- 
djjtju polkyjno-rrli^ijriycti pr^irpłs^u lulriy n*jikji^ za- 
lykanb w^łelki^?go rodzaju sklepów i hand1c>w w nit*- 
'Axlelf? i Awicta ijmcxy&tc- Rfk/.pnr/ądi;rniA i^jfo nir mo' 
Ina czem innem, jak tylko uManowaniem dla prrykneuA 
ko^i:i('liiycli iNytłomac^ć, IcC£ pominĄW^ły jui lo, Zo 
ro£ porządź unit) l^ikiu nia moJu byil i jak »v p<^k<ifalo, 
nk- ji^M Aci4lc wyknnywancm, fp. itrni^a kupców do 
ubywaniu pod«icpu i ucxy ich zrccfnaM;i obchodzi- 
prtwa, pyruiic lachod^i, jak dalece jmi ronropnie 
priyiiiu^iai? publicność fandam^eryit do n^anowAnia 
pr/ykazaA kościelnych, j«i]i icii ?j:aciinok jeitzcze ttig 



RuAiMiy, 



w AcrcAcłi nic obudtil. Po tem pyuiniu nai-uwa mc dru< 
gw: g^l^irjr^^t ^rinic.i tir^ rodiaju TOJfpor/i|ilj*'ń * DI*- 
cj!CgD maj^ być uiwartrr pocj:!}", jortlj prywiiny nnii» 
»£Ony |r« /Jimkruti* *vrrtj nklrp. (Ilarxcgr& w ntodiMę 
wolno Mwicrai; icair n nk wolno jml Mwicrałf handlu, 
2gt>U. kn-k juden ti^i u>J iU»ki«»j iirodtv pOAUi^ ioriy, 
otwiera driiffv *1" L-urajt t« u'ii:kaj!ego wkrac/ojii.i »■ prawa 
IndynMuAirtfr, n w piih1irrnci4^d rt»d/l iil«'pf>ki^j, bo cntsi 
nw może o(igddn?ił^ ducha tych naka^iiw. Jcł^crc Tlw* 
ro/lropoicJMCRi byfo pohtAnowt«nie, wkn^tcf^ poi^m o^to- 
^Zoii*tf «ukA£UJ4L<f- i«riić bic kbi^żom pruiesUnckini, któ- 
T/y opusinH wy/tinnii^luiiolkkiłT. ^ tci, jak iłumar^y mi* 
nisier x pu^roju. £'* nii.'któriey duchowni pri^climlf^ na 
wiarę proT^iitaEtcka H tylka dUtcj^o. nbyiic irioifli ofc- 
nić. Choćby i tak byEo, cóŁ w tecn ji<-»t, col>y bpi>t«cx- 
noM świecka Qbr»lać mo)fJo~^ Jvi\\ Koji^cii^f w dciach 
|>ra%A je&i wolnt-m ?ltowAr^y^^L'n^L•ln, io cilowiiłk, który 
2 nicjt*^ występłijr. wraca ńo pmw% jjikkh »ic wyrzekał 
b^dąc w »towar/yw<*niii; opuftciursjy J», Majp wobec 
nądu, joker obywAicI, któremu równym tytułem mo* 
Inaby /abronłć pr.iw^ n-lairnoAct, Jak pr;Łwa malJ«A- 
-itwa- Tr? > lym podobne rozpur/ąJ/*nia, w pnthtyce 
Tfaiki^MóhOwano, w lUDd/ir? dr-L>niły ak£itotiki'>w, ho Im 
<liwaly inni*» te w minHt^r>um oAwt^<^nia pr/^w^M 
glOA, tfwatcący równoupriwnienii? wy/iiań, ó«r pi^rw^y 
par«^<i| kuiihlytucyt nie pibantj, lub oktrujvw^nvj> a1^ 
fcfw^wcmi liitr^mi w proiokAl ludfkoAd wci^jnii^tt]. 
łro"»t^j Jo* 1 jł^siPłlwcm ka/^-dł^^o n^irorlii. 

W Galkyi i t inntj airony ujr/^no chmiiry na do- 
piero co wypogodzonym hory-co^ici* relij^ijnym. Aczkol' 
vivk. moiiarcha £uniawU ttubit; prauo midiiowaiiia b^^ku 
P<jw, prJt>rj»'kt Tł^sMk*ł> Tlił.' o/ynii!^ t^** fil^'dy hvi uw/j;li;- 
driit^niA parfer^y tc(fo kraju, w którym dy*oc/ya osie- 
roconą xot:«ta. Tymr/a»m wtĆMlliray, w Jaki łpo»Ab 
uituni^Łc ł katedry xacn?|£o bi>kupa tamow»kit?|co l po 



KoAciOL 



^5^ 



P 



» 



r 



U' <i/Ltkyi ^aini^tfkutt.';^^, n1i? b>^r wicdry i upytania bł- 
akupÓA' (ifalicyjftkich, lub t-imńu-^iki^^fł konsyMowA. 

C(^?kc>1wi^kbj}f1ł patent t dnia iS kwictniA. j^st 
w lasad^ic <o do A;j*iryi Jb^wicnnym poslępcm- Wriicaji 
iakVEi^ do pL»^Jufł£t?iittlwu )ertrr&Iom r/ym^kmi. bud/i 
się / tych odiiuwicnyrh siusunków liobroc/ynny wpływa 
nn pcdiwjjfnlł^nłff porlupAdkj po klasztorach k«rnoftC3, 
tamyka się dn>gii /ffor«cniom tych, cjicftiych dawniej 
nicKn;btck miciJ/y piobob^i/<trii i pribter/diiił dyt^cu^^i^ 
uiciujc- Mc imerwijncyd biurukMcyi w ncr^y kościelne. 
Naieły bfj! warpirnm wirfocznJi-Jn^ych w pwyfc^toM 
OL^^fkłw^Ł^ r<-zuttai<^iir, Ipcf na to potm^ba rrj.«u, po- 
tnr^ba r^ifcncr.>cyi duchow^c^iiWA^ bo po sakdwo co 
u>ułcm ciinicnm ftcicrply członek ni* odr*j:i; pnycho- 
dji do odcierpk-ni<L Nic obuJjcilo mc jc»jcju w ducho- 
wktSb(^i« tycie r«ligijnt>. MintMf^r oddaj«» kNf^^ki wy- 
kładów*- fpmnafyalne pod ceniurę biskup<Sw, dorho- 
wicTS«tVio korfysiu ł irgo priywil^ju, c1)ocIa2l>y się 
ha oitt^Kt xn*iglo obfjić. gdyby pod inkiem bbku- 
p(Sw wychodziły d/ie>Ap do wykUdu ^^mna^yalciego 
sToMiwno. 

].f^.x ro do (sAlIcyl, ]fM \*'sactit ittnx prt^-czyria tr^ 
tckliw^ci wy£u«9o duch owi ^RAtwA, Widf^e, \l iv^y9t- 
)um pr/yr/cCiFcn)pV moiiaruc, vr>xy»tkl« ustawy pn»£ cc- 
MUia s«ikkcyO[iow.iue, jak^b^Ji uotnuić <^ywat^ri{)n> 
f apcn-niAJąci' , zoi-Uły jcdnr po dru^^h c-ofnii^U: i f<^ 
ws*yMko powriłHlo do sianu pr^edmitrcowcffOy nie ła- 
cno t^wtcfrn ont> wolności koftcioJa, nie imlc licjcyć, 
aby w kvk«Myj koicWlnej jiioiiArch^ uv^ul ^cobowj^t><^ 
nym do wickajtcg^j u^ujinow^ni^ ^urego eJDwa, mi 
w JyUi if>nych kwrsiyacli; boi się wykuniiii /.i rlolitko/ 
Akr7pon'im<? Awirckimi ^i^złami^ parali^owunc ^irbkrb]- 
notci^ biorokraryi w rtcczach koitciolny^h , d^il me 



i34 



R«drlłl IV, 



fnniej. jak dAwnk-j '», W4bu się »Uwi^ krok, kti^ryby 
lui^jft być dU^ konLproitiiiuj.icym^ 'Łrvf*nĄ kapUn, uk 
il<jt>n0 |>r£rb<)sf(:£ jAk birtkup^ Dpr^ci chnmki^ru reli* 
jftjni^iĘo, kii^ry uo /na mi on u]'*, ]<*si jo*łO/o iibv wniriTii 
kr^ju, a micuny jnko «>bywAt«I poJ n^j(ldku<v1iiAr^« 
iV]ciy biurokraty czficgo i milłurncjfo du^polyzmu, wU 
■dfąc t kiU^yai diiittn iMv/*f t^iUry wyiajt^ch i ulucłuft- 
nych cłpinij, jrilnem słowł^m widwc w aI^aIo lirblo 
cici^kj^ nipivol^, Ciłł E4 <]«iw, li^ ni* moł^ n>ilury hwo- 
jej ro/polouri*^ i byĆ wolnym Jakc kapUn, prx»icgi>w£- 
nym Jjiki> t>j>kupr Ji iiiewurnikit^ni j^ko olAyWdtt;!* pr^tf- 
iIiidow;iny]i] jako pdcryuu. WolnośLi !W| M»lidarn<? : juAU 
cały organUm j^^ skrępowany fańciichAmE, trudno aby 
serce jpffo mofflo bić ?kWobodnUv 

Kci^c/^f: ic pobWna t> koAciclf^ kAiollcklm w Ga- 
IScyi wiiniank^ , niediaj mi wolno b^jtl^it apujrccć J«mu(- 
c/ł: r4/> na <3wc Mrai-itTie *pu>lLii^oni.i| jakU^ pr;iwoiJaw- 
stwu Jiił:»' fiński"? w Hz-ł^rej^ach duchowieństwa irrądrMo^ 
Kiedy fialicy* prjes^U pod panow^njf^ ;;iiMry.ifklr, ko* 
Acivt pul^ki i»imo btul9lriivj narodu ci^tnnoty^ mimo po- 
diipatItr^'o ducba obyw^ti^li, pr/odM.twiat jckkc^^ obraz 
powa/ny^ /apownir, niw było lo jhJ "lutlT^>wirrt5lwu, cu 
nie^dyt, jak radlina Odruw^Eów, czworo ludzi In-iccych 

wyilalo ; nU: było \q du^^rlwlfl^Mwo k XV. wMtl, co ]a- 
Aniftlo Awiailem w Europie i Akademię krakctwska do 
^lerwhiycU nr 6wivcł« inMyiuiów podjiiotlo i w cj^gu 
lut kLlku<3fii-iłicuu poc^cl Awictyj;b pi>Iskii:U dof^Uinio 
uboffArUo: nir^ Ufocl^ill ni^ juf / nic^o Zbij^nit^wowlo 
01cinic:cy, Gnegor/owi*^ i Sanoka, Hoxyii»j* ; nJe wy- 
chodzili uty jipoKtulywL TO, jAk Skai^i i Di«rkowikt, 
Ucy przodownicy .Śai^-tej krucyaiy, jak Kurdot^ki, tiLo 
był to Mn*zc pocwt okAfaly, byli mł:tou-ic, kiórych 
la^luffi w vrdfi4*cizi^j narodu pamięci nie wygasną. 



■f ]&f(Mfa rurAwl 1, f 5- 




KaitUA, 



JiS 



I 



Kipdy kraj, ockn^trtiy ^if t l<>car^u, prcy Aut^l* bi*- 
diJłCifgo 117 ducha, ujnat /t wstydem i mcmoc wljHfią 
i przumoc obcą, Itifd)i dU podżui^ni^cia »ic^ j4»l >«if 
naprawy wen-nctr^iłej i pr^L-dł-iyijyMkk-ni ukoti? pod- 
ntcsicnia pJl^riAiy' pcR»I sir knaiAC^, nk- Jtniipali t«*]nVA- 
ty\ poUoy kapłani. Ri*fł>T7łiy komi^yi i'doka<'>jn«^j mi*' 
S£CtĄ na »wcj liM::v nie matu duchownydi, jakc dubfO' 

słłuffadi ori^ybiKkupa S;cnk«w^kt^f:o : kc/iJt nic wie 
o prncAch K<-nan»ki'inff., 7nlii-^krr^'», Si>ltyka, Pinimo- 
ttuczA? Prym*i PoniatoyrTiki wł.x»nym koiitem dwn **• 
mli^Aryjk naucfyct^U ulojtyl w Kit-lcack i Lo^^iciu. 
Kłiąd£ GrĄdiki dotn »wvj w 3ilotyrxo otworzył dla uc£' 
n\6vf i imcsns, Wcih^ utrjiytnywal u ft1«bi« cli^/^cycłi 
do PLżkoly KMadf KonniowskT i Ktpackwgrt maji^Llku 
ufiindourn) ukoly w Tr/«mrMfrtlc i w nich dwL)n.i«tU 
uciniuw utrzymywał, Ka^di Klodnicki po sp«]E*aJu wc 
ilkohf iiT WiKin^owir- do Mcbiv nauciycit-U przyjął, icli 
w© WłJEyMka Jta^>p^irywyi i w)&sn<* ml^s^kariL^ tu Kłkolc 
ohrucj). KHudz lto^i>molrr kau-drę osobną prfv ttktt- 
łftch WArsffiw>kich ufutiflauAl. Kvl(td7 P»tr4>kcAhkJ 10,000 
na wk'.i?<" w lt"J^'^'li^^i'■ jT^i-rnac/yŁ Ksiądf Udciki 
JO^COO *ckoU>m tukouskini podaruwał. IChiądi Ptuudiki 
$S,CKH> «Aki3ł<)cii kru»kim udka/at lu uluyiiuntg so ubo- 
^^j tniodricly, Ksi;|d2 l'ni>Taw:»ki ptrcu czii^tiricl ]:ii 
uczył co rok po dnUch całych do 7^^ m>od«i*2y K^tj^^i 
iCru*xcwnkt ^rttz cate źyci« prfypu»xciał do sw^gfo 
doniu ludii dw<ff>kic:h i »yiid^^ wi^fi^niac^ych 1 łych bej 
przerwy ciyLmiU. pij^unta, k^t^^ilii/mu. gi-wgratii, hlMci- 
ryi, arycmirtyki. ;l nawrt hkciAskingo jr-^ykn naur/at 
' MnóMwo zal<LrnAw utworrylo u »\^hie a^koły t konwi- 
kty, u'U-lkn licW duchownych prjkcowAlA nad khi.k2< 
kani el^nicTiUi^tmir których n* tyni ciJŁSie najwięcej 
i oajk^pttiych vr PoUce ogfłouuno. A I na iont-nt polo 
c/.ynrLl« kociołowi f ojc/y^nEe ?łii£y1i kipUni fKiUc^-y, 



ut- 



K«j4iM IV, 



10 i«£ nnritcl^ takich maj^c pAhtcriy.wUlkJ krok ^ 
nicflpf;![i^\ laL t^wud/tc^tu n^ dri^d^c o^wuty i cyuritizn- 

Nic poiiubnirgci ntc witUiniy w Cialicyi, bo prawa- 
dawMwo JÓT^fińslfift I urt^nlr.y fwtiiMlł r^oe lym fcjt- 
planom. któr/y z Rrpltej polskiej wyuli , » oow«; , 
uLWui/onc pod kierunkiem rjtądowym duclK)Vk'ie^ML^v 
nift cjcuIo jui w bdbir |flo^u obowi;(cku, klc>ry dij lakir) 
prftCy, ptiAwicrpĄ I wyincatnAci w 4Aiiił*dnlrh pr^uln- 
cyach poUkicb pourotywał. Ni? jAhniaTo ju£ ducbowień- 
łilwo W Cialicyi am nauką, ani wysukiFoii cnotMiiit 
wti4gnict« w jarzmo ur:ccdiJłC2<.\ jaku kutku machiny 
ftdiainłslr^Lcyjncjp odprawlatu pii^ci^ d lika jakoby bii^roiro 
refcraUi i powulnnio swoje t iłicbA na riornic pr^enio- 
tkc. Były zapewne wyjątki, krórc nie dały mc 2iX' 
niAĆ ro£ktadAJ.>i~oj /ArAiir rjfidoucgo wptyvru, były, 
i ^Jiuchcin bylijby icli nic u^u^ć, ik n;t nietfcickic 
nie wicK^ ieh lIcKmo. WiqkM(jf>ć chciała hl^ piid k&Jt- 
dym luicUkl^m, płyn^'Ia i kttftdyin prądem opinii p\x* 
blic^n«j i mc miaLi w Mibic do»yć AwiAttn, aby i\a u 
jrcJOttć, du»y^ odwAgł, Aby pn«cŁw nirj powatnii, duay< 
o^i^nia, aby J4 iniwccłyć, 

A pT£«CLt*l, gdyby ni« !« Irticłina, kli^r^ pruwoi 
dnvr^tipVŁ> Ji>£E!lLi!L:0(ic ko£dOł w lialicyi rofpr;fc£ył( 
gtlyby iii^ %f: okowy ftdminiJuntryJTiP, kif^rerai rjiynrny. 
lei duchowoych /Ai^kl^pilo i łrtmmoirflwilo irh łiiły, mo- 
i«by UW pr^ywlo do icj >ir:uuncj kl^^kt. kUra w roku 
4S4Ć iitNLdU naGdlicy^- hud. ih.\}Ąc u^l^o^ w *tvycli n^ 
^l.lr-^^[^yrh pmTPfddłCJch, w priłbu^^czacjU, nt^ btucb:ilby 
biuroknicyjnj eh pydrijff piów ; s^lurhM, surkuji^c d'jrbł>^ 
wlei^wo, u]«£C«tAby j^go napon:]nif>oioin. Ze przypi 
««łie to ft{f j«« roylnt, niwicirj^ii^ mołi-? kilWft pff ykłt 
d<;w bto^i«|f(» wpływu dutbowidistwj, odk^d uwoluioni 
r^if^FAlo c pod kontroli Iwow^kic^D ^uburniuni. Z 
mii-djEy nirfi jedt-n pra^yloc^^- 



K«kiAI< 



nr 



p — 

^^P ^V cnił^iifcu lipcu i8^o» k»udx bUkup pnemy^kl 
H odbyu^iil w jMiftUkicin wizytę kAiionicinii, od dawny c^i 
I c£4!łów ciJt) wiOlian^ w łych okolicach, d^it^ki pr^wo* 
H iJawKiwu AUMyackinmu- Sxr^d koArioMw nl<T l>vło w tych 
B MroHAch poiwicronych ; to więc międty tnn«mi »tra- 
' diiidto pri«wie)«biic£:o paitcrKa. W kaJdym koAciel^ 
rni^wdt un fri^mowy ilu Judu; w imt>jbcach, |{d/w \m- 
' Awi^cvnlv pr/ypadało, j^ujtwycfAJ w połowili errfrmdiiił 

kponi^l^kH^lnin jir7ł*hrnny na ^-łinl<: diirhowl^^twtf, pod'j 
gioleiu niebem udfi^I^T nauk licunio Łi^rom^djuja^nm 
ludowi. ZcUrfyło Mc^ U wizyta do«to)ne^'o paaterfd zn' 

I ula we wftiadi, które ciynnie naleialy do ntszl roku 
iflfb: oupominał ich bl^kup^ t 2 Ł^ka wUri^ \ tnlloAci^: 
prt^muwUłt £4* Ucint* r£L--sEi? byty spTd«czniir ^krun^oni^,' 
ą by wytf^waiic prtez lud donrod^iFy ju^no, te już £h- 
łujo lych łbrorfni, ktiiri^mi łii; łpUmił, Lec* większe 
Ijc3jrcxf! okolkA td odniosU t wuyiy bi»kupLoj polyŁkL 
W jodn^j wsi, akora niLba/c^^htwo m^; sko^c^ylo. kilku 
wloic^:in pTfyftzłu do d/i^dfita w koScielf^ i prioi.tlo ^o 
publkxnk O darowiinLc im winy; w iiin«J jt<>żonc kil- 
kanalcie reńnklchT jako cxcJć irabowanych pieniędzy 
i lii odni«si(>no diiadiicowL Co więk&zu, iud uj^ty gur- 
1iwufici4 upuBtplhk^ bi>kupn. g^u-nat mc Óo niego i chci^ 
Włc ftJuc^bat i łaknął pukarmu duuy. 

Fakt len i^si wymowo^ wj^kazówk^l i ^acbętą dla 

tduchowifrmiwa: lecz ilut kApbndw pójlc 1^ iyti\ pizy- 
ktadoiu Ohmicli u^, kii-^dy lAdmi z nieb nitf yvbi pewny 
czyli rz^d itlów j(?go, ii^fiiiittjiłcych nci ^licyjnk^, nii^ 
pr>r-j.yta ra zbrodni*; paliiyczni, czyli z nim n^<^ postąpi, 
jak po ogłoszeniu wolności koicłoła po^i^ipił t biskupem 
"WojtAf owicz^in, kMędz^m Antonie«ric£ein, Serwaiowakioi, 
BicŁrckim, Madejskim i l. d., czyli więc gorliliwuM:i pa- 
Mor^kicj nic b^dzlu n^UMal odpokutować przciladowa- 
men?, utratą beneAcyum^ a w koftcu moJc i wi^t/iomL^m. 



Kil W«>VTn KtllakŁ T. I. 



Zl 



3JA 



KMdiiJttX'. 



I y VoUttsŁne unannit Unii w diltjndi fUpUcj iMUkirj. — 

Ihp^ii ^^ /-inl^pISaiii' jliirliiJWbihilKt kJ^ivhiiA*kiiHV>i<Oii:kiCG'^ i t^i 
«lv upacalpłiLpi — Co uohil UU n1vifi> r>id kUiliynckl. — Koft- 
fnit. Ł«kvir I iCiDiaftr)^.!. — 1'odLlaiiic KuinaU liinkicjŁc wla4lr>^. 
jti^IhIo ito £frik"''U*inAi:hini, ^ |JurbAvicA«1tH> |>i>tlcpuic «1'iw 
imipii povn|iinJu, ■lv]> utnizoijf | nL^niwiU. — Ohuditony ruili 
ku n^muii m «foUuniLch 'lem ruik^4:b. — Sl-ir}r)I}kł (■ilmyi, 

^ci^gajqc obecnie r*ccf do wyrnAPm lUwiaidski 
kAtuIkktc^o w G^icyi, wyp4da nam tylko uzupełnić 
xt- strony cty^io kof*C]e1ni>j t^ kilka «£C£f*^'u}uw. kU^n 
Amy wo właściwym ro/d^iule pod^L Wsiąkło i to, 
^ly powif>(|j;{cli, i lo. co powieiiffeć motcmy, będfl 
rAl«dvro kr6tki«nn, dagui-rotypowrm ui:hwy<v*nkm ly 
ry*6w, klAfę dxU jewcir^ nii'7narinr, ^^pirro w pcjj 
n£tośc> AŁC uwyd^tui^i. I w IrJ itronie tii^^iki pojrotl 
fliad r^kł auMryackicj: na^^iunii^ zlą rQk4 f w jifo) iiiyAli 
rzucane, kión* w rb^y mo£i.' wKr:L<tra i dojm^w:i, l^cz 
plony jr n\tzt> nic Ausiryi bf^dfii? ibłi^rAtA, 

Jedną r prac, których Polbku dokodała, ie«t unia 
KijMota ruskiugo- Miliony duu <tdobyla Stolicy .\pO' 
tftiAMej i ruropojsklcj cywllizaryi, ty^^co mU kwadra- 
towych xŁemŁ w3TwaUi n^i wit-ki wi<rków i pod pano- 
wanŁfi Axyf ł riAroclowl rLu^klnniu wywlnAlła rhorągfiew. 
wskazała plac nemralny, ^dzii* się oba plemiona p&l* 
bk\<t i ruftkU, 2ejAil mo^Ą, Z updtikicm Rj:p]tLtj Usittło 
jej znikło. Unia brzeska, bijdii":* u£upi*|[ii<fnivTti Unii li 
b<rbkipj, jo^ianiisMęjakn Iłif.Tamcnt pobmTymMwa dwi^d 
na^odi^tw- Mo*i' i dflls/r jt^si ]t^\ pr/i:7i\ncj!fn\t^, mofo H 
ona iiani* się grania|, która Wielką od Małorosyi oi 
djinli, luOlc i caU K\ik wywiesi ją kiocJy^ lab^UrLd^i 
kcio kturogu ttkupi^ •li^ maloru^kii; ficmiu, n na.h ».pi 
tnw>zy, dawne z rolakftm! 1 l-Uw-n koioirństwft, f»oji 
pDlrójny w lini^ t-'nli lubptnkit^j, W im&f dawn«'j RiplU 
znwiAźa, ^ Mole, — Ircjr i ci^mnodcl dtUloj^ych iwi 



KaUtH, 



«ic jcjkiGze :iivflv]Mto wykluwa: klot x tiiego w,vwr<Sfy. 

Miała Unia zsi ccasów Kzpitej wiolu ciężkich pncc- 
ciwn!k4^w. Carrtwij? mo^)kif^W-s(:y trAcill prrfrj: ntą iinf1rl(>Jc 
owladnifrnift Riihi , pairynirchowic CArojfrodfiry tracili 
iwl^rKhnictwo nad kr^ijcm od Kijowa a± do Pr^cmylŁla 
i l.ublinai. duchuwit^ńatwo prftwobiLiwnt; w Muskwia 
\ u- P<i\nr.ti, widiUlo w niej db łicibiu t^roAbę upudku. 
iZawsi-Ła nft Zhrtr/**- florrnrkim, prJLf-t coinrJtń wch<irfnir*ifł> 
greckie duchowieństwo pr/yjęta, o^losfona w polskich 
Etemiach pr^c/ byUor^ pjitryarch^, t«m l^iwtej &i\ i^f^y- 
■jęła im mniej było iUd^w juwtic^^'o pt^roftaicnu^ Wi/^kii? 
X iioc/ątkimi XVI, wJeku jiliiug^li si^ du Polski mo- 
*kiew»cy popi: ci duchowieństwo i lad bałamucili, 
a gdy motopolita kijowski ladnrj u pAtrynrchy caro' 
^Dd£kic^D nie ^cdjilowAł pomocy i owu«m tnowu gg 
do scbyjrrny wrax:aj4Gti|fo ujrj^af , ni& mógł się dłuź<ij 
oprr^ć i Di^tylko owcurnit* bwojo, ale bii3l>)<? zftdnUrpr' 
łkiłj podAł intfyd/p. Dopiero w Ul 75 po lej potwor- 
nej schyrtDi^ oUiylit na nowo Uni», bo ptiyf^ttlt csma, 
kiedy patryarcha cAro^rod^kL, J4k niijgdyi 2akun krty- 
ta,cWit bkuiic^ywssy &vą wtadię duchowna, ku luterakiej 
wirTK': iwchylal Mc. Było tojumkniędc jr^^ci kojtciclncf^o 
pnnowania, oddanie ko-^^iotn j^ri^klc^o pod władfc ca- 
riw moskiewskich. Wówczas to roku ts<>*, lehtAt »ic 
w Bw^iciu Lilew^kim >ynod duchowie^wA ruski«^u» 
który spisat punktu do oUnowii^nta Uaii Qorenckic-j 
I r nimi plcnipotentł^w awycłi, biskupów Pocieja i Tor 
Łeckkgio. naprz-id do krAln, polem do Papieła wyprawił. 
W Warszawie juw^irU naprx6d plenipoUnci pcwn^ 
umowy i biAkiipami katolickimi i nvJiCyufx^ta, t^C-^il 
od knSla prL>tL>kcyi przeciw patryan^t: ^jLrogtod^kirmu 
i porównania w prniwaoh (swobodach /^ duchowit1f]^^A4'^ 
łflciAskiem- Przyjął \ch Ayczllwiu Zygraiant i gorliwi 
«prawą 14 UkjV ^i?> obiecując po skoiSc/on^j Unit t 

21* 



m. 



HotJatJ IV, 



pełn4 porównanie. Z tem odj«vhAli do R^ymu. Klem«n> 
VIII rod U>l ókiua^, jak wielco »ic cic^tjr x lego wy- 
[laLltcu i }«i^4 ^^1J Łcmu piucUtwu pr/.yp!hujo- Hr^yj' 
oiowal kh urocŁj-ficie ^j ifrudnia (i5'j5ł w koscu-lłs 
WAty Wai\łlŁlm , fnajitc p«y .tohif! wuynilclcb obecnych 
W Rzyonifr kfirdynatAw ł biskupów, zmikomite o^Kiby 
i tJumy ludu pokpoticpffa. PoUowie- biskupi doniAłU/y 
(] calu tiWvj luj^yt, ^lużyti Jikt brie^kif uczynili wy^iuiiiiu^ 
wiiiry Awii*l(TJ i -wojem, mclropulity, bt^up»w i <:atcji 

Riisł imlrnirm pppr^ysirtjli nn owrtnjjiilr , jednotf^ x Ko- 
Aciolcm kntolickim i poj*luł^t'ńłitwo Stolicy r^yimkicj. 
Wydat Klemeni Ytll buU^ ku wucinfj f^MtąUr^ w kló< 
THJ dunii^Błhfy mvtiopo]iciti i brnkuponii jj^k^ r-iOuści^ 
^lac^olnik chr^cAc^iafi&tWii i Koiciijł byli z wypadku 
Tfife^o pr/^ijęt^i, MwiL^rdiit obriądkł cwkitf-wrie wtdle fty* 
nodu flori^nckir^ffo, nakaial -wołać nowy nynod I nj 
nim dokonać w)^xyhtkii?tfo aaWłl, co ił»wcx* do jcup«ł- 
noici odnowione; LTnii brakowafu, 

NA}il^'p[i<^^i> roku odbył mc ti^n synod wt^lkł \ W dxlQ- 
jurh Kołdola ptiUki^go pamiętny. Opr-k';: metropolity 
nrcybiHkup.-i Rahofy X biskupów unic^kii^h i nir^unickichr 
znajdowiiH ^ł^ da nim Soltkowbkl, arcybiskup lwow»ki, 
łucki i chełmski biskupi ładńhcyp ddc^jfowani iid I*a- 
pi^i^r H <^ )akk> jJOfrtijwiu od krOU^ kfti^^i; Mikoluj Xa-J 
d/iwiU, hetman wic^lki litcwnki r«w Sapiirha konctcrz 
wtrtkt fcorfHiny, Tiymkr Chftlnrkt pf>rfskftrbl lit'w»fcł,. 
prfy^łani dta przt^tn^^ganin pokoju i b^rtpiecrcnfttwa.^ 
praw. Pr/ybyf \*kl^ mo xsi.\\y pocx«t M<ti;ttorijw i XM 
oUna rycerskiego^ c których judni ciekawoic:!^, drudcy 
waJtnoicią i.prawy prjywindii^ni. Sph^irto akc odnowloniai 
»tArcdA\viH^J Unii, podpi^Alo go dMrhowIeAMwo i i^^i^cc/j 
pjinowk, między którymi jmajdowato i5 ksiąJtąi, a. a; 
b0raAtorOA\ Preywih-d^i^no do ak^ilku ^acz^ti; d^iotol 
ołimo pr/wkód k>ict:ia U^tro^s^kic^o, ntimo intry);; wy*1 
fttaAałw patryarchy catM^rod^ki>.'^-i>, któremu W3£iiki« 



KokiAI. 



34 



■ ud^łło ftiif ti-dorw^C oil synodu (lw6?h bi»kup^w: Iwow- 
H »kitft'i> i prz^iny^ki^ago i ^ktoriić Ich do oaobnj^h z mdl- 
I Icoutpritami ^chad^ok- Rozerwanie lo nic xmrTipiviryło 
I WAJtno.Vt d^i**U, aIo /^otow<kło RpUf»j na pr^ytKttoM 
f ,wie1« rozt^r^k, wywoływanych czcnto intrygjiini cjirdw 

mo^Lcw«kich, cicsio tct wrajocDH^ mcwyro^uiniatoitcitt, 
lub politycznymi iniert&AHii, ktiirr Big ptj*^ rtli^i; pud 
siiywaly^ Było ^tąd wiele kJńim pncf <^as ptmowanm 

PWłndyA)Au-ft IV., wl«l9 nl^SfCicA^i i krwi rozlewu żm 
S^n* KcLzimierza, ii cfdy pod koniec XV[L wieku Mo- 
»kwA lAjęła KijóiK> Molicę metropolii* i osobmi tt bit<bi« 
£wicT£chnt>^ koici«]ib4 urządziła, mniej odu^ przetzko.- 
dzala, aby Rufi polnka przrz nowydi hUkupów dii ja- 
wnoitT Koftcioła rzymskteifo mo^ła powi^di?. Wówcza^i 
przyniĄpili do unii, w niezipdzre doii^d zostujiicy bl- 
Uiupi, jdko lo: przemyski (i^ł*), lwowski M7""). l-u^ki 

Ł^i7{>j), co na synodzie Zamoyskim (i7Jfi) <]Mai«tziiic za- 
warowunu t trwflIoM L'nti zapewnioną ^r.i^tal'!. 
Włzrlako duchowieństwo unickie, jakkolwiek liczjto 
mtcdzy fcobą wJł^lu ^wiiitłych i zonkomiiych bi»kiipW, 
do faciMkie^o przyrównanym nie było. Nie mieszał m^j 

■ rz^il R«pliej w najairk JdLcJuR^'0 Ki^iołu, jAdn<»go ni« 
up7acat. liczył raczej na gorlittońć ubywfiCtli, aby ku- 
płnnt^w swynb wypa^w^.ili- Hyl wii;r KoftriiM nnirki 
w nif^do«tAtkvi, bo choI^ ni# rbywftio nu dochodAch bl> 
»Lkupom. para^alni puterze obarczeni rodzinami, nie 
nitTjli lundu^zów nn opjitrzeiiitf t<i«Liv i Kobciolijw. Niv 
oirzymywall zjpis^w, bo ^zIachty unickiej było mato, 
rzadko ti?!^ kei''ry ksiądz unicki miAt lyle nnuki I powaifij 
aby u srlaf^bly uzbudzid dla niebie przywi:^nmf* 1 o los 
*Wi!Vj irosktLwo^L>, ŻyU z dochodów paratialnycl 
tani lo^m rodziny, ciągnifU z tych dtKbodp 
mniej |-i.tdn(E z obuM^I^/k^mi kapUiu: o nai 
oświat*;, wytępianie pr/e^ądiW i ubohun^tt 
do dzii dnia tak wiel« i tak głęboko miedzy 



w 



A»tdililtV. 



Bio SARii nio byli wl^*cvj oświeceni titi proi^ti^gro 1u<fu^ 
Wr«J(ł DsuMcj^owm- aa Sejmie prawo^ \Z papowioic, 

JeAll n\t' \<iu <io sinnu (]uc-hownr-|;;n, Itit) nfi? irLtdnłą nlc 

Kcmi^Umi, winoi są odrabUĆ dtiecLricom powinoo^i, 
juko tnni wlol^cUniu- l'r*wi> to ;v<liiak puc;i4^iti;l<> ui 
«obf| dobn? skutki, bo udtąil Um^^.a ru?<cy pasyhili ny- 
Tictw ftwych do Kjrkól I ocminAryi^w, nlho jHU nio hytn 
ich sUkć na ulr^ym^ni^ kilku Hyn4>w w g4[nn:u:yum i spo- 
sobić ich do wyższych ko^ictnych, lub oby^h'>iU*Ukkh 
godnuńci, KiioHili biij xu awynii paralUiidini i cii<Bto pa.- 
rafif? d^tinlili, budując kf^sKiom wiernych rrtkwip, Si.iil 
lo wSulk.i V.- faskic?! ^ifrinijŁch ilo^ cerkwie do k1óry<:h 
budowtiTtU wlo4cinnie pr^yciyniall lic ł chęcm ĆU ułft* 
iwi^rld M)bie chrftów, ilubów i pogrtttbów. Wickuo 
■Uoli r«li^i i cywilUacyi pr/ysługl oddawiJl Bazylianie, 
kl4r/y w klah/itjFitcłi mifili illa stvh\« semlnaryA i nkoly, 
po wHtach tct pi>łni]i obowkJ|fki proboj^cMWt l^cz byl<k 
icb M m.iU iloii!^, ni« ^dolnn wyntArc^zy^^ t^k wri^lkUJ 
ludności, wytępić ci^mnutt- ludu i juutt^pić nieuctwo 
k«icly iwi«-ckicli, óIa klt^rych J<idn^o homiriaryum 
w tych strunacli tjil* liiworiiono, iak» ii pobierali uk^Tat- 
renie w <io]Ic};iun^ Poniifirum kMc*y Trftiynł^w lwow- 
skich I r^pcz /:Łpr:iwd'; pt>dfiwlr*riiii godna, li naród 
poUki, lak wy*ciko r«li^ijny, uk liojoy w fund«cyacb 
duchownych, wreuLŁu iHk Ub.ily o Uni4, niu irun^c^yl 
iic Ił uposaicuic i otwian; duchowieństwa urłkklojjo, 
cbocEaf w bunTach kOMcklch, a pdfnlej w Majdamacfy' 
jrui-* xnalaxl upomnienie, jakie skutki s^ MniedbanoEfo 
w r^li^r^^ wychowiinia ludu rufrkifigo. Okolit/noAć ta, 
jak wspomni (.di S my wypływa t kardyualnrg rxm\u pni 
Hklr^l-o KMady, ło J^^t razdtijib^ KoAcioM od p&ńatWA. 
Ka£dcn Kofcctół utrzymywał *ic łam prjiM lic, Kośdól 
XAi unicki xnnlA2ł do upo:wX(-nia nwc^o wtlną pr^e- 
aekodę, iv owej, Je tak powiem^ emigrdi^cyi z narodu 



I 



KaIo4Ł 



34? , 



ti duchowimifelwu unickiemu poiObtJtlo ruało cc wt^ctj, 
naJ dt-mny i ubo^i luiL 

C^^kolwl^k hj|d/, prawda Tin knziijc wy/riA^, J^mar 
duchowitfi^twa slawiań^ko-kATolickirg^ byt onder smu- 
tny w cbwlh 4^t>oru Oaticyij i 2« pod niatwiy^lnym 
wzgl^dtfin Ju^et' 11. zruun^ mu udddl pr^ysJiiif^. Niu 
było tft ni»ll ir.tdnrm xn sirony r/^idu poiwiccimitiin, 
luild cttriyniAli u-icł(t Kol^Ioldw, xnjiUiU w konj^riit 
upoMtónił"^ a[c Kościoły i fandusi na kdnjp'uf. pocho- 
dziły A Jftbotu nil ducliowier^^iwie la^IiS.^kirm, W rc^ku 
1782 ;Eabriiiio KoHCidł i klaH£tvr raiiioEi Di>miiiik4nek 
Vte LwoMki^f f ^aloiona w nim b^minuryum jciiurAlnc 
dla obrf^^dku nhiwiitńbko - k^LTolickk^^Uj w /nk^błonycn tak 
klA4iEor7:c DominikAnek oiwor/one drugie icminaryum 
jcn^raloe? dla alumnów lAcEit^kich i ortniAVt4kkh, Lifrbn 
h^miiuryMi^w w obu :^cir)in*iTyach ołSia.civntk <1<^ &v ubo- 
gicb uczniów, iu)nvni>2onjt ^oM.'klcL w roku i;S; do 400, 
do kiarych i aluintii nrcffił^rscy i sifdmio^od^cy ob- 
rt«|dk^i ]^awta/i«ko -kAtoIłckiejfo mlfli pr^yMrp. l.'!tMna- 
wiono, ie lanim k(o wejdiił^ di> ^«min■■^yum, powinien 
prjyndLJfi)iii«j rok jvd«n filozofii i>kcAcxyi^ i lictyi Ut 17. 
\V?>pomEiłHiamy, 32 I.r.-opuld II. ^)iii>frl fif-inmjry;^ j?iM- 
r.ilnr, (pod kirrankii^m r/adu z^tMaj^cc] dla obnądku 
tMCiAitktrgo. dyecefyatn«< nAlomift^^C prjrywrft<«J?^C, \cc2 
nie fniciiono icminaryuin tławianskicgp, porostawiono 
je i iiAddl pud bt^icm T^^du, ^ tjc^bc bvrtiinArVftiów 
twow&kich i pr^umyskich na jiu lunauomo. Stuti ulci 
Łiir/ymat nlc dn osurnirb cza^łw; zaloiono wpr.LwdxlR 
dyecciyfllue seminaryum w PriemyMo, |f Jonkfo 

podobna nic mft *"icc<*j nad jodpiT kun-ów flyrb, 

na dilM9 j»i XxŁy jad^ dt> I,wxjw^i- r> 
1850 Uyto DA c^w^riym roku teoloi^ii v 



Hrt*di»f IV, 



w powołaiiiu hwcm apoi^iolKlcIcm , w tAudft^^i reli] 
9jnikać będzie dU sie^bic nitchnicnio. rtaaot ich ob»i 
o ucUk JO Mruny fol^ki^w; nk b>lA lójfdy ToUki^ pod* 
bi^jc^> w Imię w^iijcmaych korzy^^i kojanyla narody, 
a 2nfi<Twnr ti\f^ od lakinffo nnradu lękn^^ kii^ irzcl 
l^wdlttin kujry najl^pi^rj ie w?/yHllci<;1i pofout m\* t v!i 
kicifo roditaju nicftprawicdliwo&ck , b^ g& mc ioni 
od lat Mu<totdiii;»*ii^t.iu Tii>f iipulyk<Ł. 

Pd lym smutnym ubr^^ju, który i umysłu zatni 
knmy w of^i^lnych znry-'uich, nln dotyknjąc nAw«^i pi 
krcj »cr;>ny obrcnych wewnętrznych »toftunk«w, anap 
d/ł'i»y pcicit^chę w ft^krlf?, it w wloitiiAnacb fł^iu ruskich 
obud^U ^Lc nluy ru(:b ku o£wivc«Euu religijnemu i lut- 
ukttw«'(nu. Ud IaŁ dur4'ii;h w d^mnnikAch j^^llc^jKUicb 
baril£» i:zt,*Hlo ^dnr^^ ^ii,* i^zylB'! wiadomość, \l wł(iAc'i&- 
nic ohrMdku hFAwitA^kłrjfo rikładAJa hi^ dobrowolnie 
na ufundowanie nowycb pamJlj i iiikótek witrjskkit. 
Okolicino^ć la jeat WdJtnicj.tz^ , nil mc wydawAĆ moio. 
Kuikolwirk /na hi^tory^- Unii w Pol^cf, li>niu nie l*jnt>, 
ii w«xy^iki<> labur/cniu r^Hifijne na Rum^ ^y^Y ikut- 
kirm Hibo intrygf jr*?wn*trtnyi:b, albo ucinku wł\v»<;Trł- 
ncg^, 3 co najwięcej ciemnoty !iidu, Lud, który odrói- 
ni^t obr£.4iJi'k ^titAiańAki ud tacirtbkie^^i malv [>ojm<jWAl 
TÓtnMit; Unii od dy^unii: dla tiicgo wUra bylA wiarĄ bi- 
hkiip('juv Namiftriip pTrywIr^EAny do f&rnij do t\i\i dnia 
mym^ »ic kipnrcic p^Ecu^dów i labobontSw, co krolc 
l^ka MV xlego ducb^t vr\*^Ły wrólbkiu. w kafdoj 90- 
diriniiT m^ jakU j:wyŁ!£;ij do /;vdiou-anla, kliSry ^o ud 
Mf^iTo iJMrjir/r, IV /wyfj^jijt' ł-h dU nirjjo rrli^^i^ i p» 
nich odróżnia on k^icJy ilaunatiskLch od Ud6»kidi lak 
dnlet**, #<* ady mu ich probouci nowy nic pochw«li» 
U> go <cowi« £ pog^jirdji ipudc^ctykifm, to jv»t ki^iędzcm 
nowej Łrdiikaoyłj malowlirnym- MniirJ więcej co£ Homo 
Bwyc^aje, kti^r^ maJ4 inldlo rcUifijni;, rarbowuje 1«d 



Kc4ci«, 



347 



dffiinicki i dUtcjfo 10 pr^cjłrit^ / unii do dyiunii po 
zmUni« fwi«ru-^1inoAci ko&d«Tnej vf wiAu ok«UcAoh dU 
włoŁcian Uk byto Ul^-rm. Temu xapobird^ cnolc praca 
(3uchowieiibtwji btjt4iafłhku'kdtotłcki«)£0> 0]^wi*c;vA4 pr<H 
boKCCKOwte wplyw.ić b^d^ /wołn^, atc ?hkuict-£iiit nx 
Kwych pftrJłfińn^w, yjlfoly dokonnjn pf-wty, A tftk róJEnira 
Unit od dyzunii, która dot^d mjitu có gt^hW} \vy r^ ka- 
ptanów przuuJj. Mvkoi'£cni się w lud^ 1 onAtc^ciiiU mc- 
^inientLi^j duchowd gu pr/y jedno^t KohcioIa kjiluliC' 
kic^^- To \vJc]kir^ ;;;]danip ma fii ńtlA duchiiwipnf-cwo 
ni?*kt<r w iialił-yi, a zftdanl^ obok ro/hudionr) orhoiy 
whiic^ia^twa do oiwiaiy, nie m^Fo ufaturione. 

i^vh-ker^<:hniki«m ubri^dku f>łnwJAfiKko ■ kAtolickł^go 
Vł iT^licyi jtfst mutropulit;! hilickir arcybUkup lwowski, 
bifŁki-Lp kAm]r'nir>cki Byb djwnlej ich hiedilba w Hdli- 
ctM, pr;tnipMł-'ni do T,wowa, ?wflłi się birvkiipaini Iu'OW- 
akiiai i k-imlcnSł^ckimS , poni«wat kh włAdJM duchowna 
ro^i^i^dU Błic do Podola, rierw^jsy dopiero AfitooiAn' 
giftltowlr/, otr^yTn^WAzy biskupsiwo IwoWhkitr w roku 
18^7, wyrobi) M>bi« podniebienia h'^ *^° mir^rcipolii, 
ktijrcj poddane jcfti bUkiip^Cwo prKMny«kk- lic^b.i duM 
obrządku itawiamko ' knloUckictfo WŁ-dlc fii*mjity*mów 
dyttci><y<t)]iych ^ju^i: w ^rcybiskupbiwW i,jk*^0p4&] , 
w dycc;e;eyi przemyitkicfj tobi^jmujitccj dwił? dyiri:cey« ob- 
rt^dkti Incińskifgo: pr^ł^myftku i inrnow^ką] 804,905 m- 
tetti a,Ki5,86(ł wiernych. 

D^LcIt się arch)dycc»yA nd 46 dek a n4 Iow, m& 
l,d3j para&j, 2.0(^J koMCJt^^ijw i ro^cij^^^i ^^ pr£«£ 9 ob- 
W€c|ów- Znajduje się w niej 1^475 dm'łiownych Iwiftc- 
kifh, B klnsz(«rAw haxyHAi^>»kich męskk-h, a w nich 31 
zakonników, jedt^n ieński i. Iricmji mnUj^kamt. 

W dyecezyi przemy ''k i «j> pod/ielum*} na 40 d^ka- 
naiuw, znajduje &ic o^ł?m •:Ą<i para6j, 1,^7*^ koftcioN^w ; 
rojcioga ^ę na 10 obwodów. Liczy duchowieństwa. 



UB 



Rab4w{ IV. 



1*0 sl^iyMyki Tcj prrydaf nAliMy i kocioł w kra' 
kowie i 131 unhów, Um2« Z4n:iic«xkAt>ch, 



OrmiBiiAw paUbichni Idld Kn^onta kfltolLDkl«GO. »ui»o1«*a M«kvpa 




W pocf^Tkach X\\\ wH«ku jrnacinn liczba w^chij 
nich rhrxeic4an, unlkftjąc powiek k/ajclc^J lic poiijgfi 
tfnanów, OMAdU ni O«nvont*j Ru». Było mi^dły ni 
iiijiA^ięct-j kupi:ów ormiań»kichj kl6rxy z kmji^m lym 
o^tn&it t>\i* wczHiiW'}^ prciwiiJł^c l^ciy wi«1ki Kiindrl od 
w-tchodu. Ludno*(^ to spokojna, ppucowiia, uitioJCna, cmI 
chwili priybycU Je Pot«kt n^« dAłft Udneg» iiuku ni^* 
<:hi,'ci ku Rfpli«j. ttwuiriTTT wkma swctnu obnadkcwi, 
truiln^c fcic pr-i'" myciem i handlem, by ta krajowi wifiteo 
UjPyi<?cirn4^ Skoro Ru4 dostała *i\^ pud panawant^ pol- 
ftkit^t nad.it im Kajrimirrr WiHki 135^ notnoiii^ r^j^dr^^ 
nia aic wUMi'-'mi prawami, a chcąc ich do licmi t«} 
|>riy«wo>ć, wydftl w roku 1307 prfywil«j, ki^jryii ni«< 
lylko im wolnego wy/nania i npr^nuw^iiia rclii^ijnycli 
ohriĄdkf^w po wh/ystkich prowjnryaoh Król^>lWA d 
7wo1)t, al* (rri^fforrowi, ich bi^kupoi^i we Lwowie oni 
ukad, iwiatynic katrrdralną ^budowftć i wtAiitf duch 
wo^ piftrti^ dupuficił. Nim ukończona ^o^tału la i 
itwrąiynia, mił-lj w koAciclc KmTici-%;!kim<lw udiiclo 
M>1>i<* kaplica; twiętcjfo Walent^g^o, \ It^icM łaCiA 
iw^^lcj Maifdilpny. co pr/yiarj4Ji| la dowód, »c iró 
tUAH Or(niiini« i ki^tolikami byli w j«drudci. Podle 
oni priujt długi cia% patryamc, miat£kaj;^emu w 
ini«din, prowincyi pi>Mki«>; Irwan^ I cfy to bkuikłe 



KoMSł. 



i49 



oditęp^twa lyeh rwii*TJ(chrTkńw^ ety tct v.'zorf^m Riihi' 
jtów, ftd Kis^ciola katolickiego, jjik mc rdtijc w wi^^ku 
SVI., oderwali ^i*;. nk<yło rctku i(>^o t>nyj«cbHt do 
Lwowa Mekhii^dech, pairyarcłka więkK£e-j i mnicjua} 
Ami^nii I ckroni^i; bi^ priud idti^nlWf-iii knJla por- 
skio^o- Był on w Rjrymii^, lam w rcc« l'api«ia pairy- 
Arc^AT f>w6i rtaJtyt \ wr Lwflwl<^ nfliA^Fsryj podcraft wa- 
kantłu unąU arcybiskupi sprawował. Za j>^ to wpływam 
wyświecony i>rxcjcń na arcybiskupa Mikołaj To[Qf,\^ 
wicŁ, wspArŁy pumoc-i dn:ybiskupa łacińskiemu i siaro- 
*ty Iwow^ncir^o, w «bpcnoAci radKcńw muMa, publifVTu|. 
proff^^yc wlAry ka(olkki*j uczynił w r. ł&jo. Wszczęły 
iti^ ftt^d w mif^^ic nicpt^kc»j<^r ^>o J^nAcarnii cxcA^ mioijr^ 
Cjaii ormiańskich iył« w odMęptstwjr, a pudbur2Ł>tia pr<tc£ 
oniiiaiiskit')jO %cbyifnaiyka KnyMlofa, biskupa As^paha' 
nu, b&wiącogap^ówcAM wv [.wowif.% opanowała kuAciót* 
mr^tropolitftirty i incdo;tvro]UA dciń przyotQpu arcybiikti^ 
powi, Zflit^dftl ToroMtwtci pomocy od cniaMa; rudzcy 
n\^ bacf^c na opar, dr^wi ko&ci<;lnc wywa£yć i Awi^ty- 
ni^ arcybUkupoui wydoi^ ka^alL Dla tum l4fps£t>^ 
utv]urd£t>niu trzody «wcj w j^dnodci z Koiciotcm, udał 
ric Torcnił^wio-/ do Rzymu, pci:wirrd/ony na |f^dnl^^cl 
arcybiskupa \ti''£ Urbana VII., UTłJcii do Lwowa w to - 
waExy»Cwic k»i^y Tcatynów, z którymi £Jvdiiijc^eiu« 
»w^ dy«c«£yt MCi^AUwie do skutku przywiódł. Odtąd 
ó»my jiil X kolei pinuj<? w^<? Lwowie arcybiskup or- 
miftAflki, u/nftfnry zwIrr/i^lmctAi^ Papii>M. 

Dochody arcybiskupie, jako i innych duchownych 
tC|;o obrządku, pochod2ify ze składok dyci:<'zyaEtc>w; 
W roku i7<>^ kazaU R^iplU oddać auybiBkupuw i or 
miaAiikieinu opactwo ^awia^-sko kaiolickiu. Udy jednak 
I© nit* ^y'y p^wntj płariła mu coroc^uit kon- 
1^ fropa^anda fidt jod skudt^w, co cpsarz Jo- 
tl^f TI. do 3,ooE> zlr, podwyfuyłL k*icJcni katedraiDynk 
po \i^ iXt^ proboficzom po 150 iJr. wypbcić ki 



3io 



K<udxi-I IV 



0«arr Frnnł^iuł^k podnii^^il' pf-n^yr ar<'yp*MnrfiL do ó^i 

Zi cuiAĆw polskich arcybiskupo^^ie wybicTiini pr2«/ 
koiiayatvr/, potwi^rJ^uni byli pn*u Papii?l4; mł ri^Jów 
auhiryackich korihynor/ proponuje ir-roch kaoi3yd<^iów, 
ft E tych Cł-sJir^ Jc<lnrg'o wybkni. Zwierrchnicltto W^^ 
okupie ri>2d4gało >ic niegdyi ha caU Riplic poUk4i 
i Kryo); otl ruku 177J na ^ ubwoJOw i^4lrcvjhkLcli. Po- 
djriulocia jest iircbidyłite/ya na 3 tiT^lc.łnaty, •/ parjiij i 1 
RiUyc ; ma K koftt^ioMw (we* I.unwt'^. ^lAnihlnwnwIoJ 
Dnrfanacłi, Tyimi^mcach , Kutacb, Lysco. IJorodviK4 
i Sniatynto), 4J dut^hownych. Młod/i dLichouml kMtat- 
cUi !kic (Unniej w CoUet^iuDi Pontificmn u Tralyoów, 
dzisiaj w »«irLUiaryum4Łn:yb, -laci^Akietn. }wx wn J,wO' 
wie hUsftar i^rmiafiski Bf^ni-^iyklynok, ^\r\e przyjefdźało 
n4 Jłłu^h^ Bc^-u, wicie bogatych panico i Armenii, Pcr- 
«yl, Torcyl I Gr«cyi- TrudaSą »it te panny %'ycliowA> 
Tu«m dzIewcjE^I* których po kiLka»vt i mia>ta do klaju- 
toiLi pr^yt-tłodil. Obecnfo Jest w nim mnUiv)i \*. \\'v^ 
óle wematy^mu <lypct*zyi na rok 1850, ilo4ć wiernych 
obrządku ortnUńskir^jfo wynoAi \r dyQ^n:ył arcybidku* 

piej 4»lrj<>, 

Od pociątltu XVin. wieku oi« luitją dyiUJnict oto- 
1)a«>^u w łTaiicyi bitkupu, ulł? tiulitf^ lio dytcc^yi bukO' 
M-iAskiAJ ^'}. M'r I.wnwirf ^dńr jrsi pop dyzurioki, od- 
prawiAJ4 naboż^rfttwo w kaplicy, w prywatnym domu 
u»4doQ€J. Liczba ich w Oalicyi jext maU. 

Froii<gtaiici od pierwtz^j uhwilL wciel^niA <taM<y1, 
a mknowkii; zii panowania Jó?,pfa 11., byli pr«^dmio> 
lem «CJ(e(crtln^i troiłkliwołci i opieki nądow^j. W wiolu 
okolkach <>dicyij lutr^y i kalwini, wielką znA}dow&li 






Kflk^a. 



sst 



I irtłinoftć w pu^yftkAnlu pmw micjsk-ich , wt Lwowie 
I obowipixywal nawet Midkicr/, aby taden sk^ttoUk nie 
I byt ^T£y\m'^£Cjvi\y do mi«j:0«k^o ur/ędu^ p4tenu £ U, 
W dtiia I puJUjsirniika i ifi lihiupadf) 1774 TQku priynn^ily 
Akatolikom pmwo mtfijftktc we T.wowii^f Jfirasta^wiu, 
Zamoidu, Zaltfs^ciyknfh i Rrołlarłi^ xnpf^¥mtly irulni^AC 
tlvmow4:go ituhoictiiiWA i uwolniły od podatków ua Ut 

h/p; maj^ wu^kfcf na c:Hu ukich lylko pratc^iantdw, 
którzy się trudn&ą hnndlfMn ^uh ri^^młnŁlow, Wwllc rO!- 
ponądjtcniA £ dnu »; wrf«inia 17BJ i 17 wne^niA iHoi, 
po£«roLoao iw było j< popriudnii^iii łgtuiiz^ni^in m^ do 
gub^rmum^ [uIj cyrkułu: 

I t)wadai\ K'd^ilł Im sii; podoba w Galkyi: 

», Wytnnwai^ hnz przeszkody rtli(fic fiw^ po domach: 

3, Mi«ć w Białrj i na Pod^fórtu wUtny kWf; 

4. Njibywać prawo micjKkie: 
j. UwolTiionl byli na lat Hcić od pod;ak<^ar: 
6. Nakoni^c uwulniont byli na £QWbee od Uufby 

wojskowej, ijtk oni, jak icli synowie i ^prowad^nt prttt 
niob c/etadnicy. KeiSre co prfywiloj^ capitwniono im 
gd2i«k«lwickby ouąić chctcli. tak w micicic-p jak i na 
WM. Kloby £^A chciiU tcU o»adiAĆ, to nłv \^Jiiv jnilziej, 
tylko, wedle rojpor^ąd^enia i dnia 4 sierpnia 17^3 roku, 
w okdl^cacb, w których moJtna dOAiai^ nnjtnnic) mAt'^- 
ryat^w do ich rtemiosła p*>trrinhnyrh, j gdii^by ida- 
WAta się pcwnotó najocxywiitu:og^o dla nich zy»ku- 

P Wspomniane ro^pori^d^^nie t dnia 27 wrjsńnia 

17^7 raku irnppwnia jeaiUKr* dla wi-micilmkiiw proifi- 
fttaaitSw, osiadających w miasteczkach, lub dobrAch ni^- 
dowych, nflAtępni> kowyici: 

t. Otr;i5'mnja bi-/płatnie driewo Ao budowli: 

^ 3, Dohianą cegt^ i wapno podluy cc-Ot ile ich pro- 

■ dukcya kosztowała tiĄd I to z moijioici^ wypłacania 

B MC przeji Jat szelc; 



35i 



KIU41UJ IV. 



j. OtrtymuJĄ do budowy pontK w p4«»x«; i cią- 
głej p«Asji^x^'i(nie; 

4. KjiJEdy X nieb doiunie fajcrod^ ipOoo «4Jnikvrftl 
dMltJWych i wvh\oiiCiĄ nie (itjtcvrtia puddtkuu' jtriajt 
lal K£cJ^; 

3, Dosinną znpomojfl IMnorftJrowfrj lytolom cUi 
50 Łtr 

Uat^wi* / dnia 1; wr/f^^nia nio noUjuaoii kuny- 
idami usiłuje jtwabić rolników jiTotehlandcich dc Ciali- 

oni, je4U o^tjąd^ w liczbie 4" do 50 rodrin: 

t, n<^xplatnic dom, hUjnic, wozownię, nurjcdiia 

rolnicze, bydtu potMcbne, na /awwc prawem wU^nohci; 
a. Otrzymuje od^wiL-Jniii iloAĆ KTuntdw, praw:.'ni 

ddcdf icin«rn ; 

j. Uwolnif^ni łą oó podatków i «ynuów na lai 

dŁtc^fći p^ upty\vio kiurych »kUdać b^dji mkmy 

,|. Uwolrtii^nl b^dti n.i Ui sznAi^- (id wiai-lkiirj robi 
ci/ry, po ki(^"fh tipłyvk mo^;^ Jei oplncjk*^ w pii 
dfach, lub ibi^ilu. 

Tych >an:iych pr£«-p^sóvr trzymać 415^ musiAla sil 
uhL«, o»ftdiAJ^A p rot <^Kt Alltel w w «wych dc^brAch, a r^ąd 
dla ftiaglem^ jej du ^^ktudAni^ niemieckidi ob4d, ]>ta- 
cłt wt^dL-T pntrniu i^j mArc^-i 178^ roku, xn kaida rodfin^ 
nieini^^cką proc«Hrnnck!!. o^ndron^ w dobrAch iłr, joo; 
najŁo publicincmi pochvaUmi o^adfciiie Niemców ak&- 
toliki^w, jako ciyn palryoiycmy podiioaił; co wickj 
pr^ykofat (rofpor£^dxi;ni^m £ dntu ?o siirrpnia 17' 
Zt9 k«idn mdiiiiA nlflmi^cliftf pr^c/ wlucbic nsndjoni 
povi(uiA do»tA^ chałup'?, aUjoie, ogr^ń, rotę, od j^o 
40 korcy wyulcwu, p^rc koni lub C2i«ry woły, di 
kiowy* fi4r/i£dxia pottfcbiif?, i uwolnion4 byt^ wl wuel 
kkj robocUny Da ir^y do u<-iciu Ul. tijybj laŁ oil 
ctictc^ lub ktokolwiek TAktu o:«udy cbciaJ zakładać, Łoni 



K<iri«L 



353 



k 



Ws/ystki*? U' pr/łrpiay. ro/pur^^J^eiiLd . przywileje 
i ilohroddeJRtwaj iLkalolikom nic]mii><:l;im pr/y/niup i oc^ł^y 
wiidł* wydane W cela ror»ur«<nlA kolonlj ni^^rnWIcicti 
Cialkyi, pojawiły »ic g^łoivnie w «poc< od 1780 do 
fyo roku. Icj juM włAiniti wtedy, kindy tak ptr^ilft- 
dowc/t* dla Kuftautu katolickii«gu wycbodiity |ir£«piAy. 
MiiDo lOf ro/por2ąi3rcnk te rbyhUy celu; do dxjjt dnia 
ludnoA^ AkftTol^ckn niii uryno-ii w G^hllryf iiAd a^.ono, 
;ł wielu mi^diy nimi jest PłjIa^Iców, to jc»t dawnych }/lo- 
loni»lów b^olMCMiitych *)» 

Co »ic tyciy pn opisów wtoiciwie r«Iig^ychj 
o^łosmno w tlnłu 3o C2v*rwca l;Ki kist.twę, inoi 
nSfniL^if wyinaA« z tym wyj^^tkiein, Ź« dyuyduTici nift 
niopU publicYoir odpr^wiAĆ nuboJ!i'A!itVA, Zacytowany 
povylfj patL^tii '/p/rmni^Csw/i ł dziU ij pAidii^raika 
Ij&i, pr^inaji; wy^nanioni: Mu^^bimkiiMOU, hctw^cckicmu 
1 dytonkkUmu njt»-tQpno pr.iw;^: 

t. XiL \\o rodann c/yli 500 duHz, mo^^ mti;!* awój 
dom modltcwy; 

j, DacboiAmi mog^ odwiednć wymawoów i 4>(n>y- 
waĆ publłcftic poifiicby; 

j. Mtł^i| uiitłćdyMiyilHiiti włdj^iiycb iiauc^ydeli, opU- 
CAnych pr/<;x j^iny^ alt? rnrttAJ^ych pod Tttcrum c. k. 
dyrolw^yi wyHłowAniii: 

4. Jeili grmina Merie na niebie uTr/ymanif pa^ora^ 
wtpdy wybCr jrg'0 do nioj nalały; 

5. Oprócz ^ruwa micjskir^u p»y£n>jLiiij iin za po- 
/wolrrnioiti cyrkułu lub jifubr-rnium prawo iiArania fiic 
o s^dnoJ^Ci ukad^micktf'. WscHako poaranowlono » ;« 
ebór akaialik^w w ftalicyi ntp powioreo mW d^woo' 
nicy, wi«ly, ani dzwonów, nt'< inu24 być na kf^uU ko- 




K4, WaiaiTH E«IIp1l& T.X. 



»J 



m. 



Rfjdńif tV. 



iciob *tfivlany I wchód do nir^ nit t ulkjr, al^ t boki 
j il« BMroniu l>>4 poivint«n, lo prauro wy^lo w r 17I 
dU Galicy), g^diic na Jio Ut vprzódy Z^mitnt Ai:^u»] 

ilftwy jrbordw i nabutc^wa, b^^t t^dnc^o f>jfrank£cnii 

W dniu to marrji i^ft; wyuło ro^pnrrndjfi^i^, 
s^dcm kryminalnym dU rółnoi*i*rCiów będłJc ^mo lylfcł 
lfnb*rmum, Pny maJitAłiwsfh itiic^fjiaycfa, ic}^]i </;ci«i 
kaicitik, WhtfMkła dxłeci h^dĄ katolicki*: Jirili z^A pro< 
iRstam, ftynowi<^ ojca, córki matczyną wian; di>c«L£i> 
rjty«* majq, 

R<k£|»orfą£ł£«nif-ci 1 dnia 7 maju 17A1; roku po5tA' 
nowiono d\x (ttiticyi dwóch srniorńw, x kiArych )«d«i 
V BiaJpj, drugi w« Lwowk. ulegają i>u|ierinUDdent(>wt! 
Cio)h:tyf^Kkiruiij. Dano proli^f^uatoA ubrany kościół I>o- 
minikan^k, klasMor iro^ ich przyk-^ly prt^maciotto jn 

C^^cni? buperinteii4i.-m wy«Tta»łii Augsburskiego 
1 hclwccki^go i catej (ialicyi mivackji w« Lwnwic. Cu 
Ikya podjciMonn ji>>l na tr^y <łddiiialy: zachodni, środ- 
kowy t wschcłdni , i kióryi^h kci^dy ma oHuhnf-go «^i 
ntorft: rftfcTT itall jr^i w f.TaH<:yi 1^ inrondctiiów. 

SlOAtinki M^ni^oniCów urzijdtlfa uMAwa t dnia j( 
lipca t77jci. 0«Adxeal W dobrach katmcratnych SKivn*f*.Łi 
poiónndni £ uwtfn^vllkdiiii, ud bJulby wujbkowYj uwo] 
nitrni. Nr' wolnn było wsiąkli? nowym do kraju 
jddM;^. 

VV»Ł£yKtki« t« pfE^pUy, o^p^nicft^naa i wyj.'ttkowi 
rozpont^d^enta obowiązywała i mniej wi^«j wykf;ny< 
wanc były a£ do o&Utnich u£am>w. Dopiero kon^tytui 
cyj* £ roku 1S46 <7^'I(»i?u bŁ-jiwaruukowj^ rówoo£t^ wj^ 
tiuh woboc prawA, co konMyiucyą i dola 4 marv'a i$j 
roku, a jitk bii^ £daje i fttatui^tu polilyc^roym i dnia 3: 
l^udnia 1S5:, poiwicrdzonrm foMalo. 



V. 

SĄDOWNICTWO. 



ł C- rbujt tijilffftny « Gitlcyi. — Nic(y1ko tl. -.tt Jutb^jhi^ opUuJU 
niłvc. ^ Kilki priTkruJAw. — Kk n^lcty |>"r(Vivii]'WAi£ |mvo- 

kiMnonuirjacc f w^fuL^^ir^ murAli]:^ uLi)'WAie?L ^ Kidy PirAd 
iipAilt iJioiłloJr. kibntCTOlf f-fav nip ^docJo. — Skulili (aIaIuj; 

Wcftllo w iwycwj piMtr^y nicaiiockich, 1« prowin- 
Kye poUkk*. tl^iHiejh^it Guli^yr; ^tJfi<jw^c^i% opi^UH j>T£ed 
picrwujrym poilziafcm K/pltcj, jakoby kraj ptiflMwiony 
iiifvmnT w^jroIkTp} orif.inUnf^ył. Nic hylo f»m por/Adku, 
ani pdnowaniA praw^, Mrti bp^fpi^czcń^twA wU^rtoici, 
iiui nawet iyciŁ Gantka prif^riKiliK-j wlachty p«MwiU 
się ndd ctiieb£C£jnjtf[ii i Iu(3nij6cjj| wiuj^tk^. katultcy ty- 
nuitxt>wali lyćów i rt^iEnowinrcdw. An^rchiar bc-zprawin 
1 winicrilwintn w^^c-lkich jr-tlc^i shilby pubUcłn^, oto, 
cx«-in była Galtcyn pricd rokiem 1773* Ale nJctylko 
w auKWrtCh, ca dnwnicjftrcij słęgAJ^i epoki, inkf« %ysi«- 
ttiaty^iri« brvi]uLr; taiuo o^oik^C ; ckUit^jafr nawet »to- 
ftunki, cja>y pod r^^dcm AlutTyackim wy^^^iwiaiiu a^» 
O n« to r^^fłowi nft? ubHżn, po d^iofachT od cta^u dv 



iS6 



ftoidtUt V. 



C2AKU V ^iminctuch wychodzących » w uk ukroptiych 
kolorach, ie ik««oC na^ FuIoIeów w Galicyi tnniłfsfkji- 
łych. niitiiuuolnii? atriicłj hlejii* pr^eJ riaszymi ubyc^A- 
jafni, pfłcd Mnni*wicrkiiTfn iycjpro d.-moWL-m, f.>fi>lA 
pn^d sobq <«inym, J«.ck»], który n* fidwolenturz" we 
r.wowio irobil maJAtck i potem mc wyi^ióst do Aiu^in 
piiHixx duTiy^ PoŁukoiii przychyliły^ u i\*s i*JU^ uruilucyJ 
iywiU di^ dj(iv}i>Tn Cjdckicgo^ j^tmieAdt pi^i^ mechi^ć 
ery prrrr ni^uwfljfc^ n\f m-ilo fah-fów, ktłłrr Jnko »uiri 
tyciiip wtadomoAci wpłynęły do innych dtM. W Wh 
<jntu, upewittc i pukcunU rtąJowi-go, ij^tCHKcno w tu 
etfpnych laUch kilkd ksi.^ck (miifdjy innt-ini Jtkpomniaai 
ju2 d/ii d^it^lo Kraij^^rn), bi^d^cyctt )4^dnym ».nr«t;i<'m' 
nujbHrdfitfj obur/aj^irych kłam^iu'. fojawity się pnrd 
diicaiccioma laty podróic KohU po Police i fiAlkyl, 
gd/iu Pętaków ni« m«cjri?j otlmalowiAł. tylko jiko b^r^ 
banyfic:óWf opioraJAcych się wMvJkiomi kiUidi cyvrilua- 
cyi, r^k^ rjcądii austryacklcgo hc^noniij. W n>k\> 1^51 
wy^la n- Lipsku ks^jku Am Oa/nifit, Kiiłfoj aulor 
widocznie aiiL ram ni<T był w GAlicyi. /apiiMt kilkan^- 
icit! «rku>ftxy druku anegdoUmi, aii^ifjLj^ccnii jeszcre hji- 
j&idćw Aiwod^kichr ^^^ epoki haaktcjt nio uip^-mniał 
o hmutiiyiLi wypdJkUp klOry MaiLzrw>kii*iru p<3!»łu£>t tSo^J 
ukift-nb Maryi, /tbrol t^il;k^f4 c/.t;kt p^jwi^iMnk v i'a^| 
Torkim, sirtfMrlft Kftniowłklni, kilk» hnidnyrh dyk(«> 
ryek i ciflsow St^^nblawA Au^sla, oj^dobil je kora<rnu^ 
r-'.4r[fi i to w»jtył>tko wlWyl nj karb Hilticbty ^aticyj- 
Bkivj, duŁUj'iL-, ie albo 1o na wJsi^ne ocjty tenu w Uali- 
ryi wlilzia^ albo mti u*l: npowiad.ill iriari>f;o<lnl eia- 
ocfni 6vriadk(iwkv Nie wiodjtbł. 2^ faklA pntfrrt doić 
Opacznie pnedstawionc, idar^yly »ic pricd iloma, albo 
wii-c«j Uty, w prowincyach bardzo od G<iHcyi o<1W- 
>ffyt:h1 Cjluin byU w« uJel^Ujiitt (ialicyi (i^uta Ati^i 
łiurf.hty o tum U'twif»c3iiiim» hiy a lincu jłtj iiiir2fi;t;2ikc-i 
redaktora, kt<5ry w (tarcic SfroefoTorti// w roku itE^ 



SfdlHBłcIWO- 



SS7 





r 

I 



ogianzono, Uccz I doŁ^ pi> tł^knnikAcU C£)'tani3r arty- 
kuły w)'&ff« z poU pioT4i, klunjtrii zluiif, aJbo gruba nvo 
AwiAdomot^ kił^ruje. Tak pw^łl kilkoma iriirailĄfaioS ]»*- 
<Ien ł nAjfnlfiUja/yrh i^r|Eff»n<^w wlMMukirj jiublił^yMykJ, 
dontwc^ o irprowaidtcaiu do Krjikowa kod«k»u cywil- 

ukaiicy udKi^^czni t^^ m^dnyłl. Ut icb raz pr^tL-cic od 
bArbArjFyńnki4*j knmpUknfyi M'tn>' poUklcTi I riymAkle-.ti 
praw, w Kr*kowił» oboyfi;^* ująłby eh, uxto!nil. 

W ciąiEu uioicjwcj pTAcy , irtu-hf^my tpoiiobnolf 
bornym, cJiocinf. dalekim vd jtup-rtnoAci opiioiit wyka- 
lać, dem była GalicyA la rxi^ów jioliikich i oo 9Ji 
s Tllcj pod ojcoirską opieka Aiinlryt w ci^^u lat %o ^ro-' 
biło. Tu wŁęc micjłCł.* p<>ivicd/U<^, tft prey tiiki«'j nbaU' 
cnnoAci f>pTXwoŁt\Łvr cAw niemieckich » nlc diiwm*go, 
rt>25ipt/yły si*; bainio Tujyrubiio o dawnych prawacł 
1 trybunjUch polhkich, /^pi^unOj wioIr d.^wnyr-h hCaiM-^ 
tów pur^UTianyc^ £ detni^jszyin! kodL-kyamt. raiącji sta- 
nowi spwec/rtft*^, ńlr nifi w(rk«4, ni2 c^ft^JnA fi;tyo|fno- 
TTiiA ceulycli WLtikóu-j na tle diin^ejuegro odb^<i^ Kto 
cbco porówDyWAit w dobrej wi«ne i Kciuka pTAwdy, uw 
ati z IfOry um^wiuni^j kofikluiyi, iKi\ pi>?t:Łwi iJAwn<* 
prawu-iA^bicwo poUkic nbnk dAwnrRo, w tałt-j l-^uropic 
WApAtc3i^i>: AbTtwl«xŁijArr';^i» . a Hikiiy porównAnti^ pn- 
wodairslwo n«N2& bez WAtpif^nU wyiwyma ! ZcUr^yło 
nam się ciytać^ £« prAWH poUktc doju-aUty AJilachci- 
Ci>wi łabiii poddaae^^r byleby itptfiiił gr^y^^iiy. Nie pg- 
xwaU!y, bo pr£«pJ-iywAly karę, a tu la Inra była pic 
nli^J^n.i , n\r Ąrlwtfgft, sikoro r^*^ i tn ^abójłtwo s/liirh- 
d^a ^łciw^ciyioc w nifikińrych wypadkach pfacilo. 
Pra^a naue m^ luMiy k«rAĆ gardłem i r^rrkucyiT 
śmierci dvpi«io pod panoujniem obcych kcduksów c;r^' 
*<"ifj /jjwiad i-jy poc£f>Zy- MioU Tolacy xvMfci do tej 
kafT i na l?iE dwtfk'Ti; prtod Beocan^ pi&al na*i Ber- 
nard r Lubiitia, ft tycie cilouii^ka naWfy do Siw^^rcyr 



j*e 



RuliUl V. 



Zf cwo jvt pod ^pR-k^. a)c nic wlA»no^i4 rs^du^ Zi 
»U co w XIV, tulj XV. Mulcdu w PoIaco ui i^prawti^' 
dlii*Ł»ć ut;hud/iłOi ni<? powinno gors/yć pbarcy Diemii 
Lich, klc^r/y wiod/n, ir- n- poJowtc XVin, wirkti, ki< 
1 lolnpccliift o^lAuat J^Uwrafa jtrris n'n/ts^ p)Af<»no w 
kaoaii tu ffłow^ mc>k^ so, a /4 kobieca to talarów^ 

Gdyłiy <Jofii; było kodwksiJw i larkdarrH<>r> i tlij urj 
j£vii)u spo(e<:£c?ństw«i, toby &u-mŁ inó^ł by<^ oddawna A<c«tf 
.iliwym. A!c prnw.i mu^Jtą aic Mmyk;)i! w ufnr/o. hmrnci 
di[iLlanl8, A 70 ludjtkr^Scł nlrr wyHiarc^aH W Po]<ici^ M 
nioj*iym od prawa byb hamulcem rcliifUr pilniej 
policyi *tr£v(ft4 uc^uciii obyw4tiTUkivj ^uiJiio£c;, ^tT^^nic'] 
nad bojakb kary, pncmawioJo uftfaroWLiaio spr^Lwiudli- 
^oAcł. W Pol-scc Kuana wyżiu^ naJ kitt^ '^nsikTci, 10 
jo*it pozbawkmir^ (Fbyn';ilr!a cjFCi, o^loaznnif.' \co b.inU^. 
Mti«iał on iichodftt^ 2 kfAJu, juJ! go dhi^rj wAlyd narodu 
me cWpiit; aw An^iał on apojric^ A4«iik'li>wi w <JC-^y, 
ly/ki ntrauy nikt ma nie podał, bo bdnicya w prawo< 
dnwsŁwti^ poI>kił*ni tylr muctyla, co oicgłSyA klątwa 
w pr^LWodawntwip ko^cii^lnt^m. Duch narodu tak ffłi^bok< 
Kię wdroJtyl w uK^niiowartlc prawa, /ic nl<< karA, a!o 
rok był w l^oUcc kiirit- JJopóki on fue był wydunyi 
pr^wo mo^to być w^iphwt^iji ; Uci f«<rowatky rot^ »ai 
aic nk^juko wykonywał, albu ^ t«i ^lykonyiwali 
n kiorych pr.iwo pr/ypusrc/nło, le nieprawa mirsił ni 
mogłi, 1:1 J^ft wlftcłit.'^. St^j^l ^k.^rA^y na wirżr, ł^ain 9\* 
do jej odMcdzonia £Q[ta»£ał i 2gto*ii± «i^ miiiiia^ bo póki 
mo byt rubabititow^tny, pr^wo iizynUo go niu^dolnyi 
do wardkit^j slutby publiojni^j. C"o wi^-ksj'^, lak dalfce 
nfalo one nc^urłom sprawirdliwoici w nlnnii^ ryTr^kim, 
ie vyr3«<klo zAsnd^, \t nfmtttt m^ti^^tf, r^tis a&t^iłur^ 
priypuucTAJąc, Ic Allachta przrkcirHtna, U* Riplit aIo4 
na prawie, /wŁ^Jwna jako koida cfcr^twa korporacya 
Kolidarno^]^ prawa, dopominać ftig będzie wymiaru 
ttprattkdliwoAci na kim Iw^di. Królowie na«l od wif<k<^w 




SfOomifiw. 



iw 



jurr PiW*JW, MlÓTĄ pdinkj i d'> mt<^^■:Ian rojcTajjano. 
wyjflwwy banknJtrtw połlnlępnych I iitln<>wajcAA\ na go- 
ri^>in uciynku tcbwyunycb, W Anglii fa^da Ca 4tft- 
fM>yji do diiA dnu palUdSum woln^ici ol>yvL'AtcUhitj- 
Do or^ckatMiŁ sprawiedliwości niif było w Polsn;e &i-' 
rljił^Ą- pr^7 r/^d stanowi on yi:h, Iccj kii wybierał ;f po- 
m»cdiy alebic nar^dr i d, jako dcpufAcl 8pr«wMHwQAcf 
narodowej, wykonywali pny»i<7gc , Ji «ądjic bi^d^ł we- 
dlu Bumieitlft i pr^iwu. liybunaty tid^/t? ^yly uięc *4- 
dami prjysięłflych , lak da cywilnych, jak kryminid.- 
nyoli TłpTrtW. PnMcpoWiinW hyl*> jawnr, pod U-smwicjinj^ 
konircl-i upinii publicznpj, a jaką «d^ otocłomo u naa 
owi^ trybunały, dowód choćby w trm, ±ir Łm dano 
tytuły k1«)ry diUiaj pr£yinaji| monarcIioiD, to j«»l iMJja- 
ininJMycb- 

Pokii^tije fi^« ii^ te wadliwa, jakby jo djiift niektó- 
rzy juryskomuld nifwali, luki w prawodawstwo pol- 
Kki<>m, ni<? byfy w hwoLin cui»i# >lkodllw«rni. ho przy 
cticli prz^i dw« u^ieki K/plia kwiUa w f^towiu i poti-- 
diif. Pćiniej xai, ktndy /maUl ducb narodu, aic pomo^ 
ifly ^ibli->^« prJiwa, klćre od polowy XVIII, wieku 
s^nowlooo, Nic pudAwiffn^ly one wewnętrznej xn*.-.t\i> 
AH ohywsifll, A \u*7. :il«J WH7a^lk]0 prAWci Jr^t ni^lo sku- 
tfcmttm. Wntakic reformy podczas Srjmu cztero! ein i i^ffo 
w iiądownictwic wprowad/on^i dowiodły nivrowniv wy^* 
b2«j zEkAjoiTiu^d pr^wj, liii oglotuanu wtipolc^etinie w m 
trAoycb już prowincyach kodck^A, które x mntfnriAni^gn 
tinrharryńhlW'! mUly PoT^kt^w 0(r/łj?nł|(*. 

Co wick^zA, powiL-ni bez wałiAnio, ic jednym z caj- 
dolkliwił^ych c1d«0w, juki w upadku RjpUuj A«d<»ao du- 
chowi niirodowcmu, były wtainio ohct<. narzijconi; mu 
kodoksa, N^iród j<tsi rodiin^, kcór.Ł w łonie sw^jom pij- 
Ł%'n<f zwycza.}*^ wyrabia, a jwyc^<« ce tankcyonowuni^ 
pfiei czas, zmi^^niaJA dU niej w prawo, Hobricjcsit, je- 



A1Ł ]« posti^ url«ku modyfikuje, a1« wyrirać je i kori«- 
nia, /a-Ht4pić arbilrAtme nowcmi. niepodobna Str narf' 
Wielenia (irid momln^j nurodu, Kodok^ cywilny S*- 
poleonA dlatego tak madnic i zb^iHsnnic we rrancjn 
Alf przyj^łp iź ciłalu tu riuutfi^o wi>run'jŁil£Jł> jl1i< ncjv) 
ujbdiKinujnil. osystpmaiyiowal. liliiej okrcAHl to. en zn 
stul. Pr/o<iwrLlo 'aA, ko^i^ksn I pnif^celunt AUKtrynckic, 
wprou-od/^iw do tiftltcyi. nlctylko^ fe nam iii« dal] 
ucfu<^ lycli iiifilk^Enych ^4il»i , kuiri^ w ikich *ą, ale' 
z wivla 4(>br?^u of^ułodty cluirdki?*r iiiitrsxk^i'ti:uw> CóŁ, 
joAli jcA2crj[R do lych pmw pnyląc^y a!c iU uoU ^jifJUikucdH 

rzc, wykrrycri) nA-<irsTO«unf?k paAucjry lniany, ajr|fo na' 
si^ipćy i eg"! oku córo wio galicyjscy u»marxyl{ ^'o prjri 
powolnym ogniu r<rakryiOw i cyrkutir/y, w truciznę dli 
narodu. Tcigohy niw /rr.bU naiuifwr^c/nłojŁ/y prawO' 
dawca. A i w wyMfyrb nferafh mv riuI<] za kodi^k-^aml] 
aiistryacku^jfo nnajtlo il^^ro' choć d/i«iaj joż to ilf- mof' 
nie WHiykiko da »ic nyrajnio c■k^etlil^. \V{a^--ŁnA au^iry 
akim praiioiti pddcjrdiwojtt^ doaJCgnęU W£ajc^innych.Hto< 
fiunk^w obywauHi. i^brała kh 2 w/aj^mne^n iaufnTiia,{ 
po^bawita uc/ucia aoUdarnf^ści miedzy mmL Pnttwłokij 

prorcdui^ I jafmAlWAntna liipncrn/na /ahltA do rt-f^n' 
kredyt. 

Lal joJt pięĆdj^iAAi^LE, jAk obowLAfuj<^ IV fiaLtcyi ko-l 
dekb kryuiifialfiy auKtryaLki. a jutc^c^tf d/Uiaj rad 
każdn^o polaka, Mjrowc^-tcin , nidudxko»i^iq, nio^i^od.^ 
t ttSAsynt cłirirHkl^łrem. O iW on nie inu)fci;ił wpłynął 
na zepsucie klA> niiiiych. Jr^dnym t najpi^kni^g^jEych 
L itaj|>uwML-i.hiui.'js£yi:li pulttkitti bi(dowy<:Li obyc^ujuwJ 
byty fcotnproinTsy . sitdy polubown*', Obodialy ond] 
WbpóLny 9ja<:unRk i rnltoA^ wxajt*r}ii4 nri^^U) ; w Gali-! 



fyl pod panoTrAninm kodi^-kftdw AUMry 
gdy o nich nlo iłyclukć. Kod«kb niei 
wi; wajty^lkic domomc Ktofiutiki, po su 



w 



prawie nii 
"ttldiij 




3'-l 



« dawii«, vbawii.mnp irnAyeye wyplenił : nic CTobit e tiOA 
Nlf^nc-.Aw; ti\c w no^ii tAxari po ffcici 3»rc cooty pol- 

ikioKobądi kiaju obcdri^ć x narodowości, aby nie na* 
ruazyC wapułEj^eSni* Birany ich niurdliiej. Moim to byi 
fiu rrĄÓJi auMryackJi*fro [ioźąi3;ino, a przyn^ijiTtntfTJ obu- 
jętn'", ril* cxlo%t'^lin itrriwr^o obiłjętnrm hyi* nio mołr. 



GiJł<y* frlulylji »4 n|4rlDi«qt4iTi tn unimA %lli -^ Kn^lA* CT~ 

)ii<tr>acku:L, i v O-łlicyi. — ^'c ■kbtlii niBirlucyi (nanilntiryii- 

vti{(a rofhiorj korf/^k^i^n- Ausiry^rktch i ich pmr^dury 
Hj^dowoj. Prry niełlychanej mno^^i pr^Lw, patfUlów, 
dekrct<^w% renkrypiiSw, obj^inicń, dckluuloryów, roipo- 
riąUzeń i cyrkul^/y. p»y pe^lAnt^^cmoj abEC£i»gótoivoici 
pTKopisfiw fiu^trytickkh byłaby la praL'a na t)M}bn(^ iaIc 

lAJi^ Zn^jomo^^ doklidru pr^iw au^tryackicb JMt akpo- 
purOvL'fi«ini<T uu<lRi<jj«x;t otl klt^r^ot^Ji tfurop-łjskifgo 
pr^wu(hitfk?»(wa. MTiuhlAo effzjiiuji-' i wtcku £«a£)pgi> 
^^Airritikw. albo pcjj<?dynt:xych jr nieb paraj^mfów, o któ- 
rych mocy obuwi^fująoj vU'dy ^tc dopiero douiatlu 
my, kiedy jf? na no-t Aplikują urzędnicy auitryaccy. 
ZdiŁr^ato frię, ij pr^jekcnały ii«b cyrkulAr/v ^hibcnialac, 
ii prawo, które uwaJtmo jla jtnicłionc, w dAnym czsmc 



V 



KoMjJ*! V. 



0<U>ty, Uk, iv w tym niobie wolumiiH^w^ c^ iiawnit^< 

nic Idcwą jtTit r/?C£a iorytniowflc *i^. Nirdoić nu icto 

ńo diU 4lii1;i jbywA im ntt j#*dni>»ci. na >yit«miid«, lUi 
tej wre4j(Gic precy^yj i tTo)^ii^.ityc(v które i]ovrolD#^ 
wykUJu Eii<^ iloj>uMC£aj4. Wn^yAiku w nmh iiapc 
en zechci??c£, prjti^pisy pnnt^^kowi? i nnuki cjtyhia bi 
ritlno, niłT hrok im md łłjci.wskirTi i k^/i^i^iyceii^j d 
ł^rkcyi u- ?»jicłc^ółowych wypiidkach. I^rAw,t auiiryac 
r^rtdku nidij^ tuii nAk«/uJ4cyr a,hs ttą prM'^eJiiiuiktł 
mnic^manianitr mwywrami: chcmijii, jak sIumuic powie- 
it/mn<r. na ruTorykę, nif ro^Mr^ry^dj^ s141t>owlvł», nte i1jij4 
idti ja»iicj : dokUdnnj. Obak pr^rpifiu policyjoł^go wy* 
cfjriAM I*kcyi7 If&i^chUrnu, obok kapniUkłoj »urowoAct» 
lUc jtrufumkii^ ^prawU-dliwoAć, JiJbo tt^t Uto&ć i» lc<j 

prawcKliiwcy ^1)1 tĄt; w mnóstwie uwa)^ i motywów, 
kuUc n:t róMc iiApri^Wddują domy^y^ uk, M k.iid^ 
;>pLti]a tn*?iv siv * '"cłj oprx«ć n» analog-ii. St^d loZ 
skoro patent wydanym jtoitiAnJc, rodją m«; wąlpliwrolci 
vt tlLwłSi JH|fn jd&tosowani^ w danym wypadku: wtadf^H 
pytJija o /lUkCjrnii- pnrii;fraf6w i prAWml^wrji xmus«>^^ 
nyin jt^si -^hh^ komefiUr/ir, kd^rp ra/^m /^l>r*nł^, wyJA' 
inuja woliE jffiro i tworu o^oboa dla k^dcffo pravft 
jury&pntdyrtcy^ , iiiu>)dko £wyt£jjowo i w pmklyco do- 
pirrci nłU/aot Mc. A )i'Ali Ukim j'iM ich tck^l "rygi- 
HJtlny, TłTcwifrrkS, tA* powłrdrlc^ o polakiem thinuc^e- 
niu- W pricpiinch tych wyfobiono j.iki* j^n'k. zwiny 
p<;hk<>' ur/';itowo' .LUTtUy-ickniij kt'^r)m.j4ik ni^'diir^ ni 
mOwią ani pUjrą, (ak go leź nigdzie i oikt uie 
m\f\ SłoflFj Tiii-mWki'* pr/yhrjn« w polhkirr ko^ir:i'jw 
wyra/Ł^nia i /wroiy w nui/i^j mowifl ni^pr/ypu^/cf^lil 
wyra/y uhlauioiia obok hiobk, ir Hpo«i^b, jjxkłrc-o pi 
vn*i ^a^ady ^'Mmaiyki tiie ddcwaUj^, w kofrcu uy 




Sa-Jinłniil*»i 



3*3 



i orio|;ra&jt dfj^Aczoa. oio co urnowi ur«cdowA irmŁ- 
Qv>jDgi<^ polfk4 U' Halicyi. Jt?śli Xi«mcy 9zy4^ t jf^zykjk 
łjfic>alntf^'i> Auatryactiej^-c, \o i Tiijr, cx>'Ujac Iwowkki*; 
cdykia, tibwiuBłLc^euia i wyrvk]» *koro nmii bnik pier- 
wofTi^g^o orygimilu, iiif> pii^rwcj jfs Jfommtr^ molemy, 
n* prf^tiumacf<>n'* nn jc'yŁ mi si rynek i. TorminologU 
nawoi poUka sadi^Wd w (ta1icy>, jcili Mi,- joj^/cic w kt<> 
rym k^ltf pojawiu^ jtut pbUucisn^ t]Ur<jJ^J4C4 , pr£t»Łi- 
wna dufbowi i lo^fic!: jcityka. Ninchaj wii;c i mni--' pwy- 
baciy cłyiclnik, JfłiiI w dtls^yHi iiM^p*cłł, }*i\ttr t^ir^ 
ptAWodawAtwo ati»tryfir:ki<r którego dokUdnie nir xn4m, 
»l» skutki onti^Kr, kiót^ iMjdokJadiń^j JtnAŁiiy okrt^Al^, 
jcili w rD£bi<ir£v niektórych prawnych wypadków xinu* 
ftjtonym 1>cdv u^y^ nte '^vt\nr^o wyniku, ucho polskie 

W irry UtA po znjtclti Gftlkyt, p»l«nc«m t Elnia 
1 gnidnia i7;5> wyrunie lApowiedfiano* tv prjwa pol 
«kIo tak dlii^'o moc obowią^uj^^ mi«ć b^d.^, p<^ki 
nowy kodoka nt(.< wyjdzie, Jukcf patont i dnui ,30 ]i^to' 
jUida 17C4. t re>tp<:trxai\if^aif ifubrrnmlnc ^ drtiti 10 inAfcu 
1787* doniwłty o <ł^łcwz«niu I wprowatUcrniu do Gsiltcyi 
od druB 1 mai^ 17^7 pirMpV>zcj cAv^id kvćitkt\2 Ji^ipSti- 
aki^tfo, miQft£C4<|cv<j w sobie prawa ufrcrbi^te- Wkrótci* 
pfiirm, bo u- dniu 22 lutego 179^ r. o^1a^it l.ropoUl 
nowo łmUny. minnowici^* co do prAw nATur«Tnych d^ił^cl 
i co do E&ałjt<?nłtwa, ile nripólcjcinił* polecono baro* 
nowi M.trticLiciiiu wypi.ŁCoW4Łoi<r nowo^ kodnkhu cy* 
wilncgo. Skoro tun /usuit ukt>i^c^«ony. aw "wk^Uąc jakim 
się w prńkiycNi tikajtn^ rhriano z n^i*jjo ueaynk^ próbę 
na GalTCyi, jakby ^x^niNftifuM tu jwW-* fih i Offło- 

■ nc> je^ *^ru/Mttj;mvisf* w dntu ij tutv|jEO 171^; dla ta* 
I choi}iii«j Gailic>i. Korzy^łUnu vt islode * uczyń iomsgi;* 
H w piowLncyi polbkioj donwuduunia, uttb'ni'j;£>no kortiih^c 

■ nadworną i powodiwh^y do nk*J ^ntikamyttsiych profe^O' 



I 
I 



3^4 



Roi^til V. 



Xapt>koiM recUkcyą nowcrgo aa^Uyackicgio koilckui ih 
cooo. pAimt ccjuirza FrAnci^^A x dnU i czerwca t8ii. 
»tt<lał uiu Tt:inVc:yvt ubuwi4iuJ4t;4 i>d dnia t Myrioi 
t^iif nAkąd iri Utnic-ji^ pod na^w<v- f^ttrsu^hfh" j»j 
^ytoihi€, ^/a fin&jfK ffif^ h^rłfin AHttryi h^tfąf^y^k. fth^mą' 
tHłąc4: Wydane póiniej dekret* riAdworiie rsajafniaj^ 
T^i«któru kwt^lye, -i |MtutiU Vi4i}wylsitf puiiinitrjbzij mi 
4ytki>^-yv zapro wadziły. Tcidi ukUwaihi prawa poUki 
ruppłttip łntołinno, rho<:i4* w rifynno*rińch prAwji c] 

w r/ccitach ipadkowych, miały i po d<(ii dxich maj 

puiwE^conii Im w Uniwcnyti^is lwowskim oNobi 
kaiedr^;, 

Co ilo poM^poiirania Mdowfgo, obowii^uje od roki 
ijW? Aa c1'i* dnia ko<1'kh, jł rAcr^i ordynA*:}n **dowji," 
nypr«cow«[ia na rutkom tcsoj/A Jó^cfi H^ at^li w nic' 
kli^rych tylko prowinc>acb jUMTyackicU. W roku 1796 
wysKl* w \Vii>dniTj .'(i^^^nrrfwr GfrtćlłłsorJnung fur i\'f-tf 
^4tJiuft, nił-*ro dokI.idTiił*jvła cid ordynacyi J(iwii«i*kipi, 
bo iJiiv>vr4J4ca w »-ubi« p^fni^^j^zu objalntcnKa, AtnUno- 
w icie u>TA\vę knJaMą , Piyli o prawach wkrtydeli 
v/ rjL«iv upridku dłuJnikd Kudok)» ttm i dl« u'hcliodni«J 
4i:ilicyi ;>d 1 map ifiu;, ma moc obowi^fLi;^^-^. 

Co 9I1C Ty^jcy kodrkMi knmRj^, tr^ /novru •/fjv- 
/« «rjf raiy fV" prxej (e^ar£a KrancUfk* w dniu 17 c^trrwca 
L;^(ł- dla j^acłkudnluj Oaljcyt fOht.il wydany, lecx i dO' 
świadc^c^ Hor/yMano i iiu podnlawiu uae^fo wy|iraco- 
wano w foku 1K03 nowy kodrk^ kamy, który wnu 
r procfdiir^ kryminalTi;^ od rtnla » MycjnU iSo^, roi 
obowiąiuje. 

W moc powyMfych uMaw wprow^tdron^ xOftUl 
lUfttępna orgjinifacya tadownicia. 

Cli Aiij tyciy oporów cywilnych, mioszkaAcy cati 
Au^tryi pod/Ld<Mii a,^ nu trty kU»y, to jest MlaL^htęj 



^&1nnitt9*. 



JS5 



I 



Si| wiyt* w tialicyr 

I- Sądy upriywilojowAn« ^Ft^ra noAi/ium* wa Lwo- 
wie, St'mtsUxvuwi« i TartŁowie , jik ni« mniej -.^d fc 
rAlny vr O-MniowcAch dU Bukowiny, Kn/^ljr ^- ni^h rn*' 

kon!ł>'harx>' (A". A'. La»dra^hr)\ obecnie atoli w 2dd[j>rni 
2 f^i^>A' ^''Alk>j»kich urJ.iU prcMSA "I« J«»t obb^d/uuym. 
Nadio )^>i w nich iTi^c^nj ilu6ć HOkrutar^y, proioki^li- 
vx6w, auskulianiiiw , rr-;;rjil rantów, ;id]unkii^w, kancolt- 
flt6w. akc^sti^v, rewidcnrów. rr^Klratorow , ingresy? 
»tAiT i t. p,, oprócz ^TAoicinych komorników, Uk«a|i 
r^w, mibrulkóiw^ uncdiiików ubuli i lidnokaCów. Do 
juryidykcyi hidow feralnych rnlc/4; [] ńt^kui^ w^- W8^v«t- 
kidi spr^uach jo^o udirinibEracyi powiorCrCmych , b<^£ 
wjr^l^du czy wy^ttępuje j^tko powód, czy JAko onkjir' 
tony; sprawy Atoli 6«kHlne< Mdionir l>yw*j4 w obecno- 
nottci radjtcy guberni;! I n«g o, i) liobra kameralne, j) Do- 
bra Di« inA|i^c« micj^cowijj ^wicr/chnoAci. 4^ Klnh^tory, 
kapituły i u p. pozyw^nL' '\i\ s^rfi*ir€. 5) Stany pudobriif?£ 
\t\ ccfpofc poiywano, oj liominli w sporicb o prnwo 
Jiiryftlykcyi pr/rriw- dominiom S maci*lrMom. 7) Ducho- 
wteiblwo katolickie i crtonkowie wyjrnjiDift AU|pibur- 
fcki«|fo \ bif lw«<;k i9^'o do ^t^uu dudioan<^go urdyno-^ 
Wani, jak nicmiiid} ksli-ia dy^uniccy. S) WsjiyNt:y mojf^o; 
Mc wyi\-ic:^if fc ^^lacbcctWA krAJowcjfo, lub ra^Aricc- 
Tipgo, jak równie* nie s^hchta. ia>/cxycona orderem. 
9) PodtUni Pony Ottomftrtłkiijj. Sa tri miejscowe pr^y- 
wileje. du£Wj]aJ4ce intitylucyum nie^^iachcckim udawać 
7^*1 do ?łdów Foralnych; lak np, w Wifdniu Rrrmium 
liandlowOr bnnk AUMryacki, o^lny x&kl;idu befpi<TCzrnia 
i t. p, Poraiatkott-o A^^J/ią for^lnym m6i£\ byó lylko 
MbichclCf ft to dla uchotrAniH dawnvj <avidy, ale]:)y 
■łjcUcbcic tylkc priei szlachcica by! >^d2onym. Coj^arŁ 



Itoidkal V. 



Niemcom. 

a) J\ftti;jf/ra/Vr k^órwh j\Tst 84. lym. JAku juryz- 
<lykryi sĄdowr^j pod^ff^jii niii^s/cunin po mi^urb wni 
Tłych, w |iomftii*|wry€h bł>wtnni, prywAinych tnUsieci' 
kdtch poddani są juryj:dykcyi dominik^ln^j. W niektó* 

i wLi^i^liurcniMr^c, w innych obok burmiaUrów syndycy, 
w innych łuiml iv]kn burmklr/owlf lnh syndyny, Wn 
T-u-mvii5 powinno byi^ 24 rad/ciiw miigittraturalnydi, po 
innych inia^tAch ^ą plAtni \ hcjnorovrŁ doradzcy, w ni«< 
których jtai jeden burmiaitri lub Hyndyk x pomoce nt^ 
kri^^Lr/'4> k.L^y^Tfjk i kilku »ubaltt!rn<jn% załatwia ^^zyiE- 
kie cł)TinoAi'i iidministnityjnir i s^dovff.', Ur£ł^'dnn:y ci 
płfltni Ką pTter rntsMO, air ich mlnsto nir wybi^rji, tylko 
pubcrnium lub cyrkuł. 

j4j ChtopL i niof^uchu n^ wm^ mają Juł^iycynryAtyj 
IctArydi j«it w 'ialicył f,(MS6, Podl^^^ają nadto, pk^^y 
w^pomnidi juatycyftrynswjm taktn miana, krńrłr nlr 
majh uorganiif>ivaTiych mftflfi^trAtów. JuMycy^ryia/c apr*- 
\^'i,>u-;»U w sipoiób najoaobliwłjy ur/ad podw<5jny, Z j©- 
iJTtej Mrony byli un^dnikAmi paAntwd w pi«rvir^£«j iii* 
?^tannyi i jak» t;tcy obawią/ani dn ir^uwania nad wyko 
nytrjinC^^rn prnw w /iikfY'-'iLf tt^ibr lub wloAf'!, nud wy- 
póbii^nirm TOxk*t6w od wyłazej urtadzy nodc^Uonych. 
L xa to I>yLi pricd rz.id(>n) «>dj>uwivdjtiftliti, cli^cirJ ijt- 
dni.-gu £tf :9tT(*ny reąilu nie pobierali wy nAgrud/c^nio. 
7. dnij^cj Mfony^ była tn slu^bra, płatna pr/^f dzir^tMcA 
i mlki^nt gA ni^go :(alc'n:i. bo właściwie jcff^ lylko 
pmwa wyk^rnywuJAca, Ttm diiwny itEoKtini^k wyrodjit 
z bk^i^Di ci^su n«JAikod]iws£i* akuiki- K^^d /oiua^ony 
hy\ do utworzenia pewnej poircdnioj inMytucyi, Im> 



I 




I 



wtotebnów, jjko poiM<tnych pim:i. ^alki<*m ;f pod j«'^u 
tw^MchtiidWfi UMiną^ Wybrał wtr-m powytsją ilroj^p 
» u ^Tjy lA-Uftciw**) mvi po^lcjr^Uwoid. olc^f^la mc nity 
l^mą. Nic uC*l riąd justycyAryui^iom, bo byli pUim 
prft^i w!*&cici*^U, tlił- uUIi Itii J/ieil^KT*, L>o ju»tycy<i- 
ryittf nic mUł nad^i^i awariau, jak lyŁko faUugujac mc 
cyrkuhiin. Sw^d, j^ jfćry oh^iMronitft nlowłArii, ł df^^u 
obattroiinc pochtcbitwro. u taw^-^ nte szcipr?, bo ffdłie 
ju^ycy^ryu^Ji t>ył cxiowickiiri« ucłriwiy«i i w koTLv]nrk- 
cyi miętlzy włośuiamtwcm :ł i;yrkulcm mv cJicial pa 
trrrini-?łył*, fcam ^ pr/fiUdowal, gdffr /iiA p^^łnłl riw- 
kozy cyrkulłk tam go d^it^i^k-, ji^dyn*^ irfidlft turłytra- 
nu, od McM« odpylał- Przyiem ^1<^ pUini, pod wjrtfl^dccn 
Mtdowym ia<lnej ni* ciujący kontroJi. tii« tałatwiMli, «!<; 
uiruJnialt nu^ htosunki pnwnO' ivłotciaAsikiv. 

/nrafyif tiowium nttlety, 2« ia^tycucya mandntaryu- 
Hzćw, choł:ut inninla taVtc w prowtncyich ausiryjicklch 
i CJcłkifh, to wwAkir' r»io wywcM^A Um Uk bt^lnych. 
jak u na» poił uigl^^dcm polityccnym I ^iidowyin rczul- 
tó«', W (l^llFd/llUl;1l m^tmiockich wpmwadEoiui od dA' 
wna po wsiach instytucya kai^g hipotuctuydi, uir/ymy 
wAłjL JAsnj| konłrolc tiiprurhomnftrt rhlriphkkh. Pray 
kA£dcj xmi«ni(- wkiej^ nieruchomości opKicali poddani 
Uudfftnuir i>płiicA]t iak«y prty 2dpi«yw-ŁQiU d» k^tĄg 
grtntowycli, pr^y poti^P^waiiiu opudkow^tn t apomtuł, 
co do k«*y dTK^dd^a płytujlo : d/iod/.ii^ j^iTircni, kiiiry 
w uirjFym&niu in^tycytryiusA miflł O'^^* ^ ^^^ Mraty^ 
któremu cUa wbłrip^^o interesu chodziło o ewidcncyc 
vr iii«ruclioiiKj^L-ia\:L clilupAk ic. h, doglądał ^ibii-|;u pet' 
nicnia ubonią^kdw sądowych maiidauryu.=-«a. W (taii- 
cyi prieciwnie. N'k- było ani laks, ani l;ŁUdi.'Rł1ó«<; dzi«' 
diic lu ju*tycyaryu«tu ń\c nic ty^kaluł i ow«em, tnu' 
frUt ^o opUcuć, 4 byl odpowiisUiAtnym e« ^pc»ijb, vr jaki 
teriic uri^td &w<^j pełni. Kie było po w^aiach k»4c bi* 



J6S 



KoHłiił V. 



lii>t«rin>vh, Ntąd tikpf«waob^ cMop«kl#J wlatAoAd, st^d 
łftIwoM, kiónf tntAl ur^^Jnik, aby oain owić wiole unii 
<to w^ŁocEcnU dtl^tUicowi «poru> Jak (u:tiu uri^nti 
atutrjr^ccy zaraJiili i >ikit? w tym Cf^lti wycłiodiili 
przepisy, laimy w rojEd^Ja^lr IT. Jacnfgólriwti opowti 
(liUlI, 114 dodamy, l<^ w Cftte] Gflitcyi rtndkd w któi 
Wki in^Ic^ł^ motna ftUd poMcpow^nia spa<lkowc£0 i priy^ 
AiiAni<t bpjiŁlku HA vitĄfn\<jić, ct> ud chwili, j^k rz^^il ucryi 
nil wKiAdamna niurujfowiilnyui, /d;iw.xto sxc hyi^ ni 
zbędnmri. Wymiar Kpmwicdiiwoici hył w ręku inandi 
tiiryiiHfA c^t^ki''m dt^wolny, ink pcd w/glcd«<m spo.%obi 
)iik i tih^rcrtio^] i*^H^ jury/dykcji, Vutta mc trt;*io tlł 
Mu i więcej tt'»i n><Cij)gii{a> Sprawy ro£»uiygaJ duryi 
eto, altfo ich wcale nie roislr^yg^il, a lv o k^X(li'J olii 
wi^E^iny był donicM bf|dowi upeUcyjntfnu, więc mi 
pr£4T«ył4l pcfTodycine wykujry spraw- pntc-d nicjfo wy- 
ŁoctoQ>cb, ft]i> w nich »1bo tad^ri ^ptjr fgfocinie t praJ 
wd;| iipisauym nic byf, albo tcJ wpUaac tukic, o kid-*^ 
rych nikt, a priynajroni<łj juM>'cyar)'u« k)cTdykolwii.-k 
łłynnł- Stan tvn ymcne *ic pf> EnicMuniu piubjtczyfny 
pot^riiiylt j^k o i^m nt£oj wipomnictny. 

lit Apdacya od łych lr£<-ch rodMjów flądću-, to 

dci widu iip<<iacyjn<?^u we LwOuiif, kLOry jest zwi^ncti- 
n(kiom sądownictwu w italicyi: ?ikUd^ f-lt; /Mh t prti- 
Msa, wici*pT€jrrjw, >% rftdxci^w npclacyjnyi:!! \ innych 
-un^dnik^w. Leci j^ili wyroki dviJch iii*uncyj nit ul 
;?godiie, wtvdy woloo apelować, wyło). NnjwyM4 iu< 
Ktiuacyą !^duw4 by ta C;sk Jtw^oa OUrnSe jHstim 
w Wkdniu. 

^logiatrAtura ta. pi^łnii^ca w Ausirył ur^ąd mSnI 
Mrft spriwiirdUwotei i ohrjmująca juryrdykcyc n^jwyi- 
fjĄ ł^dową dU prowiocyj iii«caivckich, ci««kacii| gali' 
cyj&kich i pod pewnym wif^l^dem w£o»kicli. ^kbdai 
ftię X prL'2r^ ; wicepreiet^Wj jo mdic6w n«dwtiruyc] 



!■ 



S4Ar<ałctr»k 



y^ 



ł 



seraly, 10 jc^st i, ^tuMTy^Lcki i j. c^tojiko - moirv'Łvrhkci -|j;aU- 
cyjak:- W i>bj'dwtó<:b ^TiujtJowali BJi^ właściwi krdji>w: 
refurcncri, ;; których kaldy mbl być oh/riAJmlnny / Icnn- 
MyiiicyłL pf»liiycina, prawłUTn i jc^ykicm oditowicdniej 
prowincyi i sprawy x niej nadcbod^Ącc reforuw^t i we 
witli:>iłku pr^«?iJ4Uwiat ha rid^ Uynuły ati r<Mly ft^<^' 
JjfrKv lub pnłni^ wedla wuJnoAci prj:«JmioEU, x ^urprJnr 
(pićnisstmu), na kt<Sf>'ch prf^zrwi swrf;o I wlr^^ - Tin^^i^wiyif 
ndicy oblr^mli i poduw^Oi ccHnriEOwi do potwkrdi^nia. 

Oprócx wyliczonych tu sądów j:nAJduj<^ m^ ju^ccku 
w Galkyi: Ht^ JyMryktowy w S^ui.-^;twie, aia^istr:it 
przy fi^rum c£tTrniowiccki(;n>T H^y handlowi; i wirUhltJwe 
wo Lwowie ł Brodach, do ntu^isctiitów tami^juycb 
przyłącMnp, nakonipc c k- dynrryktowc wjdy jj^rnic/e 
w Samborio, Kotomyt ł \V]|t1jc<c« t UAtfpciym ^di^in 
gimtczyns n« Bukuwioif*. 

Dla spftiw kryminalnych po:(tanow]Qno ^mAĆ it^ddw 
kamycli, \o Ji?^! w« l.wowii.*, Siłmhor«\ Rzt^Aowk-, Wi' 
Intczu. Stant«l«wowie i Crcrniowcacb, wydajt^o^ wyroki 
u- KprAUttch wuyf^tkkU n)i#ackaAo6w. obwinionycli kry^ 
inin^ni«. h^t róiiiky ^tal1U. Od nich, a w ostainlm ca- 
SJ« i od trybuiuftt k^ki^w^kiuj^'*! ><AZji dijelftcyjk do Ji^du 
apelucyjnt^^o we Lwuwic^ W nuie Jiii^ jcili wyrok k»- 
pad) na kdirę ^mif^rci, lub do/ywotn^n wlc^rcnio, lub 
w »prAWfLCl)> ^cir po fHpadlym wyroka sądu Apcl^cyj* 
n«£r^ IwowHkic^fo, odkryty «dc fuku t^inui udowi rti«- 
int^ne, wl^ily pruci:';; ukl riiuAial być przedłużony a^' 
dowi tiaiw2:5j:ł.-]HU w WiciiiiTU. 

Jrin inkijf do ^^pr.iw wojłokowych um -ino u Łona wd 
Livowl«»komtfty&pod rujwą: yutfttmm J^^^aJutH misdurr:. 



Łi. WAMrfu KftltakA. T.<. 



=4 



m 



RBftllH« V. 



nkA* Łilhjlitiifc iii wc^iu ilboki ^ ■«««. — AprCwui* » 
Pirvce4an (AUrT^iki kaftif4n)» pv>K»« p««««. -- (Ba >fj 



fmiaiunii, lub u^upcJnictiidini dolj^bcza:^ wCidUcyiobO' 

to lylkfl pewna, te pU.iff<r, którzy w lym pncdmt^łd* 
tn«j4 p<iwA^, arikolwif^k mu pr^yinnJA ia]«ty, utrity^ 
mują, 2c porowiunU ji kodrk^m frAncubkim urytnyiiuić 
nlo iDUfc /. drugiej Arony jtitiMTui auiJlrya>ocy wioli 
o ^ftojrm prAWoduwbluirłtf zAr^rumiali, kfndą jr /n Tinj-* 
kpkfii i n«)mpe}niej-i^ ukuuc cywilna, ]^ecz pkirkol^ 
wiek H]^i koriyfici, nif doinj^J^ kh mleukaji^y Gftlicyi, 
bo m-My^tktc ifiną w chdotycincj i ZAbójcjtej proccdU' 
T£V. Żad^n *\ niej tvriviLii nk« jbal ^unowcj^ o^n-iofO; 
nym, nigdjric ^h^ć cwleczonia nic £n;ijduji? tamy i 

i^ijtm wh-itonr- na lujd ! n^fr^rrintńw formnlnr-fii^i !«prfy}nj 
nt^^cńc/onemu opóinuniu u' uyTniarie prawu, otwii 
r*fB drogę i3o pieniaclwa, pod^tfjpów i rti^^^^odnycli 
krijEi^w. jtTdav<ii ftlowffni sprawiają, ic uyUttrinly galj 
cyjUcie fumio^t uiwinrdrad w mjpwkflftcn^h urjucie par 
nowanU apr^wiodliuriSci, sq iwidkiotr d*> ^Hkw^łtyono- 
wania kafckg^ prAwa, do ut^rynienia ejfirckui^t jej 
ri;rtiir>>1iw4, « prj!yiiajmni«j nLc*t»kouC£«nM* opE>£niOU4. 
nim knywda ucUniuiif|fLi pncbiji? «ic pnc^ tydij|Cj 
fonn^LtnoAd, Tiini upłyn>i dylacyi^, ktdro w kutSukf^ło pt 




I 



Mcpowdni?^ ni« znajdujt) ojtranicremA, zanim br»Icme 
^l^l:rniQ pnrcciwnpj »povob^«" do iwfokl, «y (o przt^Ó, 
ety \rZ po ŁormtflTi?^ wci«MVQiu »pniu-y, fa^im procc» 
wtrjcUio OJ BtóE lodowy i ^^kotit^iy tią w pi^ra-u^^j Ul< 
ACincyi, zuiiIdi iIocluuh »ic do Jr/ut trybuDulu apt^la- 
cj-jncs" i ilocK«Vi mi; fa<iAi.-a niefnal tfrh samyrli, fO 
W pierw-MiJ InstAnrył /wloW, nim nan^iECi* po tak dhi' 
gich %UrikOt&cb otnymany wyrok, pojr^^ska iroc c^z^- 
kucyjii^: id^r/yć i^if moli? i nu niaucf^icio fdtLTJH mc 
bardzo często, ic wynii^tr sprawiedliwości Tiranie uci- 
Anionłi] na nk się ju^ nit' pmdń. Stąd z jł^dncj fc(r<iny 
pocHop do ni^rr*tc3iio:ł<^i, *t^d Jt dru^ifj brak wwpIkJcgłj 
/jtufAniiiT lifdy j«ffo uwodu prędka c^snkacya ukArAC 
nie może: M4d n^rwhn** m\ą<\iy obywat^ami xvriił4ki 
i łatwa do xrojuinienia oboj^tnotć wloickiirla dtomo- 
Inef^o na okrrdoi^ ubog-ii^^u (>ą>lada. SiĄil ti^konu-c brak 
WAfClkiego kredytu i Jedna Ł ftnyajn wyiokicj Mopy 
procentu, pnci ktdr^ lirhwUw t noty łobir- wynit^rji- 
df^Ł trudy i odwłoki b^dow^*, liik więc obudioiui «;bi 
do pieniactwa u ni«»ctcŁr]ych, bojaiń uiwodu u 1ud«ł 
ch.łf^kt*?^!!, nicafnoAi* w panow^nił* prftWA u wseyMkkh, 
koniiM:zna oboji;tnodć na loft a^iada, loiaruchomtcnic 
kapitiitAw. JrAll fttę it^it^Łc Jakie- foMały, braik kredytu 
i ruinA 6bywaii?ii pr/^jr lichwa- oto s^ »kutki procedury 
udowej w (rolicyi, >kutki od lal wiciu k;tJldcmu wido' 
t;ŁiM i i^dyby iiinycU przyczyn niu hyto^ Irj Hotn koduk^ 
poAicpowania ^w (ialicyi byłby bard/o dosininorny do 
morAinrjjTO \ mfttoryatn^ffO upadku jf^j uilr-sfkAi^cow Ja* 
kąt bowiem wtaił; moiemy mitć w trybuiLaty jełli wi- 
diimy od lal dwudj:ic»iUr inydiiefttu, a ndiwei wjyc^j, 
loC£4C« hit spr.iwy. a ni*s widzimy nadsiei icb roucny- 
cienia? Jak;i ufność w wymiar aprawicdIiwoAci tnlci* 
niofra, Je*ll upływa tat lny, ctutrf i więcej, zanim 
«prawa proMa i czynta potraii %\^ wywikłać x dylac^ 
I być do o»^i«nia w pii;ru'»£ej inbtancyi przygotowi 




J7J 



hoiJtltl V. 



n^? — A jrtU Łoj ufnoici i tej wiary nie m^^ ifOjtleJŁ jot 
w tnlciem a]?ut()CfvVibiu'ir bodtiac d^ dobr^^gOj ^cldc- 
łinmukt nd kryywd/eni-i blŻinichl Nie mamy f prawa pci 
wiwlłl*'"?, ł/ł prorrf"<!i]rA cywilnu gAlicyjakA Jo*T htkoli 
nieiTL oralne ki dła oWiraittli' 

cywilnji ptjtneiłuji? w iryburuI^Lh ^UblryackiL-b PdjmnKJ 
picł^ rniy dłulł/n^o c^O-^u, r\ll w in%U»ncyat'h, na M^łpę, 
frMicu4kq urt^dfooyrhr Jabym ^diJ^ ^o t«flcia^wcal4 
»Tc okrcilić nip da i nu dcwód wylk/c głc>wrtipj%ie-1 
punku, Ajtl pr^cu^u cywilnr-^''i> ^«iT<lln au^try^t^kicli ko- 
dvk»6w nirudl4<:incf, TicTwmytn ^kteiii fc struny /waW*^, 
jmi lAk 'wan/L it^łM, ciyti po/rw, sklAiJany n.i rcc>v hf' 
di^Ic^^u^ W niej powiniŁ-n /f/avW prii-Iożyi* swt Jt^duuM 
I prtytiictył. dowody. Sędzin otr^ymawnjry icn «kt, ko- 
cnunikttjr> tfo la pośrednictwem woźi;t'g& /*ifiv^Kfmu, 
nukUdając mu curntin do D-idcsJanJA odp^wjc^dzl cfyli 
eki£t/^)-i. }ełi%\\ poawfthy nic mt/l* lub nii^cbco w dłj^u 
terminu r?i>*yć obrony, wttdy nu trzy dcii pr/cd je^ 
upłyń <^in wrininn juiJUidi^ prolon^fACyi, cxyli diłttcyi^ 
4 xaraicni doloiyć prxycłyny, dła klorych nic jcsl 
W etanie wysotowa<5 odpowicdiL Prawo to jt.-|dti(ii«| 
i ud^iulujiia iiy]«i^vj rii>'m.i byiMjnini'.'j n'£g1c>Iu ri4 upQi 
lycyc MA>ny pr/ł?ciwnirj i dcrpiariL* bywa b<Ti granie/ 
tero bArdil^rJ, Ij^jeili nędzin odmiiwi dyU<^yi, wolno po- 
zwanemu od dtfcy/yi jrgo rckuri do sadu wyt>jt^go 
j(ałolyO> Tottł dylacyo w trybun^Uch ^aLk^J>kich Md- 
ł'owAn>d bywaj^ i uk^i Iiujno6ci<ł , £e iiMiiiy n^ patni^i 
aprnwę (a kn^dy obyw^tid w Gabcyi wk o nicj^dn; 
podobfiym pr/ykłłidjflł-i w kldn*j >tn»rift porwAtid, ab; 
napiso^^T ArACXcj wręc/yć ^ksiccpcyc, otrzyiuatA dylacyi 
po ru miodem na»ly, Z^Tiim więc procv« pNyblJfy sŁ^ di 
■tofu iadiłwv^i>, motna ju£ kilkaiiaick, lub kiłk^d^luaiąi 
i dykaMfTyami urtędowflmi pr'i-proH,id/iC k^in.spon- 
dencyj^ i od iiądu mwjicKłwego Dp, w Tarnowir^ apelo' 



I 



I 
I 



w*ć o trzyćtiehcl klik* mil do iMo^en. Ekscepcyn prił*- 
ctiotiti znowu ptt^z ręctf a^dfiego. kt6ry J4 p»«»jU 
poftodowł dfa napisania rf^iki. SędjEia otriymaw^fy re- 
pliki;, kozuunikuji* ją puj!wau«mu, wyziuc£;iJ4C roj ttfr- 
tnin (l» dcij^etiia dupliki. Tu znowu, Uż sama wolność 
f^Jania i ud^i^-Unta dylacyj, kor^pondoirania i wladziL- 
rnij rokur^wanU do ^ada — bo zaw»c f-tufy >trom<? 
>tfOliiv66 nfkur&Uf kivdv jejiiy)acyA vUniutv:un.L z<j?itujiŁV, 
Frocc^ corax barclńpj przcdhiJa Mg, mooJ^ mc koo^tiL, 

kmiki "Ładowi". S^dria olr^ymawity duplikę, komunikuje 
ją pi>wodouL i uvywA obio MroDy do Mawicriui »ię, 
Stawiajti »ic cbJij adwokAci, cjtyriLi) W9pulnt« <(pia akt^w 
i dokufnonlów^ podpUu^ i oddaj<i je cfłitnkowi ^ądo- 
w«mu dla tnnjtuia^yi. Formalność m inrotuUcyl jcHt m- 
płłtnir- 7ł)ytocxnĄ» hia akta spratiry prt*/ porudoe ad- 
wokatów <<Jiii»fyuiu« i pr^t£ ich podpU*iii«. iul t«ni 
inrotulowjnc /i»UJ4, wy^nac/eoiu pr2^>to do tej ciyn- 
fU)£cv o«obTV0^o toitnmur d^j-n J<>dymo pocbop do nowego 
sporu. q rnstifpnii' di> £ndan:u now^j dylncyi. Po wypul- 
rtUniu Ic^ OhUitnii^i^o .ikiu, prej:i^f> porucrn iiędricmu 
ipmwc dla ułożenia jpj ^taiiLt, "^"^ bowiem iiprnwy nie 
Adwokaci w fiiLłcyi prjErdhUwiAJA , onł tylko pisma >^xe 
oddAj4 do d/i^fnmka. lV<ceiJi^ wkUdający len CE«-Jar ju 
referenta, jcat xbytccj!tiy i ->;ckodliwy; adwoki^d są Daj- 
l^p^itymi Łpra* o/dyl \\-rA mi, i nic run łndnrj pftir/*'lły, 
aby refcront rairudniat się nir^ jui ukladaciem, de kc' 
piuw<i[ii^[iŁ i tŁ> wt^AnoiccfiiiTii p:b[].i obrouc/ycli, po 
kilkad/iuMąt ;irkuN£y wynoMących, £c i^tratą cksku i jsdro- 
wl^. Jcfcii AklA hA dltig;le , nnvtv otwfr^rn sii^ poli^ do 
zwłoki, ttro więcej, fe tu opóźnienie proot-su li tylko 
od 'vłcA\ refcfenin fjdety, a znt«ai, ie nadar/a *i^ nirt^nie 
sposobroić n pływania ił* jjiki<?jb^di drod/T dv opóinie- 
oiA procy ;iFf<Tfx'iita, X;ikuniirc n»L poMiłdfomu uLdowem 
Tuft^rcnt idaji) wpmftt; i wyrok Eapad:Lf wpr<jw;i<l£atil0 




1t*i4«ltt V. 



MoW ».pmviry odbywa 6\ą w GtlWcyi pr^y <triwtA<^łi n 
mknictycli. Układ i forma uyroków j^w równie 0* 

ucr^'ani/o«ttnych^ Nie /amiMicra u-yrok Mjdo gaJicyj- 
hkiu^ iiiti n;uwi»k ft^d^iów, a;nŁ pUru S^dowyc^t, ani 
nawi:t pu»kli5w c^ytiu i pnwa (f^ili ^i juris} fir^yU; 
c^K^inych i ohii Mron, 10 uir^k'iMr nie klAcI^io on Tnf>li 

diiĆ w «lEo03Ch ufnoSci, która «ic .\j|dom jłr/jFTiiUiy. 

IU& nad wlj^neim ^uroiGniom, iite tUwJiją gtj byii^jnniip} 
pod kontrola opinii pubUc-^^jif^Jp kti'irji kocifocinkir i ^ilmo 
driola nu «ąd wydaj^łcy wyrok, xuu|)atnoTiy vr piamft 
obroftcfp, punkui prAwn<? i inoiywA. W kmju. ffdHc 
ureĄtl vi;djri«go jv»t nicodurołAlnyin pr/ez mies^kAAcói 
gfdziR micf^kiiAcy luiwni p(>Arudmn do Ji^u ol>ia<3fcni: 
Ittb odd^lpftid nio wpTyw^Ją, a r^il uk cz^Mo w pr« 
cesacb rcpTCiMitowany, mianuje, a ciasom i kanujc 
dtl^w: aby obywati^Ti", x(fl*u*JAcy «<; po Tł'yml(Łr spl^flJ 
wiodliwo^cir mogli /aufiić beifttronnc^i Ł|du, jioUłaI): 
Uby «i^d/U oicodpciwiif^UidLny i« Jid^oirr h«~« pi 
ul^dfit lub i^rjwuni. tid(mwiL-d/iivlnyni byt pmwd władł^" 
moralna, pnnd uład^^ nifupr/cc7on^ , to jc^m opint. 
publiłvriii, Ortn jłrilnA moź* ownli wjirlł>W fnornlitą 
djtlcgo i wykryć iródfo jc^ fdanio. 'idiie niema j>> 
wnoAcŁ po>t$pow«niA, ^'ilziw w opm^i publicjTtvj ołui 
pnfSiena 1IU uybunab^w, tzktti ^;(dy pod parciem rt^di 
iub OM^b pnomo^nyrh, wn^^^nlir] liib pójtni^j roM;inj 
n{« Trpri-2encancyq prAWA. nie in>iiytucyą aprAtvi«itl!wi 
lei, ale frytnaikł nictnc^o /yi^u, lar^o^iitikictti si 

Tak l4mA procedura^ jakeśmy ją tuiAJ firjry h^ili 
fonlnych okroAliti, obowi^t^^ju sądy TiiAgiMr^tuulnu i doj 
TTilnik^tn^^ X wyj*|tkicin tym, le wolno jęŁt <troiiom 
wić się c>5C)blicie pr^i-d ^diia i odd^ mu albo pody- 




S^rfpictuo, 



r.s 



I 



kidwiLĆ po2CW i obronę. N'lc iaa wJtc Ac]vrok*lów, ]»lt 

Wricaray <Ic> nasie-j hittoryi procesu ':y w ilin^gk' 
w GiŁlicyj. VTŁ)iii\'iiiny w nii^j jU «Jl> u£>skdnm wyroku 
vr picfrwsjioj in.Hicmi^/i- Aby omyraać je^ro motywit, 
strona 2łfUhza sir do rojiriarMtiiry, i / nfrh wł?<Hł» iói 
nia ^wcgo occtiiii, o ile jq ^ic przydać moic droga api 
lacyi. I,cc2 jeiJi oio tyk j«j cho<Ui o pr^wo, il« o vp<^- 
tiiiv(lio i^ifu uymi4ru, pr^ł^^^TaWł/y proci-i w picrws/cj 
iiwtancyi, nicjf-uc/ł^ nin pr/łrjfryw.i; wymr/^nio bowkrn 
pri>f:o»a Tm ^rogę apdcyjnn, n\^ poibawin jej motncid 
^ffll^RO v^ biegu s^owym latriymantA «pcr'Q- 1 tLi 
CAkf«, co j<*»l vr Ap«Ucyi, obejmuje uBUwd poHCł^powd- 
ma a^dowe^o prccpi»y Jibytecznc i cctokcl inftiytucyj 
tadowyc-li nkodptjwli^dniir. Ktoholwiuk wyroktorti sj^du 
uwnlA *i»c być wriSniony, wmi^n w cJA^ dni cjrlrmiut li 
od |e(|ro dorccj^nla *pp]ow*t*, xo jcłt lomn f«m«mu sa- 
dowi, który wyrok ferow^L musi prc^sfAĆ iajr^-łiuairif 
wra^ £ r[rn['<;'j/ivjpj Hcii^c/iic/yhi. (idyby j^lś kWh woJni^J 
prMJUk ody wywodu uci.t^iiwodci niir mógi iiiolyćv cii\' 
gn duł Cłtcmnstu, nnówcłŁ* :»ędziA pirrw*icj in.iiortcyi 
ntn prAWo iionvolix^ prosj^^r-^mn dylacyi do drucłi^ cli^i 
cxternaHtij- Sąd otnymawi^y wywód uciąlliwoftci prie- 
syłA (fo >troiil9 przeciw u »jj, Iojtj«<i (4/>fM'U\f*i4jf dUi d^uU 
odpcf'kvi'rd£i w ci4gu d(u c^trrua^tu. Joili apelowany aitt 
cnojtc iliyty^. odpowirrdiri na pr/^sj.iny sfthiii wywńd 
w cIa^i na^nAC-jon^go Itrrainu. /j^da dyla<'yi. WpiriU' 
9zym, czy drugim rjixi« odmowa^ dylocyj xc s^iroDy »^- 

łdJiic^Ur '^^"^ pr^yHpivb£<i tuku, bo btrun^ ^dktodji od d>:^- 
ty-cyi odmownirj rtkuTi du ii^du api^bcyjnufco, tt* jcat 
do [.wowti. Zanim nadr-jdrin rc/olurya co do przyznania^ 
lub odmńwieciia dylatyi. j\ił MT*^na pojy?<kała kilkumi^' 
_ Męciną dylacya, a proon* pr/ewlrkA mc oa^fk, Kiedy' 
I iiJkvuiv<^ >iŁ[\ind wy^j^^tujt? udppwivdi i odrije t^^dowi 
I pierwucj in^uncyi wrax ł komunikowanym sobie wy- 



I 



j:ft 



Ro<*riil V, 



irwlnn tMiąlliwości, vóvcxa« kąd ien pnwrU wazy 
ki* aku «ądawi aptLłcyjannu do I.wowft, Kie^ a«iii 
nliu, i« upływa jiaonu óo^fć cuut^ Ktmm *Ąd spela 
cyjny rudiTlIp oĆp<imU>ót trybutuławi piorK^^rJ in^iaa' 
cjri. a t^n <l'>fili^^ o nl«'] «troflle ap«loJ4|C«i, co jr^t Mnfcm 
proco pncjdjEie otutecmio aa drogę dp«UcTJaą- Uei 
tu nii#»i'^}' f marnowanych , il« mv |Kftrx«b4kycłi korv 
»|Njndt:iK-xJ wUdz, jaka nlepewaolć pr/rpUów ms do ter 
mltiótr h^dou-ych i jaka laitro^ do pr/i^wli^kanU «poru 
Pa co fu mUf^iAć: IftMancy^ Ufdow«', bn których apelo 
wanin w procedurtc- francu&kiii-j xupclnic łł^ obchodH 
Jakol iwdii- pro'.-^ury IrAm-u^^ktej 'j/^iW^dr^ «£^Łi :i7f>f< 
fy»jwntf«ir nahtąpić powinao pfxvx p<i£vw vr przoci^gia 
daf i:xiprna&iu w Hprau.Kh cywnuychr w ciągru dnJ 
oiiniu w Kprayracb harwllonych- Sirana aprlowana mud 
tr cifigu lygodala od cUwiLi wręcjtoalft ftoln^ wywodu 
uct^iUwoici aftUaowić adwokat;), kićry UikJte ma j« 
odrbfa^ w lIj^cb tyffodau od dniy xg)u%7j-nJB nic. 2a' 
dn^dylacyr, fadnvc:h n-lcursów, proces idfir srybko, bci 
prawo pficcma drogę pimui^kim pri^włokom. 

Ki«ily akia douty jol ilo »ądu apcUcyjnegY) W4 
hwowi«, Jtnowu itrl »ainc fonnalnoici, co w trybunał 
pi0firAi2V) in^Uncyi: nuwtr tfrriniiia, now^i spobolmoU 
cipólnipnu^ Ai kindy po ttkoAc/onych mo/ultiycłi pra 
CMih up.hilni'^ wyrok f-j namoj, co \npfrrAnin formy 
i jetli ten wyrok potwtcrdii zd»nk trybunału, wt«d 
klajit f>lc jT.kWiirnocnynt : w r.uic pri(^':ivroyn) spraw 
idik* pod usUicioic rojC9tr2y^'nivni? do b^du najti^ 
BJŁugo w WJrdniu- 

Lrcf ctytHnIk ^dfiwi «lc nio pomału, ki<^y %\i 
prinkottn^ tf wyrok prawomocny nteroa mocy tff£L-ku 
cyjni^jt Strona nygrawa£y t^kljitecuiio proc^*., nic niol« 
pnyat^pić wprost do zaj^a ruubomołci pr/egrywają 
c^o, aU* niti*i pj«'rwn} podMi^ pro<t>c ilo xądu. Jokzcm 
I totaj prticrUura ifaiicyjikii nie pr/<?3uju dn 



awaji 



I 

■ 

I 

I 

I 



K4do*«k«irii . 



J77 



chwiilca^ który %m\at ilorti^igać tli; spr;iwje<I]iwoAc] , 
i mimo tysaqcinych natTawłonych mu prreakAd. miniA 
tycb, jakoby fos wnMth' i muri^w, ktŁ^rr-ml kodoW pn- 
stfpowaaU otocxyl pitrografy kod^^l^au cywilnego, po< 
traiii wyuwA^ tiw ko^ic^i i w uj w^rowi-ipj fonocy, 
w kuduknifi cywilnym, potr^ti) j^dobyfi JIi> Młłbiw pr^i- 
wo, W ii'j Wiitcri, klAr^my dopi<?ro co npt^aH, lO' 
ejon*łj prtpt sfldy XV strona, kod^k* pobN^powjinidi iiftwi* 
X boku TUt^lAWU trudnotcl. Xic uhr^ma en cg/cku- 
cya prJttiJŁ kviDi>rEuk&> ultf ^^fj<ty /iMt:iq mtJ /intm 
słreny firztgrncającrj, daje jpj ciai do pu^bycia dic rU' 
cbomo^i, Mronie bowiem tryumfująco] rftk&euje, aby 
wymicni^ft pr*edroioiy, do strony pri(-criwn<?j nal^**it:ej 
któr« fycfy Mbl« inl«£ pr/e; komurnik^i 7łtbr>kn«. Ja- 
kini sposobem ów nicajccfcttliwy cb proces wygnl, 
dojdzliT łU) pojRiAnU ruchomości fiW^^fO pnnci wnika, 
o tu Mi; kiul^ks w<^Alr nif- iro-^tc^y. On niv wibruniu 
tryumfuJACcmu powukiwAĆ priynąd7f>n«|fo jnź priWA^ 
al« opitikti)4C >ił? pneciwniki^m j*go, Cetyni CO tat^tt, 
aby pr^no to była nic wyctf/ekwowAn4ni^ Tak ów 
wtenyci«l, klf^ry na swł- nie*Jii:/<;Sd<> ^<hwkvr£>'1 kodtk- 
5ow3 cywilnemu, i£ wotnn mu \ti^\ »wcj ndkjtiin;k;i 
rtń nlrr^ł^toloym dt;łnikii d^rhoil/ił^ i ^Ai\\ »ic w lym 
celu n- proco, jłoiywinry w wycickiwjiniu kilkuiiau>»tu 
dylacyj ^(i;2AfnLii ni^cieAbki^J \;i«rpliu-ofrci. iiJkugarh^uiruiy 
si^j jak w duciubaiikr; po wf^ystkif:h /nk^ikjłjh inimia- 
i7xyt^Ji, ^fphirSwir^^^y «]c tenmn n^lo^Alo i kc^nm ni^- naloAjito, 
cbuf^dNiy laMdEkJ, kl^r* mu dlutnik nierzetelny w ciio- 
CyAcyJ z kodukłcm p^f^icpiiwani* jAAtiwil, ł 2dob>w^^y 
nuk^aiHC lu b^ddch wyn>k prawomocny, ni« upud^Iewa 
się, *c! mu kodeki postęp owii ni ci nowego wfyp^aM fi^fla 
i lak^ mu do p^tekucyi wyroku poaUwł klauzulę, je 
on nlho joj nijifdy nk ifdoła pr:ri»jść, albo icl nic* \Kf^^- 
»ni<-j, Ai ffdy u rucbutnoficrAub 5Wi?go przcciu' riikJi, ktd- 
rcby mófl leuj^, dowie iiv ^^^ nowisjfo ich nabywcy. 




J7* 



Kn«4fU V. 



0^ pot^m, t9 kodeks cywMay ^»t drtbry, J^fc ^ 1c£>' 
(]«lc« |>o*icpowj[nU w taki« i4ii>k(i4t bctdroJEc, ii pO' 

jiahtądjci, niiliby nipit snokAć pnwo^ 1 tak^ lo prui 
tliirę, IctAre nff-u^isnnt'^ przeciw prAwit koni^[>)ruj'*, rr^i 
aiuu^Acki wipi w '_kdlkyi od lat ps<;ódzie»iccLu. Lvci 
nlnloAć 2* cierpi, on J4 dfii w rolcu tS^i óo Krakowa 
wprowftdjMi, 4 tnoi\ tstnipjiic^ lam od<l4WTia procedurę 

Mimo wielu pr^^rów pror«d«ry, rbyitrcinyi 
1 ulrudnijtj^cycb, ibywa ]«i lui innych^ kiórycb niif 
mni«|ua jtrst polr^elhŁ wprowaiU^niA. jak tamtych u^a- 
nifciA, T^k np- umawa poM^powania nio món^i* jak_ 
bipraudzał^ pi^niA, ą mi^n^wtciCf Jak dochodfłć fal 
farEucofkc-go w mpnwic rywifoi^i, poWUdnnyrn w rtąńzu 
dŁ>kuintfotQni pl»emtijia, nt9 ina takł<^ im^rwencyi, op< 
jcycyi pntt2 tn«ci«g«>, opojrycyi pncciw apnedaly £mji 
Łych rtkrucHomoAci i t. p. — l^^^cc na]odpowLi><ln)i>ji-/oi 
utupctnicfitrm kodeksu postępowań i a, jc« tak iwanł 
MM'^ ^'iłityJAlca^ ciyll ki^icfi^i hipoircJinr. 

Międ/y auMryackimi pia^rz^iini je*l rorpowftfoch- 
niono mnic^nunlr, 2<: dawu^ pr^wodawMwo poUkiu Iw- 
»tytiicyi Iii|Kłtci:łtii?j nie znikło i do|>ii.'ru r^d duttty<tcki 
uKJ^Tciliirit poKiruUr^y j^alicyj^tkich dfi^irjsM hhuli\. 
.|«M to \AĄń-. m:«my bowt^m w konatytncyach, w doku- 
montoch i kronikarkach <lowody, ie iriAr wj>>';y^^ ist- 
niały u na* pr^ed rokivrn 15??, bo kaidcinu i lo i\Łe 
ra2 ular^ylo nic nyuć, iż do nich tiaka^rywuno wpUy- 
wń^ koittrAkty, tran/ikoyr, dcrrjicyr, i^donacy^ oo^yr, 
reir*jct*»y*, kwiiy, dolywocia^ ewikcyi^, rapisy, wSdi^r- 
kaufy, aprobacyi^, d^iAly^ inifamUji'-, ł^rekcyc, arratta, 
pT«;j!vn1y^ d nawvt manifnu, proiunlatyi* i pełnomocnic- 
tw* — ho nałiępi^i" ^^^ w dawnych, jako i w pO/ui«5> 
BJ^ych koan<yiuc>iu^h jEnAjdujomy bJady» jtt c idy 1 ko wir* 
dfUoo o hipotece, alfr i picrwj^ze^twd bipoiecino do- 



Stil««urtvfli, 



k 



I 



kładnic roziuniAnf>, Z* pa flij^du (iiilkyt akti wiechy' 
»Ł*f nt^ciTL iebr.m« I tr«forfaow4tnft być mutiuły, ri^cz 
proM.i, Palcut M*ryi Teresy / dnia 4 m*rc.i it^O- i^i« 

utworzył £HŁeiii, dle nió^'r i ^uvriiiiufi 1>yl upr<ilcić iH' 
stytucyi;- bipotecjiną w it^Ucyi- Nifr ^nario jej dU kUsy 
włoArrUA^1cfr|, hn Jf) pr/y sio^uitku pnfiA^r^yinianyna 
w dAWQ«) formit nic było płjirujłw. a r/ąd chi>rU£ 
«niviiil itflo4ciA/k>k( ^tohuitfrk, niklów hipoiccj^nych dla 
wlo^chia iłi«u>unowiK W^akź« ubula f^Mkyj^kjL i»tci»»- 
jącA HnU n-n l.iflfftwlł^ prjty tryhurinte lwowskim, od 
ri>ku 1780. nktlcQi<;ta» tJik tl^ t bit-girm ri4*o i nirslo- 
Ttf^wnclciii pai«Dtu hipotec£n«ga lamaiA^d. te ćt\^ nie 
dobrodziejstw?!!!, nł? plag^ j^^^t cIIm Galicyi. r»^pl4y, 
powylj^ym p:at«iitvin o^niLC^oni.-, ruir ^ifad^ają mu £ pier 
A^fimii £ii!4nddiTLi ^itsiytucyi 1iip<ft«cjrrMTJ, ź» iu pmyco- 
wymy nirktł^rił tylka piinkia, wryŁ^ł^/r^g-óInionn pnnz je- 
df\o|f<> £ dnwnych prAwnik<''W t^^koly Ay*iryiii:ki*-j. Tak 
np. do ksiaj^ tabularnych ^'ahcyj^kicb nawet wyruki 
prdwoinocnn I aUIj uivi{<Ioivq nł^ >^<>R^ być wnuMo^cr, 
jak tylko fm po^riHlnidupm ^adti, ktf>dy prr^ciwnTi: nii>^4 
byf^ wno4jtr>rn w*/c*lkl-r pfi*icn\vr, tinupt ha rtiocy pry- 
watnych d<>1cum«iitc^W . byleby tylko forma l^ibuUrrĄ 
były opitr^onc Stronj, wnohfac.t pr<:Ecni.yłł dt> k^iA^^ 
nif jc*t ubuwifiK'1"'! 'i'^ obrani j subit? /ainift^kinicŁ 
w tibr^bio kuncrkryi sadu hipoirr^tm-t^o , co do toj 
caytinołci ; /nfhodil w\t^c nhfr^it ttYidnoA^ w or^yłrrr^" 
ntu hipoteki * pr^iiMiłyi , klórn mołt być Ri«fłu»zfi^ 
i UHUuita być powinna. BywAjii c^^to u ie»y t^lnoAci 
1*1 Mint* tia r'j/maiiyt.Zi dobrarh JiJp^itpktłWJiw, chci^ 
duiby Hi judni^j wlitMioici mogły /nnlc-A^ bf/pił-rjr-ń' 
siwo, a wIjiArlrklawI dłSbr nir wolno jest, ni« ublUaj^c 
prawom drugieg:o. oczyść w^afcn<lM fiwojj;. >PoMfpO' 

fftttU łpAtlkt>w-% miłwi inny praunik, ołatwiajat lyl*? 
Krjl-Tłtwie Pulakitm 1 W Kraktiwi*? r<'g^oŁit*y r; tytu- 
łów tPł^k^^ni^^cj, całkiem Jeai w tfaltcyi nkfnjuie, i chcąc 



j3o 



Rndifdl V. 



Łini p[/opib4Ć bipoiocxny lylul wtAencjicf Uth knpIi:Ł- 
tów, tr£F<bii oio pstrv/ailiK- pruceH i pierwszym Ic|Hiy 
kióry Ro kwcsiyorJUJ«!t ?.d /aA pf^y takir.h prrłcłłjiad 
Jakoitny Je |>oraiLli, nfe obejdflo <tic b»t straty ctJ 
wi^knca cf^lć właictcicH jrdnych lub ^Irus^icb nic 
poc^ynji iiAurwt pjOGU!hU t pr2««tij« n* prunotuc)! pri* 
Awych, któro w tf-j pozłoci « i^jui fia t^yn^i i uk daltij, 
pr/^cbndtn Siąil 1-^11410% I fAmlot^Anl'^ tnk vriAlkI<% io ha- 
bywAJący JubrA jnkow^, nic jnzcw ni^^ wie, priynnj' 
mm«j nw rofumk, diocial inA w r^ku odpU wHymkicU 
po/ytyj bipiłlł*tvn)t^. Jrili pr^^cliodii Oo kUdyfikacyi 
cvTiy Macunkowcj, nadaje mc vh i«izyciclani prawo plcr- 
wsit-^fkhtwA nł<itylko co do kupłułóir i proctnŁc>w ża 
lat tr^y, aU* i co do dahzych procf^nt^^w nin odcbrd' 
nycli» bylchy wlcf/ycłłjl dowłódf. ii ilc o nic upocniiMh 
w ipfi ^po&uEi pir^rvŁ-ajpiiłtiA u jęgo ni<rJtt- siif tdk nuto- 
nnąć, ii] k^plEAl nrfi-tcpnn^t> wicriyciel.i, ktt^ry inntiT(ni'kł 
ml* w tupi^\n*'m hvi[>\vi:jtłifi'tiww . npuda x bipoTrkL 
Wypadek iPTł !ł:m łatwit^j nUriyi^łic tnctic, tp na Iky- 
tacyacb urzędowych iii? ma ofnacfOiKrj pewnej »^Aci 
g0Oy i^jAcunkowpj, poniJtrj któru citim \prxeĆAky i ku- 
pna fpjAć nie puwtniŁH, T? nJuUofttHtlkip jrtkut'?J wi 
wiw;rrznj? wadliwe ur;:4djr<^nTi?, ient pr/ycjiyna tak pt 
tn'«>rn«>go n&rf»du u' hipotece^ te trudno, a cjta>*or>i nli 
podobna do«i«dxit^ &tc o ^lamr? biprnytn wUlcicick 
JjikoteJ^ l^ c2^to nU-poJubna uMr'v<Jx m^. aby oiiiiii 
diMiAtcc^ne uraiif^cc/eniŁ' hipotvcxni.% wicr/yctul na ^jfkon 
rl*; był nnrnłony, Wrr-?*/d*^ ? pod^SolAfni fi^mi1l|nyi 
poiwortyly nic nowe dobrA, z iibiej^icrti 4:rA*iv dawi 
zniknęły, czAscm naiwUko zmieniły, hipotaka xaA 'ił| 
dftjv 2adnvj njk^jmi, ti zmiany te bdz jej wiadomośi 
ni^f xo>>Uly ułkui^cJtnionr. Z tych powc>dcVw inMytiicj 
kl^Wa dln utrwali-niH kredytu «>bywali*)i jefti po^ttaili 
wioną, króra lak właicidcli, jak wicr^ydrli, od >!i 
ma cbronić, nir d<>pełnia diii jediłe^t> ani dru^Ogc o\ 



r 



$t4ovMrtv«, 



J«* 



wi^iku i staje 9-1^ gtówtidi priyciyn^, UIa któr«j w Ga- 
hcyi Icn^ilycu icruntowe^o pMwie cjalklem niema. — Jak- 
tct odmienny ubnit przedtUu-ij włorowe ur^ąU/c^ni^ 

Rpltcj kTak9wvkt«j! 



prł^Hiiswdęie. ł^wltly oi nkłłm, - Pflifnt r JniŁ i; iCyciaLi 1850 
t"\v — W GtLitfl Anarrhli caW^^Ił «ti<I«r •.^ilnn' n<1 r tH^H — 
Stan len du dcii dbU iiktf fniK-ml lif. — Oiijjiiiifjcyd Kjclij*nHU 
Uftlicr^ nic mr ipikiLla rm rrlDriDiirh pnw, ad ruku JS44 prjcc mt- 

h|jr^''''4i^ii>Di:i, jf%l uMiWł itunplows 1 <Tiiu *j lulf^fn ckjO t^ -^^ 

witk't-a^ knl^i^ir^kL^. — f^nfrijmit l.i:tilF-lt*óiir (ri|]i,ii>lLii:hH ■ m^tu- 
■•i<1jqnlv 4<jkŁry4cU(lu -- jT'yk prufdilijiy v G^IJcyl i v Kf«lko- 

Co HIC tyL"j[v kodykhu k^irn<j;jo, t(.'n obowiązywaT 
nSętylkft w rialiryi ftlo i w Krakowie od roku 1K04 
Dipprtcmauie i lą róinic^^ ił^ * wolnrna xni<^i« irzy- 
fn^no 1-Lc |jr<Kcdury jawnej przy wpru w .1 dbaniu i i»t|< 
UjtdtLiu «pr<i^Vr fo iJu(7ii*ro w ruku [8j^, u' Krdkvn'ir) ittj- 
stało jtniriioncin. JrMi kfitlf^kft k^irny rajil, jak wspo- 
mni^lSimy, niiodpowicdn^ nAfcn*mii rhnra1eirrou't snra- 
woicij^, jeiU nickti^L-c pnscst^pstwa, jak np. !«imobd>j- 
slwo» powrót f wygnJiiiU j r p. pi^<>tiJhOwnio zaaitr^cJl 
lut^dfy ibr^dnic, jefiłi woguliiuSci nw ma w tiitn taj 
pifkanj i Tasjflachciniajiicłij tasa^ly, kióra była ccrhą pol- 
Aki^er^ prtiM0(1u\vstn'A^ j:c> ni^tylko wlcif^nfe, «li<jLJ/><am 
wyrok patępi^jifcy dU <>bwiiiionr|fa powiaicn by^ ^f*^^-. 
j«^ll nakonii^c uchybiaT ^'ł^jwiiemu calowi prAWO<Iivr»twft 
kuneg^i, to ju^it poprawień indywiduów, i w wymierne 
kary nio fw^itat ti-» wyhokołii iJuSd winowajcy, alu wy- 
tącxoit< na abstrakcyjną wysokoSĆ zbrodni: jeAIi wił-" 




jSł 




KNdiia V 



My I 



aJusini« moiiM go narw.iĆ grubym mairrytlem, noM^- 
cym na ftobi^ c«<1it p«vi3oj dilkoAci wi»ku» tub p*nu- 
J4coj wduciił icoryi, jciTi r«i u" nim btak wwcłki-^ifo 
uczucia ubuwi^jku w/^l^di-rti vni|uw.tjcy: lu kvJtfkfr pu^ 
h4C|towjini4 k.-irtic^j^o WA^ynktc tu vi:^y óo iry>»kitrgo 
HlopnU ^-in^lnW \ nir daj^? iA<fncj rękojmi, ^r uyrok 
p(jtfpt4J4cy )cst sprawiedliwym. Ni<r opjcktijr on m^ ni- 
l^tjy. u pMynAJmikttf) ni^cty <ŁAftC»katvcłnle, iiikwi^yt^niH 
Nin mówił; jiił o tuj i>burjaj;v^uj wolfiuflci. k]uJŁj|Cvj iu 
kwlrviii4]wi, hlHa, chtuc^iniA, lub i;ltidf^nla lAkwuyio, 
kt<5ri>j ^^d^i& mugt u/ywjk(^ ilfr nity £(?clioa^, );ily |H)J 
xbyi ogdlni; pr'«pi»y kodck»u wxj{l^ero olycia chtcMly 
kildy iłiem,il przypadek d*ł si<; HdC^gn^^. Nic mdw 
o lem <lLilF|fUr 2c paleni tak iwany ^ommaruj^i xiii 
vf calei Au^Łryi roku t^Ąi^ cbto^c i Mrykcy^ btcta 
kwixyii^u- Ak ro^p.iir^ywłiy nic w kodł"k*ip ptwi^po- 
wjinia i oni.'go pr<Jikty<:«^ nłepcdt^biiA ni« npoatr^c^^ tt 
lo» obwuiiontT^ j(?ht oddany niemal wył^^xoio w r^« 
inkwiffnifl, ło inkwin^nt, klciry w ^Mi!\> iodagucyi mla! 
po tyirkfxji^ spo«lobnuA(^ ro/J4ir/i.'nia nlĄf prt^ciw ohwinto- 
ncmu, kr^^r^mu inowii wytujo pr-iwo nnil kodeks bo 
prawo wła*n«j konaerwacyi pr/yin«jc motno»ć chronić- 
nu »io pntcd jIchi jakimiUidi sposoby,— Je iokTrifni itrn 
uicma £jidikt^u 2 ^enii^jtrz butlica do piliiuw^niu pr^wa 
w cxaAir indaifacyt, ta }4 trt<itp. prrr-t rnaciny cgtos przo- 
dtu'4i(^ T. kr/ywd^ dlA obwŁni»/nf(fo, 1* siiwwy »iv P"c/ 
indagii<y<; ponic-kąd tlt dla inkwi/yia uhpo*ab»onym , 
«aiu >v4lir(i wpływa (iii zd^niH ^^du, k1(Vry bic < i>bwi- 
niofiym nfi^tfy niv tidiodxi, cbyba pf/y nffti>«Xi^niu wy 
roku. Ą kio zaa mnlo wyktjŁAlfYrnti^ nAsf j klAsy nttj- 
fiU^/oj ( nbemosno^, w juklej »ic obwiniony x tej kia fy 
inajduj^r ni^moino^ /rojun^.i^-nla t^rmlnOu' prawnych, 
któro ni^mdko tlo prutokofu mkwuycyjnc^o w^j^odią, 
ten ai^ nio xdxiwi, ie obwiniony podpli^uj* c^^ia ina- 
klofn knylA ieEttunie, podyktowana a;>likQTitowi pnf-z 




»ifdov«kt»«. 



m 



- 



ticdile^Di któro itio^4 być «lo^ odlt.^l^lr od jCancfciiU, 
}ak\ir- im prrypt>>"xvnl inkwuyt. Zres^ftą , owa nburf^j^c^ 
clKłjcinoA(^ Ttn potr/oby mornln^ I tijy<jn<^ obwintcrio^ 
w cnfti« inkwuycyi, wit*i*n«c go apol^rm r innymi «V 
winionynii, pr/edtutanie ink^iiycyi cccico li tyUco jf nie- 
Cbiil>tvtJt inki^inTiiu potliudł^ce i inim knyndy, k(6r» 
ob^mi^fiy, ety lo pTir^ koilłkr* pr»>nrclury, cjiy pr£c£ 
tł« urn^dieiiie itir«iytucyj wi^^fi/innych pooo^i, nit* nojfn 
bezwAtpi1^f)u riie icv płynąć na jł-go »iaa tiMJraifiofccŁ 
i wjJyhvtfj^ lvt i4Łk dtile;;**, Żk* kiu wchcidjii clt> jnkwixy- 
lorydtu obwimonym, a!« niuwintiym, ten pcwmj nyjU^k* 
z niłł^fo winoWtijcn w ■^wriłni *ijmir-niu, br- ludi^lniortym 
jue do wmi?lkicgo rodi-iju prj^e^tępstwa i łbrodui, 

Tikk tn^nne domy poprAwy L k^ry uiupctniajj:! u tuls 
cdukacyt; kryminiiliią kdid^go winowajcy.; i b^irdt^ 
raadko u\q zdanra, aby kloA rnx je opu£ciwwy prici 
CAto £yci« do nkh ni^r t^r&cal, aby C£łuwii>k. i^k.tfoiny 2a 
mała kfiid/ic-^ do kn-minalu. nic opxLixctal ^o komplirl- 
nic LkwalifikowAnym dt# g-wahów^ ro/boK^w^ po<lpi»lnnra 
i mordQri»tw«- -* Kiu t bli»ka /lu na&£e a^'iy karn<; 
i in&lytucyiT wL^^onn^, len ml prey/nA iapownR> Je 
w i«m. L-o puwiudfi^K^rn, mv ma ani ^owu prj:t*r>.idy. 
Uw%f<?m, wiflln /ly<:h rn-ciy pomlnątf^m, ^i pomin-ilnm 
Jo rtlategro, X6 icb priyciyny tniebaby długy) i w rol- 
nych stronach wy^zukiw^ 

l,Ai leniu ivi«lVf utlki^d r^ąd AUbtry«cki ueii^w»E ju£ 

wady Wgv Mm^t^a kodeksu, kif^ry diisiAJ na nowu 

utwirrdjłil, Pnt«ritrm cruinui Francisłkft jr dni* ; pał- 

drl^rnika t^?b roku, mianowana zotuła dla poprawy 

kodeksu karrego iijtdworna koml^ya. pud prv/ydvEicyc^ 

B PruŁobtłYery, wiccprł^icsa a^du apelacyjnc^n Nljt!;]!ej 

Ausłiryi, do kułf.rj HkUdu pMywoluno inkźt* Jłrnulla, 

inane^o komt^nUitor^ ptt^rwHzcj t^zc^i kodckiu karncjifo- 

■ Fracc it] komi^yi fadncj ntc prjrynio»ły r?forniy i do- 

H pln^ I rewolucy4 marcowa wybita godzina jEupntnt^j 



I 



ck&^gc. Mliii^leryum hpntwicdliwoici potoclło ukłuci no 
wej praceOary karnuj, moh^ąc^j prtjcca inkwUytor)'jny 
ft np^riJ*] nn ppoccAłc akiuuUłryJTłym I InMylur^yl praty 
sięgfycK Kodeks trn, wypTiicowaiiy wMIp pojęć dzikiej 
im^o rozwoju looryi, idt^ł toin icrdz^ny palcmirm oe 
sankiiii £ dtń^i 17 titycjiiiU 1850. Wudli^ ■^i*^!-'*'^ ^o n^du 

frprtiwy dnikowr; 9q<tom iaJ^ialiły/M pr^y diioTon o 4 
kwiiycyc Włtł,'pn^ > wyrokowamc w pU-ntaaoj in«ancyi 
w jt>ructniiich, iLi^ pr£ck«Jtiitych >Adont pf^y^ic^ły ^ ti, jAk 
riSwnlc w lak xwaDych pr^krocccnia^b: pntiatcp&twa 
cii;iki4i pEfliryjno oJd^nr^ h;td4>m t^ATrnu/i^-ywir prosto pO' 

k'iry i prjifiłt^pstwa nlrktófc z n^ńu jibrodni wykrc- 
Aloiio. Nowa proccidurd k^rna wriz i it^dami pnysi^- 
^łydi wprowadzoną została do Cittcj monarchii, priScjc 
tialicłt, W\yitłr i Wioch. 

Wobec wyrzrcionej koiutytucyiir » oo wa?n[eJKZA. 
wyr74iCj(o»cj duchrm cfuo, tm^dy r^wnolci w oblki 
praWA, dliwOA leorK^niEftCyA ^dów utnjmuć m^ n 
[]»o^lti- WiMy^cy tipod^towaU mc blUkie^fo jfj mJcMcni 
wprowailzetiJ:! ur^anuw nowyUi , a U powurijlinj n 
djlrjn MiLłA się powodem, tt dKi^tlulnii^ć dawnych 
d^w j««fCM bard/iej ntrrtołętniała ł My^'^^ T»k hy 
w cjifcj monarchii, cóż dopiw-ro w G^licyi, ffdzi^, jaki 
tiiny popr^wlnjo powjifdiitfli. Jiii^&ieiittf pAfiy/ii/yiny ij 
ryxdykcya N^dowu wUdir politycznych nlcprawnii? p» 
minUt^rytim fAir/yn^nna, ro/Ink^jmUn wtcn^cłAllMwo 
cudiy ^runt, a następnie do wielu gwałtów i ż1>rtidn 
«kut«c£ny dala pochop. Dfiodiicc nfo mając lujtunlo 
sxej konyici z dawnycU poddanycb, ntfr &4dti1i hl^ ob 
wiązani do utrxymyw;iiif4 ko^jtccii htt^iu dla nieb ju- 
ftiy.yaryusza. W wiciu niifjacath panowuf lupHny lir^łk 
orłfan^^w «privricdliiroici ; tAoi laś, gOiie byty, nio prry- 



k 



^^da'nknr4v 



3«l 



fnawaly one sobic wUftdw^j k^mpoti^ncyi, W cAtvm 
krAJLi aiiArchU op«nowAU wb£yMkiv guJ^iiu sądotte; 
^brodiLit i przieMępMwA ucbod/ity btjkamiut i do no- 
wycti Ri«|>rjivroftCE aaclkęcttty. MaTid^tUryiiuer kt(VT£y da> 
wnitfj n^ mi<-J!»L'u doi^hodzili iiitoiy cjynu i przyr^i.iwUIT 
/brndninr/y, n\^ r/ynili JiijT lArTciftr* r^knriryt^yom ?i|dii 
k&rn^go 1 w odpowi«diiach diiw*nycb 9iron<:m pokny< 
wdtonym, lub Irybtui Atonia pr2ytni)w;kli F<i^ d<> turmoiy 
ftwej w wykonaiUM prawj. S^Jy pr/Ł-jęte uc£Ui:i«ni &wO' 
jej tymoasowoid, xwiilniaty wbin^u j wafrkiq>xi> tpfn- 
wy ijfl' gra/£At e^tl^nti^ig <iilk(artńly. Byłii to potwumc 
widowUkOr ffd/ie iadn^^ wUdfa ciic mmU c^rt^Lcioiej 
ACrybutyi; ^d^io \s\x%\ti\y s^Ay dl* upr/ynil^iou^anych 
a uprxywil«jowAni juJE nic istnieli; ifdfic^ utrzynkAoo 
2Wter^biiircwr> i s^drwnlciwo patrymonialne^ u nk 
Utnymanu zwii|zku pntrymomnWffo: gdxk byty prawa 
imfdy I pri«pl»y poddnńcic, a poddanycb Jut ni«było, 
Z Wiednia od ^/^^u do cm^u doi^bodiit patent t now^ 
UłUiWA , 1 iiow^i mMytucya, a hm naziucicnia EaTrmŁnu 
JoJ wprt>wAd£<»rła; d«vvn» wlgc d^iulać prr^f^ały, nowo 
nie 7.icj!cły i nAsia) /iiinct. włród kirit^go prauo nie 
doblfglo ni^rdy wł]-LOWAjoy, ni^Iy knywda nło^poikAfft 
9ic zt sprawiedliwością. W JE<-idnym tcJt ciftAic idcŁ 
prawa I iastytucyj sadowych me doin-ita t«k d^łkicb 
cioHów, ni^dy »pfUH'ii«d1iviu£ć w ten apuaub ulicy.ilnic 
poftiialann nic była i nif! jr.ic, jak w cpoi^;^, kti^ra irwA 
po diU dd^A od reku 1S48. Uriędntcy painyli (»kif-in 
oboj^tiTfrcn, bodaj c/y nii> pnychylnena na ibrodni^^ do- 
koit>W4rte puif« wiu^i^iau* u jak Łhidi abroduip le uajdy- 
waty ii*$ IV kodeksie karnym. Kwattem li, albn TD^bo- 
jcm, ti> w jc/yku biurowym ucbod7l^y pc»d rLił*włnnł>m 
nAfwIskicm yfoh^rr nutykfi/nyrh , \ jako takir dc kom- 
pet«ti(iyi wł&df politycznych prrynAlciric , koAcxyty i,\% 
tła ojcowskletn napuiniii«nlu , lub na wynagrodseniu 



38*. 



KwiI(vJ V 



nU p7V<tena^) w>o£ciaA^kich^ to \xuor i«ii byl JiiJ £&> 

\ ihrfłtlm', tyoli »itirr\t:r%'łr^rrvł'A t-zA^i-^/K '**«'*'• chłcijwkicJ), 
a powfcdłMC <J<j non'«ffo pokr^ywłUcnła diiciUico. 

Ak jjik pciwiod^łcl^fiiny, nincylko w uJ «fvria lu- 
ikow,.Ltu i panuju du Jzi^ diiia .inarcliiA. obok W9/y^tkk-h 
btcdi^w U-tłTrPifii prnWfidawMua i procedury, Uncdnicy 
Apodilriwająr s\^ co chwITu on^Anliraryi , ^rbywftją Uda 
cjfcm biurowe c/yatio4ci; rts^d nir obi^adii^Lł v«kują^ych 
E)0>ad, Lik fioljr'v w~^yMxycłi| jkk iiiJaJE^cli b^d^rth 
iWliL uici; kvniccMia potr/eba reformy, : to jak naj 
^pioj*/iii?) r^^formy, i tę |>oiM«bc r^ąd wim iicLuvtc£&& 
uznawaj r1io<5 dotyc^c/ił^ jrj niP irpruwadril. Wpimw* 
ditt^ mimstcr iprnwirdliwa^ct powołał do WłidiiU ko- 
E»j«yf dlA or^iintzjicyi »i|dt>wni[:twA w lialicyi, upiaw' 
ddc wy^cdt putciu organicjiny i dr, Stro^owski ZA- 



ff ^ i X. ii((nlcli^iTtn tL^ fevtt jrAm f um mlfjicu dnlnlff. ■'rAtkc 

Ali, l4 iLft^lfui.; jualtr^i.uj' LJiucKj n-kfuiiLjji^ iirnitk). j<«ii kic *u>aujt 
dUywkii-li, k irt*-"**-;. jriŁi "Tu fi^rlu Tub ••^'A^ iłłiltf*łł.b. We m^ (Ifł 
krjiritc poJ Abmlwmu, n n>kB ifijo pnT-ufo t:i' pLu^^u. ViAry w ut 

/V«Ai. Jłil muf pA trj pt^knf j ■Tr4\i^> nt1jrXklr4<\ ll•r^:^ vp>.U olioln 

j^oficB i|ti hJ]Milf/ic'} Lomriłiiv HLł^łtnwpj po riliL.} an^icj^cT^. f^i < 
klfilf ilq DA if4il(ir<« riucilL ucddfrl iiHUli u tpualMunIf Um kkibkifikii- 



SgditYfiiclifri. 



liFOwnicri, ^ptAirdut.* ro/pi^sLnu konkuiAii sadcno i im- 
kdfaiM) i\e2y^ kiindydAtoro Ohtcmjtlowjine podania I do- 
wody, le« JLJJl lau od t«b'o upłynęły- a ani jtttlnji iti 
wiftncyn wpri^-WAdfona^ ani jf^di^n UT7iM!(iik rariUinfaw.m)' 

Whpomnit^ny patent z dnia it lUtopad^ t^stf reku 
£iH>ai tiMf^LblrJilur^ bł^Jowi^, cyuili)^ i kryiiiinatne v isn- 
Łicyi isinicjacc, u lAprowud/ii nmamld^t crybuna^y, wy- 

i1o?kct: ja sadów pu-crutourycli HI- kUsy. 47 ^^Jou- po- 
wiAtuwych ir kl**y, »0 ł»ądów powiatowych lcoli:gf^*lrLych 
1. kldL>y\ nadto uiprwaditt q f»4d0w krajf^wych twe Lwv- 
nk», Praewyilu, Sjimbor/tł, J<r*łko\iin| R/łr^^owtr^ Ja^lc, 
Stanika wowii* I Tarnopolu* Ci^rniu^icacli}, I ji-di-n ^^d 
xvytf>ty krajowy w« I.i^cwic t dwoma doA należącymi 

scnaudii w lvTftki>wi*» i StAMUtAWt*wl« Nhju^yJ^f* lU' 
>Uu<;y.i dljL tilcj monarchii jt^t Ultrt/tf - Gerith/t and 
/G»tsasir*»sAtc/ w WSudniu^ kt<rry w roku 1850 r dawnej 
tiUffiimtury Oitn/r - 'Jttstitsłffłr /rł'fcirm«wany t uorga- 
nitowtiny jro^tat ^nmiaiu^wAiia komUya or|t.'anixAcy}iia 
radowa w Galicyi ulołyła hierarchię nowycii wJadi. 
gbLic^yla citonk^w s^du, n^uiacjiył.Ł ich pc»-\vc i w marcu 
1A51 o}(Kinita konkuTsa, Zi? zmiana ministra nprawit^dU- 
irn&!l ^nlf. to d^Utank w^iriymanPr nciT7iinac:yi! juiwli?- 
&e<Mie , <»T^nizacya Takw^Myonownna : dawny rtfrldd 
] ALtarchia do dji% dnia fa{:hoiA'ani^ zoiiaty- 

Oo poprawy kuJek^tu pust^t^u^'^"'*^ cywiln<«:^o nio 
uŁ'xyni(>no 2.-idni?^u kmku^ p»ynajmiJiej co do Uulicyi* 
nir pr^fd^.ii^w/Ictfł nfr dU urr(julł>wanift si&tunkdw pra 
wnci-włoiciań-ikich. nie odmieniono ani na joti; w Cia- 
ilcyi procMuty kjirn#ji nł« poczyniono ladncj fmiany 
w in»tytxicyacb wjcaiemiych. t\\v pomyitiUiu nawH 
o ur^d2<;iiiu i o?^y:(Xi;j:Qmu Libuli, Wywlo la niiiii&tcr< 
fltwa ScliiTn>rlingA kilka poAyiucjnycTi praw i ru/jior^ą- 



38» 



RoiAiU V 



dcrń >4(lonycbp atc ich moc obowiAiuJ&ca nie roicii^' 
t;ata mc do Galicyi. T&k więc buj ia^ln^J kor^yi^c) dU 
nafi/i*) prnwificyi, pm-łŁ/la królk.i PT>uka ulrpsifcń i re- 
formy w AuNtryi, w cIa^u kii^ri^j ;ApDwir<lziAnn jmUny 
pogurfttyty jc»zcf« mie;>cow« stoMinki. Nftkontec txĄd, 
ki6Ti--^ hi»tt>ryA o(\ 4 ni<Lfc;b t84<; roku j«4t »«regt»(7i 

vi4^l«go ^dpniec/dtifa wZ;uiicii]u błuwti, dvh<«tlł w dniu 

20 wrfc^ia 1X51 roku tak ddkkor ^ wypnrisEy s\^ 
w*łys(ktrh Jiobowiflfftń, Jiił tylko 'inmcMiiu nn/ivi?kri po- 
iTfobowat /dpr/cczyć- Cokolwiek wlcC fcbn^tc utept^C' 
aUtait pObtTfptffii, w^iyi^lko upat^ inuslditu a podinucUem 
nowego wiairu, I.uOiic u ai«TU nowtr^'!} nr^dki &ioj^<!^% 
«y*ci|rajq MC, kio prędw] 1 ditlc-; ^,ihlł.-v;nl<T 1^^ pa no wa- 
rne nii^rofumu^ Organa urKdow*-- ogJafUiij,"! panr^giryki 
dhwnym prawom , kcóro dii^iUj m| juf uni^Mkioni du- 
chowi ludzkif-mun Z wojokuwyni humor«oi| który p&nujc 
u dwom, rc(f<iiii: w bucir; CJEcnrdA biurokrnUkip. Z oicli 
knfdy jir^t najmocnifj ^^"-'Isonany, ii* aystem pr/ł?tlmftr- 
cowy tlUti-iio lylko upadł, te bronić si*; nimimml, i *n 
fjąd, k(uty ms sdnu i wi^irn^ iftrnnt. pr/ed niciom "^ił* 
cofa<^ nie powinien: ^}tt njŁjw>i,*kiu-i, to najwick^f^ 
u nieb pmwal HUtorya ac^y, li* JoktryiM uk^ nie 
picTWwy r^i dei* dopi^^co pojawiła sJc, i nie mz jiulcn 
dfijtrtałł./JLWochi. Knłdy nWii?iim ł jhrodnU kftMji w ?w>- 
Imc s^mycn łnachotlrą karę, 

WtjAkic bytoby ni«Apr<twiodIiwotcU utreynywAi^ 
te S Cjcajów lycJi relurm nic aic; Udlicyi mv du^ijlti, 
tJwsłCfin, tłi>rócx wydotkoniikjnrj praktyki udt^w \ pr(c* 
pift^w Mflmi c>bI'?l'*nTrŁ : opróci wirlu prłi»- pr*wrncyj. 
nycJij xyskftU ona waln^ ustawę >lcmptoa-jL t dnia 9 
lut^^o iSjo roku- ^6w kdk« powii^/ieii « nitj -h^ypAdo* 

Dyłt> fj jedno t nnJimieUiyth 1 najhi-rłjlc/nT^ijwiych 
do?^wud^;7ir^ mirii>itr<Ł linsTistm, /^powno pi«rwwy w hi- 
bloryi linunMiw^j przykłudi aby pcd-iteli na rai jcd/^n, 
:o Jo 3s wry był powlękijionyni. T próbn m cidaU mu 



Ota 




Sfdo^aictiw. 



184 



I 
I 



Mc tak sjcfciłiwic> iB JA jeilnym iiiwod^m w^if/ymal 
(przvii^jiniiit?j CŁ> rio Galicyi i L<rukovr4^ ciyuiwici lun- 
dluwc. s^tdowc, układy i umowy puhlJfTjrn'^ , konmkiy 
Icupnft \ <\twttjiwy, tsmi^ny \ intAbulACy^, ^oin Mnusił 
vrsxy9Ctkiclu It fioakn^l) mc u Mcbjc, it pricf>U]B ii-a tooi 
tu in4iLJ«|, iJt wyr^l^kli aii* wb£>*tkich h^i-kulucyj i l^r^tiOatif' 

bior»Łw. 1 nic ddw, bt> jcAU pny ka^ile^j entrejiryzk 
hcx wjt^IrdLi ci?y s^ł; udvi lnh nił-, tnu^ją / ;f«Vy npracli* 
i7q<lovi luką iumę, U In podilonie iy*k, w najs^cz^ftli* 
wKryni prtypŁdka pncwid^JAny, lo Juk^l uciltię do 

Patent i dtii^ J7 ^tyc^ia r84t> ruku wpmu-acULt 
do frftlłcyi ustJiwę stf<Tnplowit. krórti. jak ria knij lak 
ubojfi, do»yd bybi wy^tokn. W Kr.ikowic obowiJuywAU 
U»UwA stORiplowji z rinta lO wr/ciniŁ fSj^, lupl^Ana 
wedle priLwa atuniplowc^tr byfc>ro K>ii^wj WiLC^jcaw^ 
t'k\9gQ, I n«tkTa<3ihl4i ojH&iy, ^aHtiysonaiic do rucihu pk*- 
nicłrn?go i (.'zyrnoSci KĄdi>vrych w kr»]ii ubojem. W moc 
iraklJitUi jawftn**go micdxy ri^df^m RjjvlErj * Królu- 
atweu Pobkiem x rokM iSio, tunowy cawarcc pned do^ 
i^ryiu^i-ŁOii j^diK-^ {uh dru^t9^'o kr^ju, w obydtrócb 
t>yly u-Alnt? i mmly tintc t-g/cktit:yjrt.i, A tego [ujwodu 
jfdy untjiwti Mrraplown krnkowsIcA była b.irdKo ufninr< 
kowAiią , pnyiiftAt^ły »trony jr Kp^Imiw* I'cIsktf^tfO do 
Knkowa dlk j:au'ioriinia kf>acrakli^vv , co t^cbowiło mc 
iidwel pu H4'cii.'lL-niu K^plltj do AuMryh r^mtfaH-ni pu 
:iapn}wadrf^niu uM^itry %fcii)p1r>W(^j z roku iHyi ni«?iyŁko 

wet ucickjino od □otaryu»zóv i chroniono mc od ws^el' 
kicb txgóti jTiil>1!ciriycti u^t, ditUciT, 1« noCdryuhJ« da^nio} 
Mr/uccni prae^, dik^iaj ^Aledwo Akt jed^n hjl tydfkń 
mitJĄ do ;(por^ifd2<in!a, Koji^ni Kłpou^kt knikoiv^ki--j pu 
dniach cnlyr:h nttj^ri^£n<i C£okn nu i^łusjEHjąct* mc strony: 
kio lylko mo£c, ^irttitę *\^ notaryahi#ifo Aktii hprj:«< 
ilaJy, kupna, anjoiiii, polyctkt i ud Uli bipvtvkow;4tii«. 



w ir.tn^-ikcyi opu^nr^j, PodoI>nie i w kort-ftpond^nc^-tcti 
/ wJn(l2.imi- NLMofif^, \t ^nr^h^ flo IcaM^J ttliKUy pmla- 
WA^ no M^mplu (5 kr, mIc kto cłic« J4:j rMolucyc odf^> 

'j ktOry u wtaJiy dupomini atf*. Wł^kfllt?. k^ii(ikl han* 
rllowr, rachunki, wł/ysiktrr ali-|;Atn i dokumrma cblol^ 
no ftr^mplctn, igo^a niinhr«T finttnwVw Uk hojnie ^^Ato- 
w;»ł oplat.i -LtPrtiplowJi. <e diii w AuiiUyi wyruwyć 
£ kOlkii il^Dtuyki:!,'^ Ti^u^iuilaUtid , 4iby r^t^iuwt C£i'^i 
nio jtaplAcid. niE.'po(Iobfi;Ł oiirć jakib;|(li tlci xal;itwi<TniA 
|ni4'rr^ nhy rj^^di^wl p«?tvnr) fri^a\ nkocUi^pl^. Xa cIO' 
WM^d prryioc/c purńunanir opUt siemplowych AVpdle 
uMpkwy A»>Ery^u:ki<^j x roku 1^40, uiCAwy krakowhk^i 
*yfl roku i8j3, I lUtmwy now«j aueiiryackiej i roku iS< 
dU li^p^/i^^n HJii* wyj^ifnifiiia pitd^oi wy^okoAĆ hiirmp] 
jaku tirl ilunrj ''UfTiy, w<?dl»ł k.łłd<'j f cyili trł.t'L*h Ułlai 

/ iak A* de /iffty^zJh\' 

Qd obli44 mi M-uW> <h^' v«dfff u>U*/ ■ i<*ku (l4^ 
B«k£*hj «>pbd{, ic<U ale mUl byi hłpM»- 

}rlt\i miłł hy* MpntfŁouMiiy. . . , , , 

I3i1 Ukir«;v> uLHnu 'łtJIt u^lai^-f t roUu ł*Łt: 

JeMli nlF mijJ T'].'t! Mp«Teh<'vaoy . , , . , • 13 

Jri<]] mut hff bipr»I'knwanf, , - ■ 9 

JrUl\ mkif h^ik! lii^'>i'^ti'1(nVii)tv, - . , . , 

C* «fff rfcj^-iirapy ^ najmu: 
IM ŁnmrB^it 4iv*b«]r pa 1*1 *» 1lbAi«| <«rih« tnc niy 

<*eJlc <4t!i«y ii loku it^U: 

i'ii|J*aH>v L<i nlołaniT )ni «Tdb uiykril-t* £Wni, v Nr. .^ 
f i)t « ?■ i^io tftfbiHutiyth. pod podirAjn^ cciiiin%-- <firi1p(| iiroJiLnvf, 



SadowaicIwD. 



J9I 



Jtteli nie iDiał hyć hipolekowany . . - . . zJp. 2HS 
JeitU Tniił by^ bipoiekow:iny ,,,.,, , 
Wedle nsUwy £ Toku 1S33, b?£ wiflfdu na intabu- 

Ucy^ 72 

Wedle ustiwy ^ r, 1S50; 

Jcidi nie mini byd ioubulawany , - . . , ^ 384 

Jeieli miał byj^ inUbulni^Bny , - ^ - , . . , 

Cif do umiany nierncfwmokci : 

Od ^kiu zamiany DirnichoiikoicJ , ktdrej ceoa vynołi 

%\^. ^0,000, opłaca ajf al^mpel : 
Wedle u-slawy i nsltu 184O: 

Bet JDlabulacyJ ^ 128 

Z Iritnbutacyą ,,..,- ^ b 

Wedle liscawy £ roka 18^3: 

lte£ względu na inlabnlacyc , . « IJ2 

Wedle uFpUwy l Tuku 1H50: 

Bez względu Da InUbulacyę ^ In^bo 

G; r/o kupna i sprzcdaty : 

Od dkiu realności, wariującej 200,000 lip, opłaca tic 
5lem]iel: 

W^edle u^lawy 2 rokd 1640 „ 401 

r, '833 « '^M 

- i^jO 7'*™ 

Cjy do sukcesy i: 

Wedle ustawy ł roku 1B40: 

Od ispadku iłp. ::o,ODO ptieDOSTątego, oplici slf bez 

dalsz^^D rDzióZnicnia W «lemp]ach , Si 

Wedle u^^rawy z mkn i8ji: 

Od sp-iiikniw too.ooo zip. bez wig^du czyli był ru- 
chomy lub Die: 
a} Duicci nie flpłacaiy nic; 

b} W&l^pni płacili 1^7 V» ■ - ■ ^S*"* 

c) Kreumi poboczni j'/, - . - ^ 3,000 

Wedle uslawy z roku iS^O; 

Od spadku loa.ooo złp-: 
>i) Dzieti opluciją ; 

Jeżeli je^t ruchoniy 1% ,,..-. . ,1 1,000 



S89 



71 



744 



139 



1,960 



392 



Rcudiiat \\ 



Jclelj j«l nierucbowy iVi% , , - . - ^ £tp< 2,500 

ó) Opłacij^ watępni: 

Od Kpadliu ruchomego 4'. . . 4,000 

Od spiidliu uieruf honiFgo 3% n 5'*^^^ 

cj Krewni poboczni: 

Jelelj Euchomy 9% ....,,.. . , S,000 

Jneli jtst DLFrufhomy 9'/j% ,-■-■- p OÓOO. 

'Wek'*]? jaki/ cTckla h»nd]ovt. jak niemniej kaiątkl kupieckie Coni^ 
Soldo-Biieher, nie ulegały wfdle usŁavy 1 roku iSjj opłacie ttempla 
i wled^ tylko stemplowane byd winoy, je^li je piodukow^ao w sądacb, 
jako dokujiiriila. I^ti samo co do rachuiikAn kupicckicb. 

Weksle jako e^ekU handlowe, wedle usiawy i roku 1840 ir naj- 
wytsEej kla&ie ulegały opłacie Vi °^ ipOOO, od 2.000 zh^ i £łr. K«J^Łki 
kupieckie nie byty stemplowane. Rachunki, ktAre sobie kupcy wiajeniiiie 
podiwali, ulegały sleirploWL lO kf. od arkusza. 

Wedle iiaidwv' 1 toku iH^o opłaca się od weksli w najwyższej kla- 
sie 3'/, od lybjaca. kióri lo opłjiia powiania się prty Jtaidem prolongo- 
waniu \ nA kaidyni iFekslu, bez względu c/y jest prima, ircttnda, ciy trr' 
tia wekncl. Nic ^ą n^iwei uwlne nd optaly l(opie weksl6w przy ich ij'rp~ 
loamu. Tai uslawa co do kiii^g kupieckii:b wymaga ^lempla 6 kr. od 1T< 
kut^a, którego miirę pt^epi^uje, Xp rachunki kupieckie kładfie i>Leinpe1 i 
od lysiaci warloicir 

Talt więc pomijając wprowadzoną opłatę stemplową 
od rezolucyi wład;, a powiększoną od wszelkiej z niemi 
korespoodencyj , ustawa stemplowa z roku 1850 powię- 
ksza optaty stemplowe: 

w poiównsniu z ti^sw^ i roku i£l40. 
Od ob ligo w hipolekowmych 

P DiehipoEekowanych 

Ołl knntrak(6v diictŁiwy 
Od okl^Sw zmiany nieruch Dni, 
P kupnu i spszedaźy 

Od sp.idki^w wstępnych liifij 

a wprowadza nowe optaty co do Krakowa od spadków 
w linii prostej, co do Galicyi i Krakowa od ksiąg i ra- 
chunków kupieckicch. 



y 


raiy 


9 


K 


^Vi 


K 


^s% 


r 


I&7, 


n 


= 4 


p 



i roku 


iSjj. 


5 


razy. 


'7 


n 


10 


n 


'7V. 


T- 


35 


n 


3 


n 




I 



«cki od roku iS«6 n' hpt«iA-ath (K» ^OownicC^^ii odni>- 
»ącyclt «i>; <Ua Gji1k>i wpr<f*A»Of)f, bo «.o t»i^ tv^'y 
Krakowa, /awtUił^^taa mu to rłi«^tivsl«*'p midsio w kwo 
»tyt .ląckłifliiikma inDH jrhjtci«;, waJnlcjuNi t Aph-iltiA>jf4 
reformę, Chr.fmy Tin>vfU'' <i r^-krvprłih kwiirintowych 
t reku 183J, KrakowA wyUcinEc <toiv clących. 

Ni« tu mWJsci< j^riĄ<n:\n}ii£tt biMor>^ sądoitt-nklWB 
krakowskiego pod fj-adctn wntni^gro mi^iKU- Tnymato 
»l^- ano w ».prAVAfh i'yw1lny<:h kodf^ksu frnn^tnki^j^ 
<kd Toku iSofj niopr4f^Twanitr obowi^i u j^r^ , jak n\^' 
mfiioj kodfrkftu posCfpowaniA wedle juuud ffAncu^icAfij. 
pTAwd&WMwAp do mirjiicourych polricb za^to^owjincifo. 
UorifanijtDwaiiL- ru [)o^^t> iv roku 183J i obrud/oitc tdo\- 
nynii urccdnikftoii, 1>ylo b*'2M'4ipl«iiiia naJplckt^krJM^ łn^ 
MytiAcyA krajoua, Li^cj od roku tKjS, nicuntajocA int^^r- 
w«ncyA r-^/łd^ntijw trr«cb diivoróv w AEo^U1łki ^ądowir, 
wykr^ywiU po kilkakroć orgam^icyc irybudAfów, «£ 
ti' roku iHą3 xt\irs\ont> h^d najuy^h^yf ktury /jLcnotci^ 
chara kleru uwych i:/li>nk4)W i K'h nii.'pod1r]flE)^^ ca- 
tvmu udnumiriwu urociyMa njiddinal poivnffc. 7-nicsiQno 
nie<^9 ukłnd in>l|Lncyj udowycli. oddjiilonct kilka ^^Ail^te 
I ni£Hych m^utncyj i DowouoTt^niiowaocmu t4d<]vniic< 
lwu ii^tddiio iiHCx>}]ruk4 nuu-tf^o. 

Jrdoakowof, i-hodni w if?n ap<i?iŁ^b titradly irybu- 
nftly wi*"Uł Mcny<'łi, p/^łrłyi-h /dolni^Acl i doivrt<td<'/<-nia 
iłfditiJW, chocioj optriU pubUctnA do nowych na^j^^^Oni- 
k^w tiMoit triiaU tA»UniA, nĄ wft/Akle sądownict wo 
krakuw^kif?. po/o sław I on 1^ du u-rtAinicIi cz;<m;w pr^y 
Tr^ncurdcir] prncrdunr-, bytn WAircin t p!7jn3miotc*i>i pO' 
d/iuru dU A»airyackkh komiuny, 00 do uytikirjifo i fii?- 
wncgii %vymi»ru ^pmwiodliwoici. Były mu b-.iłt-iem 
wwy»rkit £Alety wlafidw^. którf frAncu^ki koriok* po- 
9i«^t>wanu ii]>iancyanL tadowyoi 2api'wnu- Wprawdci^ 
\^ oMudikh liŁtach ftkArfylo *1? min Im ery um lu zut^jk^ 



}•■■' 



IJ '.T;,il V 



1119 irybunjiłi^w, aI# ich ?4krc<«ŁryBuVw ; hci hyin^ to 
wrina faulnych i»ucxi;dtiDici !tk4rt>vwycb, ktdro ii pv- 
'p^H w tr>l7UiMlv uU Ut kilku i-4U'fViL]uj.i iv4kuj'tki^mi,^ 
^ funkcyi' icb l)P*płatn>rn ai^likantoTii fcaii| wyprłniiiŁ\i 

&) 2Tf>bf<^ X krftkow^k^crm *<A<lfiwnicrwi^m, Ji rui 
obowui£Lija<:>'ii;i laml^r kodł-k^ami, hyko r&wn<.- TntdntMn 

Wafelka jLmiaolf ai do poj>rawj- kutlttkfrtjw aubtryac^kicb; 
^inoTiił* hnwinm ko<!fkŁa f^a^c^^kio, a wprowiiij^^ić na^ 

zati »ic byi ta lAictklcm ^tWurdum. Przed lem jcUaakJ 
abauriium me culn^ł aig rn^\ ^i»l«JMj, kióry ria Jniu] 
^3 ni;irLd 1H3J r&ku, Ukic wydal patrrnu: 



Cfl I Va4otnfiyi, t fciAnrni młitiD KfnlcAk «ni 1 Ott^iim p»lj^ui 

kt^fijd iiti jw tTwlfn^ch. L*4Lj[i.»nTr.1i ^Ifujiitltir^iFin iIoiwiadr^diiKin v Innrcl 
krtjicli ti>innn>fh Cfumtiwa Nai«i:"' " ikullLUm (i^iouiwiii^ ]fyt 

atnnrf limu I Turłua i*n mku w łn&rch »^iuh Sihtt^A re^ntwi 

A m fo do kadckhU po«tcfKiwAni£ cywilnejfo: 

ICiMkow* t f. U« iłiOilaif < (Knlri^-w^D^r^ii W *44iili lnuv^li k^Aj^iW k< 

rtcBi ruc/onf mivli> pATąMnnc jctE w jeden Itraj komnp}'. I fjgiwj^ 
łtj^Aiij l/fu ctditfir A>iLłowd I 7. f^ th'H'iriią-t/ P^iifffio^f^^-^ A^J^^vr^ 
m *ł/. |4MlJ^rA .*fl7J^r'lł^'* t/^t/t/in^iA fttiff;t''*jr". ^'łf pr»# Jwłj' ■ 

,^ dmam. vf UiiSiirm re-ipm''(i;i diiilBiiti' ^^irdjf Scd^. n&fro iimj:*- 



I 



^UilA^a rfltlrpvwtnU Sa4i^»«ieit. i>ruyttaii> ^ttium) ą <1aU 19 
trruftm* I7v7 "^^^ (tillcyl /ncKodnirj. « 1 ijnr» 15 SsycjniJ* 1*07 rdkiT JU 

lik urlęCi W Rioc powv£j(cych patentów wchod^A 
iiapowTDt d<i Kruktłwu uMawy, których *ic rourt^ł po- 
zbyło w rftku i«n<^j, u mii-*/k;tńcy iroicąc procodur^ 
frUQCij<kkat trA<~a uktri iiAd/tfiję, aby owa potworna |^- 
ncyj>kA proccdurji ulc^fta j&kowym zmuiioair bo Ja mo- 

10 jifdna z ty<^h kl^^k, kióra mio^tOj i^ry naród ubiera 
w fnIobCt ft ^fTttJri ruiną mAtorvAlnA tym wKfysiltfm, 
ktdriy z s^dcłw ic ^priwami ^wfmi do^ wccE£ni« wy> 

Ixitiy p4ŁvQt « ttrgot 3ftine(fv dnU ini^sł i>d ju 
kwietniki 11151 iiitni«jf(cif w Krakowie fozwody \ pcMlA- 
wir f.*^ ■łjjmwy ro/woduwt*, wprfimr.^Jtont ołl ł'> kwii-' 
inia r. b- dc ^Uiy vq>rowftd/cTiia now«j or^Aiiimcyi^ 
będ4 b^dJton^ w trybunsl^ krakowskim w L iiiAUncyr* 
w IŁ we Lwowie, w IIL w Wiłdniu. 

Co <]o J<-;^ykA w ftądbch ubi^wifiiuj^t^e^u, w t nad 
tem fnp^wn^ r/ąd auitryn^ki wahało »ic dłujrF> ni« bc- 
dJtir. Xlr i^fifnifl on ftt^ prs^d ttm mmiMrualncm ro<rpo- 
^^4dŁfmp|n, aby w kraju, gd/ie /alcdw* hcui^t «cńć 
iiit*'A£kaAi:<.'iw trochę 1 Jęłykurm ni^iiun^tkitii jest obinjj' 
mloiMT c^yimoUi -ądowu odbywały nic po nicmi/^rkul 
W:<£aV dft roku iM.|S jrjyk pmnrdupy wir^il^cyi był ła* 
cffribl, & or^anirJLCya Hndow-ri t rok".! iM.^o pncpi^ywał^, 
aby uncdoky ftiUlowi ^Mruiif język ni^out^cki pottiaddli. 
Od ruku 184?^ fmi«nioEio wprawd^i*? 0x^4 -tLidi^w;! Incin^ 
i:j:i,<Aci^ ni )v'y^ pnbklr czcicią na nii^mit^rki, Ir^L'/ m to 
prff-AludiiJa d^iMaJ ws/yMkirłi ^cdfii^w, kii^r/y wówcus 
pr/ycxynih sŃ? do wprowad^pok jc-cyka poUkicjjjo. 

Bo i o nJrpoilti^^JoAci idanU 1 nieodwolaloo^i 
UHf du sędziowskiego pi?d rzadcni ^UhŁryackim ni^ było 
nigdy mowy i byi ilI« rao;t«, DeftpoiyiTn, kr^^ry oiej^tt 




39^ 



Kocdział V. 



pewnym powolności sędziów^ nie jest despotyzmem , 
a system austryacki zanadto jest ze sobą konsekwentny, 
aby mógł Ucierpieć niezawisIoSć trybunałów. Co rezy- 
denci trzech dworów rozumieli pod nierugowalnością 
po^ad sędziowskich w Krakowie^ to się jasno okazało 
w roku T83S i 1S42. W Galicyi po roku iSog oddalono 
wszystkich niemal konsyliarzy sądowych, którzy podpi- 
sali tak zwany rewers, to jcJłt przystąpienie do rządu 
polskieg'0. W roku 1846 i 184& trańło się, ^e oddalono 
sędziów dla ich opinij politycznych^ a ci w ostatnich la- 
(ach, czy o 'język polski starali się, czy teź sprzeciwiali 
się zaborowi depozytów sądowych przez rząd, prześla- 
dowani, musieli się wyrzec nadziei wszelkiego awansu. 
Patent z dnia 3i grudnia \%^\ roku okazuje jawnie, \t 
na przyszłość niepodległości zdania sędziowskiego sza- 
nować nie my Mą. 



VI. 
MIASTO KRAKÓW 

o<l dnia 1^ ]i8t4>i>aU& 1S40 roku. 



^ T. R2p1la limknv$1<3, U£D3Da niepodległa tnklulein dodatkowym i dnia 
3 maja 1815 roku, stalą się prowiDcyą, fan^dEanfl od roltu iBjj 
arbitralnie priu konretencyc ttzyitaiów Inech dvorAw opiekafi- 
c&ych- — sposób l«E° ianądu. — Oknpacya wojskowa, — Prie- 
śladowania polkyi. — Adrt^ Sćjmu t roku 1838. — Adr» aby- 
saieli E roku i83(>. — Olioj^lnofić gabinelów zachodnich 1 co z nirj 
wynikło. 

Ten smutny obraz prowincyj polskich, pod rządem 
austryackim od roku 1772 zosiającychi szereg niespra- 
wiedliwości i gTArałtów, dokonanych na własności i pra- 
wach mieszkańców, system eksploatacyi moralnej na 
rzecz idei państwa^ eksploatacyi materyalnej na czecz 
skarbu i prowincyj dziedzicznych cesarstwa, ten prosty 
i wierny opis, któremu o tyle tylko zbywa na dokła- 
dności, o ile nie jest w^ mocy człowieka prywatnego, 
odsuniętego od sfer rządowych, zbadać i wykryć wszyst- 
kie tajemnice rządu i biurokracyi auslryackiej, lub oce- 
nić plagi przez nie krajowi zadane, wypada uzupełnić 
krótkiem wypowiedzeniem nieszczęść, jakie zwaliły się 
na biedne miasto Kraków, od dnia jego wcielenia do 



3'ł* 



K4u>l<ł*t VI. 



munarcbii jŁ^QMr>Mckłf-j Jtsii ly -.y^iyd^.c ruii/iatj "mifj 



^Mgtt itbr-ULi nl« ml-ily 



m!i-L'i» 



■ lu, jjk łHNhjrntTtilf* 



prtWfly uc2um owiała cvwilr2owan/'^, jak odwoUnił- 
>1C rfn i^Sfo opinii w Imtrniu pr.ivi' 1uf!xlcnVl 1 pMW vii 
cyalnyoh, klóTj-oh /(Irptanic nu jtdnt} piędzi fi^mi. nu 
kdJtdcm cnLoJM:u wywfji^ć wpływ >wój inu*j, Ui obrji/ 
nie^diip^i> pr^v£U(]owdiiiA. klt^rt^^u ctFkTii <m1 roku 
iH^7 jrM inuftto KrAkó«« u:m u-t^<?j powitiirn mieć, 
WA^I, tcm uicofj ohchodfii^ puWic_vBlł>w zachodilp !«' 
prjc^cj Ai^dcni hi»Coryi i poiomnołci, mocjir^iWA, kt^r« 
u^ut ivivdc^ki pijdpiMły 1 ktiSro wbrow iviiiuJ im- 
kt^iluwi wci^k-niL- Krakowa fcd«rplały. odpowie d 214]^ 
Ticmi wi ł-i lci> jłTgn moralnlo i prawnie. Fjlt/ fiakif 
nttfty, ktijryn\ w c/ajłvv dyHkvl^y^ I/b frAncnnkicb i nit- 
)j^ii?trLkich w roku ibj; wcJeknJr 10 l#yć mieniono, niv' 
u»p»\^ i«<dliwU byn^mniej po^^ralc^nU inkuiu, doktó*' 
rc^ii >irona pokrzywdzona odwoływać >\/^ nu prawo^ 
lam Tiinifj D^^fiAWni^ mo£L- ri^d auhiryackt do obfhO' 
dfirnu »c t mtns^tCTn Kmkc^WMii, jnkf^ 2 kfAJ^m zdo- 
byty rn. 

Xa dniu 3 niAja iHó, niocar>lw:k piiliuKnu pr/oŁ 
pkdn<}f lic koników h^oich : kłilęciA M'jit#rrnicTia> k>i*^'cia Har- 
U&nbergA t hrabii^gu Kaj!union'%kir^o, pndpisjtły łralUai\ 
tfff/J^Atftttr, kiiSrym nn w(rr?Tit^ ivA**y Mtuftruw^ly miA>K» 
Kraków X okręgiem, jako pańMwo Włlnc. nicpodlcpftc-^ 
i Aciilc ncutrAlncr iiwir3:cpty ftoblo na tett /(titn /*t 
pr^no Łfr^dikijcacyi niułf^o kraiku i pr^yjcnajy mu jm? 
swfj sirony konrc-syt* i przywilł'jr" , ki^^rr wypr-lniai^ 
i «/«nowA^ toliowiJitA^y ftię. Pó/nu^jMii klauzulą rrakui 
ten uznano prxex W9^>tk(c paóntwa kontro|uj,io; lu 
kujit^rifbie iiri^dut*ihkłiii j j^ku c^ijiC iii(v(fidlm| Uhkutu 
wii;dt*A&ktegc (^ CAT/// f^rłń- tftUgranU de cH acif, 
icmme ii tiU y łłiif /łMit^rU/nift/ im/f^jt 9 co wi[;kBiWi 
^tównp postanowienia traktatu dodatkow^^ wpi^rto 
w Ar/. VI, YIIj VIII, IX i X gU'sWDe'j£f> aIecu feonj^nri-^hU 



MiMin KuLw^. 



I r, 



Z i!nU 9 Cfi-Twcii 1815 Tuku, l^ien to jKiiIwójn* w^ctl^ 
nk umowy wnnjjąrł>j lo* Krakowa, ^tal^ł >tc Dc^ywi' 
fłt^n), W Krtkóti' mĄ prawo fli> iiptr-ki u-si_vMkirh 
pańMW koniroloj£icv<h na konffrcii* wied«^^kim i i* 

KrukowOf a1« t xa &p(>Bi6b, w jaki umuwę £ iJnia j iiia>ji 
iSii T"ikł] Wfjflł^-lr-m lyolnfijjfo mtn.M-i wykonano. A je 
leli piFtWłjyiri crcaniłatOTAmi mał*^} R/plleJ były lny 
(Iniiry p^tnocnę, [o nictylko dUiOf^o, it więcej były 
w te) aprawiiT inicrehuwurie) ali* i £ natury hWP^M polo- 
łfti\.^ lepiej X duchrm i poirif^bfktni mii:ti£k«knców 4>V 
arnaj mionami być fdau&U' slc^ 

Tymcw-łrm w wick.łi^r;} cz^^i triiktai dodatkowy 
pozoFłtdl nn i*v(^r litc-r4 martwą. Ni^ Jtwr^cono mlutu, 
ani jcifo objn-dU*1om, ani iiutytuiom ^um pr^ynalci- 
Dycbj a irakuK^m MMreofcinycb; nU d<ipohitoni.> unvowy 
wifflę^Ł^m uniwt^TsytPtu t ^to^iiinkc^w haniI1'>wy':h krd)u : 
n^a pmafiono w »p(W(^h mkiatowi odpov]c<lni rodnych 
pruri^a^O'* wlł^i* p/awodawciycb 1 wykonawciycb 
w K rpikfi^witt. Tak ml K3ntc?>£ri początku iMnionia wi- 
tliial Krtikóu' /cw^1<:on(' i^\A^y ir^kutu rUtdatktiui.ffOp 
■ Ic fn wJilf-iał jptralironc bctkamirT x j:upphią oboji^ino 
lą rwJty rt'Vf>rrtw jcwftfAntij(Ącyrh, pntyucryl hic do 
"Mniemania, i opinia Europy przyuczył* *ic pnnick^d, 
X« los mati-j R^plioj £upi;i(iic od dobr«j woli tfjwcb 
dworów północnych /alciy. Intcrwciicya }fabinv.t<tw 
w rtąńy Krakowa, przyzwolona irakiairm lylkc Wd rw^ 
j€^t, orl roku i8i8 Mftwała flic cofa£ cł^CAl^jtii. aJ ^ ro- 
kiefn i8j3 onadla w ICr^ikowi^ lak xwana k«nfer«ncya 
re£>d«ni4iw: Aii»iryacktfigo . rOhvj«kie^'v 1 pruskifgu, 
która niiesacajqc »ic do wsfyutkich air>'buc>'j uladz kra 
kowi^klclir wyi]HlA)nc ur2<;dnik<)w . ra^p^d/nj^r władioy 
rmU-niajitc dowulnio MatŁira oTjfanic/np, ilekroL* h« :ch 
rrttinriy nU bylo podobnA uilsuiujC urż^dnik^w ni«pod- 
lejftych, od»ta Kraków je re»2ty wolno^ir która icu; 



RctfAiiU VI. 



ioktawIt ^UEut i roku 1S18, irpr4>u-ac3iLJa DieŁ^d, camie- 

dxiccj, A jutHiawuJąc »q 2yc£^ni«m! Senatu. wywolywH- 
nertii wUKnyri jej rojfkajrm, wł^wiiTobi orUlt i dc-po- 

podl^ło^ci kniju- Stan ten beiprawiA trwał oicpr24>r- 
wanic od roku lE^j i ^Aprdiwdf lfud»c> puwjedti^ czyli 
wina ys^i) spAilu wtęcej 04 (lMfi>ry opicktitW/c, c/yii lei 
Tłft ft^flhy rr^itydcniAw pni^JE ni^ ujwymywanyrh. Były 
tw bowił-n, mtanowfci** w oM.-nnlch oł^^łch, indywiduA, 
ktOTc irodki »wojc i ^dołnoftci do matoici kraiku wy- 
ini-rr^aty. UpvwEiLon« ^'^rul»>i pOhvłvk<| UjriiLnky, któr<Ł 
wuy^tkic idi >pr4wy pr/ed upinu po t^ Kr^kQW<:i 
/AhtJtriUf''k, uitT pt/"bi«T^ły otu- 4int w l^jd/Ltrh, AfiŁ ^v c^' 
nacti i dopuazc^uly ^ir; krmków, kión-tiy f^i^lu^iw^ity nj 
Inilecli lub wz^Ardę, ^yby lylu eicucz^ indy wrłd tut- 
Tiych i off(ilowycVi nii^ suly si^* priyc/yną, 

Zami-Lr<fiiL konł lorenc y i było uŁWoricni« W9i£ochwJa< 
dii«^j tryurchii- Ula u^ruiilow.ini^ I usprAwMllwluniu 
t*j wład/y, nie WiiTia^tiL »ic ona (fopuwcmi^ n.ijbArdri«j 
obLiriflrtCycbyw-iłtów, ro£^lcwA<^ ołjgrubwf fńlw* i utf- 
w.-LĆ iniryif^* k^urt nawet o ich 4rccxnoici i wy^ok^ci 
umyajowej iilb ^w«Xy chlubiiV)fu fiwiftd^GtWAi Ki>xpc- 
dzlw^y dawny SendC, oddaliwNzy jcdnt-^gci z tuoiitturów 
[JfiiCka >tifiro8/i;w^ir<^oj m n^, \l propnnowjil cidiralat^ 
ftif od dłcyiyi konferencyi do d^cetyi tnr«cfa dwor^tv, 
obuO^iili rir^ydrnci najuylwą utład/c wykooawc/ą ]u- 
dimi, zlbu takimi, kt6ryri;i opinirt gdrdjiila i którty dU 
oftobktf^j pn^ycyi lub lysku tiii? cofaH »ic pnud iiic4<Mn, 
albo lei (liedolcffiin!. TitAr/y jfj iłporii bUTrl^*. rb imlH 
k niif iii^j^di. Ilekroć, bj^di w ich właaoym ini**r«>łC pt] 
u^itnyin, b^di w publicznym intcrcf^ic, jakakolwiek wl 
d»» wykonawcu, prawodawcza lub a^dcw-nicM, oAml< 
llhŁ fiit- być, optnmj^c si<£ na prawie, iuoc£0 od nił 
fdonia, reformowali nutuu or^nici^nu i iitiotłli 1q w^ 



MluiD Knh^i 



401 



I 

I 



glcgo. Tak, kie-iJy JT^dcn t podsctJkóń- tK^^wcry rigccr) 
j-juik^rtyr dyr^kioia policyi <iutu, kroAiut^ du»ijydL;k4 
i ulubiińcd rpj- auair- I.ipUiiiuTł^ \> raduJycii? or/i^du, 
inff^ri^ncyA wydaU w r<łkii rfl3<) ftrntiir m(^T^^ini7uj<icy 

lownictwo* I ln»tytuc>'<; pod^fdków i wójicyw «riii>»ła. 
Teifo łaniego w owej sprawie, co rejydeni austryacki, 
byf jd>iiiia rujtyUi^jit prunkł, bjiroEi Hurtriidu, i ^^ifu' 
swł^ nu sąiiuwnkiwo objawił w spusób. źe kiedy \itzy- 
mly <!t>A rrybuEiA^y, ijiHn)^rujf|C wedl* £wyc?rAfu w clileń 

idjtiri kiicci* pruikięgo, p»ti Hanm^n od »kłAdajji- 
1^ jtycirnim pri^/f^^A iiajwyJMęg-o sudu odwr6*:tł ni^ 
tyłem, Pi;doboie, kiedy >4d najwyx9Jy (M^kolski |^ 
fCrzył.i newski J.> Kalinka A-), 2lo>ony i liul^i >umli>r>' 
nych, kt<irycli ciri^ public/na oiflCnCatj, w\ii chciał mh' 
kcyoiMwać bciprawił^w poltcył, i w jednym procfrne 
(cywilnym^ w kic>ryni p«n Liehman osobi^i? tłył ini*- 
nMiuany, niedość ki^rtynlny dUń wydał worok, tcty^ 
df^nci kaTfqc j^ol iq toiiatoiit, ogtoflfit w roku i^^^ nowy 
Matut r«jix»riinijąey ^j^douniotwo \ w^poninianych triech 
C£lonk«^w lądu najwyjtveff o , wraf ;f kilkoma Ki^diiairi 
niti/ych trybunał6iv, od tirzt^du usunęli. Jut zaA b<,'): wy- 
dania )>ututn roipqdfoQO «Uą w dxi«ń biały 2j maja 
i8jS ruku Ubi; oŁraCbuukuwłt . Uhitiint>wiun4( pr^ei ^^jm 
dla k^miroUiwanui wyd^tkon- Senatu, ^dy in^i£iMrattifa 
th Ai;U*jtn LaJąc ^mownlc konfnrpftnyi, nn uc/ynTotio IK- 
we/wonLo, aby i^c rofWiqtała, odpowi^^dziata ukajE^ioiem 
uktawy K^iriDWej , tnoc^ któr«j byta ukon^iyiuowAi^. 
Tsk wv^ koiiferencya. nmc£u)4<: £.Łduvgo nad Hub^ lia- 
muka, jilofona i lud^i ambitnych, o5obi»iyin incerrsom 
poAwIi;'caJi|cyc1i los mia^^tft ł powag^f nr^iddw pT>!i>2 ni^ 
reprezentowanych, potnila jeddo po drufl[]em beiprawic, 
\Lvtitti n^wec ta^Unła^ potor^m uctclwoicl lub betini«- 
ve»ownoAcL nie wtd^iaU potrzeby. Opanowana mani^ 
ws^Mli>vł;idjttwa w K/plŁ<'j krakowskiej. klamaU pr/ud 
K', wtirrru luiukL T,ł j6 



40i 



Kd(44ip4 V( 



ogtnKfajac. JAko prunU)' m^tiaIul kł^imaU v- Vońcu pr^c^ 

iUu<:|]. ktdr^t tworjcyta, hyl puwoU^m ducli buiitowniciy 
mir:^7kaóci^w. W tym oMiitiiitn cl-Iu poT^hif^wal^i m^ (7a- 
UTis Aux;i^rskĄ: t\f\ irj 7 nATcłinlcnln p IJuhmjtnnn prry- 
chocUi!)' pcryodyctn** liczni? Icorcspondencye oKrakowfo^ 
a ffdy jc^dcn x nii«^tkań<:<^w iiii^>vU ra^d^ł od nMj >pfx^' 
«lOKJUii.l lalMtfiA . odpo^viediUl«t Ga^tfta Af^j^i^^rJe^f t^ 
cijuić it*^ nit mole »1kj jł-j o Krałtowif? mc tjgtmsta^ 
nłn wolno, cnby x oftcyntnr^jro nt^ wy^hodrłto iri^dlaU 
Wttftkt^. Aby u-tprłwił^lliwW owe kori^^ponde^iicyij 
Gat^ły Atłgshtłfikiij^ układane wedle rAportiJW LK<h- 
UiariTiAi prie£ pAn» 7„ w biunte uaiiiihtuTyatoein w Wir?-' 
dniu, aby upoturować oiił? c/v'''"' ^ nir^jiiirj^ubru-- rc^f 
i:an1cAcyc, a młAnowidc, aby wykazać poirrc^* okupa- 
cyi wojł^nnpj Kr.ikowA^ bei któr^i r«ydend tk\^ ciulj 
&ic doiłiyi włłftchwłftdTiymi , lrjr<*1ia było *my43i^ bajkę 
o »pi»kach^ nadnjacjej ci-clic prAwdy, Og1A^/aU więt: ua^ 
przrtd, tłł Krj;kł'niv /ł.-kmal £>'iK«dc neuir-ihioJltl, poniags- 
jfjc pownlnniu poUkt^mii r iSji roku. i jakoby i^n ud/iał 
jr^ifo w Wfltco pr/rf:iw Ro»v i, r7nd rosyjski odmówił 
wyiiA^TOiLfeiiM ^fkcjij prxłf/ korpus RCtdig^rd w Krako- 
wi? pocj:yniDiiycli, Twicrdximic lo ntc igadxa ht^f x rM- 
eiywi^^toki.^, Krnktiw ni^tylko, \t ud^hłu 1pV povrt>taruu 
IHtopadowf^m »ic brał, aIc /a wnlą iamefto r^du naro- 
doWA^o prKf»ir/«ij^jit cl^^toj^O apokoju* bur^hitfycb «cnL* 
Haiyus/ów Xii tf^^^^t łwcgo torylotrum tryprawUI 
i utworJEył jrdyTiic komU^t rannych, ktiSnt^i iK>łvj^i 
c^yMo tSlan tropi) nu, zarówno pobklf-niu. jjik royjdciffmii 
wj\ku pr/yda^ aic mogły. Pfnwda, *e a Kr;tkouva wy- 
a/ło wicl<^ mtodxi«£y, ftpi#<L2.kcej pot^ciyć ^ic 2 bratnimi 
»£«regi^ ak r/i^d tłn< byl ntucor «auj:yma^ jej i owaz^ri 
mtoTCM^wanym byl w wyd.iliriiiu je* swo^o lirrytoryuoi 



MipU KHLa^v. 



i^.\ 



lywiutijw* ni^uirnlnoici je^tt mg^r^ać mogącydi. JeUi 

nnAii. to i riąń iiuhiryicki nin bv'l ocuiralnym, jfcjy oho- 
JCin^m (>1ci«m pMtrMł. j^k TTilodHff x Galfcyi do Wor^ 
«CAwy ipie»jył*i. Po i^końcioTH^m pi>vF*ianiu , rozbilk) 
woj&ku jjałhkif^;> ^A'kTaiczjj.(<; w okr>;^ kr^ki^ubki. ii^wuiU- 
czyly, i£ sjrukają ochronienia w Galicyi; pr»;»£ły yti^ 
T\mkriw ^Ipoflołmin, jak p^»#ni**j j\rrr^f (jaTtcr*? i Pfii*y] 
bri Jtndnej J^f Mrony rządu Rłpitcj manifoiacyi MirotT 
iK> r/Ł(ł fo»yj»fct ciitt *ic uiTfOCniony t^o okupacyi wó- 
jónn^j Kr.ikowi. 

Od trj chwili ai do rolcu iTfjÓ u-5p1a wyclinclic^tr 
* Knłlfrstita FoKki>^ił i pruift-imryj (ał>raiiych /n^ijdo 
walu ^ohronj«!iiic u-CfiHcyl ) SUhku pruikira, OIia r^dy 
iijik.ifjity ttf^dioni }fri>x^'ini.yood]iiyni wydali'1 kii. iJając 
im |iuwport do KMkow.i i uirxyniLiJ4L icEi w rikniniia' 
tiiu, 2a lam lik bffi^ więcej nIvpokr>Jiink. Aft. V|£L 
traktatu 4!(hd>i(ki>iVfgo /abr.iiiiAł Kzplt''] krakowslttoj fi- 
mykać ?(wycłi ffrantc, tn^gl więc kafdy do uulnrjfo mU- 

kim łUinie rrąd krakoKbkl nir miuł iddiivclL i«citlki^w, 
«by 4fu|joL)j<.-Łl^ (?mu hkupLaiiiu h-ic wychuililwa W mitr- 
icic. prjteklailjit jtjynie kdnti.-TL-ncyi, jak n icf bo/pi p«firm 
onft jc*i din Rłjłltcj i mdrit, aby iMnl^fr^ntom r*^*^*^ 
Srortki wydjiU^nift sił^ do Francy!, T*-; treści t>yU noia 
pr^zeuL Sen-itU| Wiclo^łon~«kio(fo i dnu ^0 wr^f^itn 
iijj3 I ciMt^pn^, o toż samy upr^A^ał tin kM<;cM Mł?ler 
n>cba. akłudajuc władzę, w li^ii? / dnia 75 hjirj^o i>;3n. 
KonrcrciKyit byl^ głucha tia prz^dsta wiania, ^lotrz^bo- 
wała ona zebrania aic cmisrocyi w Krakoa'!^, jnko 
środka raMAwifiiia >ic prrcd Ktirctpit, W tycn bovk'k'Tii 
czaaie d^iunniki angicUkit i jraocuakli^ poczęły xwrACat: 
uwa^c na Kraków: ang'iiTlKkio nUnowicic n^ktaniuly 
Tł^df >\by konyM^j^kC 1 &rcf^4llwe^opotof^nia Krakowa, 

2b* 



9f>4 



lludiut VI, 



iiivrorxyl vi- nim -^klad dU prtfmyiłu an^i^l»kict|eOs 
a kIcoto ta kw««c_v& fonufa w Ati^lii wycocjoną. |h>- 
parJy ją d^ri^nriki miiiibtvr>Alnp. i konkTtEicy^ rtzyd^^n 
tvir w Kfiłkuwiu ubiiwuta się, aby r^^d Wti'lkir*i liry* 
lATiii rńn pTiyainl sw^j^o ktMiHiiIpi, Olwcnoi^ j<rf[po n }«df^| 
chwili wMysikie plany gabinetów je«icbncUb> i puto 
tyła ki^riicc ti-yartibU rt^tyd^Jttón^ * trnkldtuwi ilvtlaiko- 
w«mu pnywróciiaUy rnoc (łbowi^xuj.iL-i|, Aby upr/r^^Sii^ 
decyayt rtifdu ATiffkNklcj^o* por^cto nadsyła/ c<mL>taryu- 
MTÓw. jakoby / Friincyi priybylych: ci r»wiąływili &to- 
i-Mitki Ł iuio(l/k'l4 h/koln^^ ^acbfCAHC ^ <Jo ^l>r^7ja<tffo 
wkro^/4?nU du Pvbkt- Iralicyt i n« Wc^jry. !*oHcyii 
krAkowtikn łitikrywsry Irh <l?bbiniar pr/fleon-łłA viłj, te 
lo byli tnii>Aryu»7ł t Królesiwa 1'olłkieco^ i:>pj3tr2ftni 
w pM/poru roiydenU ro»yj>k>«^i>* Jotl^n < nich na^wi- 
jiŁkii-*in KU-THL-tis HuUnLirkip wriłjly pod ^wH inkwij-y- 
cyt. prfyznnł >łic do Btosunkow, kińr»? skompromiift- 
wały i^ic£ko pana Sif^rnbf rga, rc/ydenia ro5yjsktł-jft>. Na 
wieJi! o lem pan Sr«rnb«rsr 'Ai^tfAł wydania w^omnio- 
ncifo nutanii:kie|fv i rcuty ł Dim uwiciiunyi:li indynrl< 
duAiv, pcjd po/or«irt Jakoby byli płjiiilunyini Krt^te^tw^ 
Pi>bki«fr(i, Opuri *!(* lemu Sł^nat, przedstawiając, tt? 
o«>u1>y to diipuicity *]c pnłrkrorifnU n-i pmru^ic kra- 
kowskim i luuj ukaiitn? być mui^^ą: D^t>u'Cfa» rc*zyOvnt 
rcfydfl^ut pruski \ aueiryAckl poh^cxyli się x rosyjskim, 
ki>nff^r<^n<-y& w grożnoj nocio £a£j)daU wydanU uwi^fio- 
nyrh, .bo raka była u-ok Ir/rfh duoniw opkkończy th - , 
SeiMt obNUwA*.^ ilhAlPj przy pr^A^łe i^wom nlo JimUl 
i iTmkł*aryu»je i><ljv<:hsU do l'oUki 

Wswkł»> wykryci** lych lianił*bnych iitiryjf ni<f od 
jęło irni-Łłoici ki>nf<?rcn[:vi trapcb diyoróir. { ow»ł^'Mn do 
koi^cA roku JB55, cor^r fJA<lHwii/«r kUnifciwA oRla.^ano 
w GfKtiit' Aagi?ntfyktrj : wy^tuwMtiu (Crnków, j«k» ja- 
8kinic xb*iji^iłw. w kt"r"j miuwkańcy dri^li pr/i-d %txy- 
Wami jakobhic^w; lltowuno ^c nad lotom konforoncyt 



JHIUK> KfOk«», 



4«J 



I 



i lutlri prry władzy, VnVrych tycl& ?r/y ińVt<*j AOurchU 
•*Ttł<i/i\ było łA^froforło, F.iirapn z jiłdn*^ tylk<v Oat^ły 
Atigf&iinhy/ dourUdywaU mc o K.rakł>wie, d/iennibi 
AnfcjieUki© ;i.imitkl)', wMydJf^c ^\ą łw^go proji^klu lało- 
^vEii<i kolotkii &i]^j»;tskipgQ prCłttiiyblu w niieActe. kcór<| 
mie:t£kańcy mi; 2fiali pr^iwa: opinia publiczna pneki 
nywol* ^\ti o potriphli^ okupAcyl vr<>j«k<^wc<J Krakowa, 
dla uwolnienia go z pod tyranii emigracyi i jinarchi-j 
>tów, W ivłij c^dLhtv koiifiTfjncy* u»»yU Soiijitout groi 
Ino Rotyi w kc<Srych gu mii^^Jfy inrumi ^dwiudotnila, l« 
/ woli rr^ech dwnniw, wi^y^c^y >ni<'bf7pior;rfii rtul/cł- 
^itrnKy- maj^ w <:iaffu o9miu dni t)pu^di^ Kr^kun \ uda^ 
Mc do Ojilicyi, \cniic Łm nad AUMryjicki do daiwcj po- 
dr62y udfii*li p492p<^rta^ W skutku tcgu Scrih^l uccytiit 
udv^wi; do wychodAci^w, t ij|dAR^i^in wyd^k-nia r^jc^ Wy- 
cbod^cy uceniaJ4|t^ injdncAri Krakowa i pntykro połowo 
ni* pr«to-"ia Wtł-loglowakicgo , który chci.tt R^ph^ od 
okupacjri w^jr^kowej uchronić, i goiowoAcifi do uwi«rzo- 
nu niepodi>bTi^ , oki^k^aU v\*i powolnymi iyciirniom St;- 
rniu i w na^n^CAOijym dtkiu inAkjtll się WMy»cy nj Pod- 
górfu. Lecz k(łnforen<:yii nn lem nio prjEC^taU. Utriy- 
fnyorAln ołifl, J** 7fł*łtnło Mc w Krakovl<^ djilo nlrbca- 
pi«:znych ctidzMii<rmców, dla wyd^iIratakcórycTikoni^cfną 
j*M okupiicyi kfAboHA, Si^nit lalądał od kunfnrf^Dcyi 
libty lyL-li uMJlj, podejmując hic ociy^i^ić ł uicb iiuaMu^, 
konfrrr-ricya jtcidncj nn i<i nicdul.i nnu odpowkdzi. GV 
t^W Af^f^^rska doniontn la*, f^ Senat l(rAkowłki ni*^ 
j«»t w nułcy ociyicić drobne pań^two t aywio!óu- anar- 
chicuiycl), Łh aby r»u pr^yjśd w puriiutj, woj^^ki^ lu^cti 
p^r^^iw upickufrceycb lająć maju Kzpitc. co tvl JliU4t- 
jijtrjc po dymi*vi pfv>*esa Seoatii \Vii>lo^tow?^kie£Or 
w dniu 17 tut>.-gi> iSjo. dokonaniem ;fo*it.ito> 

Oiworzyht t^l^ naówcui* opokft prohkrypcyi nowFgoi^ 
rodxaju^ Zjl fni/tfzirmc^tf ^l^n»^\t^ wnytlkich ni'UfL>dio- 
nycK w Kr^kowii; iub okręgu. Z tych, jc-iJl kto byl aie- 



.pA 



KwiiLif jl VI. 



chMfiy konfi^rcncyi lub jł^j poufiikom. łrpT^gfom, ajfi*- 

i fnuM^I opusAcutć KralióWi c1ic»ćUy td w niin miał 
majł^iniłAf^, Mrr.iiń, łimi^ , diipci, cboi*by ort uIpIii tst 
pvxvmiF?3jEkuvA) w nrm mWdłr, Obywatclt uccctwi i po* 
w«uiit ujrMrlł Ilia zlotony W r^ku ludiij 1[t4>rity »^ w k*- 
idyni iiuTvtI(tif i kWr*/ ws^cO^i? «ovri4 ^ic wyrzutkami 
HpotofznńMw-n, prjrrj^ł|icitrr*frtfciwo niocirrpifttjymi- Kojf- 
pocł^fó się prtpSladowante, t-rn nicr-^/^ł^W wielu f^jnilij, 
2bof.)c«nia hic mnklórych indywidtiów, kc6r« ir ftttjiy^ 
wych ilf^nuncydc-ydoJi 2yhk ^jMjclou^ity^ Al*t f\i« tu ko- 
MCC tryumfu r^^ydrniów dwor(>w apickuńc/ydi, l*o 
wyclAltnlu się 4-mt^nnt<^w I wypędri^niu »^u/fatntrjiifn'-^9^ 
tiititipif^tyc^^ . potrzeb* było umotywować* dtui<^jry po* 
liyt H'ŁiJ3ikA iŁU»try«cki«go w KrdkuivE«; w tym c«lu 
rojŁwi4zuno milicyc i policyc kmkowak^, iwi«rd<;(Gt te 
i w nicli Sit tywioły anarchie/ rił\ .1 i»4i'AHiwoni oSnennym 
Ifroinł-, nu łreorff^nJ^^owaria mtliryi »prawud/onu ofi- 
cera amiryACkU^, ki<^ry kMkOM^mkiomu rndowi nhr 
inial podl^-^fliii dla przsistoc^^nia policyi »provirfidfono 

1 I'od]fór/iŁ au^iry-ickic-^o k^iriiur/a (iulUt, który jedy- 
nie od konlerritcyi miał hyć. jwilciny, <riiu w /mowiA 

2 rtzydt^ntnmi roipo^^ąl tak j!want' or^yjucjuMiie Kra* 
bowa^ tTdftjac, JAkoby wpatl? nn irop ob^jornf^ifft -^pUku 
ukDuti--;;o pr^cuiw Ko^yi, Au^tryi i Pru5oni< dftJitowal 
dfinci i mtod^trl ud n do jo roku żyda i 10 w ukkj 
licfblo \ y liiką gwallownoAci^. fi: dzi^ jt-s/c/t trudno 
w Krakowie znal«Ać alowick^^ któryby wt>w*rła% jiłill 
nie miał Uc Jc, nfe był prir/ Ttutu wlf^ionym Roip^ 
KtĄi fitcdzlwc w spowbnajhaniebnipJMy, StraMył d-tioci. 
nii^'Cxyt JL< w ciinrnych wLi^K^nttit:h ^ dręr/ył ^liKlotn^ 
pru^nlPTii>>m, ^^ym pokATirictrci, nizj^ami i balAmr wymU' 
nul /»Qania, jcfinrm >.Fow^tn, dopu^jrr^ł kIc Akm- 
clł-ńMW, rriaiiych w pro<^edur/i; fcry-Tuinalnij-politył^jiricj 
w Ab^iryi, Ol>ur£<rTii wmt bezprawiami 1 barbanyAMwem 



MiŁtUt Kraków. 



I 

I 

I 
I 



i 



<«bywdtc-]cr udnli »i^ do prcio^A Snnaiu^ Wiedii^l pru- 
/<■» Senatu i i>bywAl«Iti Kr^konA witr<kii-li, iv jdki łt|>U' 
mM> i^dbyivaly tar owo indu^^cyr, ho (iuii, kt<^ry w nifi 
mioile bfllotnikJi pasiiWAł się ilo w*rił?Vło*d. orfhywi 
4^^'2«kucyi: indftgacyjne niemal da mkjcu publicfo^m: 
płacąc i j^ki (lodjoJiify Jo u»xu nnik:>jk4iii;i/w, a Jotll 
kióry jr ubwitiiuiTyub iitriyiMwsuy ^byi wit^lką il(>^ ra- 
/<^w, n\e dnwAt nnd»i!i iycla, rn/jjłauftła pnlicya^ źi^fiic 
oirut i %vłiJln* pr/M <mirrM'ił ptu^^Tiif /^triAniA, ]j'i^ 
iJyrifktur policyi nie u/nawał powA^i :^cQatu kr<;iki>w> 
Uii«|fD; pr«vt^^ S«tut\j odprawił t iilcx«in oby^^teli, 
ii ^ain byt dosyć niegodny m^ iJ: obecTK^łci^ swuiją 
pre^Yd^Tiicy; sAnkcyonoWAl okn^olof^Mwi i Maloti-* cayn; 
dyrcktf>ra policyń Wszakże koiifcrrncyH i (ititt unmli 
krok obywAtf^li, jnko ohJAw huntowniCf<^ffi> durbn \ pr'4d< 
itawili iwoTom po^r^^b^ winmcnicnia ^flt<rgi diu^rytic- 
ki^J^ l'fj:yb>t jtfncrjl Kdufłman £ 1^500 lotaiati.y, któ 
rych Rirsinwiuno «■ doniJtch i mityH,rkarLiach obyi^aiell, 
Tia dyrckiorft policyi ^k^irł.Toych łir: nowp sud Łr*^'ty 
i EiiuaprAWirdliwoftci, na kcOrych mdy *n\ lirk^r^Łwj 
nw byto, bo KautTiDAn uwaJtał Kraków ta. miasto rdo* 
bytv ) z iikifN^kańcjnii ubcbuJ^it mi* jdk x jviii:;itni, nk' 
uinAJfu: ^-adnr!] obok nirbic władf)'. ~rynii.-j:u9L«rn pc^ir^L^ba 
było rut MkoArryć inkwteycyc. Akift obwinionych pr«ł' 
sjrh- na drogę ^dowa, joJt xa^ w6\vuaa obowiąiywat 
w Kr^kuwio kofiek>> kryiiitrikilny ^uMry^cki- Sad zaw^* 
£wany dti inkwi/ycyi ordynjryjnej, p»ckvna} Hivi ie 
wtuyfiikic r-TKn.-LnU byty wymuagronc^, w^y^tkk tcJE obwi' 
ni^ni odwf>]alL 1,'fnano całą inkwiiyry^ '<i ni^wji^^. 
obwinionych wypuicłć, a dyrektora p<jl)cyi la naduży- 
cie ulad^y xktikfir«yć nAk^tłAiiu, Obte to ^dowc dccy- 
jy<; w«lrxyDi4ła koofuTL-ncyjL ; Gut jio^taZ pr^y wlad/y< 
nĄdy iT^i*jrat*.tvfitn\:y urrt;diiicy F>j^owi odiJuUou, 

WirAd lakich n;effod*iwoici, wirod tylu nadufyć 
i anarchii wla6x zwołano S«jm^ Smutną była ^cgo mi- 



4oft 



KoadrUt VI. 



Bya, ]>dnakic wywiąiiil mc t niej po obywatelsku^ Mimo 
t#roryj(Diu, jaki n^ówcfas panował* uchwaloinc .idr^h <Ja 
duori^w o^]f-kuT'iciyLh. w którym LiJ^^Aiiu nionarchuw 
o liloW oftd nie-łlydian.i n^-d/a kriiju^ fl^Asstn^J/^ t^t^ni 

ifa et p^yij i tadAd^] wyłUfiia uhc nouwfłt ei*»nmttsitrn 
ftwji/r imf^rtiak ^n/ ifnuirfrihtiSf /"t^r f/fi/ifr /<ńt/ Ja 
fiJwffft a£/tie4its e/ cntfu/aJrr rrełrf tn^wcfnce* Adn-K ren 
ulojtony w formir n.ijp^^ki^rnicjsfcj ^ t\\f -ik-irtący rt>0' 
blAcio Tiiko^i. rclAVhAl Mt; bye^ fnowu konfcrrnoyi obja* 
wcm ti\iTitr>wiiiczvm; oiwiadc^yU SenaCowi. \l dwort>m 
ni* b^dzi^ [»rM*blaiiv. Au (<o ii^le2y uwiJ^i^ Id itidon 
i niebyły, i tr oadd Srjoi w/trdy tylko iwolaiiym bc- 
drił*, kirdy irgo konfr-fł^nryłi ii7r»rt potr/nbc 

W le-n fipos^b, skoro iini prywatne /9lc»x«^riie »ic 
obyu,'4irTll do ii4tCfrliiik>4 vvl»(diCy wvki]]i.iw^^pj, .^i^t uru- 
C£ybU uiii-Jiwa du dworńu c^piekuiU/jt-hi wydn^iEid pr*p/ 
riajwytMjL wLiihi; krajowa. nii> pnynlo^ły Indn^j dla 
RrpItL-j til^i, i ou'sri?iTi fiobudrjly Mrooc, która sit; cruf^ 
obr.UonH. do £cmhty wprawd^tir dro)>łiuftfow*j, nie »■« 
mniej tlokucłliwrj, — chwycili się obyi^alele o»talnifiro 
lrodk;i, jaki im wi-ćh- tr,^kEidtu ujirdciUkirjifo i>i^y^łuJUit- 
■SkroAliw^/y w obwernym memoryali* wii-rny attar po- 
łormia wielkiego mJAMn. pr/riłnU ffo ł^flbinotom t>*n- 
CUftkieoiu 1 cngreUkifiTiu, i pro^ib^ nby Fmncya I An- 
gha, jako irwar-iulki mki^Eu wivd«nikic^o, fcilaty WC' 
^pót t mctnn ilwontnii ^tpinkui^c/umi, koint>>yc AU s^pra- 
wdfcnin na ffruncif wimitim przeciw konferpncyi r**y' 
drr^lc^w wymierzonych i dU oM^iirt /ni^t> ułołcftja ui^nd 
r£j|du i ofg^HinjMcyi wolnego mif^^u Kr^kow-ł, w tiijSl 
ruiidamrni^lno^ nkiu z roku 1H15* ykrzywioneff^ po 
lyl^kro^ pó/mcj^^yrni Maiutami i Intcrwł-ncjifc trzech 
północnych dwcrów. OomAg-Ali wi: nadtu, aby kiłnaty- 
tucyA prłe* lc' komi*yc ułciicma. ulr^Ała nadal lanio- 
wvlnej mody6kacyi mocorain upit^kuiWeycIt. cjeiriu, aby 
fapobiodi do3^ byłoby, ^dyby oba /^cbodnie duory do 




Mi*ti« Kr-I>^, 



intt 



i 



Kruk>wa nuydvntónr pwycb wysłać i umJEc utncyray* 
wa,t ich chciały. W chwili, kio(lv publicyici E^alrj Kuroi^y 
uwdiali iriiklM wnrfcńs^i £a potlauwę rcgiilujcc^i Mu 
Minki kaJcUi^ r {utń-^iv. \ do imkiAiu trffa i^lwi^lyirAli 
aCc cft Jcftfd^ Vp-ydflr'i>na ^hr^cpIiwoicTJi . obyiratcl^ nii&' 
tttfl Krakonr^ micrii >luun<' prawo itiDi«in»?. ii JUdante 
ich IaŁ bpranueJliut.- i ł ki^runki^Ri p4jivbj!vc1iiivj poli- 
tyki £^i;>dnt;, wy.-Łtticłi^jnfm jmotitnip. Sialo się inaczej. 
Orj^na npJnii pnhlicrnnj fii*- widibły w kw-^ryi Kra- 
kowa pf7Pdinioiv. publicinoSćcurcpcj^łJcą ob<:hoO/acta't>, 
|pbia«Ły An^^itlhki i frAncu*kl w lym Mwrga kf/ywd 
\ \i*fŁpTiivi\óv,- na woT<ieni mk^^k- ijokunywanycli, nit?' 
makuly ric^ coby uw;ipi ich hyh> wdirtf- Prof^bA c^by- 
vrjili*li krakowskich poxtt?tula hpz octponricrii^ hUtoryn 
RiplFf^j wymownie wp w«pomnion\ m iiif*fn^>rvak »kre* 
ftloiui, bri vcba U' opinii ti^uroppJFtkiej, 

Ta nipiipodKicwand oboji^CTiuhć, kióra aa zaufanie 
obywateli KrjikiłhŁa mlpowłłJrUno, t«n, Amk^tn i^a hA' 
7Wiu\ bh|d poliiycrny. który w tpm dotkliwsjrych ikui- 
kach d:i1 nic u02uii wolrt^niu mtaMti, pncktMiat ntic- 
mkańców RjplteJ, ie dwory północne są wiględtin nicli 
o«LLtcci(iymi w\koniiwi:»hmi i ttumacjfAmi irakutu wi?' 
dt?fiBkivffUr L lu pr^pciw ith arbutalnuAci Mivmii już dEa 
Krakowa fadni-j apftUuyi- l-'rivncya i Anglia uwilaly 
Krfi1<i!»w j'ika fr/odmiot dij1>rowolTŁ^j^i> między trit^tna 
pólnocncMni dworami ukUdu, ntr priyxnAwały sobie i^m 
>i«iii>Tm pr,AWA iiii«MAnLA»iv w ji'^«^ Mofaunki wevkii^U£nv 
i jrcwnętniie. Siv vr\vm, ajali takii? było n«6wc««s pn^- 
IcnriAiiIi^ K^binf-Ti^w TuilUrrAw i Sr Jnmi*-s, lo tylku pc 
wna^ f« opinia Kr^koWA i>o odrzuceniu tcU proAby byta 
ntfr innai »c mic-JŃtka/tcy jc^o diiwUi Mcniemftlo owemu 
oburzaniu opmii jjublicne; na ^ftcbodfie, w >k(i1i*k vrci«- 
icnia wolns|fo mia^ia do Ai3>tryi« kicd^i wcivlenifr tv 
było naturjilo;^ kDnv.'kiA»>ncyq U>kci<wajU*nta , f jakf«m 
&iir«4 Krak^iwa z toku t83Vł dwory facbtjJniepr/3'jtly, 




4in 



Roidilsl VI, 



tb Vi*|łKi ' l<>nd)"'"'*c%'>. - Smpinvi*.]Ł4> lunitl:>*' KnJiflV4^ Kaa- 

W v^'P^'^v'^'i^^1> rocd^ial^Lrfa ujr^vli£iiiy, \itłvA j^tc 
kukjr- |jrfe«:>iod/;ly innututye kr^k^w^kii.-* pk uniwer- 
^^4*1, tryl>unały i Iniir^ kl<^r(- tmkuii wIrdHiskI lAMał 
lub iA pruwail/if . nikbrocjrynno T[itM>cy^ IraktAtu z bi«' 
^iook ciA^u fUkt^ty ^micnionCf pLfkr/^u-ionc* iniwccjf>£i«, 
Lvcjc jeAIi wigl^ileni powyi^/ycli f-tktadtiw ii<il«-iv tłbwi^ 
n\^^- f\Ą wolt: kinifuri^ncyi rc^yłlirmów, to w^i^lędnm 
HtoAitnkł^w rtiAii^r^HlnyLh. wrf^li^di-iii hi^ncilu tnUMa Kra- 
ko«rdi, jui same t»y opicktti^czc dwor>' od picrwAi««J 
cb^Hih Utriiuriiji Kjtpltuj coin^ly hwo^n iniytiec^tfma 
i uchyliły fiwUrtn^i hiindluwą pr£)EMto^, ktur^ Biv Kra* 

kona<!> if' Krkk^^w prztrinnnt^tay jeM Od wit^lkiT u|;rii^ki> 
handh>NVv, im wivlkL punki wymiuny i >kUdy t<j«'ari»w 
mic<l«y wMitłodf-iT-, południem ipótnocą j-^umpy- Wielki 
trakt hnndlu wf<rk«dnv'^o ^20<lt d^wnirrj po putfKwr- 
nym Moku K«rpAT, ocicrajiic »c o^ mia^ij, lcc6ro pod 
wplyweTTj }r£o u cja^ów polakkh kwiincly, ftatrcytnii- 
joc się w KmkifwiL-, >kad >iic rLi2dxi*.']-i1 óilbo rta xdchód 
prr«£ SfkiHk do Wrurłuwi^ i Lipska^ alłio nn yótnoc do 
miau pru-ikkh i han/cfliyckick Vrtct Kraków >r.\y pro- 
duku handlu urmiAriAkicf^o; i^ Kr^ik^u-W koiic«olraw«t 
%iv cały hiiiidcl Węgiof z palno<^*i w Krokowi*' odhy- 
Wiła się a* do uMjt^^r»i'j^o iv*imi wymiorta plitdów 
ciraii ptłUkiej j: lowarami. fiprcwadfanymi i Wrocławia. 
A jak ditwnii^j d^(xlrvy liie^f ki>mur)ikAcy) wodnych na- 
jiiAC/at Krakowowi tak kurtyMntr w iwic^ic kf>nR'rcyal' 
nym *tanowi*ko, tak na prjywlo**^ nad/it^Ja ^koncel^trO' 
i\\& komunikacyj parowych, oiyoita tfa j<?dnym e naj- 




UłMd K«-U^ 



4it 



wainioJu>ch punkiuw ^rodk^>«-«j Europy, ho uwdjcny, 
c£vli ^vk'vjfnijj;jt: oi:jtyii>iM4 nirctiei^ dla Krakowa] miiina 
była pf>|iro wątlało na ^aiihód lul> tm ^v^Linitl, (ifi i>lVJ- 
noc liib rui poludniR, tcolrjir f^lAmc, bez zctkm^m 
ich w Krakowie. Zdaje Mc- ** nio-poflohnpł wyhra*^ \t\- 
iivgo punktu HA przecięcie ^c kot^i poUko- roiyj^kidi 
X 4iu*itrvii(^ku -galicyi&k^i i ni^Trii^ck^, tt» )#ł(, /» w Kta- 
kf^w^c mujiiaty się zbiegać drn^i i^^rl^ucii^ i Wiira/awy Ao 
WiectnU lub Wroł:Vstv1ft . / Wri^c^tAwin ■]<> RroiSńw, 
z Wicdniii i Tryeitu ilu l.*o\va, CżfrmŁowir i llrottów, 
W pr£ypufc/OEvniu t«|fo, z n^iury rzeczy wynikajaceifo 
pokicj^utiia kotnuiićkat-yj. Kr^ikuw ti^bit^rtt ziM^ii^fiii fuiu- 
pv*jHki<'jifO i 8(i[Ji^ ^i<; ^icr^kim purK^m Uilciwj m. Iacią- 
cym porty hnndlowf? Tryesiu od pułudnrtt. Od^sy fi-d 
wschodu, (>d.:irtaka i Szczecina od pAlnocy. Tiikk, a nie 
inne było itUnuwi^k^^ Kr^kowA. ^dyby, jak dhwniej »&- 
WIaI do ji^dn<-^o i:\ii\n polityczncjfo, ktur^^go podiitAwu 
gi?ojfrufi«"H byty KarTiaty, obr-jmuj-ccoKo w tjMr/ w^zy^i^ 
kle do^rfywy Wi^^y, opifTajacejfo łic o morze Bnltyc- 
kitf 1 Ortrn*, i n« lej łvił'lki«) prz««trzcrii wyznawAJ^^ 
ceg4>. jak Łc byto vr ciui:hu poUkie^o pnwodawbtwa, 
wolnofi^ handlowa. 

Jfdriukuuij i w4ród rozszarpania wm poltkkkli, 
jak jn tinnnkcyiinowal kongres w-it-difńijki, Krakńw ira- 
kutem dodAlkił^-ym r 'Ma _\ maJA /vkiwal wjiJtnjt ban- 
4iU)ivą pozycyc- Artykut VI1J. zabraniając rzi|doai 
RjpUej uMri.iiawidiłitŁ cłu wulii^duwrgo na j^iki^b^ili lo> 
wary. przeznacza! woIul^ mtajiiito nu wic^lki nktad ban 
<!loT*y, pr/yMł;pfiy przrmynłowJ młe^i fiurłAin, na uprtlfifl 
inipjłCi- wymiany handlowej krajów, w bandtu *rodk<»- 
wej r.ofopy interesów A nycb. Mimo pnv>zkOd, «tawis- 
nyc\\ pr/«z ri4<iy opiekuńcze. dawfi9 nto^unki huzidlow«, 
m^dzy Wrocławiom •! Krakowi^m ron^isty ft^^i t&k po- 
tętnie, i#» Wrocław zyHkuj^c to ntk prze^rltt dwtt mi- 
liony taUrów itt handlu z n-oinrm ioIz.scem, p04tArat 



41^ 



IŁntditił VI, 



l4|C£vnia (ego w wiclcwej cr^Aci wt&snymi pieni^zmi 

j-ratiktuncin. HiiiiiLurgiem. u imiwi x kuiK-Mmi Trancu 
hkimi, i tnotna było mc Sfpo[Uicw*bć, tt hcttidcA \ |>rf<>> 
mv*l iin^ł^Iłki be£po4rf<lnlą ilU slcW** inwor*y w Kra- 

Tylvi, co do Up'yiiii«iny toujifuw obibok r^t jo uycb. Co 
s\<i tycły wyinuny prncluktyi vrewnł;^r/npj. i pod tym 

Artykuł X, ii'Akutu dc^dAtkowfrgo prfypu>iccal Kr<ików- 
^o uO«TAfu w lych w>j(yMkicti prty wtlejftch, kt<>r<« w moc 
oftobnyt^h umów, nHpók^eftoic tni^Ciy Rom'4. Ay^tryą 
i PruMłml zflW.inych. slu/yly byłym porfdarrm K*«ic- 
<łlw« \VArMawf»kJe(ro ') Twkiat mi^dł/ Austry^ i Ko- 
%yĄ i riłicdj;y RoiiyĄ a Prutami 112 dnJu 3 niiJA iHis, 
podpig-iny, W artykule WlIL i XL\, upjowdt; 1) Ui 

j^obttpólnił? wyjtnACjrona roMntiir koTnm'h <\o ołoEi^nia 
opł.Jt celnych, kl£>rr ju* nigdy i prifz X*\c\nA MTooc 
pddwyjHiontf nie h^^ą. Artykuł XXVilJ, tmktdtu aai^- 
d'y lVii>nnii i Ro^yą {okTP.^lnjący ur^JE^m w moc w>po- 
iTmianr-łfo .irtykołkj \. hio^iunki handlowe Krnk^^wa 
1 KriMc>ia-4 PoUkiegro), wymajjal jrdyme, ahy towary 
pCNTliodzącf* I prowincyj KMVHlvrA WAr!*j:ftu>ki«|fD, iv rn- 
riv pT/cwo/Ei z judiic^o do drugioiifo kraju, za^^alry- 
wftrłł- ł>yły ^ tvrtyfik»iy pochodmnin- Su"ł wyuikiilo, 
te jak t ir/ech patbtu' ościennych do KTukr>wa. lak 
f I KrAkow.-Ł do pnA«iw Anuednkh, pr<kdukT4 mit-jtcoi 



tlon, ifiii (Jirniuiiiii a l> €-(Lrf lihPf dc c^jn:!**!* et Ł łc*!! |«riloirf " Al 



>tlHH Knfc^. 



4>3 



wywoiŁii byJo dof^rolnn^m, ł Itj »ię opróct handlów*-), 
viwi?r.i db u-o]ih;s'o mt;uu ))T£ysi!<ji£ przemysłowa, 
miiiTiowki? £V Hitony Kr<ilv^lW4 Polbki^^o, które^-o bą- 
^it-dniu wi^j«wudjftw4, £byt odOalont.- ad ńroilka itiduT-iryi 
(wliikiRj, ]iih nicdoiiyć przf-jt nią ŁisiUrto, [>r2cmyfttawt 
krakf»wvl(l^mM /af^wmłłły tłTTf p^wny i ł>*koiyny. 

Nicdo^yć na t^ni. ponicw^l uwafano* ta priemy»ł 
Kftikcw^ mai^o fjiiewniuny »>(jbŁtt uk (rhhiFTuy ud' 
chOd, /j^abaortniju W!>/ystkk-fc'iilt,'£ie pr<łdukcyi miisiowej 
i okriJifCfcWł^, fthy wi^i" mi^^^^kftń^y n;i 5/rmpkifto^ l(*ryii.i- 
ryum pod vrr:gUjA*rm pro4i»kcyjn)in ni^ cierpieli^ w dru- 
Si'im UKlcpie brtykuJu X- i/nii/n^tt t^'^-Mkf'^iy^u) mw^łto- 
wjtno co następuje: >D1ji uop<LtUtfnia Kr^k^wa i <jkri;)fU 
jc|fo w [lotrzicbn^ %yvmoit, trzy w/Kiki* *\wnry po^lu- 
n<łw}Iy bez opłaty wpus/c/ać dr^^wo, w^-gii-l i w^xy»t- 
kiff prz-^rimifUy kon^uropcyjor pirrn-M^j iłotrMłby w okręg 
nsUsu Kriikow*4i civm 0<:jyVp'iici9 iTia<^- dano. Ir? «iJ 
produkcyjnych xiutni w okr^fifu KicczypcHip^liiej niu 
odryu^ni^ od kU<riinku, który prirmyFil miu- 
uka^^ 

AtoU wił^k*jfn oj^ lych dobroczynnych poMAJio- 
vi\v^ pofoauta na £avs/j- Ut^pf martwą. Pncwidziana 
u^Ut«n dodMkowym koauf^ya do ot^^nritiĄi^yi Kra- 
kowa, w ci^^u tT£w-}ili?Uiicj pr^cy 0^>5 i£iS) nic 
uc/ynib ^Adii«Kp(i kroku dla wykonania wjipnnintAni^j^ 
Ar^ykuhi. ktłłry opUan*' wyJ^j korty^i ł n»dxkje wol- 
nemu miastu .rapcwniaf. Moc&ntwa opiekuńcze nw prce- 
bUly «jił na cbwU^ uicala^ Krakoira, j^ku paAmwo 
ulice i otoczyły go zewsząd systemem prohibicyjnynij 
lAk dalr-.cv, t.f^ rząd krakowski o1)CJ|r wyjj^dn^E^ u rudu 
Król^^twa r*ol»kvego tarff dla przemyłłu wolnego mia- 
itta, muKiAt mu uitępi^. ^«ohnf) umowif x dnia zą W^cm 
lS^4- Wftzyalkie iloftci soli, kt<>rjt trokUl wiedeńi^ki £k 
atrony Awaryi Krakowowi zApi>wnial: okupił WkfC, 

ChC ituicznej dti bkbit' kor/yfici tOp co byto mn 




4>4 



Te- 



li. I \ 1 



r, Auttryą I ?ruiARii ai<' hy^n ni^dy mowy, ani lol 
TiAt krakowski nic ch^itił j<^j nowrmT u.M^-ip:rni£nni oku' 
pywa^, gdy priti;tn>'»t uohiij^ti niuiłiiA iiir mó^Ł rywnli' 
/<łWrt^ w tTolicyi lub na S^-<ku i |>r'viDy»ttTm wiedtfń 
sklm i pnwkim. (To wickł:ta. rząd Ausiry^trkf xvłbfoi 
vf>l'K't'^ uywozu do Krakown i>rf<^<ln^i^Tów w ariykul 
X, pi'fcwidriłitiycb i ki«dy w roku 1^17 Uba rcpn 
uiUovr LJtyiilU t tvgo powodti wkUmHCyu. jcr4«n 2 ki 
miNar/y or^iUi/.iUłrńw hrabi;; Swi^eris - S|jyrk, pwi 

Hki<^j. która ErlEiu'ionych rtpr4.'zi^ntanl6w uuiad^mila^ \t 
ttiąt\ aa*^xt\-nck\ dopi^tnkii wirank^u- nrrykuhi X- tn 
ktatu. t1u2w<ilAJ4c KfpUe) kupovttć s*j} w VVtvlhi£^^ 
kon»unipcyi poir^eboąr ''^ '£ "'^ Hwaia ^yaafmHft/ h} 
M/. f'*tnvn, sMm ( t, A.,/.iXu ar/v^e4/y /i^'t^/ /a/n^^t. 
Dał i Tzą^ rotyjłki kilkakrotne- dowody łwpj ri«rhł 
utruŁlnia).(c Monunki haEuilu tbotow^^ffo i niufkc^c 01 
rvku i»30 hdrtdel win Wł^tfierikicb. /cstający od nkj 
mi^mycJi cAiit^w w fi^kij kmkoA'1'm, gtty rozpor/^d^i 
j£>.'iii«nii X dnia 16 p^iżd/icrmku 18,^^ roku |ł<)nthniiivU 
Ar E>plAin «rl włflA Wi7;;.'lf r^kio^n brdrTit o citcry diikAI 
X betJiki niMM na komorach poTiUiłjrych. od oplaiiT 
i^kłddancj 1: win, prrrx Kr^kó^' wy^tyfanyc]). 

W len fipOk^ pomiTiii}CL9 gliiwnych wurunk<lw 
trokcam ilotUiko-aL^^o, iwiclin':ło rorwój niiinrJny Mo- 
Kunków prffiny,';łu t handlu Krnkowa, ą pnrrAlndoua- 
ni», ktftrycb cv1»n t»tał aif od roku 1»J3, wydalenie 
wiciu cudEo^iciDCÓw okiadłych. okupacya w4j)skowA 
ft^kody prjiM ni^ pucjynKin?. a mianowiuu sjEL-rtg *iy< 
t(?inaiyt:fuyt:U poiwiiwy na K/ph^ i jfij mli^hfk.i^ci^w 
rti^głeiKfdnycfa, uimdnity w vryd;|^Di^lu w/Mkicłi ko< 
nyści, k(^^^o Krakowowi pr/ynilej wolno - hAnd1fiwrgx) 
riU>U nadau'at. Tym to ukolkJtno^i-jm przypinać nłi^ 
]?Jy. dlacr?^ on w rwiecie handlowym europvjvkii 





UitotoKnlAMr. 



4M 



nir idcliyt jrnjtcii^><-i, kiórc mu rap<-uniała iaM dobn^ 

^Acya, Atoli, acjkvlwi«^k iik /cnU) wirlkirti Hktft.lrm 
curupHjhkirii, lo prt»Ł io, \l ii^ fwijiiał t tiandJem ni^* 
niif^ckim i mii,*diy kupciŁtni Kriiltstwa Puiskiejfo i po 
<:xcAr4 rTAlJcvr, rAJmował ruin nirjA,kri spid^rura i korni 
%ania hMi01ow*'j|fo. hłinfJpJ jcgti kolonialny, towftrAu' mi?' 
utowyth i łokciowych francu.-ikich i niemieckich, tontH' 
wiał v>' ręku kupcuw t łjankł^Tuw kr;>kui4!»ktch zyak t>u- 
iirł^drrikfl, Ntidin^ od c^.Wiw, kińrych płUŁątku hiRtoryi 
ruifnacEy^ ni** mOJtr, był KrAkAw Arortkowym punktem 
handLo iboion^-ff^ micd/y (ialkya, Króltsiw^m Pol- 
akieoi i -Sl4ftkieni. Pt/i^z mianlo woltłc pr^ftchiul/ify wkl' 
kie pŁrtyi! ps/unicy, konlctyny, ka>xy j^^bncj, rjEe|3akv, 
wolny, puchu, \y\*-rtn, tticmciny, ski^r, ri>j>,'»'łw 5 kt;*ci 
X Królestwa i 4>Ałicyi na ^U.^^k i do J TcLoiburini* ntbo 
LJpAkA I Ftankrurtu. Do W^rwawy i Gda^f^kji łipłałciftno 
^Al.irami nu Wiile xnACxni; /^p.uy jaj. ouech^w wio- 
^icb, Jarzyn i n\{^ Tiial>( iloi^ć ^bo^A^ Z Kn^rltrhiwii i z t^j' 
duła j(utii:y3iski<-*f^f> i ro^^yj^kif^j^ ^pruw^idzano Jinaczno 
partyt wonkn i miodu, ki6rft wy*ylniio do TryciLiu, xii« 
kupuJ4C i wysyUj4t D;iwi«jvm do Królestwa ko*y i Inne 
i«UfjL MyryJ>kk. /. okr^|^>u kr^tkow^kie^u wysf^łaiio i\« 
ŚĘąnk radzimy ^łmon, a póiiiluj cynk '), który ui do 
oKt^iinirh Int w t-^k wysnkli-J był cifnlp: pędrono lo? 
wii*frxnw, ktÓTY n« ST^łku lub w Olomiińcn Tnacrny 
larg inacbodifiły- Do i^^ pnyd^ć natciy i tę kcnylć, 
/« (fiły Tii(-ii]<Ll hundel /bo2a udbywal mc w Kr^konic-, 
na IciT^fc kWpamUtnif di>k^d dw* rniry nn tydłit-ń jjp?. 
4^/nli ? fur.iml poliUłcy wl.łAoirieli? KrólL-»tWH PcIłkiugOn 
'/lUfjdowaji Mm goiovycb kupców, sprzedawali low^r 






Jlt> 



RM4(uł \L 



WR wuyMkie jiTrrdmloty i1i> lycU hib wygcdy nltribc- 
di*e, w tibi6r, w nafrynia kre<leił>wwtf, >prtcly dumowo 
i t. cL Sryni^ło wówcia^t mUsio, jako najuńsx>? w Kuro> 
pw i w rztc^y >ułi»oj towary kulMni^itm? i4i^*^iMni były 
w Krulsnwii? niili w Niiimt^Krch t we FrAn^^yl^ towjiry 
łokciowi* ^pr^ł^flrtwjilS i mojfli npr/cdiiwa^ kupcy po ce- 
nach bordio \iiniArkcwAnvch, ra.j dU ^tybko^ci (odbytu, 
^owtijre ditt uratno^l i>d wurlkiej opłdiy przywo^OWŁ^j. 
Wielki napłyiA^ 2bi>£a i bydU miarkawal pierwsze arty- 
kuły *jrwTi*>*rl, fAiwo^ ^pritwnHffMiia w-^^-ystkiogo t 14- 
ipunicy utnymywala mU'j*ct>wych nr^mt celników i U- 
l>rykiDiiiw w koni«ciiu>4ci jak riftjnki^/i-^o ^ilAnia. Cho* 
citLt zatem wł&Acicit^le / Królrstura PnUkił^K" większą 
Cjręi^ ffoiówki ist i,priitića3. pro<luku'iw wi>^jhktrh pow^ic- 
tej ccHtaninll w Krakowit^. ikT^yja^ilfAli doń cb^nic, 
fnii)(tuj^c w mm f.abnw^, odpo^jyn^k i spij^Hobrw*/ na- 
bycia w^ystkit^tf? |Jo G«iuii:h naju^»£ych. IktoiiK* byty 
1 licinc xjjwly l^wt^io- JaAikic, k;irnAWA)«wi^ bud/ity 
w miticie niL^uHiaTiny rucli, wycDian^- prncy i pirmiijdry, 
xapfivnłiily TrIa*dctclom domów, lioieh, rcititiirni^yj od- 
byt nippr/^rukJiiiy- Nicdoftć na tvm. w^potnniAł^io U p<jd 
pincydcucyą Wielogłowi i e^u fawjrl Sctiat krokow&ki 
W n>ku i£j.t konwtrncy; hAtidloWit^ i Ro&y4, ttmt:ą któ- 
rej ia aati^piani^ jej prawo kupowania po ni^^f«j c^nic 
pewAAJ iloici cnninarów ^oli od rjAdu Aił)itryackic|;o 
w Wrrticxc<*, jty^kul od niej lap^wtiif^nk, U wsiolkic 
korz^ici pijiyxnau>^ w taryfach pahlI^^om obcym, ttulyO 
bc<l^ wolnumti mioj^lu, a n>uito> t» wfNcyHkiir prodtikta 
i fabrykaiY krakowskie b^-da mtaty wolny wit^p da Kró- 
ieHUv<L PoUkicffo- W tym celu, aby pod pwoffm pg- 
chodfcnijŁ krokuwakieg^o nie wci»k«ły ftit; di> PoLski Ta- 
brykMy auMryai:kio lub prui^klo, £Jt-Jdl,tła on rok do 
Krakowa króleA^sku - polaka komisya dla oi^/aciowania 
w pr/yblit^^niu praduk^yl krakowskiej, fabrykanci lai 



>AuMKnbfrv. 41J 



■ vi>liii^CQ miitŁA jfao pal rywal t ywo wyroby cfirrv(ikAioml 
^ pf>choi5/fniA, jakiego ^'yma^at artykuł XXVnL koii- 
I ivpfi-;ył |>ru-iko ' roayjfikiłtj. 

■ Te były p^ryctyny i irótUit ft*i«tno4ti inat«r>-Aln«rj 
Rll]|fŁa JCrakoWA, Pod cipifk^ pewnej, choć ogr^mcjEo- 

• nej iBrolnoAci b^[Ł<lIr.>wvjr Krak(>w pntfs ciuti tr^aiiia 

H K^plicjr pcidmiSłl bic (od TX'ku JS15 *— 1S4J) ;f dwuikle- 

sfu tfE^rh do rjiprrliio^itii pt^^cfii tyfcłcry ItidroAci, ^abu- 

liował publtcmymi i pr>wainynii gmachami, odrc^iau* 

ruhLHl iluwdc wiclki" budowle-, wyŁUwit nio«(y i ilrogi 

bilę. o^ilubil je jeJnomi < ii*jpi^kiiieJ5Jtydi w EuTupi« 

K)),icrf4mi, jrJncMii ?^lnu'cm, >o M^nu jrupi^hi<';;rk upi\dku 

w --tan Kun^^^fno^d, kr^t^iłkobd i iH;^^'^ wrr4>>itt;i djwl- 

f^nął ^if '). r,«!cz I0, coln>y doiad po%vii>d7iiv)]> pnekO' 

Ao lapf^wiir ciyt^thik-i, 2'* u'Arvtnki<!ni pi.iiny61»<iAfi 

ETiik(>vt'4, u\iióc Ji Vłolno-handlyw<*g'o puYwilcju l>yH' 

ntff Hto^LŁftki X it&WGyą I i AuMryą, at^ « Krił^Miwr^m 

PcUkitm^ f ?4'iirdmGmi wi>j«!WÓd^tu'aint» ktl^^t^ Kraktjw 
2yu'Uy i wxAtrm rfcic od nirt;o ziL&ilały. W^y>lkc. ct> 
pod wZKE^Łltftn bandlowyin pnyblitato OłiAMO do Kr6- 
ii-«iwn, byto dU krakowianów ibawionnciti, gdy pr^cd- 
wnio cyk<diA(rk ł;ii-«yło ^a 2 Ausiryjj, cokolwio*k ał^y- 
irłloiPTAto łon Krakowa do lo^a lialicyi, klon pot rfrbuje 
i potrt^ThOMiii^ nni»l pod rłjirtrra atiAiryfickicn irK2yst- 



U l^1rcH«ld ifjkioy prjiM>l«najq datjr htrJfo intertfoj^cri Paku- 
Lnjf uq«, Ic H łCnliwid Eij? hs1v w|ir^wi1f>7 wirTV"l> ■•l|«>f4'fw |*T-i^Łf- 
•nfA i f«ałlti1bt<«ycb, lit nOYynrj^jJa Of vl«Jkj niDcii:oW ctrobmch hih 

iŁv;alywu a1n4kr^4«f4v tik injwiiu lli>M ib-i(vUMv uini;fvi>^h|- «ii di« 

cirttl. fm fl^Yodsi onyw^Ek« 1« ta^JsIt et pa u oilititir, mnaUll fujdfr- 
irł{ tarohfk T.iu\dcf*iii f(L l«l w cardcuiycb my ij ^ l łiJi daKrAIntYi, 



4tJ^ 



IM. 



kiego d4 fabrykKDlów wietjof^^kkti i ^ifij^kkbt to ił 
enlikukancónr Riplluj 2*i1>(Sii;2em było tikoilnolAlosu 

Krflkow-L cUiuji: nd chwili jrblifcni.^ ai*^ }c^go pad wf^l^; 
óvm konwrcyjilnyni rfu Ałisiryl, /n pr/«wi«l-fna prł'ł?»ł 
Scbindlcro, któty po vrrj4ciu kontcirucyi krakdw*ko-ro 
8yJ»kk'j z roku iHj* ni*r cIkuI jvJ |»r/viMwiy<ł »pod/in 
wnj:^^: aj^^^ ta Mroiiy (ialityi lycli ^niycli, ko /p slfuti] 
P^Uki dla KrAkovrti UnnyAri, Wiody ta tipai!tc vńmh 
fnUryk* Aynlrufi.* <tr jr thIh^^u nirn^nfn rf«łtti<*filiiikAiiV 
IŁ pofcłU^^ch prmlali;cy>i xfiiatAł;« bar<J^iro jm^cinto. Jo 
dn4kuwu£ !»prAWi«illłWOfić kJŁJ« dijdu^ Icr ytvj^m Schui 
dW, choci^l u'vnJuMifnii* ^tHojc Ktuicn intry^uio iiinn 

itnntTrttc\iic]^tt, pr/cf Ui kitka Hvrajc) pff^rdencyi tvpro 
WAdlit Ud w Adrn]i)UtrAcy^, orjyteit u-lAdio i wrJuJi 
naduf y^ dn«rchj^ re^eydt^aliiw irryn i>Unydi i j<*^ tylk< 
ctirr^ii uAr4xivk'](it Kr-ikOw, ]J£ fnimik uporu ri^JiydonlJ 
aiiłtryackicji^, minio ui^Unycb £« strony Atutryi prafl 
Kki-^Tlf kotłuj MiiKna krakoirtko < tląiku zA^ofon^ i thą 

Tiki byt stan Mo^unków handlowych Krak4>wa 

|]CtdkiT^>uiiy £ jv4jn?j Mruny ;ti*rwariri.-Eii kimni^m-yi luui 

dlu^cj i roku I4j4 £ Kany^t uiywimiy t drugrlł^j im 
(l/iej.^ blUkirfff) ulci^Arf^nin holri łi*Inini'lT Stnn wpr^w 
d/ic icniej kia'ilni|cy ni* pr/c4 rokiem i&4/; ale J4'kxci< 
b^rcUo ftwkloy w pofi^wiuniu x lot^ip, który ^(n^tka 
Kmkuw w i^^uidich ajiua^Ł-^gh 1S46 ruku. kit-dy w lo 
lym :i«46 r<rku wyhuchb patr^uiniff. K.i dWA dni p 
fcrioliKm tn^urTfkoy)nym if^ litt<*gxi) tift-mAl powsr-rlitii 
wiudomym, wt^dy wojika au^tTyackk do Kraków 
) i^l^ty "Ksty^Mo inWi^ca waffti«jM« \ g|t'ito'ni«jaio b 
dtłwlt-. Kllkii lysiffcy pipclwiy ujinocnjuiic kuwalffty 
i lUiuUmi, 7EUw:Jy Mq .U iidJto do^utiicino <łi> »irzy 
i&iiniA jicrr^^dku w uiit-^cie, Łcni wiv«^«j, <e, jak latw 






UUittt Kfilav. 



Jll> 



I 



oidlna bytfi obltciyć, oprócz loatej g-omllu nicroxirainc} 
rTi|oJ«k£y. bikt £ Krakowa Uo pow^unta nko n-alri^ł. 
NJ4! pr^ysf to n-awct do nputk^uiia* bo kilka wynyconynb 

«tkań(r6w do walki. Trudno łrił;r mvumict pon^irsiny 
odwrót jvTtrMU koiDviidcrujictff;o z Krakowa, chyba, ii 
go du tpgu bkturtłU Tiiid/ifjttp k'* midslo i ukr>-i^ ptiibd' 
iriann Whidkłcj ulad^y i «>ty xbrnjiK'j« padnie ufioru 

lewy brtetr Wi^ły. Alę ii w olcrc^u krakcw^kim Di» 
było jcarsoniA pv>dltłloauifo i ropniu cunei,'c» ^fxvx wtadJio 
auatryacki?, a. taw^aanw pv rmy^ikw tu^sy da^rjili 
priyk}n<1 u^ut^owanU dl^ pfftirii i miloftci spokoju, pnoz 
dKif.'Mł"ć dni niubytnofrci wojbka irt Krakowia mv [loprl- 
n\crti^ *»ni pdfipjfo bf/jłra^nn na osobie, lub w^-innoAci 
prywAlaych, nicłi r«i krAkownki Ł ludrtf, klótzy Mah^U 
D*i jcjfo cjTtflc, wt>bcc: /tjpcInL^fo o4liunici;)4 ni^' obywa- 
teli mrisU, ni<i mo^ły rod^ii^ ui^pt^h^^ju f-^^irduk)^ 1x4- 
dóvr, J»k Imu wytarzała upuidłyp tak be< Try?.tT%:iłu xa* 
J^ły hftpowfót wojłkJi nuniryirfcir- mlnMO Kr4kkciw, ka 
iiiunK w«3zli Ruiiy^iiie i l'ruK>cy. kar/4C ci<;iV;i^nii di>- 
iUnami n^iaMo, klórAiadriej nie populniło winy, w kić* 
reoi iJAWfft 1119 £ii-i>dowdti bi^ pvdó^vc£a« tL;icii;lrkivy 
i sprawcy d^irMCciodniomcj ruL^baw^kL 

N-i n']Mki riV7mi-ir rojrpor/i^to ^n^s/iowAnU t łnda- 
g:acye Indii, o iidiUJ w ruchu obwinionych. Aix-«xto- 
WAOO ^tic>z\c itoo otk&h. 7. ly<Ji wickii£Ą <:xi.*>^ uEU<'win- 
nil ^^ x)ii^dc>wy, cliucij^ż głównym jc^c> i-^Itinkieiii, fii;- 
dfią i inkwi^yiorcEii, by) człowiek daiurni^t^ okrodirń- 
AtwA. priiwjidi^cy / wił-łkiirm tamUownnir^in to bolołjif 
ifida^fncyc. Uwolnionych od uiriuiu nif^ uw.^lniono od 
wlctiimia, I tak Kraków blibko pru^ dwa UtH przed- 
stawiał »(a4tny widok mia^u, którc^'^0 mlinukafkcy jedni 
AfcMiuwant, inni uciskikni r»iw*prAwi<T*lllw<jriŁ ^ilaiy, jo- 
koby \i wynn^^d^t^rtia ij^kćd puwaLima naluioriuffii , 

S7' 




Ą20 



Ro«dd4t VL 



a inni mown uniknj^f przykr^ifo widoku, alł]i> t«£ chro- 
niąc s\^ prifd urięiifni^fti. prxvpc<^JLli £t« C£at> jji ^t&p 

TŁoii ^.ilk^j^kmj w l-.urupti\ p^w;ękN/;k4 bec miary £ij^- 
c^enir! pou^uniu kr^kowakirgo. d którctnby miiln kto 
sItwuI IV Furopio, (hwnr/ono naponrri^t UułnJc kłnmlł- 
wjrth i o^io^rciyt^h rHportów; łf rurhu luiow^io *naj- 
doix^ni> UK|)rawicdlivvi«ni« w^x3'7<tkich fradków pojjr/u- 
doio pn«LlAi^ wziętych, ;^inili-ić thciari* upr^iriiienh* lA- 
boru Krokowi. I 'r^t- ni iłując to obyw.imlr krakrm^^ry, 
I ni" lii«i/Ąr iU nnil/iijft ol»rtmy if strony Aii^lii i I'"run- 
cyi, ma}3c t jednej strony na pamięci iwiefc i/ciiyiMy 
Tifii i;irnt>\V4kH-j, f tlfu^irj obm; pr/'*<^bt3Ł>wjnM iiwic> 
/E^iiycb, lękuj^ic 9>ic nadlo fupcłnc^o upadku mia^u pod 
u/^lędt-rn riMtrryatTiyni, ji/Ałiby iv. Juk Mif na id esTfo- 
ftite, wricloro do Auhtryi» wyihiU dtj Wur%fawy dele» 
];«ry^ X prodhba, o pnytąc/rn^e KnikowA <1f> Ronył. 
Odc^tano ti&tutAd d<jlt-^aiów d</ B«Hi(iAi ^dfii; e»ic Io* 
c^vly nad uprawa Łą narady 1 ^diic dek^^ci x;dudwo 
jvrjfybyw?i»y (lnwiud«["ll *i^', ift lo>i Krak^^wn Jut rot' 
triyłjnicly, i łu wolne miasto wHelorii?m b-^tUir do mo 
nurrliii misiryftckloj. Um^wra ła między tr^f-ona durornmt 
opii?kuńcfyini podpUjnn /o^laU na dniu 6 li^1up^dn. i do- 
piero w wtll^ j«j i^yk^runia 1. j. i$ liiilopada 1^4^ p^ rajE 
picrwuy, juko o wiaduiiJok-i Di«pewnvj dcwiuoJaL o tii«j 

SŁp n1(i vtredł(ł mU«io, kiudy j? od-rro z tytułu 
ni^podl^^loftci, bo p<j/bjiw]on«ni było r/ecły cddawna; 
ju« wklo cnu odjiftOr poibunłaj^c obywalolf di>iy<bt;xa- 
mjwjłIi praw poliiyt^nyth: btMla. jakq KnkJw pr/i-J! 
wcioknic iit> Auiłryi ponidn?, jest utrata wJod/ .-idminl' 
HtrAcyJnycrli, proMyck^ «>Ai^r^cinycb i mulo koM nijacy uh j 
jest dotkliwą utratą kodekiti ł^ywilneffo \ ^:^A'^viwi'\.\. 
A vtAd<r'AJ'iyMk(> nifpow^iiH-ułnłt *jkodij w ^kuiku c-ij-^- 
i:ia iriU^lu przywileju wulncgu Jundlu. Z diii^m 1 scy* 



csniA i347 otwarto komory au^iryj^clcie Tia ^'ranicojch 
Kjplwj^ wprowadzono w iryVonanJi? aiutryack^ laryfę 
i w irj ]Um«J cKuh-ili pfkdpisiino wyrok Anłi^rri dla b*n- 
<3lu i prt*^myytM Krakowa. Nnrai tncbn byJo kupcom 
krakowhktm z«rwAĆ w wy M kle AiLifiunki ki>i[^«TTi;yti|iid 

dniu I TryrJcm, poddii^ Kię oplucia tśowtaj na komo' 
wch aułttynckłcłL Trteha im było ortrajtu łnalr->^ po- 
trójny kapiut : ua. tstkońcteme rachunku i kupcami nic' 
uiiockimi, iii /aw3<»jtatki<T MUł»uuk<^v t ku^icami ^lOMryAc- 
kimi, rta opbcenic lonarów «xdgrjiń';y bfirowadMnyL-b* 
TyTnciAtrm bytn lo chwib Tifljkrł-iyrmirjsłA dU luri' 
ilłuj^tcycli w Krakunio^ witriu z nich poir>;(:iłi> n^lE^^yio- 
ici prio^ emiflTacyc, lul> uwic/isnlc oirodficly 1 obywa- 
teli, w ji-dnej chwili latnknl^ro komoiy auMryjkckii 
i po£bia;vio[io mUnto 3to»uiik6w je KróluKtwocn l'uE»kiciiij 
nai^k tiU poitroJoTiin w^iyMkirb prioJmioTÓw do lycl^i 
lniano w in*? towarów kolorialnych i łokciowych, 2inu- 
Aiało mii^hfkAOci^w do oufciędnoidj ZĄmymywrato cyr- 
kuUcy^ k^piutów. Poa^ło wii;c iiU«m, i« m^to ktcVry 
z kupców [a, ACfc^ólAloj 'V EfctArOKakoanycb} byl w 9>ta' 
nlo uUci^ ftiq domom TtloTnl^i^kt^Ti, Mc^il ro^^'tvs£onx 
fl nich zli opinia airudniki xwb<Eki z kupcami bcroni\- 
»kftni I try^ckiml. NiokuWry. mianowicM kupcy towa- 
rów łokciowych t fabryk Irancu^kich, zamkaęU ^iomy 
wre odr^ULi, iiini cłiuć ni*co p<^inŁcj, »prjv«i«li ń\e- 
wd^i^c^nego lioodlu. 

Było howłAm iflf^wan jlf: dla KrAkowa, dU {'^ifo 
kopców, fabrykAntów i rJi?mi«Alnik<vw, ł^ z dnifrin wcits 
lcniA Rtiji^u do Autiryir odpadata im konanmcya Krd- 
leatna Polskiego, kv wii;c ws/yscy lu kunannicyc mia- 
sta r^cbowaf mu*iDli. Untaty tartri iboJtowc w Krako- 
wie, obywaielo Kr6I^Mwa mając ttfrai do pr/cbycia 
ni«iylko kwoj;l, ale i auatryacka komorę, ^muMimi «ta< 
r*0 fli^ o paMpori*! u- VC»itxav,-\«, dta »fłraedaJy zbota 



h 



4^a 



RM.fiuł VI. 



do Krnko%'A. pr^yjr-idto^ nic mogli. Tar^f fflónny prrł^ 
niust bif na ki>inory |jfr«iiic<iic Kn^l^^s^mA Pol^ltif^o d(> 
IV1ic1utowk i BarAikA, dok4d xj«jiUali po jcbot^ burtu' 
wm kupbt' ^ Kr-ikcjMA, i>f^ciUj.ŁC ]v n^M^piutr i*a KI«; 
porjru, lub uy^^yl^j^^t' w wii;ka«>ch ir^DTipuiUL-b X3 

wymianu pri^Juk^yi Kr^k-wlwn V<iUki*-^ r pr/-'?<imio- 
Umi, kiórycih kupcy krakouicy dc«tdr<^dLi, wrcSiici^ 
TubyM^iiiij w Kr.tkuum CoiAdry nii* inUłyby jui rtU uby*^ 
wainli Ipj co pracd (<rm pon^^iy, JliT, Ic ubtojonL- były 
tAryffi, A łntfm podwyj-^onr] Jnftrf nin crrny, }.^z^rtf\i 
handel krakowski Uk doTktiwit< {tnrr. tf imiaołj iicxal 
%ii» pofikocJowAnym, nM*mnirj MrAt:i1i oWrJyioi I wfci' 
iddtk domóiv ffljtfzdriycti, kiyryth ftiAc^ra Mtjhti utrjry 
inyw*tła kłę w KrAkowit;. Tiiirnial wytncinin t obywatirt 
Krdk^stwa I^olskii-gw. Było w wo1iit-rri m!pA<:in ai r\ 
184Ć fi>ku 13 wick«ych hoteli, a 170 dAmriw ^^j^/d 
nyctin W d/icA kAtćogo tArpi byty onr daftoi^) priw- 
putnionc, dzisiaj ^tojl puMkaitń, lub jt? przemieniono 
w mirhzk^Dii^ pr)'watnv^ Ij^c/, nic? m kŁ>nic<G tych piorw 
^tych, bt^/poA^td^1ch, a fawT^fo futAlnycb na.'4t^'paoftc' 
mriplfiilft Kr*ikowft do Ausiryi. N.iroz wii;k>/[i pok.w 
ni:^iDitfr^lnikiiu' zmUrta »i^ bor vóhi>ty, mnjfilrowt 
niciali tic HC^uplą łicibi^ cxcładct, a gdy j ivj nyJtywi 
ni» hyU w atani?, xanik(Jiflk wjir^uiy. CkAI«, murAr^ti, 
»rłajdŁijąc tru^noAci w uzyskaniu jias^pciriów laniuch.ili 
conu^łnyrłfc, xvloM*nnych wycir-c/^^k do Krńl/^^iwn; t ka- 
X<^i^g<f ^kl^pu, t \At^c^Q r^mioils odpacl^ta pc^iM 
cic^ roboioik^^iY , kióryi^h ricdfA wpijdjuitA u c)K<ro1jy 
t «niua£alii liu ^btudrn. Bo i u tvm Irieb^i pAttiii^d^, lo 
rok 1H4;, kióry w calcj Kuropic byl rokir^fr iiłf^rA- 
d/aju, u ruL>> w dWf'ijTiaHi'>b dal mi; w<* znciki: iM)drt>£ało 
ihoźc, bł> nir pnychod/iłf> jik d^nnicj wprost fid p. 
<jDccnióQ' do kdnwinicntdw, a\c obtoloni^ u' chodów 
ctptal^; łJEukdt oa Tłitfm fysku »p?ku]AO% który po tia 



Wtrtn Kikl4v 



-iJ3 






jc£dti1 114 Vrmopy polilca^ i iłdHpr/tJAwai w Krakowie 

xródh> rabjicowej produkcyj, a wra^ wima^aU m^ lic/ba 
r^k bei jalnuluierLLj, podwily >\^ ceny towarów lA.' 

kIi; IV pnykn^iu polnfi^mu, It pr/y fmnicJBytonj^h do«| 

Z pojawieoieo) łic rjudu jiunin'ackiego \r Kjpllrj, wio* 
im' na. K ników, jdktfby dttcb t^tmiy ; saiin} k«ły tii^ 
sklepy. (jprOfiiuły w»rŁ/taiy, wpclriijiły N/piiak\ :i * du- 

bie&Iyp clioroby, hEukajJ^C k.twałka chli^bii god^rlwym tiy 
niiU-^ocIfiiiip-ym fipAł.obcm. Rak 1^47 obiekt k^fmn f«tA- 
i>&yni u/oJnu iTiiaMo, wpęcUil do ^tt>h\i o pótEritcU ly- 
Ui|ca wiifccj, nU iwykln lutlitoici, 2ninkj«j!yl o trfccią 

od rt>kii iłijft — is^o iloit x|oc/yrtóWj doWńj^cych aii; 
co rok <lo wictUnia^ tvyiiosila w Krakowif* w pr/*!^ci^ciu 
(^;ilo iju indywiduów, w roku 1847 podaio^lA nic ni' 



I 1^ £it««i1 *iltumńi'«tTifif pU roku ;?«>, — W>jł,:łt i(*i-iiiio*e 
Del4# lvrf vbdn iMfjiUtJ. ^ Jej tytttmttfitot twcLibnit. ^t 

Kcąd auMryd<^ki }nV t wielka Akwnp)lwc^c:lj( pod- 
<riii^i^ł Krnk^Op- 1 ^v^o handf^l pod pni-pisy cHno mo- 
narchii. bvt wjsflędii na j^kw i t«£fo powndj »tr;Łty niia- 
«u> ii:i«;'tfJoitviii bifijijp, t.ik w niv^m>ilym by! kło^jo^iot 
co poL'X4Ć i luti\\-iucy^m'x, kl<>r<fpa RxpIi4Tj fidWL-djiic/yL 
Jakkolwiirk bowirrii od roku lAji nic t^tę w wolnum 
mii^Acif.* ber wi«dr.y i wo)i rtzydi^nu bUHtryackił^^fo nii'- 
d^Ato, to pnrcłfJt vvpłyiv jegu ni* muj^l prx"'Mkodii<^, 

Kniinialracya wewnętrzna muleto kraiku, nic wy- 



4=4 



KH^Bd VL 



radliła mc w pi>wn'^ffł> rod/nju adminTitr.tryc f^min- 
rut, wychc^liąr.^ i łona mWjtkfti^cow^ ja} duclifrai oży- 
wioną, napiętnłjwaną ccch^ iffoJy i iuumli>i?gv po- 
nądku, kt6r« k uniy»tu ludroJ^ci w yc bodli tu.. Iniorciji 
i stiłsunki nik-jakie z^nadi-j /espoitły m*; i y^^Jcnity 
9>vffimi w}!iĆJtnm\, ahy ji^ mnlnn hyln lA jednym tumt 
chpiti pokratkować ve rubryki biur austryackich ; tn<-1 
było więc tę ni'-miF*! iipuitcLinc do cj^i5U 7-*cbowj 
I^rzyhłaiiiy dtf Kr^k^n^ koini^łiir/ nadwurtiy, lir^lijA M* 
urycy Deym, jtid«n £ r/udkich wyjąik<tw biurokricyi 
■u>iirya<;kf<'j, ł^rłowl^k AwiAtły I prawy, ftii^ ^pipsjył nI^; 
i orcanuacyĄ initylucyj wolnego mtasU, w rł,'k« ^w*f» 
<l<EcrXył whdfc peliion>ociukji ct^arskioso, ak we vn^] 
a-ikieiD, co Ił; sprau-^nii miasta poł<|vaone byłw, i.Kttic^'j 
fdaniA Jud^i miL-jhCowych, Z d.innycb urzcdiukOw Si 
iiaiu \ ftAriAMri^iw Mwor^yt dln miAHla i okf<;gU kr^ikui 
akicffo radę ftdminUiracyjną i icj wick«Ya cłcic atrybi 
cyj jiitnackiHi pri«kft<łil. Prty&t*Tiy inny kŁiniiiiAr? 
wyl^danb i frefonuowiniA Mdownictwa im wnót au^trj 
aclci, ujrcawMy pon^Ld^-k i »prc/yhtoić trybunu16w ki 
kow9ktc^ wedli- ki.^di*kłU ppocydury cywilmg ffartcu7»kii 
iHw^ani/owanych, nie W4chał mc odpowiedrif-ć, te ^do; 
WTilctwo ausirya^ki^ ji^nt. f«kf> 8łAlva. dr^wnUnn, »ui 
ścią OAdwaUnniA budowił, kiedy przi:^ciwnił kTiikowSJci 
f<j4J« sif b)C pr^y iii'*j niuruwarłym |Ml«tC4iii. W |>CMłi 
hny »puiłilb oJpowicd/id jcrdirn z prof<?sorów vnivb«fn»] 
tnZu witfsfJffiAkl^^i^o, dla rii^pofn^nU AkAdpmil kroków? 
ski^j priynfany, i aulo się. Ic r/ąd ati«ryacki łbil; 
z lom t^k jednoi^odnymł włjihiiych unifdników rapor- 
caini, reor^'dknud<:yę Krakuwa puścił w cdwlokc- 

Z ŁT^ił cjF.iMi dati^)i^ walne rftitporiĄAłr^nif^ hr^tbi^ 
D<^yni«, kli'ir^ wyj.iftnić i p^fł■d^tAW^^ wkutl^l j*^t(o 
Blępne, xd^ję mi »ic kohlncinrin. Ni<^tylko w roku ifi^; 
ftlo diit ^tr^ict*^ , puddlkl krAkoir«ki« ^kłAd^me do ki 
w^dowycb, naJi^iytoici wypłacone i nich initytutomi 



r 



MŁiłia Knto*. 



US 



uncctnŁkom \ o«obom prywiinym, oblit^uino ^ wo4]i 
oamtni'--^o nejmowego budtctu R/pluj knil:ow»kiq i fj 
1844. skłonni) kuniiJArĄ. przyjmowana i wyc1ftvrftr\ą prrrx 
kasę r/j|dowji, była moncu pc»1iJ;a i oa jrj ^topę w; 
biti »fcxuptoić inonf^t^' kr^kow^kiC}; vr»£yMktc tstim 
pOŁycya ł>u<Ue|ow«j ^zhac^opo ^Y^' ^ iJulydi pobktcii. 
O/niŁCfcnk ukli; mtiiuło umjić 2 wc^tpl^eitem Krakowa 
rfo Aiistryl, iiAk£ato u- miojł^ce mon^ly polftkff^i wpro- 
wadzić Atistry^icką p a |^y pi^miij^ była w cif^ffym 
«bir^u i tu podhiAAC wscy^lkicb obrAcUunkÓMT htu£yU, 
ndUftało wys£uk4i^ pewnu nr^rmaU^ wtJlua kiorejfo **^' 
łfiby się przeprowadzić rcdukł:ya stopy m«tłiiir2i>) , I*** 
w^m^^iii^nia sMiAunk^w pwnięłnycb i ber pokrzywdw- 
fiia scrcin ini«^ritsowariych, KomiKirJi n^durofny hfAbi& 
Di^ym, ^walyWMy nu rol^nic^ mi;nnii;£jt ^tupy iroUkiey 
i auairyjickicj, gdy wcdłu^f pIcrWhMrj wybijano 2 ffriy- 
w»y kolońAk^cłJ ^^*V|ł^ złotych puNkich. wodlug dnigk-j 
10 tL ri'rtskit:b^ cryli 60 cwAncygi^rów « jcHn-^j j^r/y- 
wny wyciaJŁAoo, ciyU 1« uartoM uobra aioiryachkgo 
wyl«£«h jvn ud polskiego i t^ wyluoM kur& po>ipoUty 
oznacza ywim hUł«T a^tv 5% fj grajrary na cuancygiO' 
r/p, 1 <lp^ m^ itr), .rujtpor^diiufiii^m z dnia 21 Biycinia 
13447 poManoiftil', tf. I zir. M. K, n^wnft sic 4 ilpL 1 'i|n'< 
MApy pctlnkicj Ri>Kp4łrzadi«n[« to byfo sprawfi^dliur^. 
Atoli obejmowało ono lak dobrxc mofielc ^fcbrrą^ pk 
banknoty aufciry^Gk&«. 

Tymtaafłłrifl /. oj;ło«PTiił:m vryka;ru bimkow^fo 
w minniafti kwłrtnio 18, ^ft rnku ki£i> bankn(>t<.»w pocr^l 
ragli* ^pidać, banknoty prxc«taty być wckaUmi banko* 
wymi, Iki ii^h b«:ik ur równtrj ilt^i ta gotówkę \\\v v/y- 
mł^nial i vwsj«Mn wypłaty »wojv u>intycnywal. r^fd £«ś, 
kti^ry był gł>'}Wt)ytn wiL*r£><cii.-1tfEn banka, i>głohil kh 
kdrs przyraufwwy w całej monarchii^ tłjrlo%t*nii- to 
rttłor/.yło dwa knrui, to Jest ttn^Jtr^y I rt^c^yiritły^ 
zfliiciiiaj^cy »i; x kaJŁdym niekdw^e dniem, a gdy bre* 



4?C' 



R(wI<Ut VI. 



hro całkit^m x placu mikto i s^óy w crtdfimoym cibipgu 
jui n\tf byfo podotinji i'nT«cvoć nwm wŁr^>^M pA]>ivru 
podr^ałjr odpoiriodnio wiy^tkic przedmioty, piaco 
]ii« jui >rttbrcrmf ale b^nkTiutKinL Xa fdit'u krakun»«kł 
teti -ipiide^k papivruw nrywolAl nk-nTycliitnc? x.imiRKvant 

C£cnc niłm wartoi^ł l«nkriotM»'. d^ii^c zjt jeden r*ń 
n\<t 4 xłp. 6 gr» ani naw«Ł 4* a1« J ilp. 15 gr., J et 
i; yr i t, p. Xa*>vr(:/a^ gub<?nijtur wujarmo-cywil 
IvrakOA-a,łimbi*i Si'lilii:k, ifRłiwit na dniu 7 liprji tA 
rokti lcL»r«i prxymti><owy linnknoióu-, uMnnftwiAjq« ^- 
loić ']c'\v\v^'> rł-rfiłktł^ijc papierami na 4 t\p W cod/ic 
ti^i cyrkid.KyS rił/pyr^łiilirnuł to -prawiło nfiwy jam 
dopóki br«k moni;ty poUkiej nie pr£i-prow«d«it w urny 
Alu t pr^yjiA'rcj:;jJ»Tniu mir'MknAci'iw Iaj r''^luki;yi mo 
ktf^ri^ p^/<^' kurs pr^yTnu>Ciit'y Mu^A s'li< redukcy;^ w 
Łoici lowaróu-, C(t bawkm tv moncroic poWkItJ iutac 
wMio jVfl itp-f to w mon^ci« koiiwcriicyjnv) ftprfcd&wiinu 
luli kuj^owatio tA I flr. 

o odwołaniu roi^por^adnrTjia hrabiego Maurycrgio I)<?yra 
3t dnU 37 nycffim i^^łT* iTnalujvn-'** ' '*f' <** 4 ^łp 
gr., ni« chciały ck wicdxicć o roxporrąd/vriiu hrabi 
Scblkka X diiiA 7 lipca TS4S, •wailu)«{o«^ 1 itr HE 
ilp-, i jakby t^go iistalniego nic byJo, jakby papii; 
hnnkowł^ i rradowp nE<: sir^dły nW n^i wjnotn, wypt 
€dły i wypIncAJA doi^d n^li^tytn^ri wsc^lkie 'A,' p«pi 
rach auhiryackrch, dc których 5% affih doliczają. Nf 
punio^^ty r>'kl«niAi;ye i uImUdEa Mtutl liitereaiOuaiiyc 
Tfat:ily 1 iraca do dtó dnb iimtytuia i oMiby pen-sy 
nowAnc ad rrAdii (ndliUrajACfr iiaIr>fytoik'ł ^^f>]i^ w mo- 
ni-rit- aoMryJirkirj)^ na kałdym jrtotym rcA.tJcim najmni 
ło7.> to j'*»t ify"*/,, niii^j \t/ /Mfi [ji:*lŁ jj /Ir, = 8,% ^I 
ve<]|c* kur»u i 5**/^ wyi«?j ^/ fart (oblic/oiw na 2ni 
nio wyJ>^£oici «r»^br& auMryackitrgo n^d iirvbro pulak! 



nu 

I 



f^hodAl od r. ifijSclkt swhra Tiasrrnrtowycliniepobie- 
rat. B\łO**t krftkouhki t ruku i«.vi wpytcmi u' rr>cmych 
n^IclytoicUch, pi^fr/ k&»y rudotrc płatnych, 2.fji»,oco 

które po adtr^ccEiiu j7i» 'W'*^ vvviuj i 15% niitrj ^//nrt (jcńli 

CcyU, tę in»iyivcy» t o«o1ły t tytułu biidfotu RipUrf 
pr'*« riąd płatne, tracą ra wypłatnch kątowych 4«5v(riJO 
2]j>., co ]Jr/vx cztery Ut«Ł lrw»ii]^ l^'V" ni(*r^^du wynio- 
sło kapitał jiiiwaźny i,tiK*.tjon żt\u, pne*x obywateli 
utm<^i>ny. Hla koj^ \<fn ^yisk pr/yp^dP W cir^M nd- 
fioM ifo rjud« w małp) cxc%ci obywaiH^. ptuct^cy Mak- 
podAtkli 'Itr hovr\efn pokrywają ctwurtit blihko cic<«? 

Uui}letu krukuwakiugo i p1ni:<iric^ k| w pjpJtrAc^h au^Uy- 
ACkich po 4 i\p. U jfr iA l Jftf-i S.U'- poiljtki rii^łk- 
i iiin«> dochody mpiT^niAjąrc piuoatałr tny cfwMrti) ivy(Jat- 
kiSw budźt'towych, pmypływiijn do kas ntadowyi^h w pa- 
pi«r»ch po 4 'tr- OA I ttt^ o1)liGJi.iriyi;h, h /titcm, in 
tr^y cxvrartc kwi^d docbodu w Krak^wio pobiera r«%d 
auhiryMcki w |>A]tH>rAcTj« lic^^c po 4 i\p., wyiUtjit gatai 
tftkJt^ wr pn]?ri^rJ<:h, Ucwc jt po 4 ztp. d ;yr- 

Mr^Ia f drugie), głóvrnt« dały »ic uczuć obywMcIom od 
rtłku 1H4H, »"pł'kj. kt6;4 j(i:';tOiKałA nowy >*jt*'r».'i»f i:ivn»i>w 
dl« mijsU Krakowa. WartJd ty di bolrici. mirli oni 
kilk^ <!hvH! radonnycitt picrwuA, kirdy na iholf^ffamt? 
ritlr^ miA^tft roiknMł starosta PCri<!:t; uwo]nil^ kilku>*ot 
wi^niónr politycznych, trjiyminych vr urc^icw cd roku 
m^tn ilru^A' kkdy w inurdcU «woicli tuogU pnyią^ 
br«ci tifk'rzy i £ nimi pod^iHili %ii; kau^alkium ciikba. 
Obyczajom praodki^w obchodzili iiroczyjcid ftwi^to WiM- 
klej Niicy, W obnzprncj nali zebrali sił* pr^L-dniE-js4 fłby- 
watck, nproaili wszynTklch przybyłych t wychodftira. 
Siwy kaplAri poiwii;C]l tantawę^ przygotowana skrzat* 
tncibi go%pody^ krakowskich rękoma a wLt.ij^u: na o)< 



4jS 



Ko«*>ia VI. 



cjiyslcj Homi bracia Vt<iTły pr/c* Uc iyl« po obcych nr 

i prcytomnym l^fE^ »xcf^^ia i gorąca wimmlI fyczenid, 
^hy jdk w tym dnJu Mii]t<^ duchoua Polhkt> lak pi^£nirj 
Ojc^yxQ*i cjłIa 2 ulilcbL-m i i^t^ w ręku [rjo^'ł;i wypf na 
powIcjLnliy «vych synów. T.IT<^£ ult^dwo <]ni kłlkA uhfo- 
glo, wypadki groinc ruxbity nnd^ioj^ kr^k^^wian. 2oł' 
Dtorio z poduKj:czonu oBccrĆw pocięli tk.ipad^ć i fO£bŁ< 
jaC obyualt^h^ ?)Uiii>U dl;i wfaanuj ubroiiy ^'WArdy^t^ \to 
»pi)lMwo nuciło Mc do MAwianJA barylcAd. \\''oj»ko, 
chocini TitCłHCJł-pinflo pr/T rt'ki^if-»< łlnto (i^iiU, iwlrn;lo 
%i^ nAiil^nio i cofnęło nA j^a-nirk. ^k«d pri^f dwie 
godziny bpukojriiir Ijcmbardouanct iTiiitMo^ Dir^ac ki6ry 
kilkoma godzinami piyrwtj r^ł;f.i^':iŁ» ^krcipU w&i)7łikic 
óottty, OcalSt tnin^ta od poinm, nit^uchronil jpdn''ik wi<!|«t 
domów od vjkc>dy i hie! mxIo indywiduów od śmierci, 
lub ctviktcU Mn- Miantij be^brc^nnw pny;cło «*roiiki, 
fctÓTir mu podyklcwdco po Uk iatwcm £wyci^ViXwi(^. 
Ko£wi^^iiio j^'wardył; . uydftluno <>rłiigrantów , roj|n»- 
ćtono komitri uartidowy. ogło-^iono »un oblcientŁ I lak 
w KrAt»ivtłr nkoftc/jty h^^ '^v driiii it' kuii^TTiin króiL^e 
dni uolnoici. idobyt<- rcwo^ucyii nU^deriFłk^ t-j marca. 
Byto 7«tpownv w nJywaniu lej wolności nieco iforącc- 
kc^wcffo ijntu, bo w»1nui(^ titw<j up^-YJ.^^ nirpr^wyctdjo- 
ni?tf« do niflj, alv przyznać i«<rba, J:<? w Kokowi*?, najT 
mniej w całej Au»uyi w-ykrotł^no £ |;rAnk iioiiJtrkowA- 
nin. a nuduiycu jAin pl>p1-lIlLon(^ wywi^Une /v«uly 
niv«£C-£«roAci4 i xtq wlani uri^diiiki^w, njjł.isł-.nj^-^yck t«- 
jiar^kit? t swoje pr(yr^t'Cii*nia, i \vtiv\ je w praktyce tt>* 
fajiKyCh. 

WroMciij pomijaia lupcrnie le cw^y, njw wspomi- 
nani o iifw^luich i rabunk;iL:Lif klóryr,h *\t^ ]jrj:«<j: oii^t^- 
pne micni^E^ bt'tkAriit« Cotnifrr/c ausiryjtocy dopu^tcjtali. 
Nttdtifycia te. tty z jcdnoj, c/y j dmj^ł^j sirony, były 



ir^pAlnr CJiUj Furopiir. & Kra^i^U' cf u?by tlę bardxi> t^jtię^ 
M\\rym, K<iyby go pod rwidcm aiwryiicJcim ulsi^* lylko 
iii«'nra^icU doiyknty, klórym r kotrt I inne ttlolkc; ulc- 
Ifly. T<j lylko wioiŁ-ncm doda^, te ducb rew^olucyjny. 
kt<^ry tn^^-tni^it ])iiOhvc^4K cAf^ hu ropę ^ vji4l^ pkuby nili^t 
Op^iirintłSci. pr^okwitlc ri>rmy Bpotvc£c*iSsiwa nąddinr, 
kli^try jFnfrm z ipjfń tytułu tnńj^J w oboiin fc im -irriA' wy- 
słów wywrola^ nniuralny ojn^r, w Galacyi t w Księstwu* 
PoinaA%ki(?m oio m\a.ł ch^r.ikieru rewolucyjnego, »lt^ 
się opt^r^t IM f^runcii! \>A\Tyotyc£nytii i nji; djtfy) do 
ittinTcit-ni* raaady. kli^rą konwrwatyjim urain s^^nowm 
i zft padhrau''; HWf>j;^ pr/yjmuJ>^ lo ji>bt esu^ady v.ini 
B4ili'f, £ t«^ li lylko punktti, lo .Htanairiika onrodowc^jfo, 
kl^rO j'?*^ Acl^Ia kon^rrwaiy wnf rn, oi^i^nUnr rucliy iv pro-, 
wiiicyAi:h p(>Ukich, xnajduJ4 w urny Mc Ict^irurLEiynąi 
u^pnt w I vd I i w iiMi iff. 

Co wi^k^/a. w Galtcyi ruch Tvk.\i iHą^ pnybral 
ititi\.\ obfUffrrłił-JNrp jrii»cxcnle. Był oo od ptcrwMfj chwłl^ 
au1irwolui:yJMyrn, byl u^ifowonit*m ku uparciu »połe' 
cfcAłlwa ra podauwio »łuviook:i i prawa pn4?dfti^wiic- 
t^m, «sił<jwatiU-m ku zamknięciu i«J ^-poki anJ-hoi^yAl- 
ncj, kiitrą r£ad otuur/yJ i^£f--dl ni^ od roku i;;^. Taiu, 
gidrte był o«iirkryonf>n'any Ky^im ftpUkoiii'a.nin nt«- 
uftiai^n^^o X c>omnf-mi mas^nii pnrcin' jdruwym tyw^o 
loiii '■t''^'''^^^^^^^^'^* |fdxic biuiokraryA JniiL^tiiłA t-U 
w n^incisic koinuDi^mu; ffdzi^ rtątl j^IunJit ira^tlę nio' 
tiK^j^oowAnia lyi-ia i wlaMłoM Miłuic^jo: j^d^k lyrh wi- 
mych ludfi uwiJnl ia ^ityfh >pr/ymWłortrott' » kLór/y 
w roku 1S4O pncMlkowali bandom mord«rcdw i ro2b6j* 
ników: l«ni w^eód u<ilkL innu było Manowi^ko wak^^' 
cyck^ nil w rcMcii: Europy: laru ^ jcUni^j slrony suwał 
Tią4 i bŁurokrccya, jako b^ind^ kundoiicrnw nn cxo]# 
ch)i>pskic1i aia:4 i kamirj armii, t ćr»^\<ij szykowała lic 
ftyc£upłjŁ f4Un|fa s^Iirhiy i młci^cjiiTi pobkicb \iiKl cłio- 
iit^'^vi^ prana i ApoJtt^zenUcicli /a^nd. ji^tW, juk to dtiS- 



pan-^ifChnfG mdwią, UfbroAfami towiinyMwa ^udrlcifr^rci 
t>yły w tv>ku tK^h r/^łly, a Jc^o prKuCLirnikirm r«iW(f|i 
cy«, ji?^i tryofiir ri^^ów w roku 1039 był tryumf-fi 
kon»r^Dk'4t>^(nu w Furopiir, lu w 0«jLcyi wrjt£ x*t twy- 
cichtwotn r^iJti« stdnąl u ff«ry Byst^^ai rewiłlucyi iJ«ł 

Atulj rok i^tf pr/ynió*! ftviattt wi<?lki| riAukc, ta 
inJ«*ii f^yM-^in r^ądo^^y lub ukUU stH»?>rLV44i^hki, uarsi 
Gc JgóryT Tit*^ £;ip"?wriii narodufti str_irii.Li^, i Jc owszei 
tcfif^lkł*- korkfłtytucya pm^t u^omykńw wyniy*ł'łn<', 
papirrou'yrr»i w'nr'*i"i- ^' klł^ryrb tJłk dłułfo lodjri<? cli 
dJtdi jak dłuffo Irn Mc chodiid ^pf^doba^ Chc>c1jil xnii\ 
Uj(m itfc c2łLfv^S«k ćoi^ ftilay, co jnk N«poŁ«i>n I. n4ró< 
cnly rtUila obnuciĆ aicdą bw<'j myAJi^ vy£y!tikiD łdywrj 

w n*4?j myśli sttntrjili/ujt-, to na>f^pi tiikic wykr/ywii 
nitf nMurHtnycłi MOiwaki&n,, orifAnrtm tudcki puchnii 
i judzić ^i^ plM'fT^it^. jjk kludy w de^le cjifowicka utki 
kaw^luk M;ljxa i naokoło frji>bi<i łprowiidcł c>utri>lf< 
Spu|ifc/4'6Mwo lu4/kio tywym Jost or^imifmi*in, w skłai! 
kti^fjfft wchodj:4 nifTOiiUidftip Jtyi^ioly *pntfi'7nr- i wl; 
df i ; ji^Hi ptłŁWłHiłiiwcń nii^ tU^rw^th tym żywiołom wydł 
by^ X tiebiu wUdiy, ale >^m ją wepchnie i givalirin ]j 
bditt LUr£yiTłyiv4i^ bv0^iv, wytjci>)A chorubi* i iiifmui 
czhknkc^w^ WM«lkA wUd^a pt>wimi;i być ^kuplmij^m m| 
hidjfkkb, jrHli nłłęfi nic fum iłuwa, gd/\fr łic nAiiirnlnd 
siły ludikit* aku^ńA>^. ii1« iftiiie ją dowob>te oi.iLUtf 
wckIawca, ru&Mjj'? (fir/orif^tnifAcy.t, fAttiy^T kr4iK'TiHi 
ki^w i rv^{>r£i-ivttiv nivi\ilt\e. tJuch lurtjiu jtTtl w i^.-kru:; 
od duch;i, dioćby h^Jt najwi^UEcj^ cflnwEr-ka; wrurlkA 
fomiA, kl^rti czlowk-k ilU iiarodu wyniy»Ji, musi by6 
cta^Tią I nit^wypfodn^ , bo k^MiMi duch irjbli^ra 90UU 
>«l4»cłu'ą foni^c i wwJto przyrodtonych u-rininkói 



Mfvlo KnhA< 



i\i 



r 



iii^yj i c«nfrHlSfd€y( w)ail£ przekonało, itt ukA mntotU 
liióń nic C4^nirali/ujo, a\f ows/ctn rozbija kh na Ari>myr 
1* aby la^iinjaf: rui n«^W4j opoIrt^f^i^Mwo, irz^bn »xulcjii! 
W4tku or^MUAc^i U' rodzinnych podMjiuitcli , w ii«}- 
bli£»/ych. n^jnilMycli, nAJUcjiykattitcjMydi niit^^aicb ku- 
pienia się pr/yrotl/(jnych nil. to jest w (fmioacli- I aro 
po r^x n'ti'iry /JAwJł sii; \r d^ł^^j-K^h <wiafA iikr^ykt f/ffW- 
Mti-aia ^iM, pnr«d wiekami JU obrony od d^łpotyima 
rrTudAlncfi'^, d/UUj dla obrony od dci^iK^i^Jriiu biLjmkrd- 
lyiaiie^'o. l^o biurocli IlliTlk^ltr^yd1DyuŁI , lu ifióirnicdcb 
URijmun-ych poc^i^io ^uitianm^iaiS m^ nad riajf-tarua ir kwie- 
ci*? ifl^^ytu^.■J'.ł, jakł'tiy iiaJ nowym jinijcktiur, nai5 gmi- 
na. Alo £ rozpraw, które wówcj-i* dniy *ic ilywrł^ł, mo- 
:PnJL \yyit> pcrna^ i« |ci£Cre nio rocumUnu wotnoftci gmin- 
nej, bo fiMJUowała <jiu podnójnycU p»v-ciwEiikó;v: w kt/n- 
Ktylui^yon^LUl^cb, niftcticiiiych jirj, jakoby DiH/rCi^oi.>j pn- 
iVC'; pA7"i'*iwa, i w natuigowcach admiriiiiracyjnycli^ ktcirary 
monopolu rxąd;t«nia wyrj!^c »łc nŁarhcklL .Skąpą wi^c 

J /^idrOKfl4 rvk"ł rtiii'fff>"0 wulnoł-ti gnurłrn?, pix£^luj;fc 
{fm:ii\- raczej j^ko plrnipotciLt^ ]]a^\3iC\4at nU jjiko >aDi(i' 
rodoH j7cJuo»(k<*^ 

W iadaym /apL^wne kraju lylr orjjunij-^ryi ^mln- 
nc^l nic byFo potnrha^ ilr^ w GaUryi, bo ni^dsin lAk ^tC'^ 
l>oki>p ].nk tiłiA], *kuiki*Tn fłEtAłania biurokrAcyinicpod* 
kop^m; toftaty n^i4jr;ilnc warunki ipvlt^czn«, aLv Wt wt^- 
^t<r dUltf|-E> nigdzie Uk lnidii4?iti iii^ byto uor^ani^u- 
wanie łfiiiitir niiatiouku^ u-:(-j-skicłi. Xaw«ri wl^kfii win* 
śdnic^lr nu! byli pewni, c»*^ twAją 4obi« iyntyfl, ety 
odl4cr«nU się otl yrifTiady, coby im utp^wnilo »pokAj, 
ale poxbawtło w*xv]kik^^u wpływu Ti'i ludiii^AĆ wi-^jak^, 
xty Ul bŁAnowiciiia lącmie ł gromadą w^pólnnj ^mjuy, 
coby ich nioKc iiara/ito na p^iiOh/.ortiiT sv>^Hkicłi wydat- 
ków ^'iTtiny- 'I rwały pritv ciik& dlMgi vr biurach mini- 
stfrynlnycb nail pricdniotcm tym narady, toeiytk «{q 




w dflennlkiuh dyftkoByft, povoUni mcłt^irir uufanU 

mano cic, v/y')\svt.zy kilha n]R6to«otriiy«h p»r4tgrtif()vv 
w noMfym MJtu^ie p<pl^lyc/tiyin x dnia ji jfrydma iłl^'. 
który Kuk /wnm* Kminy wirji^łEift, j^romAd/ki^' i dwiir- 
i»ki« oddat pod «vład^c urt^dmhów pol itycnty cli. Co »łc 
lyc/y ^mm miF-j^ikich, tych uDiyanijouaniij byłoby łn- 
tui«j»£H> ^dyby uiV bUWdłjyL ii^ |>rj':raikodii« ea^Oruić 
mła£)^h> EKjdojrd i woŚć urzędników wyższych, 

Jrdrcj T rfrujfirj pailU oAnn| ^mlnn krakowska, 
kiorjf w yłiiwnyrh /rtrys-łch o/nacryl poipksniie, j^^»J!' 
ujii' w n^u 1H4S gubtrnAior^alvkki. WUdju ]t-j, (ios£4tA 
nd/v^if< r^dy miejbkLr;;^ wybrana w moc ataiutu pr/c2 
»1tyurati<Ii, prvynJi>f-tLX ;:if ».obti /ml^tii! iiIri^(kjr^dłŁj:t<:i po- 
liryc/nł-j wybt>rL.Viw, którym w mijnuuaniij zawiadow- 
ców i^młny, mnirj o ich uzdAlnIctnIft, mnUj O moJFnoftć 
Shpf^JmentJL nluluri^^f^o oittndaiu, urt^ej u]jukvewiefi>itwo 
tjpinLJ pidity^zEjych chodxit(j. Jlyt lu bl^d, j^k punic- 
d£R'ii4iry, jr nI«^wytr>kwionia puHiyfKnogó mi(M>fk4;^Miv, 
I ich nicrr>aji>moftci airybucyj gminnych pochod/acy, 
ku»ry do odftrt'ia i powagi r(łpfftirf'nucyl gTitinrirj pii-r- 
wsjiy dat pochop. WSpótc^eitne uformowano liUokrytfU 
krakow^kj^t^-o tAd^ ailininihtracyjii4, k(6r«j kiermiuk 
wii^ffnnił człowiekowi prhiT^mu ^dolnodci. nauki i i\i 
AiA'ludr7rłita, Pimrowi Michałowskimi u, W ipn ^pcral 
aczkolwiek /mieniły f-ic 4n«Tyiuf-yi9, roblAli po wtfkj 
cz^(<:i cii >nTai, co /a Riplił-j ur/^dnky, prł-L^chował m^ 
w nich Ivu frjiDi du^h ;iii>rj^cuiAy^ k(ory |iOiu}<]<rk i 2gi 
w ludnoid wyr^fal i ji| utrzymywał. NaJ tifnii dwici 
wł.idzAnI postanowiona wUiJ^c adminTŁtrnryjDO - pi>| 
tyczTłą. pod nazwi«kt«m k<->[ni!yyi g^btroialnej Byta 
mA^'jM£acura Au«lryacka« :rft>JEoii4 x urzędników (falicy)< 
skkt. kiórzy djiwnł-gw pcrz^r^ku w aiitfścio Krakcwił? 
ni« cicTpEi?Iir nowrifo niit rojumiclit 1 lak raJzic admJEil 
Mr^LCy^mj. )ak ini*<pkii*j czynili fu pr/frkćr 



Mimitt Kmbw^. 



'/^UtArra kilka mi T^tęcy ubi«^to oć utwononU wla' 

:o jc*ht poHcyl lok.ilnr-j, W lym friu odjrio Jej tfirtny 
/a^ilck 4;.ooo rfr. i utwononn <\\t\ Krakowjt itaruf^two 
^roclxkii>t ŁrudnidC« sic wydaw^miccn p4hjpc>rt(^u , uŁrjy< 
niyw4m«Qi kcną^ ŁutlnoAci i invlduiiki>wychp pulinyc 
miejską, sądową i polttyc-^14- ByU t<i wtaitu /rekruto 
iirnn% po hkurui:h ryrkLiłiłwyc.h i Lwou^kloh, obyci^iiji^m 
aaM rynek im ziLpchanA urzędnikami, a odiUna pod kie- 
runek ludjii^ larówno mioj^lu j^k vłii<Uy ata^niw} ni«- 
IkratycbyluyLb, aiv i^uftij^cyth bic pramJ uitry^'diiiiB i po- 
iwariniDi, aby nir^tfotii^' u liulnoici Krakowa wywnUif^ 
Na dowiJ<1 w hiv».";F-na mi"'j?ic.-u wyp<t.in:;fa}ącu dLi przt<ko- 
nanlA podjun (Aktu, na icrnf wracam do rady mitfjikifj. 

^ivi komi^yi i,'iibeniiAln^J, jjiku nacxotnik wUd^y 
^Kiliiycincj, iiajn-y£M«j w Krakowie, cjElonick wycho- 
tfHny w łnfkolir b Ł urok rai y <-£n ':J . uiv móit;) uoiumk^^', 
\lhy w Tn]?4cie byli jfiki władM. klóraby od nUgo 
w ciemłkoiw^ckbądit mn lakJnU, Mtc»jal *if więc: da 
UHfyfttkLi'li czyiinoAci f;mi»nyt It. jiapr^cc/iit airybucyj 
rad^io niicj^kiej, kaaowai jl-J dccyzy<-T odnu^iał jej pra«a 
u^-I^Odiiid w io, CO <lv J4*j oaiuraŁnych lunkcy; luk-Jtalts 
y-gola adminiMfonal, jjik ic^ \pod;ri(^v-ać mc było mf>. 
Jtnn po c^titwlcku, kttiry nt^ty r- po in aitsiryackK^ 
•jUEbnóryana* nie wyjrtaL Ze śoakrcia prc^cta rady mic)- 
»kivj, iJdiniiM/JOi^o j«; kardynalne); o pr^«a mUaow^iiia 
nafitvp^y i iwŁ«iicofiu wbrtw jej woli na pn-ftM je- 
dnrjfo X r<«d/aow |fuh^min.lDych, Trcz ca wa/nir?j3i/n, 
wbrew pojęciu wJAcSty ^mtnn<*j| ttrbrew przepi>«OiD aut»lry' 
ackirifO prawa gminnego, nie zwi^^cono rAdiie mirjskipj 
]ndJ4Łku gii^iny- VtAMiintioi \v» ata-nll^ j»l wAliiym OL^i 
Krakowa, abyimy kiUui %tvw nic mieli tnu poiwi^ci^. 

Tji cłvi*ow' R/pluJ krAkow^kiłij, miasto aluMtitlłiijąo 
w sobit* niemhl cv:Ie [Minntwo, było ^dMo t^k po wrglr*- 
dem poliiycjrnym , jak adniirkftiracyjnym i maj^tkow-ym 



434 



Hd<4j»! Vt. 



KIA 11^Ł1<'lnly. Alhn p('finii!) oiwiirin i na potrzeby mi;uUi 
ciyJy *ic. W len ^po^tób utwonyiy »i^ irzy kitcjf*"^^ 

nu ocUUiMrnia mAJĄthi: ijrroinncifo jinlcciłn korni- 
sya riHdffornA jv'*ic£i» w roku iSc; óxvci''Łr»ł'j Rml^ił^ ittV 
(uinUirA(-\vjiMiJ spoTządiit wyko/, który komUyA ifubcr- 
nialna pcJaf^ cJo opM hivT» rachuby i Uk uiopinio- 
wAi\y pr£L'Uala radnie ^ lapytanii; m^ cxy\\ aa je?eo wnioski 
/^'Aiiztt »iv O rtft/n<9kf mnŁ©i wlytoj ul* było *poj 
t<*ri bardziej. U nip narowiły onL- jrnacmo^c majątki 
Alp. it wkle 1 łych wU^noioi funtowych fr^alUowM 
i.i r/adiłw KipUpj. pow-łiiie iti^d ii^ti/i/ah ubrjicano 
biutou^'1v publkjjm, JAko tu: na mn»l, li?air i innr ^mi 
t'by. Sunia o^»^ln;L tych k-kpiiftMw vryn^ta ?,l7,Boij ajj 
\tc£ do jej zwrotu n^itk ni^y rt^d jrobowiąiiM! 
itte chcini, 

Z ifirc^oiłó^ naleialy mi^tUy mnemi do gminy: di 
cbód c H/>nkC>w i iraklyeroi, t opUly ro^atkoAuj, t d< 
płaty kaiutnWŁ-j, i akcy/y Enic;tikif?j, C^yli tic^pywcgi 
Dwrir.h pirrwijycli nif^ Łipr/i^c/ano , inac/rj nic rłci 
m^&łft co dw6di dru^lrh. 1-'undu» inrnny .bjjv<j/«] 
pouratal I uchwały sejmowej w roku ii>^% która naki 
/iłU 4lopUt9 puy r^Tii bvdl.i, ^kUiJaii^ (u wylctcii 
u2\tvk buduwy kanal<^w u- micAdt?^ bud^iwa ta oali 
do (cminy; lcc£ *karb pL:blirfny fundusze /AT>lfirjit, ni 
^U^viaJ^r ani kanatrSw. ani ridtiL^ miLJ>kiL-j riA HtAwianJ 
iirh nie fonzim^j^ic^ Ctap&y^r. pr^ynonilo rACxam^v^ wo]neg<> 
młasM jHhI.ooo iti*. ri.rC£nir; prjytnnritf było nil^atu p»j 
wllcjaml krOlów pobkicb £ roku i4*gj. i58vi i^o> 1&3I 



m- 4 t^^i 



Mrial^ Kn%iAv, 



435 



I 



I 



I 



auMr)«c9:i w r. il^oo, jak nfitinniaj prt.4-t r^rąd Ki^ęftlw.i 
War^jtaurftkifgo irroku t8i<ł, Z^AJr m^, 1? ffdyby innych 

c/ylyby dla uprnuniunu wlusiioAti ^luiniitrj. A\e Kia- 
powr^ jako opł;icai kon-tamcyjnoprupinacyjna x nnitiry 
snmo] JftM nilojv[>u'<'łfłi pnr/Mkn i na IńkAln^ ^łi:ły ^elir, 
wkładki bavicm ha mip«kflńc6w mja^u pod^t^k, ktt»- 
rc^o miAHik«JScy wi«j*cy iii« pono^aa. N^itio r£t\d au^try- 
iJtki poUit-fa (^wbnu poJaiek kijnoums-yjny od wyiwo- 
rów iraxik4xv garąrycft, w roku iJ^-j7 do Krakuura wpro- 
wadJTony* pobif!ra nadto padftE/*k przemysłowy, uctiwA- 
Icłłiy w r 1817 prt« Scjtłi w mi^cff in)C4>oiirJ akcyzy, 
Ki^dy prMii> rz^d podwójny podatek cią^'nic i wyrobu 
i f^rfcdiiiy iruokóWi 10 ttuuność iiakaiuji-, aby Ciru|»)ft'r^ 
4>pUciui9 przei inittt^kaAc6vr mi^ifrU u ro^^tek tniasio- 
wycli, na dochód TOiaitn było obrócone. 

W roku 1S47 n^d iabf-«l c*opou"© w swoją a<lmi- 
nbCracyc, urf^dcił w tym celu ko*HftowiiA ^traJt finan- 
Mitt<tr ^'^e ^dy /d <';,iK<'>w RjpUig by'o c2y>ii'go do* lK>du 
I c/opowi-^yo ;!o/ioti ;łp, rocTnif, 10 poj adrniniiiracya 
ruLdowA wskuirk pr^kupMwA Mmty, (?7opcłw«^ prayno- 
4tto brutto Do.ooo f?p., a ratirm ni? boffact^o ^karba 
pub1kfn«j|fo, aIc cwłzcm na kos^t i^ nar^a^o^ tiulj«n 
nutor /iftle^ki uMk^^it tyluIuEU CJOpijw^^^u wypl,iC.Łi> r4 
dxic mk-jnkitrj 40,000 Ł\t. uoroL^fnic^ dopóki mają[<?k mia- 
*tJi, A I nim rłiłpfłwf' srmlnir pwyirrrtmnr niił j/iWarĄ, 
l«c« t zasiłku ;tgo nic n:yprat:ono wi^c*^j, jak iJ/xxł 
ltr> i mimo ickUinacyj u-tad^y jfaiinn^j wypuisicioao 
uiiopuwc w U^ieriUw^. Hdda iiłicjłka v£yniU wielokro- 
Enc prtf^tiłtawknu. wyi^ylaU di^U^^Mtó^' iwycb do Wio- 
dnl& i otnymywata t ust minfatra, co z tiai ^ub^matcrA 
uroc^yłie priyrzecj(rat.v Zf? wc jrj pr*wu iwnic yadAiyi!. 
Tymcjajteni na początku iSji roku miniMeryuni przy- 
słało jej lAwiadomienie;, Jtc copowu i mou aieiwrócono 

2«- 



dochody mirJKkle najcjcć bfdą nadni do ftlcArbu pulili- 
r*n6go, r.td^iy /n4 mił-jslcił-j prtyrntiyt nic dU pokrycia 
pa<f/i!b iffniny, pr-iuo i^iloirnU micjłikirh pód^tki^iw 
na jfminc, a S'^y^y t« ni*' wyMarc^yły, wtedy »kjirb 
publiciny nic wibronia itię pr/yj^ ]**j w punioc i p^ 
wr^ dopłul^. Leci l**k dłłbr*P ^^//^'ć, jak A\7Hii/<tvr, 
i inii4^ poddiki, l^yly prjevx ffmtTii; ha TiiicN/k;iA<V«iv Jr-| 
tialcionr; J^^Ali JA r/j(d, JAko ^wot^i w7a»aoAĆ Mblirr^t, 
\.\6l »4rccxy, ź* i nowe podatki, pnc/ yoamę n4 i; i- 

nq<lu> Wrca/cu% nawti mowy o pudaTkath nuwych \*yć 
nTp miłj^r, mirwlinń^y KrnlcfiT^a -^i d/U juł a rakid^) fii,-- 
ilj-y, l.p dawn« nawtt podatki publk/nrini lUyMt-yiimi 
lrzvbft i>^'/*kwowft^» 

Jc4U, jAk ^idiirliftmyt sJuazHjjić i lylul prawny me 
(kfonil r^^du do powriVt:ont.i ffmiitTc )9J vrlA>n«>^i, lo 
XAprfiVk'Jc pi.'i* inTi*Ti %v> był do loco kroku pr/ytiiig^lić 
w/|r)iid tiZ. "boffi -itan kany mił-j^kiej i jp} ¥rira*<aJ4cy 
corocznie Jrfiryi, Wcdie b-udJti-lu |;miry, {krzfi komi^y^ 
Kubcrni^tną iaI« icrdtoncgo. wydatki ptojokt9w<mu były 
»a T\fV. iP^o w «umli^ 3j8,ooa jłr.j uwyMkWiait dochiiily 
mftlo «3 więcej nud ui,Uł30 /?r wyntsily. sk^il wynikał 
dr6cyt rorjny iiŁ^r.ł o jJr /dawałoby nio, /■' >l:oro mA- 
JĄt«k ifminy byt w wickaipj c/^ftct tr ręku mdUt nkoro 
r^^d uJiioioku ił^nU łłttmwiiiłyiiAl ^ic (fo wr<^cii^, iLkori> 
naillu nLijuyj£z;i wl-iiUit tnirJH'uwa. r^sd CHH*nkki łł?ł»rv' 
7mtiiJĄiM, hiJilJct miasta JEat^^irnl/iłn, to irni sJimrm 
Akcrb m<^naiTliii (łboiAtflł/iny Jc%t do pokrydn d.flcytii 
Ijfmiriy- W tc-m b^4AC mricrn^iniu rada mu^jaLka /islad^tła 
w ruku \^*M Aby^nHCv] du k-(M, tiii lo kumi>yA c^ub<jr- 
nialna tLilpouii^d/i-ila, t*t wpr^ud muM być pnri-dti?£iji>y 
budj^t-t n.i tok TiiiHtępny. Jakkolwii^k dłirtin-m bylt* ti> 
Ji^danir^ nypolTii?a \f^ ruda mk'js);u. Koinisya gu1>«*r- 
Tiialn& jEatwieidiiU budffi na ruk ifiji^ &U nm prry- 
xi»la Radii« 4ni^'rort^«, ani ^a jedifiirAni i^ dru^ł rok. 




I 



>liiuld KnUw. 



4S7 



n^rmnmmi byty pm^dhUwknia, itaromfH) woUnU diion- 

w biur^u-li gminnych: komi^ya iifubcmkiliu nw turcKę- 
4[r\}A nji;to7tin1rA rA/tiir Tn''"j'łki''-j, I<v^f ani m ł»pfft<vnlfl 
puriHyj ufiędnlcjrych, iut na potr/cby miiit^n-^^ Judncgi* 

Ttt Utvu uŁHuwa si^ pytyni*?, jakim tipt^^dliena 
istnieć moJfR insiytucya !ułi wtadui, n ^fCi/c^i^lnicj 
ffmSniLft. ke^M l>uJ2oto ?»wycłi rotchorf^W {na role iSjo) 
w V» cjtęScijich pokryć nic jert w »ump> Jakim tpo^o- 

iiftd wy^fod^mi i potrzebami nvicx(k^c6vi% rud potzĄÓ- 
hkni I b«/pU>ce«fksiw«iii publicinom, kl6(!y n^ 2jtf,ouo 
tfr. koniMTfnegD wydatku, niemn wi^cvj iloclioilu nad 

Ka pyuni« to odpowiada m hah widok nna&ta 
Krakowa: mia>t4 niejfdyJi Uk um<f;fn(*|fo^ d^tŁM^j podu^ 
]iLidk'yf>, ż n«*c*yst"?mi i l\'* oiw'i*^^^n*rmi ulicami, t ni<r» 
jamtcflonyrai chodnikami i upnceraml, x walącymi się 
bud^iwlAiTłi publiczno nil. fgi>U vvt<Jijk ^pu^Co*»£vnia i ruiny 
j^kijby n^Łujutrf po tjpuAXC£cnLU pri<.^i nieprzyjaciela, 
kcóry /uobywuy fur[>fLr- » Cli/wuIiI }ą zrdUouttć, W bia- 
r4c1i rady iiiiL«j>k[cj pracują po wick^j^nj cjręd um^dnicy 
br/pUinl: ł^L oAWiM. ri^pi^ln^ iifu/1vf p«y ka^ic, ni<t po- 
bierają pcnsyL Komisano policyjni, mxjący nid^ór nid 
xtiacinymi wydziałami inU»U, otrcymuj^ j«dyQi« dfi^nnct 



') llufłltfi Ttx rab rKp jhkh uauiBkjija iOtU pjjr^irimiii*, Pp- 
■luflrffJy *ia ren mk 'jUliiiOBr lijtf ■ tuW? 70.010 jfr.. * tfjiLJk> w mj* 

UfjinniBj clU ji^gu pTtfffcłj in«>tnŁ hyto nlite tb^ r j^fulnu bcif*^- n4 
<cr. )i^ i bł &DPC «y<lhLk] pr«yjf^U tuimlt^B ł-oksTUiittia mytiD^A^t^ti ib- 
<l#ł( mi*)ibt<i fu«i 5<ou> lir' itiyhf nit tin u;»^maj v;pitrk. alki 
iiiivu flil i:a«ti '■ń'^'^ Ilł|>Ltt part n^ idiCnrackC idtIc nw bylf^^ «it 



438 



hn^^ij^f vr 



MCruplu (iycfy. Ca:y]i pr/y ukim AkUtbIo urzciJników 
podcbfia jcsi V bturnch iffninjr utrzyma* por^i^tlt^k. od- 
powiada^ nh ti> rt^ay* •-'kj nir poiMHłA, .iln tfo nlf^Tatt 
biurowy i nicodxowiiv iioiodbAnTL' łprjw nnjpMnit^JKzyiih 
iiif* klupuuly bynujmniuj k<^tr\hyi guWrttvAlncjf które 
fnnjdov.iil4 w Irm podrdii^-. Jtc oliywalr^te z wtuJ/y 
^fTłlnfłoJ nift sn ^ndowoIcnL Po rn hturumi jcr^icjc win- 
ienie op»ucxrn]>. Nkdal^ko znmku t;iivulft 9^9; w rnVu 
iH4g (główny LaiiaI mtf-j&ki , którym nicc/y»toid x ca- 
ł«}|^^ iiiJ£iM<i (Xi> Wisły uddiodeity. R^ecf U naiflącA 
wymD>fdFa konirt/nej n^Łpriwy^ h^cz raOa mk-j^ka przo* 
<lwA lata muIuU pukd^ do komłsyl g^ibrmulnpj I wyf- 
ttj'yr:b wUdx, aby futidu^ fia nnprawę poi«ebny uty- 
»k«<f, I ni» ujtytk^ilA jfo wfprJ<Wy, vi< łAtrrymarkifi nir^^y. 
vtQŚGi W kftfiate Cdkmu Piid»tu £rrvjił^ pocicFo^ Bruk. 
u1ic;((iyi zljudciw.iny ut Cf^ihów Rfplioj |rr/aj:n^t, rozpa- 
dał &]<j I 41 ^^rrtiatt nie juU}i;ł;Ł Ł nif.' mo2'< u£>'>ka<^ funilii 
»jru iia jt;gtł minowipTriŁ'. Nie było ptentędzy ha aczy^rctt** 
nk ulic \ dnjg itf iLniegu lijt> Mota. na i^^il/t^nie ich 
w »kwur 1?tni i pr/ysjiło do icno, Ic kirdy trzeba byłn 
poilniii££ kilk^ -ili^i spacłJTłłuych, rada ll^i*»j>ka nu' b^d^c 
w n^vi>ioftci Mkujiienia purf^dnuj^o niaturyatu^ ma»iaj 
myf. w lym colu fUłnnwi-^ka. kł''ircgo joj eiftiMK-zył p.*- 
ear )6 l^pca '}^ Po uii^^k-kroi^ wy?iCawioną byłn w^ad^^ 
fl-minna jo. proce«a« gdy porobionych kontraklvvr du- 
tr2)'mać ni« mo^^tM, ^dy brako^dki jv\ pi^ni^J-zy ii;i /^1 
płuccoJH oltju do ośvrii?l]iTntA iiiia>i.i, |,'dy oglosiwagi 
WAkut«k rofporEad^ftnln kcirnlhyt g^nb^nUlni^j licylftcyi 
Tia budowę lub naprawa gmachów publictnycb, nie 
omymata na ten ci>l JUdnv^v fuiiJui«Ju- Ljik włolyw^^ti 
i)A rddtf fiiirjhk^ rodtc^nir i>IJowi.|^Iti. /abrawsiy ji*j di 
chody Kminy, rfąd posuwał a£ do £mi«sfCoAd odrnn. 






UtatTD Kribń*. 



^M9 



wUnkc jej wttelWej pomo<ry i ou-s^ni obkta^lał ją no- 
n^yeii d^tjiry, kvr*tOfUckScRi iroJKkn, doMflw^l kwAtrroi* 
cjiych iKiatcryAlóWr xa co prawie fadn^^go nie oirtymy- 
WAia wyii;»t,'ru^'«rila- Ofl«t>[-<kł j«j oddzL*! policyoni*^^- 
i QJni;iWTa1 i-ily 4o wykonania )«j Uecy^yi lub egiuku- 
cyl podAtkAw, ^^hinra) <lo nw} slutby n aj ^doln lejnych 
urfftników, nie uwiktninjni^ Joj od obf^wl^iku ich opla- 
c-ania; ifluchym był na pro*by o wynagrcJimtP dU 
unt^OriikOw [riir^jdkjch, o z^^t^pUrtio codiiconycb, choć- 
by icź naj drobni L-j-^jtycb wytJ^tkiiw : jednecj M</w«m , 
choIwoAi^ pl<^nLc}nĄ X oboji^inoActą o Ioa iria^ta i z siy- 
Mtmem poMtycinym jioIąCfywMy, dąiyi do teco, aby 
w ocfAf^b inIe«ikaAc6w /chydi:!^ whd/c ffirtinną, jakoby 
nip irowcnf^cą mc bynajmiii''j o pi*rtt'Mł potrzeby. r*fcjŁ 
b>U i jcM (Ilb dlii dnia liiMory;* 6nun>uwd ifoiiny kra- 
kowskiej. kt<VrpJ podobni«-r j^k Innym, prawo gminutE 
pnyjFnato lanad własny^ imij^ilku: lakitf były i są do- 
dowody iroKkiUoibd o mi>v>to /^ Mrony fMdu, kirJry 
2 lnianu lv^ i okrviiU ' (^^4 ^"y <i"Ttony £lp, rocznic 
IH-bU-ir^. n.n lio/^c cv), opUi »lcmploA-ycb, /y^ku 2 mo- 
nopolu iytuniow";^'o i 1. d. 







^ ro^^»ocf^t4 w roku i^VJ or^arii£j<,|4 \it4d/ |;4tK- 
ryjikicb, piii;«rli jjuJItU^i^ mc di> KrakŁ>^a ur/cilnicy 
HUbiryaccy s GoJScyi, Csi-ch i Wc^i^T. l*rłybywHli oni 
dc mb^ia I j-ft^icMpiftTiłTU do wMyiikiego co pobkir 
uprf4?djienteiii, trm b8nlii<.*;. i*- Kidków uchod*i dotlił 
tx glunuL- Kicdbfko polftko^i w ijalicyi; prfybynati 




UufUcuł V r. 



z uIonnwiAui^ do dawnych intŁywcyj Kraków;^, njc J4- 
ciyll ttif; hawcI ł mk^sflcAncamT, «1f* siwor^yli f>^r>bfij| 
kfistę, ofant>nr> t0WAr2>%tVp'o, w nhntunn /hiorili uc mirj- 
scA dlft £abBtv Ł odporeynku. Lfcrocio ich na UAi bo 
n4j[nnkji£« magi^tr-iti^rA ■luiirynckani? irwCc »]c ^bc^j4^ 
twi lliicnu U7£v<tniki'iw. ktOuy wuji-ntrou tii; Jo^i>rvij4 
i konU^iluj^, ock-TiijiŁC się i> kłMy tnicrei i iijjpilniuj- 
jijfft h|łTnvry pii^oirają tv pfr^urłok-;. 7^ ciajuSw R;pUoj 
knikowłkioj nif* było wSccej wUdr w mielcie &.id Sr- 
nat 7 kilkoma uydjriif.inil i drr«kcyi pc^ticyi, SnanLAmi 
Ia£ wvIop^'u iuUsU /dtrudiiiaU aii; jtdiiu kas^. Ud ri>kii 
1849 i»tmł»ja w Krnkuwii? naMT^pujiiri? osobni? mułfUiru- 
tury: kuniitiyn gubirrnialna, r.Łil^ uilmini.^tracyjiia, ^Uiro- 
nvo Kri^ibkte, komiAy^ uwolnirnia włościtiTi, tMtmini- 
atriLcy^ kamvrAlnft> *dmlrtUtrj<-yo ctIo*. tyiiiHio^ra i si^m- 
plowit, or/ifdy granitiiie, uni;dy t't>^pcl da rUi ok generalne, 
uriikd Ic^ny k^mcr^lnyr bmro rachuby, dyrnkcya pocjtiy 
i ruda miojtka r pr/ynaltłni^mi do nWj biur-iini, prr^^- 
ajrlo d7ic-iifl;(^ rozmaitych kax a w bioracb lyc^h praciiji? 
934 urięd^iik^w i \luty d^ pomocy 4,^tj re^ipki^ntów, 
.duxorc6w« financwachów i wiciu initydi pc»>łu|facjy toa- 
mAiliTJ no/uy i ftiopnift, UwaSii^ rulfJły, K- w Malybtyk^ 
Łc tiii* ^^'choOią UT?c;dniŁ-y %aJuwi , prwfr sofo wic unt- 
Wfłsycriu, pimfln/Mm, ItTiryiuit* tf-chriWncffo I w^>^ó1e 
wwyałkicti ^akladuw naukow)'ch, dobrooi\*nnych 1 rdli- 
jfijitycb, Z lycLi 534 uu^iiii]^4!>w ł 4^^ j>uiiK>i;[iikuw t3wi« 
trJ[VC)v pr*yb)ł« p<j wcl^kniu wolnego iniaHUt do 
AuMryl 

Gdyby mnif* kto r^pytnt, ro mo/ł» nitf<* \\<\ ety- 
nicrtia 530 urjcdntkow politycznych, admini^tracyiDycb 
Ł fiiLdntiuwycli w itil-«tei«, nio licz^^um 4iV^^ niie7<^kd^]- 
ców, byłbym zaprawd«; w ril«ma>ym ^ odpou iv J^ią klo- 
pocii*, gdyby mt? urryjo dMnJ*dcrfOTik\ ^* t%t w/ri>Mł>m 
licarby tirzcilników, mno(ąMcrormalm>4ci hiurairc, lu^trę- 
<£aja Trudiioici AdmtnUtrucyjnf, r>a«uw«|4 »i^ u-^gl^dy 




łU»(B KłłWA" 



-14* 



F 

I 



I 
I 



pollcycinc, policyjni;, pr/yehodu na nty^l WAip*pin-o4ci 
i poUtrjrJt^iiia, których nte tn^ią w p(^Fi4dii«j łpręlj- 
>li-j a4liD;iiUtrACyJ, ^ratMvia^ftc«rj »prawy odr^u. Kiybko, 
£ ladowulpni^in Urun, i konysci^ dli ogutu, W Icfaju 
nic chorujni^yn nabiuroTnant^^ gdtii: uwoilnicy oii? two- 
rra <i«obnej k*My, f Fni«rv«i6iv pry tramy cl) n^c roht4 
sobie rx«mUilA. aic pdiic aami sa obywiltlnmi. um 
>fyl>ko^ć proct^Jury i riAnJiI inl^i^Hin- mo dorwuU ma- 
lig garslco ur/^Jiiików prfŁ^trc^sać. uicuwać, pud^tucbj- 
reAĆ k.iMa sproa-ł^, kołrff pndnniff i wyhjnkiwAi^ w nich 
RiyAli i ^Hcnidrów, kTóryrh strona ini^rrftowiLnj ni^ m\Aitt- 
Ta faft u'łninic nipuTnAAć, podi^jfflifroiĆ, to £t<; w nra^c- 
dniku (lia tttroEiy upnetl^unie i bUd rod^^^CA Kif ctr^ 
iTy»fukinia powodu, uf.prawirdliTCiajacPi;^ mJpowicdl 
i>dino^4ii.i, .^llj^ pr^y"a;iiiniłfj ;fvirioW";> kJty w n^iuri^ 
biurokni^-i austry4i<^kicj, kióra itojąc po Ta ludno^i^, 

<^lii)^ i>\ę^ tylko <j3>on-ijixjin4 dU rj^iulu* tw\tii>i<n X'*t 
¥f Ualicyi, m^Ltc kaMt.-n £ ut/^dnikoir tiie a'Imiiii9UD- 
vra£, alfl panouać ctajv *>iis inoc«n. Ko6cay hic na t«cn, 
ł* ^dy i"ljywjtł*l'» łiTij j:niłjd(jja i;i[łn''j AripAi, ohy tra- 
fić i!f> rofuniu 1 %crcA urf^cluLka, initiaja do jo^c klirsitoi 
\ pi^nii^lrmi okupuje »prAVki«dliwośi5, lub prfy^pieM^irie 
Jej wymiitru. J««t Łu wlaiciw« w kiJiidym kraju podE>i> 
tym fj^wihkti, ^fitf pi> biur.Kh r/<łduwych prit^kup^lwu 
krazy pcd w^fy^tklL^mi po^^taciairi* w^^yMkimi kona- 
łam* rioi-horffl ł w IłUilowJc Uiiirnkr^oyi wpr&wjilra at- 
mołfrrę m«1itycfna, zabijającą indywiduar poniżającą 
hiitrriichic i/ddow;|. 

Keecjc ticiy wifcla , iv pwyŁływ-ający z Awnlryi tk> 
[\r:^)iQw.n ur/ł^dnuy, mu^^rli pc.ciuń f^Zohoka aaiypaiy^ 
Ao urn^dnikuw wUtli lokalnych, klony urodzeni i za- 
mlrstkali w Krukowie, wspólne / cnl«-ra miEtM«m iblpll 
i»|r»re«a, a wdii^waj^c i^ukni^ ur/^dnK'x^ , ni« id?jnio- 
\va\\ charakteru obywateU. Kiiila pr/ybyMt^ir, h lud 
krukouskl uc^Olay, »^i|dfony t Admint^irowany l>yt u-e 




44* 



Kiul-^it VL 



własnym j^ryku, łe «an łpofccmy vr Krnfcowie lak ró- 
inyin Uyt od j^'al]cyj^ki«i!^Qr P^ir^yli nlcchcinio ni bar^ 
moni^, którA w oik-acii; pduouuU. iitt diimmlMracjt; 
ciyMn, łpr^J-yWa i koKJtiowna. na rrjfiilamy wpływ po- 
daikf^w I ?atwy oTijoh pobór W rjjodiJc mC^s^lcA^rów 
ujrxcU ducha nif^DawUtnegOT ni«b^2pic<^£n«^go <11a AuaUyi, 
Aby i«i> ftun n^i)* p»«in»Cjyć i KrAk<iv (Ji>p>ah>w»ć 
do dc/<tr^tji£cicyL fcjlkyjhkiej. uwalali ł* iiL<?oJiown(f 
yburły*^ rcsjTc kmknwsl;vt:h in^itytucyj, a n»irs^k*ińc;6w, 
których wbpótna niiłniiwiłi do Auslryi 4cxyln^ rn/H/l-cH^ 
i micd;?y »oba rołjairjiyć, Roxpoc<clo n4ow«i^ Łimpanii^ 
<j^£ivt.'TLjydŁ Uor^hpoiLtJunc-yj i ^-a;^o;-l6w « O^lityi, ^ nita- 
nijwkic £ Kmkwu, jul nw w Gat^U£ Au/;ihtirJi^^j\ 
jnko / potwar/y łh) i fi^-iwionrj, nlr tp d^Ji^nnik-icb w Si*- 
dOE^^kiiTh o^lasr^myrb, ^fA '^if,* ^^ fa>^'« pr/ir<:iHk>iły du 
biur cniniiicfyaLnycti i po c«t«j rctchodiity monarchii, 

gaiuk tspifiii ri.4do%Ł'j i |łubl4cin«j w Molicy. ^^uły^y 
uncdnikom au^tryatkim w KrLkkoKi^ło do xxkJC?ii<'WdTiiu 
foNfow o mic4niT I ji.'ffA ludnoAd, tilo«tli oni, ttt w tCra* 
liowk' pr/'*/ int it łj-d/icif i bytu RjpUi^J, uu^otły! w;c 

[p ^/L^cllty i tak iu^ncj initrlijjr^rK}!, ri^ijaj pntryny^tu 
Kc-iło Akujłiono^tft^ kt(Vry w pn^c^i^niu z mii^j^cow^ 

iiurfikncy:;, trj{vii>~it w ^oKIfj pndtr-^loAci thath; ludu, 
drobiii^ obyAJtttf^l.^two, cbtupow \ tydów. Ritrycyat len 
ulr/ymujc łi* j«ik£c;t« po wci<*lvniu R«pht*ji nił-doxflrul* 
ildiiyć <i^ ludowi kr^kow^kii^mu du n4du; iftUA^y hkar^ 
jt'g£>, do whiU riłjiŁyjU/yrli iM»dno>JonrI Uirj>m> w^inu^ 
ii> t.ik fffębuki j<:^t ro^dir^at mt^'dzy ?ipoW/iiMnt kUftuml 
w Krakowtf-i Jtr m riawct po imlrrd mi^wkaAcAw pii« 
inika, gdy k^^da kla^ m* wy^OiCione dU sicbio miuj- 
hi:ii na ojtfólnym cnit-nUT/Lil t/jiominano w koAcu r/^iJ, 
aby wyaFuchał J^danU Tudu ljyl«'j Kiphrj, Aby fadtia 
flry*tokrj»tyA Wh biorokrncya w Krakowi* nip ^t.^łri 
THi»;d/y lodpm a rłJiilfni^ ahy pr7y|>adajjt*~y ludowi ud-^i^ił 



w łii«tytiicyach I rozwoju wiórowej monarcliii. nic byl 
ma cJmawiany, i aby ten luO nif- hy\ h*^^Tvnnw wy- 
dAnym na tup pAnyl, kK^^n^J Kr;iki^vr od lylu lal jcaI 

Jv i tym podoboc nic/Ufr^ibnc fabic rofgloszAno 
o KrAkowi«i, jg&jt^ Wbzytcy tit\ifhik»ficy od Ut iriy^kie- 
«u uiywali wrówntj ^wobóil koiHttytutTyjiiyili, g«liił* z*f 
tv«x>Mkii:h prowinryj poKkEch liicl włrj^hi hyl naj^.imo- 
ir»ln!ł*j*iy i najoSwieceń*Jcy. ^litf że wszystkich mlAftC 
polskich k]A\i. ubo^a uaj^vi^c*j doxiłiiła dobrod; i<^jftlM' 
V<1 bu4^dlb2f-j, i ndj-,/c2i?r2(.-j Lyła duft pny^^cari^, Alo 
luiAJ uct liył liTiLloc^ciy : rhud/ilcj ^ wyw^tlAnic auiAjeo*' 
niioiUt kfi^ry nic ihtcU?, ouiworspoie upioru Bry^cokrct^ 
cyi i pamrf^yatu, i ki^-dy wysikip kl.ity od wcitlenia 
KrAko\VA Ao Aasiryl urAtjJiwk pod iKj^lcdł»m natp- 
T^dlnym i^pad^ty, cUodiiło o obud/cnlo w nnutacti tny- 
%V\, iŁ u ^kii.'J* taJ4rnŁnk^ wpływy, kidrn poluk liobro^ 
dfii.gHturp £ nowugo poT/;4dkii r/ccfy nu iiłe kIa^^ oi^i filu- 
jących. WNiriymujo. W tym ducha pracowano po w^ach 
okrc^'łwych, łwr/ąc 4JowfV4 i piłmipnnii propasr^nd^, 
i obud^no w cbtopach oadjinji;, Ic pobi^J^ wazy«ik>« 
criini4, t>kOTo lylko rv »Uoity paniSw nt^ jMjd^ prze- 
b£kody. l'r;łtciwjno tci po pr/tdmkAdjL-h Kr^koiirji, 
Icof lUMJ lud pncjciwy \ tvLwio.c^ny nm dal mi; wpro< 
wadli^^ nn błi,^dną dro^. 

T.cpiej udało »i^ tifiędnlkom ze storota konnym ii 

kti lff44 poczęli kupcy 2vdr^vraCy piJUTiohJ^ mv £0 
ami / Ka/.imttr/a na Stradom, tu jcM clu miabUi^ 
Było 10 w^hron^oni^ prnwnmt Rrplrr-J ^nr^uakonnym, 
o ilp ?ił? nk naucJ!ft czytać i pimć po po^^ku i irbioru 
JtydoMtkt<^j|;o oie ^ruc^ l^r^ędnicy du>4ryaccy prcrd%ta- 
wili tydom. Jtepo ogtoa^i^iiio konalytucyi JE dnia 4 ff»arc« 
(która nigdiic I w ^^idiiym pr/yp^dku nic wc«2la w wy< 
konanti-), ro^tnlf^a wyznań rt'li^TJnyi:h ił^taj*.', mają wiifc 
»taroznkoTini prawo o>i«dknia ^i^ w catcm enitidi-. 




AAi 



lUcdMl VL 



J■4B1ra^^y>)' kupców n]UMuw)-cb> chr/v^iad>kiclt, kt<>rf; 
1 Ż) danii rywnli^owAĆ nUt eho^l Skulkicm zwyc^Jijów^ 

djEiny- N'ie rm.'*te gdilxivry prow^idij^c handel, poprii 
tiEiAJc na uini-eiJMym i^yitku, JtU kup(iK chr^^CcuiA^^kt,^ 
który t> lu cluri»ktcrf?m swuim duje gw^rai^yi; p^wtio' 
itm towaru. Z tycU poirnilAw oMrdIcnie 9J<; kuprów tyi 
dow5k""h »' mi»">''rł', ł>vl'»by nnna niT*7*iV(FclfiĄ dla k(i] 
ców clir^cMf^i^łkiLh. L«cc nit hami hiindLujocy byli 
piceclw[ii UkpilKicMUlU lydów do iniAUn. Brud 1 nlwccy- 
»to$ć, nic(hluj^two pQ u!k;Li:hr domach i tnitr^jkatiiacl 
ni Kjuicnivf;u, /aHiraH^iZy chwH-dan, \X ftpuwc/«oi#*i 
łttiiToza konnych do miaMa, Kmkóu% pudobnle jak K3fi< 
mień jrmirni %\ą w mnhtai^ pr-tiią błoiA i rjtdatrhUn jfdj 
WRjy^ikie irodkl w/^-Ifj^em bUrofakoi^nycli doi^d uźyti 
j3L'Xvk«iŁ;kty, Jtł! tydii p^^U^^y dDpi<n> £ p(łrjiu<cnici 
hwir^c stroju p^^yjrl:luJ4 polor cywIllEAC-yi i o por^ąd?] 
irao-ynaH hyć tro^kliuci. Aczkolwirk pr/*-to iv stanoM-UI 
hkn ntutnikcyjE^f-^o nie d^ttu »i^ nic intwii^dik^. pr^oriwi 
■wpu^c/cnia fydów do inta«t4, jednakie wi^^d iu toa* 
kujj^L'>w i:hr/i:icL«uhki^,lir :iA ticłi^^ló^iwo Ł idroiM^ I^mMly^ 
nie 0^>lv^Jl:Jy vd ruu fjtucai^ tej /apory, kl<Sn*j iydtfi nii 
i^hd<?li fdJAd prfrjt pnnur.mm nroju iururhkk!^. KU-j 
kun^ihi wlA^ici-rTi sk^^pów (ydowsktrh T*r/'.'nicv*Jo ni* 
hci pojL.Yoknia r. haniUmi s-wymi n^ Sif^dom, do miA- 
feCd, vr Lxiffii ubliżyli nietyłku pr,^n'om miirj^ktnia 4I1 
pr:iw»in ktJDffre^gAcyi kupieckiej w Knikowit?, hc^ stt' 
jwolriiia kliłr>'j ntr* "olno iitkfvmu oiwri^nt^ ir rtikftd^ 
nowł^ffi> tkl«pa- Radi mitj»ka. jiko łlrói gminy i pra' 
koftgrcifftcyi ntkuAłit ^,ttnnknqć i prjtMiieM t« ^klrpy^^ 
n gdy Miro^akc^nni rue u^tucliali joj wyroku, KAiądaU 04] 
f«t.irof-iAi i (ł»idk"Hivridy vi'iij^ki)wi.'J p;>mucy ^\l^■c^jftr'j dl^ 



Miun KnlA< 



U^ 



* Wletiy w^£c/<^74 mc ł Ufliilba pncJechę urr^dnlkdw 
nu^cryncklch rlTujfA i tfAdllwa dysJcu^yn, lo w ndxi« 
Rii«jitki«j, to n.i /ebrnniach pn-watny^^h. lo w <l<i9iml- 
kijicli nie«ni«c)iich, n ^\'i\M]i*f irl vr iJiwtntiku d^S^ który 
chciclal ri»iv jDwjak^ p<;picrAj, db WB^y^tktch cipfnfj 
koliunny swe w lej kw^^tyi (iiwor/ył, Zr-hriiU wc rrt"- 
miłfAlnłry w dniu jft grudriiH ifl^g i następni? tbierill 
irię kupcy i i>byi«at«I« cbn«iciAili«cy i vr>xy3^.y wapi^M 
Ofre po^iAnowili wystaif ttoputacy^ do Wiednia, iJU ucbro- 
nicnu mi^su pr/^ nawa^pni iJEncliiUw. Rada niŁr?Jf<k* 
19 hiAvj htr«ny iUUU?a, utrttyniująr ra/ttn £ dj(U'rLniki>/in 
Czaj, tt do niej nslefy prawo tuanowk-nift, ciylt wolno 
lub »]^ uolno \t%i oincirfyć w ifmInEc nuwy lifrndel, 
a sfi^f^t^iMiii^j tr^ Łv jej Muły wUd^ ir^TJHikjaA poli^ 
Hc>jnych poff^dkonyub, bfi-;£ w^l^itu na wyfnAflle ri>- 
^i^ljnir nii^TH/kjncćWi al^ r tym uiętctjrym w/:^l^<di-fn lu 
pori^dck mi^^ift i zdrowie mi^^s^koDców, Ci, co irj Atry- 
h^cyi mdjEfff ml^jsklt-J nl« prryfnaw^li* dotnjgali aic 
ArodkA r4d>k<iloc^c» ule hic iii<bF:Epiecji>r|fCj któryby 
ni4^^t hyC j J |^<j]iiyi:inv^u tUnuwiaku UumuL-fonym, to 
j^at r^id^iału jifmiiiy na Ur^kaw^kri i na kaiimirrhkA, 

prr^no pt^sir^tf^ali iimiarkowań?>i, tu siaro^dkonai 
utknięci w Oftobnvai koir, Mr«cmil «uMJii^4 iu lawfai 
dU fiuruduuui£ci puUkiq w Krakowie i ia wplywl^m 
rtadu cmk-nią &l<^ w kolonia niemircka, Alytl mI:drIll^u 
pmfny opnnowaJa wfckM«&ć I jr ią prośba mry^Ur.u 
df> Wiednia d«pi>tncyf- Zes,t(tj strony ni«»iaApaU uaro- 
mkoLiDł, il^* ŹM do ci^^>lrgo oporu i cncrfpcinf^go d/u* 
łanio, do pr/cnoMti >ic na Siradom, pobtidinni byli pti4*x 



ąą6 



R«-[c4.t VI. 



wiif^n^- Tf^j >>afiicj moKidy u^y^nauo »ł>* w Wi«Jniu 
w/f^I^Jetu hUrvMkoiiEi>cb> MinUlt-r upniMr wcwn^^imjTh 
nie lękał &ic oil^fwjuj^ da J4!tlTinf<* ^ t^i^irof a konnych 
deputat^', ł/ł SfydiiM^kutit/iie /Wtł^^ ta-fłNgH/ą tłtt Ktfio- 
jętHifU rzątin : x gdy mu d«poi(kw«iiy odpowtediiAt* it* 

jfł IWalMm* — miniUrr oOrzolcł cit^rp^co^ ie wł^tim m- 

Tociył Łi^ jpwcic łjw łpór oicKCMiliwy, ktOrr-^;^! 
prxye£ynt| byl^ »i<'w> j<»«unLidJv^ <jt>u ^irun i jjodMc|iiiG 
difiuliinio unti^<<Lników austryockkb . kjudy na Kr.tkt^w 
ApatlU fclęłkJj kiórri rtbln *trnny /w^AnJonr ]io^odxiła« 
bo im niejako uiunęł* miejsce wnłki^ W dniu i8 lipca 
lB5Cr roku, okoto połudnU, w rtilynic Uk Jtw^aym Dol- 
nym, na jrdni-^m / pr/odmi?^ KmkowA pofolonym, dw^J 
wyrobnicy: niłyn-ir^^ki I kow.dski, vMv4ic pr^yp*i^o\vać 
obroc/i^ nt wat kohi mtyh^kiegci^ rt>/nii.-<i|i ogk-ii n<i ko- 
loinift Łrł>y ci*lndnlcfrj. Od o^Ła le^o l^J^y *lt ł*'"- 
mivniera kliny ?tusJoni' Wfwn^jlrł! fcyinina i wkrt>tcL* xa- 
vi ^i^ c*ily nilyn i'iu:nnk.t ^łoJlLfjia w nini i orr-«<^liy 
tskie w Hąrłit-^dntm domu, Tttoołone prądem wiatru, jrs- 
"pAlily w rrUnych punktarb mbudowaniii mił^j-łkiL' i po- 
i^r ro£^^fyt tic x kUTUiikit^ni wiatru widtujt Ciiltr^fo 
miAM^^ Nii; było ludfi ani nar^cdd obrony, kilka mj- 
rych ^ikiiwrk, kt^lri; Jt c«ft»<iw Kjpltcj dochou^ily hi^*, 
były pod /nniknlęciŁ-m kompndunu woj!łkow<*go. Woj. 
«ko otoczyło g^^Achy rfAdowy; bli^tkin po/jiru I nic do- 
;tual;Uo prneyatąpif do domów ogniem x«jtiycti> Od ^9' 
d/^iiy pl*'rw**^>'J i ]]r«ludnia do biódiscj 2 wlfCforA spło- 
ii'-k 105 wii.-1k]4rt d»mów w rynku i c.drjycb uIlcfLob^ 
j«k nkmnii.-j cncry ko^ioly t tn^ma kla^ftClTaT^i, zft- 
kljn.1 tcflioicłny, a ;initt'i*rły!ot i blblt^ti^k^i TajTii^Ilf^ft^kiii, 
ryllto pniji po£wivi:cui(; młodiierjiy aiktiduniickicj ocalały. 



Mu-Ut KnXAw. 



447 



I 



Pafor by) taIc ivUlkl I powucchny^ ttt nip ctiod^Ito Jut 
o v^A^/«ii]tf domOw uijciyctif lub «cbronc lydu które 
w kierunku wiatru ]c■iA^y, aU o iapot>i»l«iikj nhy o^^teA 

w p*^rj:>-ni; nic oUrAni. Trwało 10 Mnisj^nc ł.nifi/r^onlft 
nfiJAium I pntiw ilol na^icpiif-: opicft ^płliirsry dachy 
prf^ntósl »i7 na piętra, z pi^t^r pf7eu«iit dt^ skl«p<Vw 
i luiidł^^w IM ilol*- t wi^LMn^l hiif do piwnic, ntt^fci^i: 
i t^ drobinę ruc:hom(j^i» ktOri| mii-Hxkad<;y pod muro' 
WAm^mi skIcptcnUmi ocili^ ruii*H n-id^ił-jr Xare?i£ci« 
p^^y^ft%^ kiedy hrjikło mu 7yi\'k-)u: nii<;ukańcy ^Ado- 
wlll się, jiak mo^li w ni««palf>nyc|t ulicach i prii?iliaic> 
:4clA^h, cily drieniJłCif-go ^dia po owcm wielkkiD ^po- 
slosjCMtiu W9£cxat się na Klcpanu noiry ogii>^ i p^£4*Ać 
f^omciw 2 ».)']3kaiid zhoŁAt tnt s^kt-idumi spirytusu, Mnoty, 
i L p, W popicH eamtenił. 

Klę^kii lA f^kiopni i t\n^U po-^tAWit^ ki]k>t?Ql fa- 
mUti w *uni« tiip«ln«j u^d^y. Wicks/eJ c*;*;;i |>4i^'«^r/c1< 
ców zibrakto lurac Włzy-itktoiro : bloUjr^^y. ad'it-nia, 
^p^i^l«^w domowych, ił Ci* i^ors^ii, pr/e^ npnlcnl-r mc 
warMlttlów i tklepóo', zabrakło sposobu wytywiirnu *ic- 
?^hrah Kię nAtychcntAAt powałni^JHi obywAlcl« i olr/y- 
mrtw<iyy od komułyi ^bcraiilnej pwuolcuw, uCwuricyli 
komiici pOjfor^alL do ^UierdinU F»kl<id^'k we w^zyMkJr-li 
pni*hicyadi pCflhkicb, w cjilej Auiiryi i mnyrh hraJucK 
Klif^ki u- winmych obrwAcłi prłn df&onnik Cz^s łkr«- 
AtoiiA, ndViłTa 8ic bofcMnf^m ooh«m po cjitcj Po1m:<t, au^' 
dinc I ił-ga wrAtcntAr mo/n* >it ^y^O spoiizicwać fiiu 
niAUj dU pogor/crl(;ów punioCy *V Ina-rwrncyA wTAdz 



I'ii1«1ii«w4j tnttfUrli, utidomoU n yoŁAtat Kfikav« j^slaU v4yKkldi 
w £DlAVM fTa nhriFTłii Jj»j'>j(h ofiir. Oto jfdm ■ ^»ng\v1l t^Kipoa^ 

■}Vii pocomkA* WnLuhtkuiif n>^U^t*tTin diiwn^^n* iiul^putfti *>TA< 



448 



RoŁ(Eziiił VI. 



niLSiryackich ostudziła zapał. Komisya g'ubarnialna ze 
swej strony zbierała składki; w KróleaŁuie Polskiem 
nie wolno było oddawa<^ składek komu innemu, jak 
austrj'ackiemu konsulowi, który je przesyłał wlad^^^m 
austryackim w 1^ rakowie. Nie ufali im mieszkańcy Kró- 
lestwa, obawiali się, aby zfoione fundusze na inny ceł 
obrócone nie były, i czas pokazał, źe icli ostrożność 
nie była podobno zbyteczną, 

JComisya gubernialna posunęła gorliwość swą tak 
daleko, ie wszystkie sprawy miejskie, jakąkolwiek łącz- 
ność z pożarem Krakowa mające, pod wyłączny swój 
zarząd wziąć chciała; nie dozwoliła radzie miejskiej tru- 
dnić się składkami, odmówiła jej dyspozycyi uzbieranym 
na ritecz pogorzelców funduszem, a kiedy obywatele dla 



łlek. \V Irul>liriie ułcAnim konccrl i loiervc nn JmrŁy-^ Krj]inw&, nu dEitfi 
2'i i ^C) ^r^c^ni^. Di>H icdi"ai^ &zy lit 'j lem mic^7^kJh^:y t'aTfj puLci-nii po- 
^pirs/yli ł oruramL: na kilkii <\a\ j^rzfil koncecleni ^:i}ir£4l23ły scw^£.'id 
bryki 7 uikriJiLbuii <li> liuftlu, kióry ii^ ti-n cci nii^il hyt utŁłilai>ny ; i^lti 
ich llnŃ^ nadmzła, Ic pii^i! jiokoi |W ratusca lalolitne niioi l>>'I>~' OUywa^ 
lele Tiiiej^cv nir d^li .s^hLcli<:ie it[irzec':iić bic, i uk; p^n flaycic, majiify 
łililcp kor/Liiny, nli.iniwjt wsitlkie winu i n?iwiccciiii: 'larirn; pan Stm,!- 
drni, ftliiiicicicl citkicnii, cin^fi i cukry: |>p]; Sirdlicl, mjjący sklep gjilan- 
loryjni^ o^miLic^i.ti faniuw n:i wyln^rj dni ]naf,"icc] iii^ tiifuf'^'^ hilcryi ; 
WMVs?V ?iL;ij~tTou-Li: kitiii ur/.iiLcnia Snili kcmcFrCoweJ pracujjcy^ bez £.1- 
łlne^fo wyniijjrtnl/Piiiii i.'.if\\i y^ tiiii ; njijMcdnkj^ł^y liJ;;:irŁ uic pnyjai; nie 
cIihIjI £h pr-icę sw4>ją, fl'iwcm w^/y>»<:y, jikhy jeilną myi^lą niywieni^ skłj- 
il.ili orury, "if-^li om'4p<c^ pr^ty -rt-i^^JLJ m pud^rwij^nieiiie J:n.'iellonów produ. 
N"a ilwn ilni [n^cd k"n^4:ricTn jiii 'jr?.'U-a\\ ^ic mic-^^kiińty wiejscy, w wi- 
];i]L;t tdkki liył Ddilliik, 2e choi^ Lublin ma kilkana^i-ie holelf, na ulicach 
nocoii-iily ptiwciny^ /. nii-i-f, fii\j\i: wnj-li<i ^loi ijlim.i. Tak tłuiiiiuc ^jti- 
djl>ili się n!iccTOM']c, ii- koni na pnc^liktli nic r^l.iwalo^ Priyhywłiy na miej- 
sce i>£li oni pci l>j|r;lv i jr;dLii t nif'h żądając lakou^f^o oliarow^it paCd^kc 
hankoceiLi, Lilk.k lysi\xy /Imydi 7.;iwi.-Ta]:itj; a kiedy ulrŁymujac-y ka'-^» 
c<Hi:Ldi /-Vl fiiu, ii: mi itika^ >pr^i.'(la^^'ania bililcfW wcij^kowym, „kiedy 
tdik" Hulrii-Li 'ifictr „lo l^upi^ t^ [iit ł:iaivia w bufecie," Jui "* wi^ili*^' 
%>ii:f^i'>r po olilic^eiiiu k.LT\', byto v'|hhu^u z.n biluly iJp. 34^000 1 2,(joo 



W>»io K<'^ < '. 



U^ 



riądu cxy tiri od £^^anVGxnych kapiUllMi^w pi:>^y4Tj:k^<, 
uwi^^dumit^i tjlJc iiiiejsH4, ii ongi butiia inlcict-s poJtycr^eki 

ud f^pTuwy, wyłj^cfnie gmiiic nbcbodrąctrj. nit *ia m^ ni- 
cjtcni wytłumaciy^ chybiL chęcią ft]>ont4WL#rantA wlA(t/y 
' miujsKLtj w ucf^h uŁ>ywAŁvLi. K;Ld;Ł miejska /dtuiylj 
r<-kuTS; iyincvA>c-'m wy^jŁHuwiiła projc^ki pn^yr^ki, nhy- 
whtfl^ jTo swoi *tmny Jnny ulijjLyU; koniiJiy* ^ubiirrninlaa 
swoj^ drogn ukłtidala jej o^ł^bny pUn. 

|'i'jriitc^ri>cm iiiwi.^Aiiy wcliwilł pfj2dru koihttirt pEt' 
]furM!li, pwl prviyd^icyą Zt^JU hr. Potockie;], ztoiony 
X puwalnycli 1 xorUvk'yi:h oltyw^itirli, (\>2d/ielit *\fj nu my 
wyd/:uły: kifrfAfinrndfricy/tłi Oo provfiidwn:a kopp^pori' 
dency) i pinania nd(.'zw; sfMyj/jKttty daoblicxrma jukód 
i^ArdJVii>vi do rotAiMu fu^idUMÓtr. Ni« cj^kuj^c ddl' 
Hfych napływów, ro^diitlit je w tniarc praybyiku; jakoź 
w r6Ziiycli c^oAAcI; wypl.tcat wU*cidvlcłTn fltłoińw ^^>,rK>u 
xtT.f juka i6% pouLCHiooi^ Htraty w nie ruchom o tóuch, 
okoto i3fv^'> '^P* mt^iikańoom lytulem wyna^frod^c;- 
niA cx^ictov'<fffti ruc^iomoAci^ prj^/ii^c^ył i C«^r4 4,<300 
xlr. na urAtowanic pomników^ doricciyl nbdtc n^doUno 
bi>1>iif ii-JL udl>u<lowaniif kuAciuluA' pr^usjło yo/Jto fir. 
1'onioc l^T rojcdanu ?pii;aj!;iivr pny^^fi w porę pci^r^cl- 
eotn 1 poHlAwtłn Ich w TnoJtnnftH opędz-rnU pif^rw^ych 
Iricb, lut> wy?kjtukiinia Jłobie zarobku na cwsy naj- 
I»IUmc. Inaciu) Hi; »Ia£o j fŁinduh^amr^ pr/V4 kcmi^yc 
gub^rnUlną jf^br-iiiymi. JJki^^ły un» duJaŁvHJ*' 'Ir., lecz 
ciyli wydanff jro^taJy in;i co, o irni nikoffo nm uwiado- 
miono. PcwSndAjii, tt \ynxti^n\ wynsj^Tod/ł-riU Mk^id, wy- 
pUcono do&^ inacinc tumy uriędmkom auairyackim 
i ro»yJ>kini, poukodowanyni na nicbomo^Ucb w cjubio 
polaru, a noNlcpiJEc wypłacono pQ kilka x)atycl] tluiiy 
cynij porobkom 1 wyrobnikom pui-iliiii^-^i^it^wym, kii^rt* 
to £usilki, jako drrbnc i na czna długi rocwlccjooe, j©* 



Ką U^titrrta KMiaU. T. X. 



'9 



'4$0 



limdńU IV 



dynio da obuOicnu pfńjtniacitra, pij^AMwA I roii>uKCy 
w klohirr tiajni^^i^] ti\u2yć. Tiiogły. DuUiiU aką ttly%^»jć 
orj^dnifijr koTnisyi irubcfnialnrj, Je jiij nłtowŁąikIr-m jf^M 
tni^^ piorąc nierylko naci płV^<irł*I(-Hnii, ale oarl w»i*^I- 
kicgo rod24ju ubogimi lud^mf, kcónir prrci opalenic 5>c 
WiArb£liit<^vr lub dorriE-w, jutkfy ^ubjv ^tfrubuk pulrdHIi : 
^e Eiitsdu^ć wspitrai ich u- Ił^tit-, ir/cb4 im jabe^pipc/y*^ 
primckc tiA limę, fc więc dUt*:^ koinUy* cubi-mtalitft 
Tozó&wn\cXvo funduif^w chce pn^ciagtiąć, nt do cxA«a 
Łiedy mri>J:y nail^jda. 

PvpnjjJ4c jul io» itf kuEniay^ ^ubi^miilna tern nie- 
wfa^u-prn rfi^dawnli^tw^^m ^t^wJila i>ic aThiiralriA r/.ad- 
cxyiii/| luridun^u, kltjie^o byhi jfrdynk' fJU'iiidowi't| wr- 
dtuff royAli dAwcdw, jep mamowafa groM^ n.a odt>u> 
dowfint« Krakown prjvxnACjon)r ; — isa widolc t«) co- 
dziennej pif^ttfuymki klasy ii«juboJ!Łf«j do biur ijrubcr- 

nuliiycli, 11.1 widok p^jiH^lwa jr;ig^T\£('^mr^(ft i w/rilti- 
^j^ccffo się pri^łntuctwi. nie fnoj^J* w o1>ywAtcłACh 
ninrod/if^ *ic obawjj, aby Ufjł^dntcy iu^rcyarcy tiie obr<i' 
ciii luiidu^2f>w pffy»|^i>ych dU krdki>vi uri. jjrf^ciw ^U' 
mymźo krakovfianom, aby v klanie wyrobniiTioj nio ztL- 
iiicŁ^piM\ litaiy \ i opIiiŁinych co tyd^i^A tłumi^w ntti 
!ilwor*cy]i sobif? roty, poilua^nej na ich skint^rio. \V^<^- 
hxcU; choł^Sy ohawiO tn była hn»a.«niii^, tu nn«Trc4:jrA)o 
ai^ pyTatiie^ co xrobł komLiya ^ubemTatna, kił^dy fA^ru- 
knt4f funda»xiŁ układkowtr^o , a odKwyc£jj«m od pr^v 
wyrabiiicy nie b^d^ tJukali ^air^idrtiiTriiiaf Aby pi^itu^yć 
koniec tema nterooralncTnu TO£dawnic<ivti, ffiy prjrtrd- 
htAwIrnli c/ynJiinr nin pcmojfiy, uwr/^ano uwiijifr mini- 
Ht^ryum i na roka/ dopięto i^goJ zaprz^^-iihfa komi^^ya 
leub^rmalna 03H>bliwwc|fo *y!it«mu jiiłoiuJny, ni« ufr^jMiv> 
ni^whty j*?«lnjkj;« do dJtii doU nikoffcr x publicjooŁci, il« 
i kumu X priyitanych sobie funduh/^w wyd^Li-lila. 

Kiffdjr w tnn ^poaób w snAc/no] cj?c£ci xmarnoiira- 
nym tOMAł ptUfz nąd s^ov, dU Krakourii i>rtcx pry- 



UiMn RiftlAv. 



45 < 



Walnych iftbriny. obacfmy, jak]<^ ko]rj« doroawaty pro- 

■ obmyAlaoe Spaliło bI^ 171 donów w cniefcie ■ na 
pr/cdmiPŚcUc)] . kti5r« ^viTdt« wykarów li i j>v licznych 

utofonydi, OMACoinanfi były na 5,14^,412 iłp. I^cz 
bA^^ ponif-ftll nUf 8Acnt włbAcHrlj^, na tyrh bcurt^m 
RUwThomotcia^'!] rAhipotelcovr«nc ^yly wicnyiclnoicf 
JTiAiytLiiów, o»ób niAlolotnkh I innych prywatnycti wte- 
r^yciielt w fruniitt 1,167,076 x}p. Wynika ?>ta<1. te ^nacina 
rjtcAi^ wlaiHdrII pAjforrHUk nir mUTa nAwn oKobUTryo 
iniert«u w odbutkwaniu domów, mianou-tcie, gdyby \m 
pny^odiUo ^Aciąj^AĆ po^ycckę po «<»pU proGo<ttovreJ 
zvyV\vj w Kr;ikou.'i« fod j do ""/„); ^aciayaUby ją bo- 
wiem i czyniliby ^laranu H tylko <lla dobrn Mvycli wi<f« 
K nycidi- Wn-«2cW hipoteka prjy«t^lydu juC odboiloira' 

■ nych doiniiw, nii- wystarczałaby na pomił^łitjeuic nowi?] 
I I dAwn^j wicrjtyiclnoici , Mk JAk dochód t doioow nk 
p wy&laTc:xylby na opt»cent« podwójnych pftłccntów oi 

d;iwnydi i nowych wierfytcInDjLcj. IMo lat^na int^ro^ 

i«i!ni ivJaAcicii-]i rsc?i<j iOł<tawlć puj^r^eli^a. Dbciii£cn« 
dłu^mj, niżeli )c podno«t'^ bf^r, nAd/kl ocry^cjf^ia 
domu^ i ow^jiom, x p«^viia4ciq obc]4t«riia wykifów hi- 
potcciriyck Tncba hyto tikicj poiycikŁ, klomby ni* 
nAdw4ŁUJ4C ^rf^w ivi«r£yLivti, iii« ubciąiiij^u pugunul' 
ców wyM^ko&di^ prui^ontu.. dawata im moJnuić podiwl- 
(fnirriŁ ilomAw swyrh i iwrjfo iTinJi|ikii, c»yH, if było 
oczywiyteni. l^ ^posiób lad^gti^ć mc majiicej poiycxki 
B n\t moic »^ j^gad^ać i inierc^cm prywainycb kapi;ftli- 
tlOw i iv tylku r£4d j<?st n molnofiipci jvj ud^icti^iiio, 

łjitko bcEpoirudnio inier&tiOwany w odbudowania mla^ift. 
Aby ł.xff r^d tia Mruty nlr tiarałoć, tr^rbi było m\{- 
dornc^ffo zaręcf^nta ral«j ffminy, krdraby jrobou-iĄirałA 
«t^ wródi^ Aumę, pn» pogorroJcft nie »pUcom|- 



iii 



Ro44ri-l VL 



U^oiono kilkji projektów paiycikl na /Af^itlx| 
anicrty^Acyi^ dooia^ano >i^ o^l n^u miliona tir., diMJi\c 
mxt w rękojmi /ar^^^i^Mic! ^olulAmr mł^jj tjminy- Trw*ił^ 
Ił ni^ nr-gocyaryu dłu/tj fokfJ, priir*y<'łl? Cfas do Im- 
dowy Htu4owny. tfMc wUtn<Hki il«>iati> lic w ipoc 
ri^ctr, wiciu ]i<r;^oMvlcOtt- wU^nruit >\iy kłJt^piC mi; pró- 
bowdłi>^ Nactft^ciłj pcłd ji^aiuTi njŁiępnugcł roku /cfWtOit 
rtąó HA pojtyc^kc dla poj^m^lcAw w suinif- ^oA,noi> ilr, 
\ic<l wftfLinklrni wrcc-i^U jJ^n^iny xh kAtd^go t poly» 
cjrnJĄcych, Potdkim warunku, inne idawaty ii^ być ni**- 
poU£ub)-ŁC. I.vc;t TtĄil DA (lim nit* pu^r/ptiUł. IrU^trj^i-ł 
OD, 2e aiiaio pur^c^cnk ifminy, pofyc/ka ii*f;Ł> muM być 
lokowann ha płrrw.>7<j hipi^lmr^; i tonj fif^nirm poftMwit 
TTiofnoHCi k<irz>^aniii ^ nu-j vrnzystikitU niL-m.il po^o- 
fxek6w. bo kio mógł łt*u-ić cjtyst^ bipoMkę. lwi iii« 
Ctek^j^tc pornooy ri^^ilowif j , iHci4^nqł dluff prywatny; 
kld £Ai» jL-j tdv fttawit, tcił i r/ądowi ^Kiw^j^u^n ini*^)h>c4L 
w wyk.:L/ie lilpoiocjtł^yni dać nS« mó^I. Doliczył mnr^' 
invtr> ru*ąi:ych i kfopoUiwych farmnlooici , pn»c«nt 
aroorty/^c.yjny wr.i/ ^ biciącym podniósł b1i»ko du K*/^, 
i tłpraA^it tu. i(? xe tju wt«9i;ici«H kilkti £d]udw<i po- 
dało *l^ o r/^dow^ poiycikfp a* i « łych ut« waiyi^cj 
moK')^ dopŁ-liiii*. przi-piMiiycli ri>rznalno£oi Tftki<> ^ą sku- 
tki owrgii ilobrodrirrptAn, ttriri' ra^d prifj r'jk Cftły 
g-lo4no i>rjtyr£i*knt i niem podiu^i^Ti^n'^ Kraków chełpił 
»ic, W^fcliko ^prAn itd1iM~t>A<^ kole d<}dail, lv w lym 
wz^lfjdfiH wLua iutr »łpjd*i tylw nu iriLntaaTyuni. ik- na 
wlacUc nilAJŁi^, a mwcc miejscowe. Ud chwili dovr\rd2*-!' 
mn >lc « wielkim poJtArrc Kr^kowA, mmi^lcryLim zd4* 
iiraJo się być prjjcjętc nijkpi/cmi dU n^UiU dicciATui. 
Sn \>wrWit£Ą wie£ć kl\>t)ki d<j()ii*MVPO ltfk')^r<ilcm, 2e wy- 
ŁrsMciMo io^too lir. J^ŁMłku dla tniaaU. tyiulcio dari>wł- 
7ny od c^>84r£A; n8ył,'niłWiLlo itK>,ooo /Ir- na rcpx»r«cy€? 
budowli publicznych i nn r>prattit»nk* nar/i;d/ł iJ^^iO' 
wych^ a p^Mnl^j ifAktiijn^yic n- Mrony mbnift o p<jty- 



MJUM Krm1r4A, 



453 



I 



n!lcc , (y^wiadi^iyl*^ , fcby się to nl^ rj^adrato t bononMn 

cvn«li podiwign^ć «c ni« mógt O/najmil 'wi^ mini- 
:<ter *Jtj[rt>UH 1<t fjiiiil ^oi^^u' J4>>1 pOj(ycz>,ić Wł^^^lk-f Minię, 

prujrrki <SRti-łfou-{U]yc!h kr utrtmy obywau^li, ornnc-f.ijąqr 
wy^ftkoA'^ frt;yrjfVl <lo nilHnn* rłr. ^ 3*/„ procrritu bic' 
i4C«-go> i t% aoiofty^acy!. W«alcło, gdy rada mt(?|»kł 

j4C^»c*eoii, RiinibCeryum o-Jr^uLilo WFł^y^ki-s \nnr. prti- 
jckia-H pRyj.iłrssty jrcjymn proji^kt ^ubrrnai£>ra G*ill:*yi, 
brabi^Tf^o CTołuohow?.kk'f^i>« A \vn uMimowP wysi^koAA 
polyciki dd 5nci,ooA itr. i warunki powitaj o|>Mno- 



f ). Ufkdf^ mliłU i JAłr tą i^o f^cyvayvf, — ZrrA-aar >in<iinki 

a Kf'*l9iiVfiTi l^hhVin^ — 1'aafpaTia. -^ t^inJ^InJony hijł^i^t flH>- 
iaiiyr — [|if<ui i k4niLknikv:f« <jLiicdTi>ii«, — Vi'T|udn]abV K(U- 

Jnk u^klklo Straty poniosło mUMo Kraków pnroi 
pijMr dnia tłi i jf> lipca i&yt roku, irudno t pi^uno- 
^Iq o^rnftnyt^, jFirtnn/t^/A, J<^ ofiarą t^ klaski padty cherry 
fnscjEnt* bib]iotoki i kilk^i poruDiejwych, nie mało ^jbi' 
iict^w rycin, rrkOfiKC i medjŁli» n\v ui»l*j jŁiior<>iv tirctico- 
lo^iuriych. i3wt9 n»paTii4łedwi;^tynLe. \w*;ży Dominika- 
now i Fmnrihłk.inów, ńwn irmc pamniojn^c* koAcioIy, 
irty klfl3*(ory, iiłMylul t^dinici^iy i wit:k?łł(ii 4VC*^ jr-go 
ibioTÓVj drukarnia iinivcr«yiccktt i wieloma jui wy- 
<Irukowui]cau i!l^ieTMrri[, duł-j clrukarjii^' prywjtnij i vMo 
lytn podubnycli /jkladOw. Wniakiu biorąc n^ uwojfc 
sifrtty czynto niiituryalii'.- osńb pryw^tiiyt^h w nłcrucho- 
nio4dach i ruchomościach, a to w^dlt- prsyblUonogo 
osiAt-owanio, kt^ro^'!? ir^ymAt »ic komllut- pi'>jforjteli 
w rocdaw(ti<^twie funduuó^v, okazuje %ii^j \i p'L>gof£Dlcy 




4*4 



ucb, odAitfiy ł innych domowych iA»obadi suoi^ 
476^600, czyli, 1« pr/cjE urspommuny potar amii mc w 
cltomo^Urh I nl^rarhfymihAH^irh iihof^ryml a mitr 

nkpodohna\^dyby}<TJ nic p^prcf^d^ił st*^r^g vicim3u^i ni 
9fC£f^, kci^r/^ n{«xrjiyly 2jv^hy maicry.ilne^i a aod, 
mctAinc krakowian: wtr^ nitfi"JicicftĆ, t których jedc 
dotknęły (iii^Mo ^iLpótnie t ck\Ą cnonat^htą VktiMryjtcki 
dru^k- wyl^i:^!!!* riA bk'dny Krnk<jw Jtvt.iliły sit;, D 
plorWhJiych luluJLą »traiy na spadku papii^ftiw «Uf>tryft 
kkh pOTiiv*4onłł, ktrir.* .'^tT»ł> iriNtytuu I *>&oby yyrfr- rią 
prn*yofiowane, /uboiyły w c\ii^\t ki czterech o »uin 
j^<j[>/x>Ej xtp. I.>i:;i owa ninkoić u^nluty ńU op^H 
ID ki.; kapców;, db handlu Krakowa nicporówoamc si^l 
b\*s clol^^^Uwsf^, Kupt:y 7n);r.inkxnłj iuw«t aa^tryiic^ 
w południowych okolif^^ch Tiionurrliii. nit* cbcir-li iio«ita 
Ctaić ton-arów, jak m tnontit^ br^cn^cii, ic ui kopuji 
u jędyDie w kraju cyik^iluja^^o pKniącl/^, to j(*-it la p 
pirry AOMryackicT t»4:b.-i było placie od 25 do 40, u c« 
^m i wiQc«i od «tU- 2u wi^CU «irdU, na saiu Krukc> 
preypad^J4<:a. pricticjw rot/iiie n^jmnitrj milion a)p.» leg 
dowod^if^ /(Ujł^ Nic nlr potrrrbfl- Kupry ihoilowi kr 
kowscy mułieli płaciii prcrdiic^ntom ibolowym Król 
»twA w nion^u pobkiffj, kupując ja Jt pr^f^w^iką pw 
tkf tt> i v.'ytvi ud Ma. liiur^k.- ta podstaw; racbutil 
iloAć zbota wi>ron-adxorti<ffo do Krakoxva ii^t j; Tnnrt 
l*50j, mo*PTny pr^yhliicnic oifnnnyi^ MrAiy* pono>łioi 
■lad pnrt krakowian, najmnirj na 000.000 łtp. rooinl 
Tak wi^c prif^ curry Uia chwł^Jrm^ci waluty .ku&trya 
kiej, I tej jednej pr^cycryny poniÓKl luiitdd Krakoi 
I urjiTdnky prj<-sj:lo ii.(hOt»,o'Ht i\p. sirAty, pr^ybli^m 
cibMcionr^j. SfktidA, ktÓTĄ Kraków ucicipial taxc 



>Jta>i9 K' I 



455 



nt-oii prowincyimi tnonarcbii, du^a ruy nyłuą jesŁ od 
klęski, pn«;£ pużAr udano]. 

i.vv£ jak i>bŁici>'i^ ^Ł^hl)r mnc, diI chaUi wc^irktiu 
miiinia ponir^oncf? E*f>wtpd2iclttni\% ir-. f dtk\cm irpro- 
wi^rln-nin uryfy auMryaclcI^j (i My^inia 1647) wiH^ do- 
mów xiMicxnteji]tycli handlowych up^dto^ wi^^yMkit: ccay 
Attykuluw hAridlu i tyciu pO(i»o\ly t>i^. 1 Uk. kivdy 
lunt cukru kon^towal w Krokowi? pricd rokłotn 1S47 
fitanty 3 ;, kAwy jiliTwutcjgo ^Ainntcu 1 /Jji 1 j do 6 gr.j 
4>d reku 1847 ki.i!txtujf.- p]>rA'uy 4; gr^, kawa xal Oo do 
7J H^r., i w Łyiu ituMunkii iiytic pr^od mioty* Pvmyv arJ^ 
diiłk^w, o«iucju>ii^ tt KipUej w Mo&unku dci l^nio^i 
muftU, po wcielaniu Krikuw^ w nominninoj wy>okoici 
uEr^ytnaiiL-, moni-l^ ausiryurką wypld'Mn«-, nio pnrt-dM^- 
wialy wob*c powsacthnejfo w^roiiu c<-n nawcl poiowy 
diwn'"] wdrLoAci. Wsiy^cy uaru poczuli »ic w Witku, 
wy«^ferp4ly ut; wkr<Stci.- ddiwn<r i^pa^y, domy laiuwów 
ZAprlnlty ?.iq kli>jncj:jril, hreŁiTłiml^ vd/ii.7;|; obci^yty 
się hipotifki prywatnych dom^n, na.itat brak pi«ricd*y 
ohok pnw?hEr(:hti«>Ka kh i^danU 1 «TOpa proc^nlowA 
z 5% iiuJakoc^yła r;jL w7u- ^ < P^ ^^l do*<uć kapitału 
nic było iSDiinA. Biankiufowł* pnycUnifci odtnautali 
płjtycjn-k» ul^viłi/yiŁł się lich* iarsiwu i>'dow*kk", b^dice 
cii;fku pU}^ Ub o%ób pTYa-;itnyc!h i uni^dników, ki^xy 
w tnjrmnyrh umowach KaatMwlati u lyitów pt^nsye, pła- 
cąc Ikhwy oirrat od jo do 40 od bU, Wiród nędzy 
uniwcr/alnrj u»tato lycU Co^varf>'^kL(rj jnikly ^ubIictJi« 
I prywatni* lab^ury, kaJdy jEumkti^t ^i^w duinu i ua£C£U' 
plaj^c ^i^ w pii?ra'uyi?h poir/rbarh KyclA, hriikat spO' 
snhK, Jakby urhronW >>i«biv i rodrinc od bankructwo. 
Ten sUn opłakany oic /mienił mc do diii dnia, chyba 
M ^m*; kA£dy dom. kaldy obywatel u- Krukow^^, 
n^dję r/i^:/ywUta 9^c*Lra 9.)^ pokryć. hwi«cac ri:KUą d-ik- 
wiiych ^apapfów, lub 6Wo)i'j p^^^ycyi, ]vcj niJtJo ktijry 
fnajdde 9:c, coby nte miat wn^y^tkich kouto«notei 



48* 



iKi^iutt VI. 



W siataiVTL% co4jy nic był obdłcJotiy i coby wulci^c 
I lylonift pr/iTciwRuAcUwi nia »cracłl n^dii^l ItHuupaiJI 
na duchu. B^nk pnboiny, który tij z^nuwy wypo*yc/*iI. 
nic mo^'^ nn-%MiV7)'f^ tylntcrotnyn^ i^^nlom, fnUył do 
ptiływy jnUrę dnwoycll polyciek, urypni^nitii ł»łc nic- 
hiaI i1i> croł>u A^tiu t^iui^irtfłcr, od ri>ku 1K44 btni«- 
J4'rd. iiędui b;r.Ł2:ć]iu'ai bL-xpr^ykl-idTij uM;iiItj w mieAci*. 
Smii^^k, rWpUjiicnii; i ro^paL^r wyfyły się ni iwar^nt^h, 
fluch śmierci xviock|l naoi***, nl«>fdy Vrńl<'vir*.k^ft mfmao, 
a fAiudł>ry na grufjch popalonych kc>s<łf>łćvr i gTiia- 

1 juiprawdij nic bolcinicjłMgo lud widok tej kr4- 
kowHkli^j ludiułArl, ni^t^rtyA uk rjiwiwoj, uk ochot/cj, 
liik iibcini^ uiikaj-(«^rj /abawyl Ka^d^^o ^ntcrcto brJt 
imunku myAI iiraunc-j ii^rAJtn&rj^roJ^ct i okropuipj^iifrj 
jeti£C£v \frty^Ł\oUi: kaldy chciałby utai<f i)rŁ"d ot-rynifl 
drjgicgo wL-kMi^ nędię, l^ka i.ic, by jrj klot t>bcy nit; 
duniy^^klf Ntł;, uiv |Hkdł.'jr/;il tlumowrgo ^pu^.oh/^Trtia , 
a. kiedy w dnie iuUtłfcme wysypii? łłc jtj ^'artlk^ na 
miftjscn jiubliciiyf h łpac^j^A, ił> tnuMO «ttfichntcnia 
i wypot/yiikiij nowo Olakoidoj fod/i(iy ]^'uiuj4k m^ tor- 
tury, Xtki ni« mgio »k od^rwnt^ od pamięci wJa^ni^o 
ubóslwA i w to laff? st^irutiiu wkłsidiL. aby ubćtjrt^En, /y- 
cii^m na pofrVr dostntnii^m, ukryć Uchmany Jas\n<--j jra- 
moJtiłoJci, łStt kt^r«j me^dy* włły^fy pr/ywykli. 

W *n'i«toii!Jwych ciah^ch niiai^Ui, li Kipltł-j. hnn^ 
dvi krAkuwftki ni^* opitrJiŁ tii'; u* kurittuntcyL n^i^*%lowcJ' 
Wvkji£ałi?ni wy^^j, itc pr/yc/yna i nnrunkJem d^uni^j 
uimnifnMd KiMkowft były jpffo MoMinki z cibyvM40i«mi 
KrVk«w.\ l*łłUkił?ir<*' ^yii^ ci^ffla wymiana prodiikcyl 
Krc^ł^łiwa JE produkcyłi Krako^h^a louarami do6 »pro< 
wAdx&nyini. Od roku 1&47 iwi^^l^ (<^*> u»<^ xuputni«i 
iiii;Cylko jaJ! tłbywaidiT Kfulf^-iw.i (\f> iCrakoiTa t»e pr/;y- 
}4*£(JMli, aW u bywa Ir I'.' kr^ikowncy lnll^i''h ;ir/ri kilka 
mtcM^cy *ur&ć &ic o' pA«Kpon, Aby ui n^jpilntejs^yTn ia> 



Mi>«lii KrtlAtf 



4S7 



icrawrn rinnCać %\^ i\a Kró\tr\iwii, Były ia> n*«tcpne 

wudy^ £h obi-^CJiuit^ %u)j1ikAiLia jjulri^bn^ j«<^t u' Kri^lf^- 
MW'i(? dl* JL'^i» wla-inych. rodiTnnyt^h lub haodlowycli 
lni«rm^ir. .StArohitra, ^A^U^nAWuy w 1CKłri|fn<'h policyj- 
nych łjbjaint^ń, pr^e^yła je wra* x proAb;? i dokum^n' 
UiuL d<ł ka*y ^^«Lx'rm*lricj. Po killiutygo(Jhi<Jwyrtł na- 
ny^e i pwfukiwAiiiucb koicisyi refi-rifjia piuipuri i pr4«- 
fiyłft |co do Wkdnia, rio podpiiu ic amb^i^dil'! ">*yi' 
«k3«^. Ambii!(!Lf1a nif>iyj?ka w Wi>'dntu r^ytuje naówciafl 
poHcyi WArwftWHkicj, kióra rozpatrtyurury %i^ w cailyni 
lyciu hiiplik/iMlA. w j^gu «lo«iunkach Jcimvwyoh, rodzin- 
nych i iitajqiki>wycU, w jcc^ iwiązlucb ł obyw^tcUnń 
Krtile^twj, pr/l.■^yl^ opln^ >W(.j^ do \Vi«^liiU^ J^^i^li opi- 
niii to. wypnclU pomyAlntĄ nmbaMida ]>uil;»iMije pa^jfport 
i odbyła ^■^ nAti^AjcU wUitom kr^tkow^kim, P*tl roku, 
oicr^LJE uplywfl, łanim pnsiport JoM-iiiic się tlv rłk tai- 
|i U kani o, choćby lon jMjir^ubaunl jfo na kilka dni 
i w m]i*j»ct' |i-cS%vEj o pni^ riłtl i>ł| KrAkow.L odlrtf'*^- 
A aic <r2cbji ^apmninać, te Kraków t^cry -ni^ t poblił- 
tif«ini Królłr«»'A gT;b<rni«Tini, nictylko tyrwi nnttirnlnyinl 
>EGAunkaRii, które vriątn krjj« %ąhiciinic, ale ^wUrk^mi 
ntfjbtLl4<yni>, J4k^ to ruJjiikfiyim, i\«jx>liioM:i4 in^>|lk<jvv 
winlu cibuknjoft-ych posUdaciy, co WAjtni«JK£4, ł^w" sii; 
hAndInn aboJowym, ki4^rym KrakAw konMjmcyc swoja 
opcdfA. iUndel l<^Ti up;*df vc /nA(Vn«j r^i*4ci od roku 
b^tf, bo wt^uckiHc o kilkn rtiil v<t Krttkowa mieszki' 
J4cy wtf)i| i>bc(;mc »iHji«uh^ eboitf Mdą dv Wiały, lub 
do 1*-^) fiłfnintpj furnmi jr^ dnwoJł^, nU kunW Mc i> prasi?- 
Idmani« IcrtnalnoAf:! pasZpuriowych do Krjtkowu. Tylko 
AAJbllltl, iM)]iiviłrl ifrnnky AQ«iryAckl«J nbywATel^r liem- 
*cy, two^^ /uint; lu komory fuuyjskie. inianowirle na 
Baran, dokąd, >ak wspomni4^iiłmyr udftj^ »ic spekulanci 
krnkoM-bCV. 



«« 



HouIbaI Vt. 



autiryackfl, juI ładu*) n^i' dJtjf^ Icorrylcl Krnkowo^ii, 
óo%t»rcł» tylko picrwa^pco anykułu £)wnoaci. W»«»k/*> 

kowskidi, g^yby mu powi^deiano^ ic i n* iym ro<l'»ju 
bomllu kupry \ mU-^rkn^cy Krnknvn jrn^jdufn mj(łni>ftt:i 
nitmAłc. Rład aułtryacfci iłałoJyl cło wi^huJowr* o*! 
iboJA i <ihi Łlvkta<Jrt^o poboru nakajral mierzyć fbojFe j 
na furacb pt£e?2 komory wprow«d&iriv. pr^tfi co xki1kil^H 
sM fur na ui^f prj^ybylych, fAlcilwu kilkadiit^iat pnse^l 

pT^wnif^i^ urgu w Krakowie, Na KLepanu bowiem od* 
bywAt się awykitf tarę nii*-łjutr* po Ur^u |frioicJ!oyo^^ 
krc^f l£dy (ury 2muMDni> >a cf^kać d^icn i dn^a lioi n« 
mi«m«nli% rti« przybywają razcra na tar^ kkparaki i lak 
co pierwej w jfdnytn dniu odbywała bic ■fuHiiiira \ Hpr^L*- 
d&i iboJt*! icrA« v^>kuick formalnoici ^ranicTnyfłi, pro* 
ducunci i kootiumriici iriiTC^4 cjoa. i MrA^i* i>iv*);o do 
cen zt)o2ttwycb doUc/ają. Skuiki t*j nit-tyytfudy były lak 
doikiLwr, te ubywaiulc /anlffili jłr/cdfilawipiiie dw Wie- 
dnia. pri>uAc o uratwif^nif? Mo»unkiS\^ KTnnk/cych, }i^x 
opróci obietnicy nic doiftd nie ly^kalL Nk wyj^dn^ll 
nAwiłi roftctiJEu budowy i naprawy dr<j;f. młanowicw 
drugn ktc>r^L j^kI trakiem bauJitłwyiti, pu kturtj w ifi^i^r 
(i<lwil/y Krr^rnA fury i ha ku'>ra pu^sc^o^ »t<; bc£ ry/yka 
ni* CTiofna, Taka bowipni jł**it, fir/yi/ijmnir*! do c.MainJi^ 
chwrilŁ* j;ik Ci-a upewnia, byhi droga t Baranu do Kra* 
kowft, klur^J^ pii-rw«jy Ariykul lywool^i, iboXv do mł<t- 
»u pr^ywo/cHio* '/m tuaów K£pUi^j hbjm £. r iS4'l pr^t?' 
jnar^yT hiiitiC ^J-^^"** J^łp- rororjnl<* rm budowę i naprawa 
dróg b]ty<~h w okrcg'u; fkindu^f tm^ <ilo4unki>wi-f doM 
jiStAciay, wpłyUTA Od chwili wcielenia nr^iAMa do skarbu 
tnonarcbii, kc^ nie uiytt? ijo i*" i«ijmni*j*/ej c^aMcp wp- 
dk jir^OJicMCfifTiia' Od roku 1^47 r^^d aiiMry;Lcki wyljr^t 
W Krakowie ■ Jł^go okręgu sui&c jój.ooo *fp. w celu 




UiulB KiikAir. 



459 



budowy ilró|f. I«cx m\ kawałka drogi hiitj w ob>^arxe 
bvłi>) R^)ilti>J nti? ibudownt 1 (bboji*tncić 1^ ohjiiuj^ 
w lym punkd-E!, ^dfic ju£ deu o ^y^k iO^ie, ak o mo£' 
iMct^ wy/ywlimin hit; Krit1<<^»n'n. W podobnym mnirj wię- 
cej BCantt; j>k dr^^ bnrań-ikj, znajdują stc innc dn>gi 
okrc^u'*j cbocifti p& ibudowADiu kolei icl^itnejf ittnicj 

Kiody w roku 1^51 lapowtcdzTAHo przyjazd oe- 
»ann do G«]icyf, mnif^mdli mijrv«kflVkcy Krakowa, i« 
prłyb}rcie Najjałnirjsicgo Pana przyniesie cho<-' w ciic- 
M:i u1g9 Ich ni«uc^^ioiii. L riecjynjiciu ii«»uwAłft t\^ 
nąduwi ^rci^itiwa spoM»booić. WitMlfiat on, ie upadHc 
mUftiik daiuj<^ od chwili wet^lmia da AuTiir>l> Ur od 
ti*g» cuttu łmiiirjfł/n alt; ludnoAt*, znikł handel, prz*' 
myt.\ upadt <1^> wc^fto. te jcdncm ?4owcro dobry byi 
mteuk^ric^nr fi^iii^t. Było iuturAl;tc»m . if ntfct«tntk 
lej?o rudu, JE kiórogo preyc^yoy padfa ty1& klę^k na 
miasto bitJiip. przyj i:«chaws/y dla nuoure^^o prfkuna' 
nia się, wejrzy w przyczyny niedoli i c)o»zyć ftio bę- 
iiii« pOCi«ctiJi iiiks/h«l^rijw, i^koro w ob«<;no>(cł ł^g^ 
przekona lii; Krakwr o JyczUwo^ci roonarcliy. To dO' 
mni»ni«ot4P było t«tn natur^imtrjszu. !» w innych pro- 
wincyach. przez klón; crnarz pr/fJŁ-idłal. Ł-hw>uno «c 
l^j okr'L/yJ, aby poddnnym o|;ltiAii^ ilowody irt^^^kliwoAcl 
monnracft], Tymcf-t^^m pobyt mTode^ c««arvk w Kr*' 
ko^vie skończył *ii; na c*r«(nonuch, rewii wojska 1 dwodi 
or>cy<i)nych obJ^ddch. UU ntiubU m» uv£y niono niCr 
nic zf^uFa. 

Dopkr<» role 185* przyn^*'n.^ Krakowowi i^unoyn^ 
Wfffl^flf^m ]»go 1oi»u wyrok. Dziennik Atir-tri'! na dniu 
z6 kwti;[nia 1, r> donlófi), ie w dnitj 3 pjikd/ i arnika za* 
wArt4 'Otlała z r^U«ni ro\vji>kini omowa, celem ula- 
iwivDia »toibunków haodlowy<1i poi^nn licznych' Rf^rczy- 
wiAclv uczynioTio iifiun*.* ulaiwif.'nia co do wywozu ]ito- 
duktów pff^myntu auttryackicjfo, co do przyuoj^ti nie- 




Ąfio 



Hat^iAl VL 



c Krakowie, w ładnym hnykul** niedoOcni^o j^o m- 
iiltv^6yk, JAkt>y iii*j u'i«ilj[[AnŁ"», to Krakiiw be* lAli«/Vf£<:« 
5U>tłuiikóvr pogT>i)iH'-Ji>>'t-~^ * Krf3k'ftlweni lyi nie moic 

Pfryjr/il mi; rt-mr/ niinił* miiUiEA- Wid/iat opusio- 
SMfnie ^-murhy publlcinc, nęd/c ro kFole dotfcUw Wie* 
dxuLlo cnimtieryuni, w jdkkh trudnoAcuch znA|duje sj^ 
ivfAdia u|]V3^kal, gdy [nHj4t*-k giiiiiky ^^ibrJin^f, B<ly ruk 
w rok cięły na KnirJcU- <liHicyt od buci,uoo do miliona 
alp, f>łifrrvwfliw pn włcltkro^ Kwrrit fundiiAf/t^A' nii^j' 
>kicK N-ikofiicc w i^ku rti^j nadr?^fta cli> Kmkctwa de* 
cytya, łl fjcjd ni* CJTUjc aIc i. powód ci w a nym oddAĆ ami- 
nie jpj majj^ttk, j nitJoluJr buOft-iu nitt-jakipgo na mip- 
:Ł/-k;ińodw ro/ło^yć po/waln, 

/nnło minid^ryum fihtftini* *k«tki pi-rrcrdury cynnU 
o^J w Cratkyi, wtrdtUlo o nickoAce^cych *4c f^^ildy pro- 
cerkach* o upatllym w liiilityi krydytie. który prJiy ko- 
dokMo poMcjjowłinia / rokti i;^^'* w kaAdym kr^ju l»łr' 
nieć nie moti". 7^iik takf« por/i^dny i ^ieMny Ktymmr 
iip»w[«d!iuvj<oi w tcyhiinałA^h krakowikkh, iwykTii^- 
oio niic^^ikaiiciSw do k^Hlrkviiv i procedury francuski oj. 
l^llv■nva kv;ioiTtiowic jc 1^52 roku zrio»x^ iit>lycbc/aKowo 
kod' kf^^ w Krakowie r a ^vp^owad/4j4 obowiązuj^co 
w Galkyi f 

Tc klęikl, tił o(frottiTie cioty pul>lic7fle, ^j;fubntry)£« 
SU dl* Krakowa oii pof.ir / dtiU iS tipca i*iO- Tjiin- 
trn itiiii/czył m}aivk iikiA>tA^ In oiirdoKw^alAJą mu pO' 
dA%J^'ri^ć t^^. — i Dfi lych* uM.ili^icJi *1U\ Krakou-u rzą- 
dowych d^^cy^yach. końc/A <tc jejfo smutno daił^jt! 

Xlł»wcic*Uwy ifToiliiL', i^TAto w iwycłi murAch nfe- 
gdyl widkii; iycił?] i'od awobodi pmw K^pUuj PuUkiey 

okri,'ty u^*i;ii'y ^'^; r^ł oi>vm:irłi. icłi ififi% c*:riioiiy był 
w radzie lian^y! Xijprmdnii,'js/y poUki ifrod^ic, t two. 



UifeMf K>. 



461 



ich intiracH wlarjryły lił* fnkta, kt*łre na lo»y cywi!i;ra- 
cyl Wjiiyręty, W tVi>jeJ kAt^idrio MbyWAl 4ic tlub 
dwr^icU narodóur: t łon* twojego ^wintlo akadcntii tttz- 

vd WvtoN£y» Si>bit:»kiv^i kiedy Europę od Turków 
nr^lit- Xn ryi\ku twoim, pt»ń ironem kriSti^w priUkkb 
prjryklckiva1i w«mi1i« Rqvlt*^J. Tyk tr^*>m botiatyrotn 
usypAl oó wieków potciiii«J!ir« mogiły, 1 tym wlcnccro 

n^biiil nn fi\Ł>ł^ati nif^yA mUutiti n^lAclb dsm- 
wił.*XŁ' twych fiwij^lyn ociif^rai^ się w prłtWtffu ftwym 
wieki, pfttriac I nich, ntr|fdy nn wltlkaAĆ, Ari^ na ruinę 
IWL1J4. Juko serc* iiariidu, ^vvi4ZAny jłsio4 i jejfo iydttn: 
kwiui-iłdf kitrdy on kwicn^^ł, upjdlc^, kiedy on upidf. 
Jdk JiAwnirJ AwkciU w cob^e je^iy poi^ffA* f^k d^ri^iaj 
nf^dtn jeifo odb)J4 ?>ic na tobif. T nby nictf^io nie "bra- 
kuvKAło do to] djTVjow4<) M>lidarrio^i, iv tym «dniyra 
roku, ki«<^y spHnioi^ zoatoła rzt-i uUchty poUkicj 
prf«(av(ltHA pod paitow^nic j«} spr&w«yl 



^ KiKitRC ^ 



^ 



TKKŚĆ. 



miryL ^ Tudnal (i,illc7i i j«j odntfJiiurf', ^ Nirpfwiial^ etal >Ł*- 

i;^r»iarcb «D do GHllcył. b(4rych nk V4V« l>Mrl4 «Tdua uA' 
cyildi lOi^irki IlilH, — Bl^diit padioti lUlM do Jo lvtf«ii«vt 
pitIłUrj I lUtŁltJ. ^ Luilnotd KnVa«rs J JfJ vtiTE«k od tuna *cit- 
lanLK iTjfo mIshU do Amcrn ....,,..,.. tir. t^. 
§ 3. (^Atial lada^tIt u tiWKlf, nifuc/AH i fhlopfw. — l'ai4DU Ub- 
tyi T*rru en <lo pran uli^hty I en <Ia lyinlAw tułc^ri^yE^' ~- 
Pileni t roku ];7ł o ^mk fAlicyj^klin- -^ I^yf aIiakc ItoronnK -^ 
jAnf 11. «(i(it^vidBA V w7Lr>niiiir piTmt «■ fttłuicK — ^k^ladn 
iit«1ijt]>tu}« ^IfiiłljDlf SvjmUd W^Jjt^l iTini^vy ii«jHrA|iiił gl^ 1JL1I4. — 
PuKnŁ I Toka JfclJ prrf»raci STłnr, - - ^i^ny: duclinirłflłwto. m- 
(Bm lytcniiru, nii[urii Ł»rtkw»Łit — AtJTtmtyc Scjma «14»p- 

hDfed^, ktAn w kaAcn ulathl^ aurijlh, '- KatJ# yatakfjui 

'mirf.toiołił » «f. ij. 

f ). lanf T)ra*m ilifllfot <tlutu1«. ^ Saiwiwi I tr^lawucft-fof |łO 

*iM>]* <1rA£^r. — 1=VfdAŁVi od cuVj i77i- ^ R«Uuri/ył rinanWn 
m^>QvcbU i nów* p^dAlU od faku tł^^- — ^bAi itlnta, klA- 
rtnd Ytf^cjr nikttkiiAfi' Oiticp nd lala ti^ry ilcxiOV ^ W^ 
tulii' ł nir-iin]Al 4^, «^ I'r4wu kcLi.ielKt.k^ «yl(<fiifjcn ^unlAda- 
nit vli*Dirtci iifnłAicb. — l^ftTa dfl^Mlł]vdv sjEM^n pndd^ 
nyi^h ..... ,•.,,...,...». lir, 37, 
f 4^ Ol>yiril«te Gulicyi optu-ajt w paAttkach ftnA ff^Jcm lutfi/achn 
o pif^dfjB^l^T ini]U>n^ ifp, vkc(tj. dtI pud rc^Utta Kapllfi. Alf 



ĄtĄ 



nBi1v-«i1iL, f(i niiiAil fktitjA, — ' 'l'4 kiQ tuin w fn\* lV|U 
alivtQU£ ulicEiLt- luc uu<1<i aiUi Aol IH ^ B^ «i^1n<^ qr«4 lą 
ilbchu ..-.^--.^.--,.,... 

( i, Pl/ł«ifniiłj riin*rłł*^li I nt\**t ł rWbfji, ** WK>l(f iii"ji«i| 

tifcik — ^fknty st^mAhf, ii^Uliłv, pana»]Qv \ Uh hf^b^ 
duiL^«k DHLoydtlf, ^ Kuit ^tipudiłdr fietiAfAfiuiLłJ ■ 3 

wie- — SflEbl)* utftilitr^ coJFJibir \ kliittornc — tVuc±rlv 

naiji tfiiiyii łr I'"in>Łii4ji- — Tu go lum^fl^tk, ^k Bkkii«^ j 
trw»« »- Kn^i^ Wi^tamwirt 1 SiaIIu ■pMinItkt, — Jbr« 
n>nj ( Ualclrkfm l pklttn^ok. — To if£o |irŁVililvt o|ui.-1iui 

I 6. !ilUhUD«k hiBtiuyu.nf Kum rlu l'iiUU. ^- Flfty rijiliir }fi^Y- * 

dna iłluhiA imiswlJA kh kitpiDlf. — X Dpi4Lifliv Rą^u 
imlfnlf Hq i«Ti kiO"icx1[. ^ Alfl w prcwiPCpLch ni«l(»-»»7U 
obiLiljJJa *ił niytl lurutlu Tutlilr);^'^ "" Ci/ «ci:r*J i* |iri)<^ak1 
« pT'>wicti:yL?1i folikiełif W kJtrlyiD wiw iur4t|. <iy bid 

lylią łu«<TyAvVa ;v*t Uc^tit ttiinjkjilii.iłv, — ZiIiif^i »iutrf 
prd4 mkicm ift^B. — lUd* ni^>nli4 i Zofji (lAtyili 

uW p<rV'kkZi Nf4ftkgi*7Uir. Fiiin ndj tvŁ^Ci? ^jnnklrj, ^ 
4v>^lA^junVł hyii fitrffJiieni ^ icłtu błułolrMyl. — Hią4 
Biuw^Ej j«hu łit^^tt ]u<%i|«ujk^ In- -^ C<i Kgtinl 0>t r*adi 

>k>Il ...... ttr. 

I 7. TjdkL -^ Momakl invnifinDfl AfilowUiIff t^ dk ttA> « uj 
tnMi ermt mtt^iia. » ky^ V biiiorT^ laiiJADWl i w U 
BtaotfP air^dn >uno«t4 Divr<4vULELa( nfidk^, ^ ^i.]«« 



tdtf ś*otjKji |KsJiiu4i *fBakn- — ^lii!«iotd i piłklbu«A«ti>a 
nbEn«v I* 4(b kpOlwJc«^ — Ale Ir vklVic cflotj puMiuDc *fa 
|>riyDi>t«4 nir^<l<m t,itrtrM. ^ SfriA hitiillnw* jrM cnttn^tfttś 
hniiftlm^^caiTiI. — Wf4fv tpl/-* ilrmaiflEifuJąiy liuln^^ł/ (hiu^ 
IcLaOik^ . , ■ ^ - .....,,.■». lv 

iii^jM4»«4 tbt totrnudTcin^t alt nbiafciyciaf, ^ Obn|d*k itii- 

Łi*tfl ..,.,., .... . "(P, łj, 

EI10WJ1IE w ULTOpir. — tiofeclnnc prfyjfcic ły^li^* w l'njur- — 

MBtryjckicin. — 01i|uj)cnt almutat aiy wiqlfi4jym pndaUŁurn 

^y ;«Jfnie 1 handlu, oimliiwi' ma*l, -^ Uif innych proulocfi 
jcddc (iiiiiTJ>K k^ UJ lji>Mv opUtp. nrfiriei' bi; bi« nmŁr, «1i- lOi^ 

Ii(j1' UrfiPpiTilab). nfwJi^Wibj, l«Ambfe t uknifl iplJjlA v ||r^ 
ilLch. — Klł^lnie Kii<drf ono<lplM.tiii 1 fP^iim^g^aYmi i»e l.vovi« 
d4 rola iS^I, — Pr^łjekU kolonJeMyi wibd^iom- — CpadaJ^.^ — 
Iir4flk'i w KfłŁoWłt — S^koU [iFłTiłnjjftłł*»>h3inlIłipwł ł Jł^ tlij- 
(t^ ^ l'i'*rr» h«|iiin«p I roŁu rA|4- ^ U'(»]>il^0 Krskoiri (1'> 
Ati^ryl n]vri''y lu, vu nąd ]<e|r|(cj utr^Dif « ipnViiff otwfcHuifc 
fiMAAiKrniafck . , -..,,.,,-.,.. iir> 117* 

11. Slcaunek poddaAczy. 

Dfin, — Citm hyb n KqiUcj patikLr] t >k J^ «aiiaI n^d uuitr- 
tcŁi w roku 1773- .,.---.. r .. r , lU. ];;< 

f£ ;. Rt|-I luilrcuki ijiri«l * »tokiMilufi.h ptfaihjjiliiiHnrcb Hikcjfiiig 
t^ts*^ IiADowADij. £ioblwify 1 nkch kw«>tyf {saKtj^jn^, fWA^łt 
rili mr-j trUit>iT<v i |łiftVa AjUitaf^w - . , . «|r. 1^), 

f H. lVAfdhik aii>irv«ki (>;iirUuQtfm *ti>ki:iitii;i. — Ti ap'ka j <ba- 
DLivine |HjwłklHLiie h(i>iajikAv pa^ldaficiych, pro«łdiid inunSfelf de 
CJfClyflł ipari>v, rftfUv4^onfxh prut Wł4d<f pOtlljciftC' «lr- Ijfk 

pcii5iLfthc^^xłi. ttnuirtyitty ;e wti1lv firjm';^ t-iT^^jaJaireirti, klAn lif 
iLiwor«;fi!i |iiAklykq bmiair^, , ..,,,. tir, If^. 



I 



464 



irH6 



f J. ShitcbiLutci leint i jmaewnc. ^ JaU j« rontnUl rc^ 
ttfhkf, jt ^U Wfgtl^łŁcin «Uir-1rjiMf. — Uiivfmf) iotmftti 

dłittu iTiiv^'y dihcJ^cttb I ifiamaJa , ,,,.-'. ttf. 

l-r^jkfnrt-imtnltKnnfm, — O^irkt iriiĄtt oM libri^W^fainit du 
lif iifliiltiU, — Jikk r^^d k1«j>f wtt*ki>^lu pod wiGlfdroi 

tp*,iUi^Vwt. . - - - - ^ - - . . - ^ p ■ I 3tr 

I dMpJjłc(>v ...,.-...,.,,,., Mr< 

I Hh UsJ^C" ikulki palcntu ■ dnia t% lnrittnu. ^ !ruraii4tm.f2 

fOVUi> iiii«'li ailWTkjri — T' o»l)lulc i^lEicłjt ilirodnic p0d 
ttiTi, jŁfcohy Jp wyvnl«vA|A Mapcuriił^if |wp»|niltnlA, - fnyMit^t 
bof^w, Ti>t\H>}Ait i iiirpukłii«f>rA>lv4 v<4lf<d(ib vt^ff, ^ Bi 

noJC MH 

I tj. jBhk fi^'1 fd|i.^irTva| rJf Eia hi']aJyrŁi <hlnpr,kir — Koncf 
jfBlirTJ>ka oficułom TT utku 1*^0, ^ WiotiroW chJftpAw 

Jcak wJtkkifth it|*4rirŁflt,— 1'nLilnMfi w EOf|ioil«iH«ld 



1IL Siły produkoyjiid kraju. 



ł' 




TiH,i(>]T)0'(J3'Qhicf«^ 1 1« cuaAWh Idtiyłlf oboŁ co*p4djir«1 

tyw* Mti- [ ful rolaiciirii nu diIiI^e Ijcb ca dawniej hcnjM 

Ri4ii Bii>t]T*'1u iiI-tijiMujr j^ , . .... . . ^ . lU. 

wi<dli<v(f4( 1 pruJukcyi krojowi ili« u-ciirptily. >— (jdy n^i M 
*;ld nie doitcJnU v Galityj ini JollUt* * ^fth wnrtaCkiW, Mi 
M •!:«()>*, -^ Wtiłiclt"! ijLr 4(i« b4|iiulv tiLliltrLiiMTiEu *~~ 3ti 
rlkłu* cnty najmu^ — J>l-I< af tpowlrr iilU>nM< kb, ^ 

1irp4 ncka pta^dfitlrnriAmk .,... M 

f %. hu/ipiy\i lolokc*. — F«pAwR»&« i KiAtMł«?m Paliki 



^■U 



4fr; 



tUiOr łrwi* irtaAłiMi, — 1'™ fcinomm joacfc *ic (^o^nnti. bo 
ilHkcffl j|itkAnW*J, — StUjł*^ Lq(Hflmf7l *l?pKł*łJ. — l*er6^i«J> 

nif i kotikliiifi ...^....^.^.,,, tfi. 31^, 

B « (;4li£<i. — l'*iirwmt wihiłi] tmnmtfln •>{, ^ l^n ilAnnpc 
«ił »p|pa K*^J4 ptirm^tu ro|iiii:cv);i> « GiUcrł. — Piwu^nirliio,— ^ 

a.p^4A^';rPl«. — 1'rnilu.kfTj I^Aiim — TAmmytltnł Li-.(iir. trr- 3^ 

n)f»i«p fiklii^ti ukołę »i;ivuciniJaD| i iailytal vh«qw>' vc>ipp<in' 
tvf, -^ Jvtftriyi[vit otEionPTfil^roe %r»Wov^lLif nlł^inor 4 vyf4' 
ttm |'łiiO(kifE^ *IA piwfru, — lUnr l\iiitiV.ir%*i oLfJ^ p<:-U«t- 
fnieoiB rmlDiclwa w Qiihyi . . - . - . 1 . * ^ < pir. ±4^ 
I 6. I>lł4/c^i] |Wjnn>-%1 *liH lAh ai«1ra V Giliryl^ ^ Ciftłir*^ ^iM kula* 
■Jj tilfirL jutffV'i^Li(h. -^ Co loht tllk pTMljwŁ;iiii«vita pTtfnijFitA 
Bfłt KrAt«^<wj l'o1i4łccn, 3 c* R4d u>lT>stfki * («4l(f]i. — VGra' 
Unknu i nkny. — l-ot^wnanw niriilii7eh f^f prMm>ifci jmI- 
lUr^o .ł iitlUyiikltti" tytithy mi^aUnr. h*«tlit\nit. plAflt*MV. 
Enktnwnir, wrrrobf «JkUbbff, fdj«h«f 1 t. r1. ^ W Kr.^InrwlT Tnl- 

tn ^ Prit-lmiDty abJE);v hitul^ ivyvE>iow*t^. ^ Cv mtuniiul 
prd^bjflrj 1 AUilr>i, ■ ru < ifinj^ti lir>}AV- — Bkkna [laflillu^^- — 
|'r"-*'y>^^ |iiifV*»iŁ |4Ł^iqi( (ftiotTfnlr A'St[»p4*ii*>iii hAfr^ri t Jt«łiik 
K^iwmcmn. ^Z^Oe kupcAw m^ucwyrb fnl F*ri>CBri;«ii> od '.TJft^l' 

ngicrklŁi* I lil-nUai* lOttn^iEliir -^ Dotlcja ^4 il<> nkti tfil. ■ k|^' 

>0*BMMh pł4dDt<>i ^ - >-->--.-->•«»' 170*^ 
KiBiHDLkłiyf l4'lovr, — GnMAc* puhUtinr, kb HfDyinaiiL^ — 
OplAtf ^ti^awnpA i iDPiŁawi£fl. — Kol«| Itlituu f*]ky|aliA. -^ 
lir. Andw) /ftrniTjiki nrcHcru ■ptirpr^r^ >vf dii (*AlkyL «» P*- 
Łritlu vtfal<]vjiiiki Wlały, S^nu I I>iiiiajfv — l>rJtlaj>4r iruiooid 



l68 «'" 

Zdlirf^TVJ WFli>]4t^tt. -> Pnrflt/ celnuflDifUOiirT. ■» (Tpi 

JV. Koócldł. 

J«i ii"i;;u^ >K]lrtki'f| I 1-^ «iltj.i<-iiTaf. — HŁĄ'lf tiAŁą w nim 

miłuj palic^i hntj^ktncj ■ la-Ubi^ii^ fa »ri>fi pfnftWrjr^ ^ ' 

Lt<Ti*JJJ4 fijruiT ]i^ili> ilu Iłiriił }i*<lirt\>iiyy.-lŁ, — Ki3ii:iiVl pu 

p«liklaj ........... ^ *» 

I; 3. Koitiól kBlolJdi tf Alia^rri. — IT>f>uH3ltkfrit JAidf. « jikicir 

Knitifił-i jirŁ-if>i*l.upLS« IV ICin".*- |'rjy]iLPLJ |-'jjncii biufcuŁcttMf 

^ lyi i tln hrent iralk po1UycMn'N pifi^fhnJfl. ^ r«ij1ii< ft1%A 

Uli illd HDliryi ^ . . iU* 

f 3^ Stńiy^iykł TTłhjji['Li * iiJln.51^ — l^hl■^ic-. ^ KlHjrory init^ 
( |io<a<iAl«^ — Kiini1n«< ifl^ci^iif, ^ K'hit|ini4i. — ' ir|i«i)<k do 
d6w tlufhtntLffi^iu-a i4niriHljł#it(>^ — Ja* ptitnntAntU, ^ 5ni 
rya pg KiMt|»ł>pfiZiEtj ;>f0«li]fj y GtUcji puHftioJt. - JA« 
inriłt ł <dj«rov«iTrji i^iUnaiiikm £i*łi»>4]nf. — T« ict*w anlt^ 
|4t4t t,«op4i1i1ii' -^ ScmmiiryA d««(vłt'ilsi- — WtL.ti'1 IccToci 

1«iAfl4A. — l>f<l(iik)-A U Scjmłr krouileryjiUiiw — l^ropowjcja 
liiiEn tfi(w]n'tnlA < iTiiia 7 i pfnwo r 4iiii iA Wtr(M« iM^ f 

kiacfi, — (lht*iiT 4k4rntil[4^v niiiiM«r mq>ara^i1'<ni«ini Wfm 
illi«if, — ' Skutki itii»J<aiA ^JjtFliim trjfjwi. ^ fUirnfm-*^ 
Ur^o t|ue|iOv1>hiLWii tJl*i ittf fruiuMjK'nh> w«r>"] pnwi4«chi 
wiito. — nul <ik* na tfJMttoiMnl* v duchD^uAit^iif irAtt<7»li 
iitfttoli Wn(cJn(.k 'tn^mae , - ^ >■*■«■■ > ~Ati 
f ^. Piilifccmc tPiicłłiiit fnil ■ J*1<j*iiTj R4|drH Pi^UklcI. — ' 



1>w^' 



«64 



dl lapouJnic. — Cc uubil 41a n\t^i' a^d n>ltrv<tx — Kon- 
yi^mŁ. feik«k 1 twlRAy^ ■> PuddAnlr KnUti>l4 rtskWfO irt'* 
Hf.y. trnlit^ |rn ifiirrtA-ariaiiTd^iLim, — lli]f^«tf A4tvn ;>o«ff[niJ« 

tiub ku oiWitcie u wloiciMiich ciem twOikh. — Sucr«tjk* i^j- 

lii-T* . . . - , , , tli, i|K. 

f rip OnHdDW- — Lnel tpoliojDy-. pncowlt^ i K-ifilc*) ]frrT(bTlhyt -^ 

Pfi«F«f OnniHAw polililcb nu Fana KoictnU kMtflTlckHc?^ *tta- 

łADviAw I hlfmrfbil* — D^ianki. — Troił^łbc^, -- KJy^ fc(>lLXl> 
rACfinn Jnuh II, — I^Mpinf pr«i>r> !Mfi*n^7i wł(lc-ł«h prM*- 



V. £|dovj-nictwo^ 

fs-ŁMie. — Kiliia prtj kładńw, ^ Si* ii.ilcN pcirAwniHai piawe- 
iluM^ltra piUłllirccM tlfUJcjiumi, «lc « wBpAlcu-liiic ubowutiujo^ymi 

tukrnianinif^cr i Djndknhif montDł od^uritoW. ^ Kindy TiŁnV4 
■Idd] mui«]iiii. ubukmcnic j<rv« nk (Juniov'<^, — Sliuikl Ail«lbr 

'łIłCłEO jir-»rt4«i#ir»4 ^ . r ^ ,.,,,.,, . łir, JJJ, 

nimnlDcił inr^tdoirn poUkn - lAciitekk — W łfiilat-ji lUilr^jickitj 
(i3lk)4 «lairlA u aprrimntuTn ta ibiih viii. — Kodik* ty- 
««]ny 4 ii>kiL 17^7 t jS|i — Oftlfnu.^! «44»flJ i loLu i;^- ^ 
KoJtln kiny i iŁitfu i;^n t r»0i, — thtTłrchti) iflda*^: Ynxvt» 
tio^ilmn cl]« ubi^ltljr. m^j-iatr^tY ill> mif<vr<«&, }Liilyi-Tii^1t «IU 

«titr7Ky?h, 4 w G«Kcyk — £lc ikuUl U>>i^iuc7t w-itSuiAno^ 
M<Vrr. — Scil aprlaCTjRV. — UhcnLiT Jiuti£<I<IV — \\*n* »*Av —■ 
fi(<ti.iMuitliru lirTminutjic ,.-.*,- »u |i]i 

§3. Wody pitMfdifiy GiKfyJ tkłtj' — KłJłk* pij>Eci o^naifl * rJk* 
Ej^b nf (LMiiIrt. 4l' nlmitni^ ■■ cuktid nirjii-ifH^hJ-inyiii ^sft%* KcitJtt 
wymiar ^rs*vivdiiHii<ci — P((n tu lr^buujlv u y^ia^M^s-nd^ «b< 
ifliiiorj micajy ł.b)ł*Mf|jmi tlcufo&łti, - Hliiat^u nf:^o»u tyłil' 
o»fo V OŁltCf^.-' DjIłtj^c t vJnkMr'>>ac niemi v4fowHlt, — Ib- 

'4jk^ G>^licy}fekkh uic wibriAjia ufruf^i do t^du, — A|iilawdDit a 



4;o 




TnW, 



Pmc-lan t^^lt^^j-h^ itnoivpxni}t prtr<i« jiriiiru. — tmmc jrj pMf- 
p^iji, _ TiiUli — Jfj fttr ufiłOJcnie I bUlnc ■« krcUfi c«^ 
lij^ry a^TkL. ,.,,-..-,.,,_,,, Hf. j^ifc 
Ą. Wady kr>dfl<*u t pnłlcfiowjhił kirftłin. — Htfntmjr. * foLti Itfl 
|iij«dui;wjii((j?,h^tcl^ OB tuiLJriiL, -* l^ilcuŁ t diitii 17 klyobU ll^ 
fnVa, — W GiUcjI n»i<bU nlłEla wl«il« i^o«« od r i&iA. — 
son len fin 4jit 4mA pic tmiriul rr^- ^ Or^^tniJjicja i^f^tmfHkH 
fi4li*-yi tii'^ ti'v E>>k»Fi itii fHutinirli ^i>v, ud nAu tt^*t pon B^ 

VdJ«m^ »uttijrpfkich, -* JW^ jimrr^irj v (UlU^ft t w Krab** 

YI- Mlaeto Kraków. 

^1 nuji rBiJ fnliit, fcLjli "ic płołiiiL-Tł, j]ui4Jun^ oJ toin iłjt 

tftycli' -^ i^pnt4b t4£o un^nin, — Olmpfyd «i>j«ktiwa. — ]-^u> 
lladoiraoii polic^, — Actrr* Sr-jind ' lobu ]H|K. ^ Adir« olij^ 
v«ltl1 « rokg iSi^ — Obojctnoł^ i;«SiDeEA>v uE^b«Jattb i co « Mff 
nytillltn- . . - »ir. ^. 

ŁfOBiliti IfjliIiilJi wifdcftłkHCO- umyinrwjly łic w ifiiyuilcju ihw 

writcyt t Katn t i^j mwnii:. — ^^*l.)0ffalB Rcplłcj ^ AuitrfŁ 

j tntu JK4tf. — Orc^niicr* cmio< |ir<«( {^^onarnm ^Blt^WitSfk. — 
l3q|xtB Ifny »lAi1jy b]iF>1.ifft. — Jej lyiTnuaiycfOt t^uc^Ł^Me. * 
Moji^lrk mt«^kt ............... 4r- ^j|, 

tOKJ-wjDb ImlOiild. — KI*iiilJW( rtpurtJ f-.-) •\i,riniii^tM vc^i|a. 
%ff<}i mfluuhf, -* KVKij>« toi-lłtjłu ^'"■''J^ ^ I^oUf 18 &i|ic« 
iK^U. — Nklutkl I icb riiiii|jiviiletvfj ,,*..,. «|v, ^^^ 
I j. Upudek ntlntiii i Jikic 14 jc^ priynrTLy. — 2fTVarM cUitatki 
< K rVilctlw r^iii l\>1ikiriii. ^- PiwjiUiU' — CErutlnmaf ttHOidtl tU^' 
luwT. — I>r(i|ji 1 krimunlk-jcyr i-4nh-f1>aoc^ -^ W«Ii|i|ntTiiic fCr*'